ENZE
Het woord ENZE komt éénmaal voor in de Oera Linda, als kennelijk bijvoeglijk naamwoord bij SÉKA:
[029/26] SAHWERSA THÉR SWETHNATA ETSÉMNE KYVA ÀND SANA VR ENZE SÉKA THA VR LÁND
Transliteratie
Ottema (1872/1876) translitereerde de woorden als enga sêka en vertaalde ze als eenige zaak (blz. 42-43).
Overwijn (1951) maakte er engsa sêka van en vertaalde: een of andere zaak (blz. 30-31).
Jensma (2006): ENDZE SÊKA → andere zaken (blz. 128-129)
Menkens (2013): engse sêka → einzelne Dinge/Sachen (blz. 50).
Opvallend is de verschillende omzetting van de letter Z — als g, gs en dz; de verandering van vervolgletter -E in -a door Ottema en Overwijn; vertaling van SÉKA als enkelvoud zaak of meervoud zaken; en vooral de uiteenlopende vertalingen van ENZE.
Vertalingen
Ondertreept de vertalingen van ENZE en van THA, dat eveneens zeer verschillend werd opgevat.
| versie | origineel | evt. vertaling |
|---|---|---|
| Ottema 1872, p.43 | over eenige zaak (anders) dan over land[1] | |
| Sandbach 1876, p.43 | about any matter except land | (als Ottema) |
| Wirth 1933, p.36 | über andere Sachen als Land | over andere zaken dan land |
| Overwijn 1951, p.31 | over een of andere zaak zoals over land[2] | |
| Pierce 1983, p.19 | over any (other) matter than over land | (als Ottema) |
| Jensma 2006, p.129 | over andere zaken dan over land | |
| De Heer 2008 | over enige zaken zoals over land | |
| Raubenheimer 2011 | over any matter other than land | (als Ottema) |
| Lien 2013 | over noen (andre) saker enn over land | (als Ottema) |
| Menkens 2013, p.50 | über einzelne Dinge/Sachen wie über Land(besitz) | over individuele zaken zoals land(eigendom) |
| Ott 2026: EN | over minor cases or over a piece of land | |
| Ott 2026: NL | over onbelangrijke zaken[3] of over land |
Oudfries ‘enze’ en etymologie ‘ons’ (gewicht)
Richthofen Altfr. Wörterbuch (1840, blz. 708-710), op meer dan een hele bladzijde:
enze, enze, einse (unze) [...] aus dem lat. unica erborgt, bezeichnet den zwölften theil eines pfundes; als gewicht kommt es aber in den fries. rq. nicht vor, sondern nur als eine vom gewicht hergenommene rechnungsmünze, die so wenig als das pfund ausgepregt wurde; fries. urkunden lehren die enze auch als ein lanmaass kennen, und da sie ihrer neben dem pfundmaasse gedenken, wird ein zwölftel pondismete diesen namen geführt haben: ‘sexta hael pondismeta landis twae aenze maer’ a. 1488 Schw. 744; [enz.]
Etymologiebank.nl (onderstreping toegevoegd):
Mnl. unce ‘gewicht, twaalfde deel van een pond’ [...] unce, once, onse ‘klein gewicht’ [...] Ontleend, wrsch. via Frans once ‘klein gewicht’ [...], eerder al unce ‘kleinigheid’ [...], aan Latijn uncia ‘twaalfde deel van een pond, een voet enz.’ [...] Ook ontleend, al dan niet via het Frans: mnd. unse (waaraan ontleend nzw. uns); ohd. unza (nhd. Unze); ofri. enze (maar nfri. ûns is ontleend aan het mnl./mnd.); oe. unce, ynce, unche (ne. ounce ‘1/12 van een pond’, inch ‘1/12 van een voet’).
De oorspronkelijke betekenis lijkt (iets van) geringe mate of omvang te zijn geweest, waarmee de zin ook zinnig wordt in de samenhang: met geschillen tussen buren over kleine, onbelangrijke zaken of over land kan men zich beter niet bemoeien.
THA → of
THA zal hier niet (anders) dan, of zoals betekenen, maar of, evenals in de volgende zinnen, eveneens geschreven door Minno:
- [030/10] ET WÍRING-GA THA TO AL-MAN-LAND — [op] Wieringga of op Almanland
- [030/30] THÀT-ET FOLK VS LÉT DVATH THA BISTÉLETH — dat’et volk ons leed aandoet of besteelt
Verwante Fryas woorden
- EN'G: een of ander
- EN'GE/ÉN'GE: enige, enkele → plausibele relatie tot voorgestelde betekenis van ENZE: (iets van) geringe mate of omvang
- EN'GOSTA: enigste (mv)
- ÉN'GÁ: één-gade, eega