1660 De geschiedenissen van Friesland Oost ende West

View source on Google Books.

Full title De geschiedenissen kerckelyck ende wereldtlyck van Friesland oost ende west, by Christianus Schotanus (1603-1671).

First edition published 1658 by Joost Pluymer, Amsterdam.

---

[scan 44/1188 Lofdicht A. Robynsma, J.C. in voorwerk:]

Ontallijck is't getall der bittre moeilijckheden,

Die Frisoos Nageslsacht heldhafftich heefft geleden

Den gantschen aerdtkloot door, van zucht tot deught geleidt,

Om eere te begaen door Heldedapperheyt.

Waer van de proeven zijn de harde suckelingen,

Die't heeft, om Davids kroon het Heydendom t'ontwringen

En't schuim van Mahomet, met smerten uitgestaen;

Die't ommeswerven van Uliss te boven gaen.

...

... Mijn pen wou verder draven,

En melden hoe Ghy kunt het Friesch Athenen laven

Met overwyse reên, maer voelt een woeste Zee

Hem overromplen, van uw loff, dies kiest de ree.

[fol.1] ... Op dat-men aen-mercke des Almachtighen wonderbare/ al-wyse/ al-bestierende voorsichtigheyt/ op't Tonneel ghestelt. Hoe hy den Aerdbodem regeert na't wel-behaghen syner wille/ het hooghe vernedert/ het laeghe verheft; de Goede loont/ de Quade straft: ende het voor-nemen der ydele eer-ghierigeyt/ wanneer se schijnt met een moedighe/ trotse/ oog-waenlijcke drayinghe/ inde lucht te varen/ als eenen roock/ door den windt syner toorne/ verblaest; soo datmen hare voet-stappen (naesporende) weynigher vinden kan/ als't padt dat een schip door't water maeckt. Hoe [kolom 2] hy ons uyt de voorige blindheyt van 't ellendighe Heydendom tot het klare Licht syns beminden Soons hebbe overgheset; ende weder-om/ vande Pauselijcke In-settingen/ ghebracht tot de suyverheydt des H. Evangelii. Mede wat onse voor-Ouders voor menschen waren/ die ons geteelt hebben/ dat wy hunne voet-stappen tot het Goede/ so wel inde regeeringhe des Landts/ als in den ghemenen wandel/ met verheughen na-volghen/ ende 't quade/ dat vuyl was van voor-nemen/ ende droevigh van uyt-ganck/ achter-laten: spiegelende ons sachtjens in haer Exempel; ende wordende van haer tot Deughdt/ Eerbaerheyt/ Redelijckheyt ende Vreese Gods vermaent/ daer zy verstorven zijn/ beter dan-se/ in't leven zijnde/ hadden konnen doen/ ghelijck levendighe daedt krachtigher is/ dan doode woorden ende redenen. Al-waer/ beyde Goede ende Quade/ hun uyterste Plicht ende vermoghen sonder slofheyt vol-brenghen. Wy hebben/ alvoor langhe/ de Waerheydt geswooren/ ende in dit werck sonder aen-sien van Personen/ sterckelijck daer op ghesien; na-latende alle Fabel-wercken van ydele Oudtheden/ Geslacht-Boeken/ Wonderen/ ende al dat tot vercierde Op-pronckinghe [fol.2] der eerster Oorspronck van Natien/ pleecht op de bane te komen. Daerom oock onse voor-nemen niet en is totte Indiaensche drie Broeders ''Friso, Saxo, Bruno,'' de Penne te laten weyden;

... [kolom 2] De eerste vader ende oudste Stamme van de gantsche Duytsche Natie/ is geweest Tuiscon, gheboren (nae vaste ghissinghe) uyttet Gheslachte van ''Magog'', Sone van ''Japheth''. Hy liet een Sone na/

met name Mannus, de welcke drie Sonen hadde/ Stichters vande Duytsche Volckeren/ ''Ingævo, Istævo, ende Hermion. Hermion'' is den Vader vande Natien inde middelste deelen van Duytsch-landt woonachtigh. ''Ingævo'' is een Vader vande Natien die van de Emse af aen de Noord-Zee waren gheleghen. Doch ''Istævo'' heeft voort-ghebracht de Volckeren/ die aen de Rijn-stroom haer woonplaets hadden/ onder de welcke de Friesen mede moeten getelt worden. Ten zy datse uyt Scandinavia gesproten zijn/ ghelijck naderhand de Hollanders en Zeeuwen. Van desen ''Istævo'' is mogelijck af-komstigh eenen ''Friso'', daer van onse Voor-Ouders/ de Friesen/ sijn voort-gekomen. Wiens levens-tijt on-seker is/ ghelijck oock on-bekent aen wat plaets/ ('t is waerschynlijck niet verre van de Rijnstroom geweest) inden aldereersten/ onse Voor-Ouderen hebben ghewoont/ eer dat sy dit lant/ tussen Rijn ende Emse/ aende Zee/ hebben inghenomen.

Want/ omtrent den Jare nae de Scheppinge der Werelt 3600. ofte 350. voor de Geboorte Jesu Christi/ (na ''Cluverii'' rekeninghe/) is door Stormen ende Tempeesten een schrikkelijcke Water-vloed over alle Zee-custen van Duytsclant gelopen/ die veel Vee ende Menschen heeft vernielt. Dit is de eerste ende otste Vloed/ daermen gedachtenis af hebben kan/ die oock/ so men meynt/ alle Eylanden/ aen de Friesche Custen/ van't vaste Landt af-gescheurt/ ende vele binne-wateren ende Meeren ghemaeckt heeft: daer de monden vande Rivieren/ voorhenen/ met enghe Gaten/ in Zee uyt-liepen. ... Dies de eerste In-woonders van Frieslandt mette ''Cimbris'' ende ''Teutonis'', om dese schade van de Zee/ uyt hear Lant souden zijn vertrocken/ ende langhe Jaren door Duytslandt/ Walschlant ende andere landen hebben om-ghehenghelt/ tot dat sy ten lesten in Oorloghe mette Romeynen zijn geraeckt. Niet Sy/ die in eyghener persoon dese landen hadden verlaten/ maer hare Na-komelinghen in dese omdolinghe ghebooren. Met de Romeynen hebben sy/ inden eersten/ gheluckighlijck ghevochten/ oock drie Consulaire Heyr-krachten [fol.3] vernielende ende Romen(?) een hroter banghicheyt op den hals jaghende/ dan oyt ''Pyrrhus'' ofte ''Hannibal'' hadden ghedaen. Souden/ buyten alle twijffel/ de Stadt/ die de Croone van den Aerd-bodem droech/ in hun ghewelt hebben ghebracht/ soo God/ anders in synen Raet hebbende besloten/ den kloecken Capiteyn ''Marium'' niet hadde ghegheven: die meer door list ende loosheyt/ dan door Mannelijcke strijdtvaerdigheyt/ dit on-winnelijck ende by-naest on-talbaer Volck heeft verslagen/ ende meestendeel verdelght. De Chronijcken ende Historien van alle tyden/ konnen van geen Veldt-dlaghen ghewaghen/ die meer Bloedts hebben vergoten. Het was een Woest/ Wilt/ on-versaeght Volck/ dat gheen dinck minder dan de Doodt vreesde: welcks ghesichte/ ende op-slagh van Ooghen/ ysselijck was voor de Italianen: dat willens/ syne ghebeerden ende gantsche habijt/ tot ontsachlijckheydt ende grouwelijcken ghelaet veranderde. Lanck van stature/ soo dat de Coningh ''Teuto-bocchus'' in ''Marii'' Triumph ghetoont tot wonder van alle Aen-schouwers/ meer een Monster ofte Boom/ dan een Mensch gheleeck. Hare wilde on-bedwonghene aerd bleeck mede in't Vrouwelijck Gheslacht. Want na den strijt gaven sy in't Leger/ voor den Romeynen/ gheen minder moeyte/ als hare Mannen inden Veldt-slach hadden ghedaen. Begheerende voor't op-gheven eeuwighe vryheyt/ ende Priesterlijcken Staet der Heydenen/ ende niet verkryghende/ hebben malkanderen om't leven ghebracht/ sich selven by de vlechten van't hayr/ aen de Waghenen/ op-ghehanghen/ ende met stricken daer van ghemaeckt/ verworght; mede de jonghe Kinderkens van de Borsten nemende/ mette Hooftjens/ aen de Raderen/ ende andere harde Baggagie/ Doodt-gheslaghen. In Somma eene sulcke on-menschelijcke wiltheyt betonende/ die niet en kan ghelooft worden. ... [fol.4 kolom 2] ...

In de werwinghe hadden de Friesen insonderheydt/ nevens andere ghebuyren/ goede gheleghentheydt/ om sich in de School van Mars te oeffenen. Want de jonge Adel/ in't gevolgh van eenen Grave dienende/ hadde voor ghewoonte/ als't Rust en Vrede was/ te gaen om de Wapenen elders te hanteren/ daer't Oorlogh brandde. ...