ENZE

Het woord ENZE komt éénmaal voor in de teksten, als kennelijk bijvoeglijk naamwoord bij SÉKA:

[029/26] SAHWERSA THÉR SWETHNATA ETSÉMNE KYVA ÀND SANA VR ENZE SÉKA THA VR LÁND [...]

Samenhang (vertaling Ott), in hk. F1c. Handel en Strijd (Geschriften Minno):

Wanneer onze buurvolken onder elkaar ruzieën en strijden over onbelangrijke zaken of over land en ze ons vragen een oordeel uit te spreken, dan dient men dat liever achterwege te laten. Als het echt niet anders kan moet men dat eerlijk en rechtvaardig doen.

Transliteratie

• Ottema (1872/1876) translitereerde de woorden als enga sêka en vertaalde ze als eenige zaak (blz. 42-43).
• Overwijn (1951) maakte er engsa sêka van en vertaalde: een of andere zaak (blz. 30-31).
• Jensma (2006): EN^DZE SÊKA → andere zaken (blz. 128-129)
• Menkens (2013): engse sêka → einzelne Dinge/Sachen (blz. 50).

Opvallend is de verschillende omzetting van de letter Z — als g, gs en dz; de verandering van vervolgletter -E in -a door Ottema en Overwijn; vertaling van SÉKA als enkelvoud zaak of meervoud zaken; en vooral de uiteenlopende vertalingen van ENZE.

Vertalingen

Ondertreept de vertalingen van ENZE en van THA, dat eveneens zeer verschillend werd opgevat.

versie	origineel	evt. vertaling
Ottema 1872, p.43	over eenige zaak (anders) dan over land
Sandbach 1876, p.43	about any matter except land	(als Ottema)
Wirth 1933, p.36	über andere Sachen als Land	over andere zaken dan land
Overwijn 1951, p.31	over een of andere zaak zoals over land
Pierce 1983, p.19	over any (other) matter than over land	(als Ottema)
Jensma 2006, p.129	over andere zaken dan over land
De Heer 2008	over enige zaken zoals over land
Raubenheimer 2011	over any matter other than land	(als Ottema)
Lien 2013	over noen (andre) saker enn over land	(als Ottema)
Menkens 2013, p.50	über einzelne Dinge/Sachen wie über Land(besitz)	over individuele zaken zoals land(eigendom)
Ott 2026: EN	over minor cases or over a piece of land
Ott 2026: NL	over onbelangrijke zaken of over land

Oudfries ‘enze’ en etymologie ‘ons’ (gewicht)

Richthofen Altfr. Wörterbuch (1840, blz. 708-710), op meer dan een hele bladzijde:

enze, enze, einse (unze) [...] aus dem lat. unica erborgt, bezeichnet den zwölften theil eines pfundes; als gewicht kommt es aber in den fries. rq. nicht vor, sondern nur als eine vom gewicht hergenommene rechnungsmünze, die so wenig als das pfund ausgepregt wurde; fries. urkunden lehren die enze auch als ein lanmaass kennen, und da sie ihrer neben dem pfundmaasse gedenken, wird ein zwölftel pondismete diesen namen geführt haben: ‘sexta hael pondismeta landis twae aenze maer’ a. 1488 Schw. 744; [enz.]

Etymologiebank.nl (onderstreping toegevoegd):

Mnl. unce ‘gewicht, twaalfde deel van een pond’ [...] unce, once, onse ‘klein gewicht’ [...] Ontleend, wrsch. via Frans once ‘klein gewicht’ [...], eerder al unce ‘kleinigheid’ [...], aan Latijn uncia ‘twaalfde deel van een pond, een voet enz.’ [...] Ook ontleend, al dan niet via het Frans: mnd. unse (waaraan ontleend nzw. uns); ohd. unza (nhd. Unze); ofri. enze (maar nfri. ûns is ontleend aan het mnl./mnd.); oe. unce, ynce, unche (ne. ounce ‘1/12 van een pond’, inch ‘1/12 van een voet’).

De oorspronkelijke betekenis lijkt (iets van) geringe mate of omvang te zijn geweest, waarmee de zin ook zinnig wordt in de samenhang: met geschillen tussen buren over kleine, onbelangrijke zaken of over land kan men zich beter niet bemoeien.

THA → of

THA zal hier niet (anders) dan, of zoals betekenen, maar of, evenals in de volgende zinnen, eveneens geschreven door Minno:

• [030/10] ET WÍRING-GA THA TO AL-MAN-LAND — [op] Wieringga of op Almanland
• [030/30] THÀT-ET FOLK VS LÉT DVATH THA BISTÉLETH — dat’et volk ons leed aandoet of besteelt

Verwante Fryas woorden

• EN'G: een of ander
• EN'GE/ÉN'GE: enige, enkele → plausibele relatie tot voorgestelde betekenis van ENZE: (iets van) geringe mate of omvang
• EN'GOSTA: enigste (mv)
• (wellicht ook ÉN'GÁ: één-gade, eega)