JOL: Difference between revisions
add |
noot meer Vedische voorbeelden |
||
| (8 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
Zie ook op blog ''Uit de vloed gered'' (2018): [https://fryskednis.blogspot.com/2018/08/the-carrier-and-his-yule.html ''The Bearer and his Yule''] and (2011) ''[https://fryskednis.blogspot.com/2011/12/jolly-yule.html Jolly Yule!]''. | |||
== <span class="fryas"> | == Gebruik van het woord, verdeeld in vier groepen == | ||
N.B. Van de 19 fragmenten met <span class="fryas">JOL</span> komen bijna driekwart (nl. 14) uit deel I. ''Het Boek der Adela-Volgers'' (hk. C t/m O). | |||
=== <span class="fryas">THÀT JOL ~ TID, KRODER, HLÁP-HRING</span> === | |||
* [[wikipedia:Wheel_of_time_(disambiguation)|wheel of time]] or the wheel of history; [[wikipedia:Kalachakra|Kalachakra]] - English | * [[wikipedia:Wheel_of_time_(disambiguation)|wheel of time]] or the wheel of history; [[wikipedia:Kalachakra|Kalachakra]] - English | ||
* [https://de.wikipedia.org/wiki/Kalachakra Kalachakra] - Duits | * [https://de.wikipedia.org/wiki/Kalachakra Kalachakra] - Duits | ||
| Line 36: | Line 38: | ||
* [<nowiki/>[[191-192|192]]/27] <span class="fryas">THA NIMMAN SKIL-ER ÀWET AN BÉTRA NE MÜGE BIFÁRA THÀT <u>JOL</u> INOP EN ÔRE <u>HLÁP-HRING</u> TRÉTH. MEN THÀT SKIL ÉRIST BÉRA AS THRÉ-THÛSAND JÉR VR- HLÁPEN SEND, ÀFTER THISSE ÉW</span> | * [<nowiki/>[[191-192|192]]/27] <span class="fryas">THA NIMMAN SKIL-ER ÀWET AN BÉTRA NE MÜGE BIFÁRA THÀT <u>JOL</u> INOP EN ÔRE <u>HLÁP-HRING</u> TRÉTH. MEN THÀT SKIL ÉRIST BÉRA AS THRÉ-THÛSAND JÉR VR- HLÁPEN SEND, ÀFTER THISSE ÉW</span> | ||
== <span class="fryas">JOL-FÉRSTE, -TID ÀND -DÉI</span> == | === <span class="fryas">JOL-FÉRSTE, -TID ÀND -DÉI</span> === | ||
* Joel - Nederlands | * Joel - Nederlands | ||
* Yule - Engels | * Yule - Engels | ||
| Line 64: | Line 65: | ||
* [<nowiki/>[[189-190|189]]/02] <span class="fryas">VPSÉID TO STÁVEREN BY-T <u>JOL-FÉRSTE</u></span> | * [<nowiki/>[[189-190|189]]/02] <span class="fryas">VPSÉID TO STÁVEREN BY-T <u>JOL-FÉRSTE</u></span> | ||
== <span class="fryas">THJU DANTE FON-ET JOL</span> == | === <span class="fryas">THJU DANTE FON-ET JOL</span> === | ||
* hjól - Faeröers, IJslands | * hjól - Faeröers, IJslands | ||
* hjul - Deens, Zweeds, Noors | * hjul - Deens, Zweeds, Noors | ||
* wheel - Engels | * wheel - Engels | ||
* wiel - Nederlands | * wiel - Nederlands | ||
[[File:Hk6-1.jpg|thumb|uitsnede handschriftblz. '''[[045-046|[045]]]''': <span class="fryas">HWÀT HIR BOPPA STÀT SEND THI TÉKNA FON THÀT JOL</span>]] | |||
[[NL045.01 Joel|'''H. Joel en Schrift''']] | [[NL045.01 Joel|'''H. Joel en Schrift''']] | ||
| Line 80: | Line 80: | ||
* [<nowiki/>[[105-106|106]]/25] <span class="fryas">SIATH HWA FONÉRE TORE DEL SA SIATH HI THJU DANTE <u>FON-ET JOL</u></span> | * [<nowiki/>[[105-106|106]]/25] <span class="fryas">SIATH HWA FONÉRE TORE DEL SA SIATH HI THJU DANTE <u>FON-ET JOL</u></span> | ||
== <span class="fryas">TO JOLANDE</span> == | === <span class="fryas">TO JOLANDE</span> === | ||
* joelen, jodelen - Nederlands → [https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M028983 jool], [https://etymologiebank.nl/trefwoord/jolijt yolit/jolijt] | |||
* joelen, jodelen - Nederlands | |||
* johlen - Duits | * johlen - Duits | ||
* iūbilāre? - Latijn | * iūbilāre? - Latijn | ||
| Line 98: | Line 97: | ||
* [<nowiki/>[[093-094|094]]/02] <span class="fryas">ALREK KÉM WITHER UT, TO JUWGANDE ÀND <u>TO JOLANDE</u></span> | * [<nowiki/>[[093-094|094]]/02] <span class="fryas">ALREK KÉM WITHER UT, TO JUWGANDE ÀND <u>TO JOLANDE</u></span> | ||
== Discussie == | |||
Vedic ''[https://nl.wikipedia.org/wiki/Yuga Yuga]'' is ''Joelgang'' → <span class="fryas">JOL-GÁ</span> of <span class="fryas">JOL-GANG</span> (vgl. <span class="fryas">OMMEGANG</span>)<blockquote>The word <u>yuga</u> occurs at least thirty-eight times in the [[wikipedia:Rigveda|Rigveda]], but the meaning is rather doubtful. In a few places yuga means <u>[[wikipedia:Yoke|yoke]]</u> [<span class="fryas">JOK</span> in OL] ... In many places it appears to refer to a very brief period ... Generally yuga appears to mean in the Rigveda ''generation'' (lessening the life of human generations) ... In other places ''yuga'' must be given the sense of a ''long period of time'' ... <small>[P.V. Kane (1936) cited on [[wikipedia:Yuga|wikipedia]]; underlining and links added.]</small></blockquote>Ook ''Yoga'' zou afgeleid kunnen zijn van het Joel, in OL beschreven als het eerste symbool van het opperwezen. Zie b.v. op [https://etymologiebank.nl/trefwoord/yoga Etymologiebank]:<ref>Denk naast de plausibele verklaring van ''yuga'' en ''yoga'' b.v. ook aan ''veda'' (<span class="fryas">WÉTA</span>), ''Sanskrit'' (<span class="fryas">STANDSKRIFT</span>) en ''[https://fryskednis.blogspot.com/2014/07/upanishad-vppanithersat.html upanishad]'' (<span class="fryas">VPPA-NI[THER]-SÁT</span>). In alle gevallen is te zien dat de Vedische woorden verbasteringen zijn en Fryas het origineel. (Vergelijk Nederlandse woorden die in het Indonesisch voortleven.)</ref><blockquote>Sanskrit yóga- ''meditatie, vereniging met het opperste wezen'', oorspr. ''verbinding''</blockquote>Mogelijk gerelateerd Oudgrieks <small>(Halberstadt, ''Grieksch-Nederlandsch schoolwoordenboek'', 1900; onderstreping toegevoegd)</small>:<blockquote>'''ἰῡγή''', ἡ, '''ἰυγμός''', ὁ, (...), geschreeuw, gejuich, gejammer.<ref>[https://etymologiebank.nl/trefwoord/juichen Etymologisch woordenboek] legt de voor de hand liggende relatie met ''juichen'' niet.</ref> | |||
'''ἴυγξ''', γγος, ἡ, een soort van specht, (die, op een <u>rad</u> gebonden, verdwenen liefde deed terugkomen), <u>tooverrad</u>, toovermiddel, hevig verlangen (...).<ref>“A bird (...) eponymous with a mythological figure and with the wheel to which it was affixed as an implement of erotic magic. (...) *Pindar (...) attributes the iynx-wheel's invention to *Aphrodite and its first use to *Jason (1), who secures *Medea's love with its magic.” — [https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-3480 Oxford Class. Dict.]</ref> | |||
'''ἰύζω''', (...), luid schreeuwen, huilen.</blockquote>Mogelijk afgeleide namen, o.a.: ''Julius''<ref>“(...) may be derived from Greek ''ιουλος (ioulos)'' <abbr>lit.</abbr> 'downy-bearded' or from Latin ''Jovilius'' <abbr>lit.</abbr> 'devoted to Jove'.” — [[wikipedia:Julius_(name)|wikipedia]].</ref> (en dus ook maandnaam ''juli''), Yolanda. | |||
''Jol'' is ook een “scheepsnaam van onbekende herkomst”, “voor kleine roei- of zeilvaartuigen, doorgaans met platte spiegel” ([https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M028897 WNT], [https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WFT&id=46196 WFT]). | |||
==Noten== | |||
<references /> | |||
[[Category:Word Studies]] | [[Category:Word Studies]] | ||
[[Category:Studies NL]] | [[Category:Studies NL]] | ||
Latest revision as of 12:30, 22 February 2026
Zie ook op blog Uit de vloed gered (2018): The Bearer and his Yule and (2011) Jolly Yule!.
Gebruik van het woord, verdeeld in vier groepen
N.B. Van de 19 fragmenten met JOL komen bijna driekwart (nl. 14) uit deel I. Het Boek der Adela-Volgers (hk. C t/m O).
THÀT JOL ~ TID, KRODER, HLÁP-HRING
- wheel of time or the wheel of history; Kalachakra - English
- Kalachakra - Duits
- Kalachakra (wiel van de tijd of tijdcycli) - Nederlands
- [014/10] ALLE SETMA THÉR EN ÉW … OMHLÁPA MÜGE MITH THA KRODAR ÀND SIN JOL
- [045/12] THENE KRODER THÉR ÉVG MITH THÀT JOL MOT OMMEHLÁPE
- [067/25] ÉR THES KRODER-S JOL ÉNIS OMHLÁPEN HÉDE
- [071/26] THENE KRODER SKIL JETA FIF-THUSAND JÉR MITH SIN JOL OMME-HLÁPA
- [083/22] VNDERA TÍDUM THAT ALDLAND SVNKEN IS, STAND THJU FORMA SPÉKE FON THET JOL AN TOP
- [084/11] FRYDOM, LJAFDE ÀND ÉNDRACHT SKILET FOLK IN HJARA WÁCH NÉMA ÀND MITH THET JOL RISA UTA WLA POL
- [099/26] MITH THET JOL WANDELATH AND WIXLATH ALLET ESKÉPENE
- [192/27] THA NIMMAN SKIL-ER ÀWET AN BÉTRA NE MÜGE BIFÁRA THÀT JOL INOP EN ÔRE HLÁP-HRING TRÉTH. MEN THÀT SKIL ÉRIST BÉRA AS THRÉ-THÛSAND JÉR VR- HLÁPEN SEND, ÀFTER THISSE ÉW
JOL-FÉRSTE, -TID ÀND -DÉI
- Joel - Nederlands
- Yule - Engels
- Jul - Duits, Deens, Zweeds
- Jul/ Jol - Noors
- Jól - IJslands, Oudnoords
- Jóla - Faeröers
- Joulu - Finnish
- [006/19] ÀFTER-ET TWILIFTE JOLFÉRSTE BÀRDE HJU THRJA MAN'GÉRTA
- [006/30] NW BÀRDON EK TWILIF SVNA ÀND TWILIF TOGHATERA, EK JOL-TID TWÉN
- [020/21] THRJA DÉGAN FÁR THÉRE JOL-DÉI
- [052/22] JUST WÉRET JOL-FÉRSTE
- [189/02] VPSÉID TO STÁVEREN BY-T JOL-FÉRSTE
THJU DANTE FON-ET JOL
- hjól - Faeröers, IJslands
- hjul - Deens, Zweeds, Noors
- wheel - Engels
- wiel - Nederlands
- [106/25] SIATH HWA FONÉRE TORE DEL SA SIATH HI THJU DANTE FON-ET JOL
TO JOLANDE
- joelen, jodelen - Nederlands → jool, yolit/jolijt
- johlen - Duits
- iūbilāre? - Latijn
- [002/16] ALTOMET TVILDON ÀND JOLDON HJA TOSAMNE VPPA HÉM
- [037/24] THA FOLK BIGOST TO JOLANDE ÀN TO SPOTANDE
- [094/02] ALREK KÉM WITHER UT, TO JUWGANDE ÀND TO JOLANDE
Discussie
Vedic Yuga is Joelgang → JOL-GÁ of JOL-GANG (vgl. OMMEGANG)
The word yuga occurs at least thirty-eight times in the Rigveda, but the meaning is rather doubtful. In a few places yuga means yoke [JOK in OL] ... In many places it appears to refer to a very brief period ... Generally yuga appears to mean in the Rigveda generation (lessening the life of human generations) ... In other places yuga must be given the sense of a long period of time ... [P.V. Kane (1936) cited on wikipedia; underlining and links added.]
Ook Yoga zou afgeleid kunnen zijn van het Joel, in OL beschreven als het eerste symbool van het opperwezen. Zie b.v. op Etymologiebank:[1]
Sanskrit yóga- meditatie, vereniging met het opperste wezen, oorspr. verbinding
Mogelijk gerelateerd Oudgrieks (Halberstadt, Grieksch-Nederlandsch schoolwoordenboek, 1900; onderstreping toegevoegd):
ἰῡγή, ἡ, ἰυγμός, ὁ, (...), geschreeuw, gejuich, gejammer.[2]
ἴυγξ, γγος, ἡ, een soort van specht, (die, op een rad gebonden, verdwenen liefde deed terugkomen), tooverrad, toovermiddel, hevig verlangen (...).[3]
ἰύζω, (...), luid schreeuwen, huilen.
Mogelijk afgeleide namen, o.a.: Julius[4] (en dus ook maandnaam juli), Yolanda.
Jol is ook een “scheepsnaam van onbekende herkomst”, “voor kleine roei- of zeilvaartuigen, doorgaans met platte spiegel” (WNT, WFT).
Noten
- ↑ Denk naast de plausibele verklaring van yuga en yoga b.v. ook aan veda (WÉTA), Sanskrit (STANDSKRIFT) en upanishad (VPPA-NI[THER]-SÁT). In alle gevallen is te zien dat de Vedische woorden verbasteringen zijn en Fryas het origineel. (Vergelijk Nederlandse woorden die in het Indonesisch voortleven.)
- ↑ Etymologisch woordenboek legt de voor de hand liggende relatie met juichen niet.
- ↑ “A bird (...) eponymous with a mythological figure and with the wheel to which it was affixed as an implement of erotic magic. (...) *Pindar (...) attributes the iynx-wheel's invention to *Aphrodite and its first use to *Jason (1), who secures *Medea's love with its magic.” — Oxford Class. Dict.
- ↑ “(...) may be derived from Greek ιουλος (ioulos) lit. 'downy-bearded' or from Latin Jovilius lit. 'devoted to Jove'.” — wikipedia.