1517 Die cronycke van Hollandt, Zeelandt ende Vrieslant

Also known as Divisiekroniek, created by humanist Cornelius Aurelius (ca. 1460-1531). More information at KNAW, e.g.:

Cornelius Aurelius compiled his book based on a wide variety of ancient and contemporary historical works from home and abroad.

Link: Transcription by Aarnoud de Hamer (2011, dbnl).

Some relevant samples

from transcription AdH; underlining added

[III] Mer want die landen van Hollant, Zeelant ende Vrieslant, ende dat Sticht van Uutrecht in ouden tiden, als si alle Vriesen ofte Nederzassen plegen te heten, een volc was, van eenre gheloven ende van eenre manieren, sonder middel onderdanich den Heiligen Roomschen Rijck, totter tijt toe dat si van den doerluchtigen coningen van Francken ende van Germanien, onder wiens onderdanicheit si waren, in tween ghedeelt worden, als in een graefscap te beschermen mitten swaerde, ende in een ghestichte ofte bisdom te bescutten mitten cruce; om dan te bescriven ende claer verstant te hebben van den beghinne ende oerspronc des bisdoms ende graeflicheits van Hollant, so ist van node, dat wi dat repeteren ende verhalen ende int corte overlopen, van den beghinne der werlt, van Noe ende kinderen, daer alle die geslachten der menschen of gedescendeert ende gedaelt sijn ende die landen ende provincien onder hen ghedeelt ende bewoont hebben; ende van der destructyen van Troyen, daer alle die landen ende steden in Europen meest uutgesproten, begonnen ende gecomen sijn, onder diewelcken Duytslant een of is van den meesten ende grootsten, daer dese onse landen van Hollant, Zeelant ende Vrieslant inne ghelegen sijn, daer dese cronike princepalic of sprekende is.

[9r] Van die situatie ende ghelegentheyt des lants ende provincie van Germanien, dat is Duytslant, daer dat lant van Hollant, Zeelant ende Sticht van Uutrecht inne gelegen sijn, die voermaels met eenre ghemeenre namen Vriesen plagen te hieten.

[9v] die Duytschen worden van den Romeinen genoemt Germani ... want si die Duytschen noemden broeders te wesen van den Gallen, dat is van den Walen, want si malcander gelijck waren in lichame, coloere, zeden, manieren, ende int leven; want si groot ende wit van lichaem waren.

[15r] In dit eylant van den Rijn volgen na den Hollanders ende Catwijkers die Kenemers, nemende hoer beghinsel van den Kenemer beeck, bij tsGraven May, ende loept verbi Haerlem, hoer hoeftstadt, Beverwijck, Alcmaer, na Tessel ende Wyeringen toe, ende soe voert nae dat Flye, Maersdiep, Heersdiep, Schelling ende Amelandt.

[42r/Anno 519] Ende als hi in Frieslant reysde om dat Arriaensche ongelove uut te roden, nam hi desen Odulf mit hem, ende beval hem te bewaren die kercke van Staveren.

[82v] [Odulphus] propheterende in den Gheest aldus: “Also ic wel weet dat ghi na mijnre absencie wederom vallen sult in u oude stinckende sonden, afterlatende die wech des salicheits; ende dat doende sullen die ongelovige Denen ende heydenen comen ende verwoesten dit lant, ende sullen u wiven ende kinderen gevangen nemen ende uuten landen voeren”. Ende tot een seker teyken van dien als dat gheschien sal, so wees hi henluden een grote steen, die voer zijn woninge lach, ende seide aldus: “Wanneer dat ghi siet dese steen sonder enige menschelicke handen oft hulpe geworpen wert in die riviere van tFlye, so sullen dese dingen ende verdrieten u overcomen, ende sal duren also lange als die steen daer versoncken sal leggen. Mer als ghi siet dat dese selfde steen sonder enige menschen hulpe ofte handen weder uuter riviere op tlant sal worden, so suldy van God barmherticheit, rust ende vrede ende ontlastinge van den heydenen vercrigen.” Dat welcke altesamen als dese heilige man propheteert hadde gevallen is, ende dese steen wert huden opten dach ghetoont tot een kennisse des waerheyts, ende leyt in die kercke tot Staveren onberoerlic ende onbeweechlic.

[144v] Nochtans, onlancxs daernae, is grave Florijs van Hollandt met een grote heervaert in Vrieslant gecomen, ende heeft dye II dorpen als Winkel ende Nyeudorp verbrant, ende met geweldiger hant die III eylanden als Texsel, Wieringen ende tFlye onder sine subjectie gebrocht.