Oera Linda Wiki - User contributions [en]

Otto E. Mausser

2026-05-22T09:24:30Z

Jan: dubbele info

[https://de.wikipedia.org/wiki/Otto_Mau%C3%9Fer '''Otto Ernst Maußer'''] (1880-1942, ook gespeld '''Mausser'''), deed vanaf 1936 in opdracht van SS-Ahnenerbe — contactpersoon [[Wolfram H.F. Sievers|Wolfram Sievers]] (1905-1948) — geheim onderzoek naar Oera Linda.

Een deel van zijn werk en correspondentie komt voor op de lijst ''Chronologie zur Ura-Linda-Chronik'' (2005; zie [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/himmlers-bible-german-sources.html hier]) van [[Gerd Simon]], maar veel ontbreekt daar.

Originelen uit correspondente met Maußer en m.b.t. zijn werk staan o.a. in Bundesarchiv [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/item/KKRPW2EAZLOY4GPGKAHY4NIV5JDOZSWS NS 21/563] en (m.n. veel correspondentie in) [https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/ab08f2f3-97fb-4dc1-a7c3-bb49e9284905/ NS 21/348].<ref>O.a. scans 68-92+ (1944); 154-310 (1936-1941); 318-374 Textkollation zur ULC-Ausgabe Ottemas an Hand der Handschrift (over langere tijd samengesteld en in delen aan AE-betrokkenen verzonden).</ref> De stukken gaan vooral over financiën, Maußer’s gezondheid (''Arbeit M. leidet sehr unter einem Gallenleiden''), familie en na zijn overlijden de overname van zijn boekenverzameling; veel uitwisseling van beleefdheden, maar nauwelijks inhoudelijk over ULC of concrete onderzoeksresultaten. In de openbaar gemaakte delen van het archief ontbreken de brief-bijlagen (m.n. in 21/348) die betrekking zouden hebben op het onderzoek. Maußer lijkt niet verder te zijn gekomen dan een nauwgezette vergelijking (''Textkollation'') tussen de transliteratie van Ottema en de originele tekst van het handschrift. Hij leed al vanaf het begin van de samenwerking aan chronische galbaalsklachten en financiële problemen. Zijn afhankelijkheid van de samenwerking kan dus van invloed zijn geweest op zijn in de correspondentie gesuggereerde positieve houding m.b.t. het onderzoek.

== Ura - Linda - Chronik: Aufgaben der philologischen Kritik ==
Bundesarchiv [https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f91afd7d-4c46-4220-af3c-49de1db53993/ NS 21/563] ”Echtheit der Ura-Linda-Chronik”, scans 33-34.

Von Otto Maußer, undatiert.

1. Beschreibung der Handschrift, wenn sie greifbar wird, nach den Grundsätzen des Handschriftenarchive der Deutschen Kommission bei der Berliner Akademie.

2. Feststellung und Beschreibung der Orthographie des Textes gleichgültig ob die Handschrift beigebracht werden kann oder nicht. (Im letzteren Falle nur nach Ottema.<ref>Da die Handschrift nun vorliegt, muss die Frage der ZirKumflektierung natürlich für Ottema und den Originaltext erhoben und geprüft werden.</ref>

Anm. U.a. ist auch zu achten auf die Funktion der Zirkumflexe in Ottemas Text bzw. in der Handschrift. Soweit ich bis jetzt sehe, steht im Druck Zirkunflex -^- für etymologische Länge, ferner für Neulänge aus Kürze, scheinbar auch bei Wurzeln, die mit offenem e (Lachmanns ë) anzusetzen und nicht gelängt sind. Z.T. wird Zirkumflex auch verwendet für e als Produkt eines entrundeten, etymologisch kurzen ö-Lautes.

Jedenfalls muss der seltsamen Zirkumflektlierung bei Ottema nachgegangen werden.

3. Sammlung von unbewussten Fehlschreibungen.

4. Ev. Sammlung bewusster Fehlschreibungen, also von Falsifikaten, wenn solche vorliegen.

5. Prüfung der Infinitivform.

6. Prüfung der Verbalkonjugationen unter Einschluss der Partizipbildung.

7. Prüfung der Substansivflexion, besonders der starken Maskulina und starken Neutra, sowie der schwachen Substantiva.

8. Flexion der Pronomina und Gestaltung der Pronomina.

9. Flexion der Adlextiva,

9a. Zahlwort.

10. Flexion der Eigennanen.

11. Untersuchung des Wortschatzes {eine Vorarbeit dafür liegt bereits vor in dem Zettelkatalog des Kollegen Herrmann}

12. Sammlung der Nomina geographica (s. die Vorarbeit im Zettelkatalog des Kollegen Herrmann) - dazu Beischaffung von Parallelen für die Behandlung geographischer Namen aus der germanischen Literatur überhaupt (bis ins Mittelhochdeutsche‚ Mittelniederdeutsche‚ Mittelniederländische herein). Zu sehen ist dabei namentlich auf die Umgestaltung, die die Länder- und Geländenamen u.ä. finden.

Um gute Parallelen zu gewinnen ist neben dem Haupttext der Ausgaben vor allem der Variantenapparat durchzumustern. Die Sammelarbeit kann ev. durch Studenten gemacht werden, die aber von mir nicht erfahren, wofür die Materialien von mir verwendet werden.

13. Sprachlicher und lexikalischer Vergleich: 1. mit dem anerkannten Friesisch der offiziellen Grammatik und der gesicherten Texte, die leider alle aus recht später Zeit stammen; 2. mit dem Insel-Nordfriesischen, wie es Kollege Herrmann im Brief vom 11. September 35 schon andeutet.

14. Kontrolle der Übersetzung Ottemas und, wenn die Handschrift verfügbar ist, seiner Textherstellung.

15. Kontrolle der Übersetzung Wirths an der Übertragung Ottemas und am Original.

16. Der Text der Chronik ist ein Mosaiktext‚ ähnlich wie etwa gewisse Mystikertexte. Es muss versucht werden die echt altfriesischen oder halbaltfriesischen Teile und Partikelchen herauszuziehen — im Drucktext können sie durch besondere Type[?] gekennzeichnet werden —‚ um auf diese Weise die sprachlich zu hundert % oder auch zu einen niedrigeren Prozentsatz als altfriesisch zu zeichenenden Teile festzustellen.

Zu dieser Auseinandergliederung des Mosaiktextes ist die sprachliche Einzeluntersuchung durch mich allein nötig, von der in den Vorpunkten die Rede ist.

17. Wenn eine Textpartie als sprachlich völlig unfriesisch erkannt ist, so braucht damit noch nicht gesagt zu sein, dass nun auch der Inhalt in seiner Gesamtheit oder auch in Teilen unecht wäre, In diesem Fall hat die kulturgeschichtliche — das Wort im weitesten Sinne genommen — Sachforschung kritisch einzugreifen. Von der ganzen Arbeit weiss niemand etwas als ich und meine Sekretärin.

== Begin van selectie van documenten en brieven ==
Beschrijvingen meest overgenomen van Simon 2005; vindplaats in het Bundesarchiv toegevoegd.

* ohne Datum / Entwurf ''Ura-Linda-Chronik. Aufgaben der philologischen Kritik'' [563/33-34] → zie onder
* ohne Datum (doch zie brief 7-9-1940) - ''Textkollation zur Ura-Linda-Chronik-Ausgabe Ottemas an Hand der Handschrift'' [348/318-374]
* 25-5-1936 / an Sievers: Maußer arbeitet mit Albert Hermann zusammen. Verbot Himmlers + Rosenbergs öff. Disk. über Ura-Linda-Chr. Maußers Schwager Studienprof. Wurmsee war Lehrer Himmlers [563/183-184]
* 20-6-1936 / Sievers an M.: Ura-Linda-Kopie eingetroffen. 2. Exemplar wird kopiert. Mitteilung über Schwager Wurmsee an Himmler. Maußers Arbeit müsse bis zu Herrmanns Antritt seiner China-Reise Sommer 37 fertig sein. [?]
* 1-7-1936 / Sievers an M.: anbei 2 Fotokopien der Ura-Linda-Chronik. Bl. 169-188 und 193-194 fehlen auch im Original. [563/193]
* 20-8-1936 / an Dekan München (= Wüst): Aller Verpflichtung gegenüber Bibliographischem Institut Leipzig. ledig. Jetzt Ura-Linda-Chr. [hsl. Zusatz Wüst:] Maußer hat ”ein wirkliches Opfer gebracht (…), indem er seinen für ihn sehr günstigen Vertrag mit dem Bibliographischen Institut preisgegeben hat. (Er sollte ein nhd. Wörterbuch machen). Es ist bezeichnend für Maußers Bescheidenheit, wie diskret er diesen Verzicht formuliert. Ich halte es für sehr geboten, dass er ab 1.10.36 (wohl 38) in Form eines Stipendiums unterstützt wird.” [563/197-198]
* 31-10-1936 / M. an AE: Gallenblasenanfall; “UL-Aufgabe, die mir immer lieber wird” [348/298]
* 10-11-1936 / Sievers an M.: Anbei Niederschrift der Aussprache über die Ura-Linda- Chronik in der Aula der Universität Berlin am 4.5.34 nach der stenographischen Aufnahme. [563/199]
* 12-11-1936 / M. an AE: Es stellt sich heraus dass die HS eine Kopie ist [348/294].
* 26-11-1936 / an Sievers: Dank für Zusendung des Buches von Köhler. „Eine Zierde für die Universität Kiel ist diese Arbeit gerade nicht.” „Wenn so etwas in der Fakultät durchgeht - - - - - der Rest ist Schweigen.” [563/211]
* 23-12-1936 / an M. “Als Anlage übersende ich Ihnen heute [Koehler, Studien zur Ura-Linda Chronik]. Wir werden in einser der nächsten Nummern unserer Zeitschrift “Germanien” gebührend kennzeichnen, dass es mit dieser Arbeit noch im Jahre 1934 möglich war, den Doktorhut zu erwerben.” [348/292].
* 29-12-1936 / an Sievers: Artikel „Ura-Linda-Chr.” im Herder-Lexikon „unerhört” [563/209]
* 8-3-1937 / an Sievers: Anbei [00] Bericht. 2. Teil folgt. „Ich sehe – den weiteren Ausführungen wiederum vorausgegriffen – in diesen Zeichen [= Trennungszeichen] einen weiteren schlüssigen Beweis dafür, dass die Handschrift der Ura-Linda-Chronik kein modernes Autogramm, sondern treue Kopie einer alten Vorlage ist, die vielleicht selbst wieder eine Vorlage oder sogar deren mehr voraussetzt.” [563/205]
* 1-9-1937 / an Sievers: Schreibeigentümlichkeiten „dienen zur Gliederung der Komposita in ihre Bestandteile …” „Aufgabe, den Text durchzutaktieren …” Alsbald Kollation (Handschrift mit Ottemas Ausgabe), dann „grammatische Einzeluntersuchung.” Dann Herstellung des neuen Textes. [563/247-249]
* 4-10-1937 / Werner Müller an M.: Zu Lebenslauf Ottemas + Over de Lindens wird Maußer in Kürze Abhandlung zugehen. Müller hat Ura-Linda-Chr.- Auseinandersetzungen zwischen 1870 – 1876 1934 antiquarisch erworben. Chronik WORP von Thabors befindet sich in der „Friesenbibliothek” von Roselius. Wohl dasselbe Exemplar, das Over de Linden besass. NL Ottema dürfte im Archiv der >Friesch Genootschap< (Leeuwarden) zu finden sein. [563/221-223]
* 4-12-1937 / an Harmjanz: Harmjanz = „alter Schüler” Maußers. Arbeit an Ura-Linda- Chr. ergab sich durch Schwager Wurmsee, „der der Lehrer des RF auf dem Landshuter Gymnasium war”. Zu Wirth keine besondere Beziehung. RFSS hat alle Veröffentlichungen über Ura-Linda-Chr. untersagt. „Die Bearbeitung dient der rein privaten Unterrichtung des Herrn RF.” Von „Zweck, auf dem Weg der germanistischen Untersuchung die Echtheit der Chr. festzustellen”, keine Rede. [563/177-181]
* 7-12-1937 / Harmjanz an M.: „Ich bin nun auf Grund Ihrer Mitteilung einigermassen in Verlegenheit. Ihre Berufung zum 1. April 1938 nach Königsberg hatte ich in allen Phasen so vorbereitet, dass alles nach menschlichem Ermessen hätte in Ordnung gehen können. Nun haben aber die Königsberger diese Ura-Linda- Angelegenheit von irgendwoher gehört und wollen von mir genau wissen, wie es damit steht. Deren Meinung ist folgende, dass sie niemanden auf einen Lehrstuhl in Königsberg berufen können, der sich mit diesen Dingen auch nur annähernd befasst.” Auch Harmjanz überrascht. Was tun? [563/165-175]
* 10-12-1937 / an Harmjanz: Brief Maußer an Harmjanz 7.12.37 vertraulich an Dekan! Anbei Erlass Rosenberg (00). M. werde sich „mit allen mir zu Verfügung stehenden Mitteln gegen eine Diffamierung meiner Person wenden (…), zumal es ja auch nicht unbekannt ist, dass dt. Gelehrte in Acht und Bann getan werden, weil sie beispielsweise sich mit gefälschten Papsturkunden beschäftigen.” [563/161]
* (16-12-1937 / Galke an RFSS: Maußer dürfe „der Lehrstuhl an der Universität Königsberg deshalb nicht vorenthalten werden, weil er sich mit der Ura- Linda-Chronik beschäftigt, was weder Herrn von Richthofen, der Dekan an der Universität Königsberg ist, noch Herrn Dr. Harmjanz anscheinend passt. – Allerdings sind nach Auskunft von Prof. Wüst die Untersuchungen des Prof. Maußer geeignet, einen grossen Teil der sogenannten exakten Wissenschaftler, die sich damals in den Streit um die Ura-Linda-Chronik eingemischt haben, restlos zu blamieren.” (hsl. Zusatz am Rand:) „nicht ab, da bereits berufen” [563 scan 151])
* 22-12-1937 / an Sievers: “Sie können überzeugt sein, dass ich im neuen Jahr meine Arbeiten für das Ahnenerbe in besondere Obhut nehmen werde und dass die Misshelligkeiten, die an gewissen Stellen wegen meiner Beschäftigung mit Ura-Linda entstanden sind, nicht den mindesten abschreckenden oder lähmenden Einfluss auf mich gehabt haben oder in Zukunft haben werden. / Ich gehe den Weg, den ich eingeschlagen habe, unbeirrt, sine ira et studio, wie es in einem Erlass des Herrn Reichsführer SS einmal heisst, welter, '''ohne Rücksicht darauf, ob meine Arbeit an dem Ura-Linda-Problem gewissen Wissenschaftswächtern behagt oder nicht'''. Dass der Herr Reichsführer SS und das Ahnenerbe treu zu meiner Seite steht, das weiss ich. Daran habe ich nie gezweifelt. Dieses Wissen gibt mir Sicherheit und muntert mich ständig auf.” [563 scans 145-146]
* 5-1-1938 / Wüst an M.: Betr.: Lehrstuhl Königsberg. „Es ist soweit alles geklärt. Die Königsberger Fakultät wird in den nächsten Tagen eine Liste einreichen, in der Sie an erster Stelle stehen.” „Darf ich Sie noch bitten, dass diese Angelegenheit nicht unter die Oeffentlichkeit kommt?” [563/143]
* 17-3-1938 / ''Die Ura-Linda-Chronik und die Chronik van Friesland des Worp von Thabor, 1399” Über die Schreibweise: „vollständige Fehlanzeige.”'' [563/7-10]
* 13-11-1938 / an Sievers: Betr.: Duinker. „Die Übersetzung des Herrn Duinker und sein Kommentar werden einen Jubelschrei der Feinde der Ura- Linda-Chronik auslösen. Es ist eine Sünde an der Chronik, so ein Werk in die Welt zu schicken.” [563/57-59]
* 15-2-1940 / an Sievers: „Niederschrift der Aussprache über die Ura-Linda-Chronik in der Aula der Universität Berlin” nicht auffindbar. Wüst fragen [563/127]
* 7-9-1940 / an Sievers: Kündigt Kollationsbericht an, „Vorläufer der gramm. Detailuntersuchung”. Kleinarbeiten macht Schaufelberger. Erwartet Besuch Plassmanns in Königsberg. [563/125-126]
* 20-7-1941 / an Sievers: Zu den Vorträgen von Heyting und Overwijn. „Besonders interessant war mir natürlich zu hören, dass auch die Holländer die Echtheit der Ura-L-Chronik nicht anzweifeln. Der Unterschied zwischen mir und ihnen ist nur der, dass ich genagelte Beweise erbringen kann.” [BDC PA Maußer]
* (31-8-1942 / Sievers an Erna Schuller [Witwe Maußer]: Bitte, Ziesemer auffordern, der Mitarbeiterin des ''Ahnenerbes'' Elsemarie Querner den wissenschaftlichen Nachlass Maußers in Königsberg zugänglich zu machen. [968/?]
==Noten==
<references />
[[Category:Sources_German]]
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^M^}}

Heinrich L. Himmler

2026-05-21T12:45:40Z

Jan: dubbel/parfrase citaat

[[File:HLHimmler.jpg|thumb|200px]]
'''Heinrich Luitpold Himmler''' (1900-1945)<ref>Im Gegensatz zu den Behauptungen in den Schlagzeilen der Zeitungen und später in Geschichtsbüchern und Dokumentationen wurde er von seinen unehrenhaften Häschern ermordet [Kap. 1: ''A Murder in Luneburg'' (S.11-25) in ''True Himmler'' von David Irving, 2020].</ref> war Reichsführer '''ᛋᛋ'''.

Am 1. Juli 1935 gründete er zusammen mit [[Herman F. Wirth|Herman Wirth]] und [https://de.wikipedia.org/wiki/Walther_Darr%C3%A9 Walther Darré] ''“Deutsches Ahnenerbe” Studiengesellschaft für Geistesurgeschichte e. V.''. Eines der Forschungsprojekte war die Oera Linda. In dem Arbeitsplan Forschungsaufträge (vermutlich aus dem Jahr 1936) werden als Mitarbeiter des Projekts Ura-Linda-Chronik aufgeführt (S. 24): [[Herman F. Wirth|Herman Wirth]] und zwei seiner Assistenten: [https://de.wikipedia.org/wiki/Joseph_Otto_Plassmann Joseph Plassmann] (1895-1964) und [https://de.wikipedia.org/wiki/Werner_M%C3%BCller_(Ethnologe) Werner Müller] (1907-1990); [https://de.wikipedia.org/wiki/Walther_W%C3%BCst Walther Wüst] (1901-1993), [https://de.wikipedia.org/wiki/Hugo_Dingler Hugo Dingler] (1881-1954) und Albert Herrmann. [[Wolfram H.F. Sievers|Wolfram Sievers]], einem dritten Assistenten Wirths,<ref>Dass Müller, Plassmann und Sievers mindestens seit 1932 Wirths Assistenten waren, stammt aus [https://ottoknot.wordpress.com/2020/04/15/herman-wirth-1885-1981/ “Herman Wirth (1885-1981)”] von O.S. Knottnerus (2020).</ref> wurde die Geschäftsführung von Ahnenerbe übertragen und war in dieser Funktion eng in das Oera-Linda-Dossier eingebunden.<blockquote>Noch im April 1936 plante Himmler, für Hitler eine Prachtausgabe der Ura-Linda-Chronik sonderanfertigen zu lassen.<ref>Vermutlich mit einer Reproduktion des Handschrifts. Siehe den Auszug aus Sievers’ Brief an Himmler vom 1. April.</ref> (Galke an Ahnenerbe 8.4.36 [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/d5c5f604-f58b-43d7-8208-5af5c4437734/ NS 21/593]])<ref>Zitat aus ''Maskenwechsel'' (1999); Dokument Bundesarchiv noch nicht veröffentlicht.</ref></blockquote>Zu lesen in „Die SS und die Niederlande; Dokumente aus SS-Archiven 1935–1945; Teil I”, herausgegeben vom Nationalen Institut für Kriegsdokumentation unter der Verantwortung des Ministeriums für Bildung und Wissenschaft (Den Haag, 1976), S. 65 (Fußnote 4):<ref>“[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/N.K.C.A._in_%27t_Veld_-_De_SS_en_Nederland_Documenten_uit_de_SS-archieven_1935-1945_-_Deel_I_1935-1942.pdf De SS en Nederland]; documenten uit SS-archieven 1935-1945; Deel I”, uitgegeven door het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen.</ref><blockquote>Himmler zwang seine Akademiker, unhaltbare Theorien zu akzeptieren, etwa die völlig unwissenschaftliche „Welteislehre” von Hanns Hörbiger und die Arbeiten von [[Herman F. Wirth|Hermann Wirth]], insbesondere dessen Verteidigung des Oera-Linda-Buches, einer berüchtigten Fälschung (Ackermann, “Himmler als Ideologe”, S. 45–49).<ref>Originaltext: “Himmler dwong zijn wetenschapsbeoefenaars onhoudbare theorieën te accepteren, zoals de totaal onwetenschappelijke ‘Welteislehre’ van Hanns Hörbiger, en het werk van Herman Wirth, vooral zijn verdediging van het Oera-Linda-boek, een beruchte vervalsing.”</ref></blockquote>Für diesen angeblichen Zwang gibt es jedoch keinerlei Beweise. Es handelt sich um eine Annahme, die als Tatsache dargestellt wird. Die verfügbaren Quellen zeigen, dass Himmler einen öffentlichen Streit vermeiden wollte, solange die Untersuchung von Maußer nicht abgeschlossen war. In der genannten Quelle (teilweise in der Leseprobe sichtbar; das Buch ist unter anderem in der Universitätsbibliothek Groningen [https://rug.on.worldcat.org/search/detail/906046761?queryString=no%3A906046761#availability-section ausleihbar]):<blockquote>[48] (...) bestimmten sein Verhalten in wissenschaftlichen Streitfällen.

Dies bekam beispielsweise auch der Professor für Vorgeschichte in Königsberg, [[Bolko von Richthofen|Freiherr von ''Richthofen'']] zu spüren, der es wagte, das „hoffnungsiose Machwerk Ura-Linda-Chronik” schlichtweg als eine Fälschung zu bezeichnen.

In einer friesischen Familie mit dam Namen „Over de Linden“ hatte sich angeblich ein altes Hausbuch, die Ura-Linda-Chronik fortgeerbt das Aufzeichnungen von Vor- (...)

[49] (...) dieser war überzeugt, daß die Ura-Linda-Chronik „in ihrem Kern echt” sei, da sie sich mit zu vielen Dingen decke, die er aus der mündlichen Überlieferung wisse. Daher brauchte ''Wirth'' auch niemals Bedenken zu hegen, daß er angesichts der vielen Angriffe, die führende Wissenschaftler gegen ihn vorbrachten, ''Himmlers'' Gunst verlieren könne.

Freiherr von ''Richthofen'' wurde von ''Himmler'' aufgefordert, jegliche Diskussion über die Ura-Linda-Chronik einzustellen und Professor ''Mausser'' bekam den Auftrag, eine „Textkritik” zu diesem Werk vorzulegen. Als jedoch ''Himmler'' davon Kenntnis erhielt, (...)</blockquote>

== Anwendung des sechsspeichigen Rads aus der Oera Linda ==
<gallery>
File:Julkreuz.jpg|Julkreuz<ref>Dieses und das folgende Bild stammen aus ''Die Gestaltung der Feste im Jahres- und Lebenslauf in der SS-Familie'', Fritz Weitzel (1935)</ref>
File:Julleuchter.jpg|Geburtstagsring und Julleuchter
File:Entwurff Wewelsburg.jpg|Entwurff Wewelsburg<ref>Datiert 5-8-1940, vom Architekten Hermann Bartels, Unterzeichnet von Himmler.</ref>
</gallery>
== Verweise auf Themen aus der Oera Linda ==
[[File:NS 19 4009 0135 Wralda.jpg|thumb|Himmler’s Wralda 9-6-1942 [https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/1005d16d-50a9-4a46-9ac9-dfea3ea64fce/ NS 19/4009] S.135]]
(Unterstreichung hinzugefügt)
=== 1. Wralda ===
[[File:Himmlerheydrich.jpg|thumb|Gedenkrede für Heydrich]]
9-6-1942 [https://fryskednis.blogspot.com/2012/12/himmlers-diepste-overtuiging.html Gedenkrede] für Reinhard Heydrich vor den Oberabschnittsführern und Hauptamtschefs im Haus der Flieger, Berlin [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/1005d16d-50a9-4a46-9ac9-dfea3ea64fce/ NS 19/4009] S.135]
<blockquote>Ich habe heute an dem Begräbnistag von Heydrich in meiner Rede mit voller Absicht meine tiefste innere Überzeugung eines Glaubens an Gott, eines Glaubens an das Schicksal, an den Uralten, wie ich ihn nannte – das ist das alte germanische Wort: Wralda – ausgesprochen.</blockquote>16-12-1943 Rede auf der Tagung für Befehlhaber der Kriegsmarine in Weimar [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/e59e5917-1325-45bb-82c6-424d353138e2/ NS 19/4011] S.425]<ref>English translation of shorter fragment in: ''[https://books.google.nl/books?id=GBQchepZ-7EC&lpg=PA266&ots=3OEhoJiijk Heinrich Himmler: A Life]'' by Peter Longerich, page 266.</ref><blockquote>Wer das erkannt hat, meine Herren, der ist im tiefsten Grunde gläubig, weil er eine unendlich weise Hoheit über uns weiß. Die Germanen hatten einen sehr schönen Ausdruck dafür: Wralda, das war der Uralte.<ref>Von (vermutlich) Himller mit Bleistift korrigiert. Das getippte Original lautete: ''<s>Va</s>ralda, das <s>ist</s> d<s>as</s> ...'' In der gedruckten Fassung der Rede “Vom Wesen und Werden der '''ᛋᛋ'''” heißt es: ''Waralda, das oder der Uralte'' [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/e59e5917-1325-45bb-82c6-424d353138e2/ NS 19/4011] S.489-525].</ref> Wir können uns darüber streiten, wie man es verehrt. Vor allem kommt es darauf an, dass wir wissen, diese unendlich weise Kampfauslese, dieses Optimumprinzip in der Welt ist vorhanden. So entstand der Rassekern unseres großen Volkes, so vollzog sich das Werden unseres Volkes.</blockquote>Datum und zusammenhang unbekannt; offenbar paraphrasiert vom Zitat vom 16.12.1943:<ref>Quelle: [http://www.parzifal-ev.de/?id=638 Heinrich Himmler - Religionszitate]</ref><blockquote>Derjeneige, der den Ausleseprozeß in der Natur beobachte und versteht, ist im tiefsten Grunde gläubig. Er ist gläubig, weil er eine unendlich weise Hoheit über uns weiß. Die Germanen hatten einen sehr schönen Ausdruck dafür: Waralda, das ist das Uralte.</blockquote>26-7-1944 Rede auf dem Truppenübungsplatz Bitsch vor dem Offizierskorps einer Volks-Grenadier-Division vor ihrem Abmarsch zur Front [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f6c52a10-fed1-46cb-869b-70160f646745/ NS 19/4015], S.369-371]<blockquote>Ich habe in den Reihen der ᛋᛋ aber niemals auch nur einen Atheisten geduldet. Jeder von uns ist im tiefsten gläubig an das Schicksal, an den Herrgott, an das, was unsere Vorfahren in ihrer Sprache Waralda, den Uralten nannten, das, was mächtiger ist als wir.</blockquote>
[[File:Uralte Himmler-Schrift.jpg|thumb|''Uralte'' in Himmlers Handschrift|200px]]
17-4-1945 Im letzten Brief an seine Familie<ref>Kommentar [https://www.focus.de/wissen/mensch/geschichte/nationalsozialismus/ein-letzter-gruss-von-heinrich-himmler-der-uralte-wird-das-brave-deutsche-volk-behueten_id_3571559.html focus.de]: “Mit dem »Uralten« ist offenbar »Waralda« gemeint. So bezeichneten den Angaben zufolge Anhänger des pseudoreligiösen »schwarzen Ordens« der SS Gott – angeblich hätten germanische Vorfahren die göttliche Kraft ebenfalls als »Waralda« verehrt.”</ref><blockquote>Der Uralte wird uns und besonders das brave deutsche Volk behüten und uns nicht untergehen lassen.</blockquote>
=== 2. Magyarenkönige ===
Oktober 1943, Posener Rede<ref>Mit Ton und englischen Untertiteln: [https://x.com/otharus/status/1771997696728940943 hier].</ref><blockquote>Ich persönlich glaube, daß auf die Dauer (...) slavische Völker eine Weiterschaffung der Kultur, ein weitervoranführende Kultur nicht zusammen bringen. Es wird immer wieder einzelne große Diktatoren und große Führer, Heerführer, geben, wie wir sie in die Geschichte kennen; ob sie nun Attila hießen — dessen richtige Namen wir überhaupt nicht wissen — oder ob sie Dschingis Khan hießen, oder ob sie Tamerlan hießen, oder ob es Magyarenkönige waren,<ref>Relevantes Zitat aus Wirths Übersetzung ([[K Wirth|S.48]]): “Die Priester sind die einzigen Herren: sie heißen sich selber Magjara. Ihrer aller Oberster heißt Magy; er ist Hauptpriester und König zugleich. All das andere Volk (...) ist gänzlich und gar in ihrer Gewalt.”</ref> oder ob es einmal ein Herr Lenin oder ein Herr Stalin war; das sind Einzelerscheinungen, wo durch eine glückliche Paarung, ein glückliches Zusammentreffen — für uns Europäer unglückliches natürlich — Komponenten zusammenkamen, die zum Führen befähigten. Im Augenblick aber wo so eine Erscheinung wieder vorbei ist, im Augenblick wird der Slave wieder das was er von jeher war: ein sichselbst nicht beherschen könnendes, ewig intrigierendes Volk.</blockquote>
[[File:Himmler1936.jpg|thumb|im Jahr 1936|200px]]
== Auswahl von Dokumenten und Briefen ==
Die Beschreibungen stammen größtenteils von [[Gerd Simon|Simon]] 2005; Möglicher Standort im Bundesarchiv und Unterstreichung hinzugefügt.
* 19-8-1935 Albert Herrmann an Himmler: Anbei „Neue Stimmen zur Ura-Linda-Chr.”. Pfingsten in Holland gewesen. „überraschende Beobachtungen”, „welche die Quellenechtheit schlagend bestätigen”. [PA Herrmann Bl.29]
* 20-3-1936 Herrmann an Himmler: Herrmann freut sich, daß Himmler „in der Beurteilung der Ura-Linda-Chr. ganz auf meiner Seite steh(t)”. Wie im Vorwort (von „Unsere Ahnen und Altlantis”) „kritische Ausgabe”, „die Echtes und Unechtes voneinander scheidet”. Aufgabe „durchführbar”. Herrmann s Buch habe „Grundlinien” dazu gegeben + Material, das weiter ergänzt werden müßte. „Da hierzu besonders die Mitarbeit eines philologischen Fachmannes notwendig ist, habe ich als solchen den Germanisten Professor Maußer in München gewonnen, der mir von Professor Wüst daselbst empfohlen wurde. (Ich darf Sie wohl bitten, diese letzte Mitteilung als vertraulich behandeln zu wollen.) Lediglich aus taktischen Gründen möchte ich Herman Wirth oder einen seiner nächsten Freunde nicht hinzuziehen, um nicht seinen Gegnern eine neue Waffe in die Hand zu geben.” Herrmann hatte RuSHA um Finanzierung gebeten. Himmler hat Herrmann Gespräch angeboten. [PA Albert Herrmann]
* 1-4-1936 Sievers an Himmler: „… unseren längeren Bemühungen gelungen…” Erlaubnis zur Herstellung einer Reproduktion der Ura-Linda-Chronik zu erhalten. RM464,17 Vorauszahlung. [PA Sievers Bl.135]
* [[File:Ahnenerbe ssh.jpg|thumb|150px|''unter Ausschluß der Öffentlichkeit'']]20-6-1936 Sievers an Himmler: Maußers Unterlagen „unter Ausschluß der Öffentlichkeit”: Mitarbeiter: 1. Wirth: Symbolgeschichte. 2. Albert Hermann: Geographie. 3. Wüst: Sprachwissenschaft + Orientalistik. 4. Plassmann: (zus. mit Wirth + Herrmann + Wüst) Religionsgeschichte, Sage + Märchen. Maußer lebt von Vorlesungsgebühren + schriftstellerischer Tät. „einer der besten Kenner der nord. Philologie. sowie der germanischen Sprachwissenschaft”, wohl der einzige, „der noch altfriesisch kennt.” Hat längst Lehrstuhl verdient. Bitte 100RM befürworten. [563/189-191; 241-243]
* 21-10-1936 Galke an Himmler: RSK [Reichsschrifttumskammer] verbot Verlag, Ura-Linda-Chr. in Katalog zu führen. Bitte, daß sich Galke deswegen in Verbindung setzt. [21/104?]
* 23-11-1936 Himmler an Sievers: Dingler hat „in diskreter Form” paläographische Erkundungen eingezogen. Bestätigen Mausser. Zu den „eigenartigen Trennungsstrichen” mitten in der Zeile im Ura-Linda-Manuskript, die Ottema weglasse: Deutet darauf hin, dass nur Kopie einer „Vorlage, die selbst wieder von einem Humanisten des 15. oder 16. Jahrhunderts gefertigt ist.” Bitte Köhlers Buch, auf das Wüst auf Grund einer Anzeige im VB hinwies, für Mausser beschaffen. [563/201-202?]
* 30-11-1936 Himmler an REM (Reichsministerium für Wissenschaft, Erziehung und Volksbildung): „Wie mir mitgeteilt wurde, bewirbt sich Prof. Mausser, München, um die Einsetzung in das Ordinariat für Deutsche Philologie an der Universität Erlangen, das durch Versetzung frei geworden ist. Ich würde die Berufung Prof. Maussers, dessen Arbeiten ich ausserordentlich schätze, sehr begrüssen, da er hier einen für seine Forschungsarbeit hervorragenden Wirkungskreis hätte.” [NS 21/37+701+817]
* 8-2-1937 Eckhardt an Himmler: Anbei Studie + Richthofen an Köhler. K = Mitarbeiter (Unterscharführer im SD-HA). Warnt „vor jedem Eintreten für das hoffnungslose Machwerk ''Ura-Linda-Chr.''”. Diskutiert Wirths Leistung. [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/d4a1053e-6a71-4e1d-914a-48188e9d6a10/ NS 19/2241], scan 27]
* 25-2-1937 Himmler an K.A. Eckhardt [NS 19/2241] — '''siehe unter [[Karl A. Eckhardt|Karl Eckhardt]]'''.
* 3-5-1937 Sievers an Himmler: SS-Hauptsturmführer Wüst teilt mit, dass ihm von der Deutsche Akademie die Präsidentschaft der wissenschaftlichen Abteilung angetragen sei. [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/c5e97fd7-b55e-4315-b539-5e0a4e4bc640/ NS 21/691], ]
* 12-5-1937 Galke an RFSS (Himmler): Arbeiten an der Ura-Linda-Chronik „wesentlich umfangreicher” als ursprünglich angenommen. Befürwortet Antrag Wüst auf Verlängerung der Förderung (100RM) [?]
* 24-5-1937 Wüst an Himmler: Harmjanz auf Tagung der Abt. Judenfrage des ''Reichsinstituts f. Geschichte d. neueren Dtds.'' Besucht Maußer, seinen alten Lehrer. Harmjanz abfällig über Ahnenerbe + Wirth. H. will gegen Ahnenerbe vorgehen. Bis 33 SS-Anhänger. Behutsam erledigen, weil Harmjanz Maußer planmäßige Prof. verschaffen will. „Heute kümmere sich ja bereits die letzte Feuerwehr um Dinge, die eigtl. nur das Reichswissenschaftsministerium angingen.” [691;795-111]
* 11-6-1937 Mausser an Himmler: Dank für Genehmigung der Fortdauer der Forschungsbeihilfe für weitere 9 Monate. Himmler habe ihn „abermals in großzügiger Weise gefördert und mich von drückender Sorge befreit, freigemacht für wissenschaftliche Arbeit, für notwendige Konzentration im Dienste des ''Ahnenerbes'', vor allem in der Frage der Klärung des Ura-Linda-Problems.” [37;701]
* (23-10-1937 Wolff an Maußer: Anordnung RFSS: 1. Schreiben wiss. Charakter an Wüst, alles andere an Sievers. 2. Schriften grundsätzl. Art von Wüst zu genehmigen. Meinungsverschiedenheiten nicht in Öffentlichkeit. „Grundsätzlich muss sich dabei jeder Mitarbeiter darüber klar sein, dass ausschliesslich die Auffassung des Reichsführers SS, nach der der Präsident seine Entscheidung trifft, für alle Fragen genannter Art massgebend ist.” [37/..])
* 26-11-1937 Wüst an Himmler – Persönlicher Stab – Abteilung wirtschaftliche Hilfe: Betr.: Wirth, Herman „Ein Leuchter brennt”. Kritik. 6. „Damit sich nicht die hinreichend bekannten Vorfälle der Ura-Linda-Chronik-Ausgabe wiederholen, muss ich die Schrift ablehnen.” Stattdessen Huth, Otto „Der Julleuchter” (Von Wüst veranlasste Schrift) an Männer der Schutzstaffel verteilen. [598/..]
* 16-12-1937 Galke an Himmler: Ich bitte Reichsführer um Entscheidung, was zu geschehen hat. M.E. darf Prof. Mausser, der sich wegen der Ura-Linda-Chronik die denkbar größte Mühe gibt, und, wie mir Prof. Wüst bestätigt, ausgezeichnete Erfolge, die hieb- und stichfest sind, zu verzeichnen hat, der Lehrstuhl an der Universität Königsberg deshalb nicht vorenthalten bleiben, weil er sich mit der Ura-Linda-Chronik beschäftigt, was weder Herrn von Richthofen, der Dekan an der Universität Königsberg ist, noch Herrn Dr. Harmjanz anscheinend paßt. / '''Allerdings sind nach Auskunft von Prof. Wüst die Untersuchungen des Prof. Mausser geeignet, einen großen Teil der sogenannten exakten Wissenschaftler, die sich damals in den Streit um die Ura-Linda-Chronik eingemischt haben, restlos zu blamieren.''' / Auf welche Weise soll versucht werden, Prof. Mausser, der mit seiner Berufung nach Königsberg bestimmt rechnet, zu helfen? [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f91afd7d-4c46-4220-af3c-49de1db53993/ NS 21/563] scan 151]
* 24-2-1938 Wüst an Himmler: „… dank Ihrer Befürwortung allen Widerständen zum Trotz gelungen …, Prof Dr. Mausser einen Lehrstuhl in Königsberg zu beschaffen.” [600;701]
* 17-4-1938 Mausser an Himmler: „Ihr hochherzig gewährter Urlaubszuschuss von RM 200.— hat mich – ein wunderschöner, mir unvergessbarer, stimmungsstarker Moment! – am Sonnabend vor Ostern erreicht (…) Es ist mir eine Ehre und eine Beglückung Ihnen hochverehrter Herr Reichsführer, und dem ''Ahnenerbe'' dienen zu dürfen und die Möglichkeit zu haben, Ihnen meine dankbare Verbundenheit durch solide dt Wissenschaftsarbeit im Dienste Ihres Forschungsinstituts beweisen zu können.” [348/..]
* 31-7-1939 Himmler an Kieckbusch: Falsch, Jacob-Friesen in weltanschauliche Arbeit der Partei einzubauen. „Er wird in den Dingen der Weltanschauung immer von der Kritik ausgehen, die er als sicherlich sehr guter Gelehrter an die Dinge anlegt.” [PA Jacob-F. Bl.356]
==Noten==
<references />
[[Category:Sources German]]
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^H^}}

Heinrich L. Himmler

2026-05-21T10:25:10Z

Jan: Zitat in Vom Wesen und Werden der SS.

[[File:HLHimmler.jpg|thumb|200px]]
'''Heinrich Luitpold Himmler''' (1900-1945)<ref>Im Gegensatz zu den Behauptungen in den Schlagzeilen der Zeitungen und später in Geschichtsbüchern und Dokumentationen wurde er von seinen unehrenhaften Häschern ermordet [Kap. 1: ''A Murder in Luneburg'' (S.11-25) in ''True Himmler'' von David Irving, 2020].</ref> war Reichsführer '''ᛋᛋ'''.

Am 1. Juli 1935 gründete er zusammen mit [[Herman F. Wirth|Herman Wirth]] und [https://de.wikipedia.org/wiki/Walther_Darr%C3%A9 Walther Darré] ''“Deutsches Ahnenerbe” Studiengesellschaft für Geistesurgeschichte e. V.''. Eines der Forschungsprojekte war die Oera Linda. In dem Arbeitsplan Forschungsaufträge (vermutlich aus dem Jahr 1936) werden als Mitarbeiter des Projekts Ura-Linda-Chronik aufgeführt (S. 24): [[Herman F. Wirth|Herman Wirth]] und zwei seiner Assistenten: [https://de.wikipedia.org/wiki/Joseph_Otto_Plassmann Joseph Plassmann] (1895-1964) und [https://de.wikipedia.org/wiki/Werner_M%C3%BCller_(Ethnologe) Werner Müller] (1907-1990); [https://de.wikipedia.org/wiki/Walther_W%C3%BCst Walther Wüst] (1901-1993), [https://de.wikipedia.org/wiki/Hugo_Dingler Hugo Dingler] (1881-1954) und Albert Herrmann. [[Wolfram H.F. Sievers|Wolfram Sievers]], einem dritten Assistenten Wirths,<ref>Dass Müller, Plassmann und Sievers mindestens seit 1932 Wirths Assistenten waren, stammt aus [https://ottoknot.wordpress.com/2020/04/15/herman-wirth-1885-1981/ “Herman Wirth (1885-1981)”] von O.S. Knottnerus (2020).</ref> wurde die Geschäftsführung von Ahnenerbe übertragen und war in dieser Funktion eng in das Oera-Linda-Dossier eingebunden.<blockquote>Noch im April 1936 plante Himmler, für Hitler eine Prachtausgabe der Ura-Linda-Chronik sonderanfertigen zu lassen.<ref>Vermutlich mit einer Reproduktion des Handschrifts. Siehe den Auszug aus Sievers’ Brief an Himmler vom 1. April.</ref> (Galke an Ahnenerbe 8.4.36 [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/d5c5f604-f58b-43d7-8208-5af5c4437734/ NS 21/593]])<ref>Zitat aus ''Maskenwechsel'' (1999); Dokument Bundesarchiv noch nicht veröffentlicht.</ref></blockquote>Zu lesen in „Die SS und die Niederlande; Dokumente aus SS-Archiven 1935–1945; Teil I”, herausgegeben vom Nationalen Institut für Kriegsdokumentation unter der Verantwortung des Ministeriums für Bildung und Wissenschaft (Den Haag, 1976), S. 65 (Fußnote 4):<ref>“[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/N.K.C.A._in_%27t_Veld_-_De_SS_en_Nederland_Documenten_uit_de_SS-archieven_1935-1945_-_Deel_I_1935-1942.pdf De SS en Nederland]; documenten uit SS-archieven 1935-1945; Deel I”, uitgegeven door het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen.</ref><blockquote>Himmler zwang seine Akademiker, unhaltbare Theorien zu akzeptieren, etwa die völlig unwissenschaftliche „Welteislehre” von Hanns Hörbiger und die Arbeiten von [[Herman F. Wirth|Hermann Wirth]], insbesondere dessen Verteidigung des Oera-Linda-Buches, einer berüchtigten Fälschung (Ackermann, “Himmler als Ideologe”, S. 45–49).<ref>Originaltext: “Himmler dwong zijn wetenschapsbeoefenaars onhoudbare theorieën te accepteren, zoals de totaal onwetenschappelijke ‘Welteislehre’ van Hanns Hörbiger, en het werk van Herman Wirth, vooral zijn verdediging van het Oera-Linda-boek, een beruchte vervalsing.”</ref></blockquote>Für diesen angeblichen Zwang gibt es jedoch keinerlei Beweise. Es handelt sich um eine Annahme, die als Tatsache dargestellt wird. Die verfügbaren Quellen zeigen, dass Himmler einen öffentlichen Streit vermeiden wollte, solange die Untersuchung von Maußer nicht abgeschlossen war. In der genannten Quelle (teilweise in der Leseprobe sichtbar; das Buch ist unter anderem in der Universitätsbibliothek Groningen [https://rug.on.worldcat.org/search/detail/906046761?queryString=no%3A906046761#availability-section ausleihbar]):<blockquote>[48] (...) bestimmten sein Verhalten in wissenschaftlichen Streitfällen.

Dies bekam beispielsweise auch der Professor für Vorgeschichte in Königsberg, [[Bolko von Richthofen|Freiherr von ''Richthofen'']] zu spüren, der es wagte, das „hoffnungsiose Machwerk Ura-Linda-Chronik” schlichtweg als eine Fälschung zu bezeichnen.

In einer friesischen Familie mit dam Namen „Over de Linden“ hatte sich angeblich ein altes Hausbuch, die Ura-Linda-Chronik fortgeerbt das Aufzeichnungen von Vor- (...)

[49] (...) dieser war überzeugt, daß die Ura-Linda-Chronik „in ihrem Kern echt” sei, da sie sich mit zu vielen Dingen decke, die er aus der mündlichen Überlieferung wisse. Daher brauchte ''Wirth'' auch niemals Bedenken zu hegen, daß er angesichts der vielen Angriffe, die führende Wissenschaftler gegen ihn vorbrachten, ''Himmlers'' Gunst verlieren könne.

Freiherr von ''Richthofen'' wurde von ''Himmler'' aufgefordert, jegliche Diskussion über die Ura-Linda-Chronik einzustellen und Professor ''Mausser'' bekam den Auftrag, eine „Textkritik” zu diesem Werk vorzulegen. Als jedoch ''Himmler'' davon Kenntnis erhielt, (...)</blockquote>

== Anwendung des sechsspeichigen Rads aus der Oera Linda ==
<gallery>
File:Julkreuz.jpg|Julkreuz<ref>Dieses und das folgende Bild stammen aus ''Die Gestaltung der Feste im Jahres- und Lebenslauf in der SS-Familie'', Fritz Weitzel (1935)</ref>
File:Julleuchter.jpg|Geburtstagsring und Julleuchter
File:Entwurff Wewelsburg.jpg|Entwurff Wewelsburg<ref>Datiert 5-8-1940, vom Architekten Hermann Bartels, Unterzeichnet von Himmler.</ref>
</gallery>
== Verweise auf Themen aus der Oera Linda ==
[[File:NS 19 4009 0135 Wralda.jpg|thumb|Himmler’s Wralda 9-6-1942 [https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/1005d16d-50a9-4a46-9ac9-dfea3ea64fce/ NS 19/4009] S.135]]
(Unterstreichung hinzugefügt)
=== 1. Wralda ===
Datum und zusammenhang unbekannt:<ref>Quelle: [http://www.parzifal-ev.de/?id=638 Heinrich Himmler - Religionszitate]</ref>

<blockquote>Derjeneige, der den Ausleseprozeß in der Natur beobachte und versteht, ist im tiefsten Grunde gläubig. Er ist gläubig, weil er eine unendlich weise Hoheit über uns weiß. Die Germanen hatten einen sehr schönen Ausdruck dafür: Waralda, das ist das Uralte.</blockquote>
[[File:Himmlerheydrich.jpg|thumb|Gedenkrede für Heydrich]]
9-6-1942 [https://fryskednis.blogspot.com/2012/12/himmlers-diepste-overtuiging.html Gedenkrede] für Reinhard Heydrich vor den Oberabschnittsführern und Hauptamtschefs im Haus der Flieger, Berlin [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/1005d16d-50a9-4a46-9ac9-dfea3ea64fce/ NS 19/4009] S.135]
<blockquote>Ich habe heute an dem Begräbnistag von Heydrich in meiner Rede mit voller Absicht meine tiefste innere Überzeugung eines Glaubens an Gott, eines Glaubens an das Schicksal, an den Uralten, wie ich ihn nannte – das ist das alte germanische Wort: Wralda – ausgesprochen.</blockquote>16-12-1943 Rede auf der Tagung für Befehlhaber der Kriegsmarine in Weimar [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/e59e5917-1325-45bb-82c6-424d353138e2/ NS 19/4011] S.425]<ref>English translation of shorter fragment in: ''[https://books.google.nl/books?id=GBQchepZ-7EC&lpg=PA266&ots=3OEhoJiijk Heinrich Himmler: A Life]'' by Peter Longerich, page 266.</ref><blockquote>Wer das erkannt hat, meine Herren, der ist im tiefsten Grunde gläubig, weil er eine unendlich weise Hoheit über uns weiß. Die Germanen hatten einen sehr schönen Ausdruck dafür: Wralda, das war der Uralte.<ref>Von (vermutlich) Himller mit Bleistift korrigiert. Das getippte Original lautete: ''<s>Va</s>ralda, das <s>ist</s> d<s>as</s> ...'' In der gedruckten Fassung der Rede “Vom Wesen und Werden der '''ᛋᛋ'''” heißt es: ''Waralda, das oder der Uralte'' [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/e59e5917-1325-45bb-82c6-424d353138e2/ NS 19/4011] S.489-525].</ref> Wir können uns darüber streiten, wie man es verehrt. Vor allem kommt es darauf an, dass wir wissen, diese unendlich weise Kampfauslese, dieses Optimumprinzip in der Welt ist vorhanden. So entstand der Rassekern unseres großen Volkes, so vollzog sich das Werden unseres Volkes.</blockquote>26-7-1944 Rede auf dem Truppenübungsplatz Bitsch vor dem Offizierskorps einer Volks-Grenadier-Division vor ihrem Abmarsch zur Front [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f6c52a10-fed1-46cb-869b-70160f646745/ NS 19/4015], S.369-371]<blockquote>Ich habe in den Reihen der ᛋᛋ aber niemals auch nur einen Atheisten geduldet. Jeder von uns ist im tiefsten gläubig an das Schicksal, an den Herrgott, an das, was unsere Vorfahren in ihrer Sprache Waralda, den Uralten nannten, das, was mächtiger ist als wir.</blockquote>
[[File:Uralte Himmler-Schrift.jpg|thumb|''Uralte'' in Himmlers Handschrift|200px]]
17-4-1945 Im letzten Brief an seine Familie<ref>Kommentar [https://www.focus.de/wissen/mensch/geschichte/nationalsozialismus/ein-letzter-gruss-von-heinrich-himmler-der-uralte-wird-das-brave-deutsche-volk-behueten_id_3571559.html focus.de]: “Mit dem »Uralten« ist offenbar »Waralda« gemeint. So bezeichneten den Angaben zufolge Anhänger des pseudoreligiösen »schwarzen Ordens« der SS Gott – angeblich hätten germanische Vorfahren die göttliche Kraft ebenfalls als »Waralda« verehrt.”</ref><blockquote>Der Uralte wird uns und besonders das brave deutsche Volk behüten und uns nicht untergehen lassen.</blockquote>
=== 2. Magyarenkönige ===
Oktober 1943, Posener Rede<ref>Mit Ton und englischen Untertiteln: [https://x.com/otharus/status/1771997696728940943 hier].</ref><blockquote>Ich persönlich glaube, daß auf die Dauer (...) slavische Völker eine Weiterschaffung der Kultur, ein weitervoranführende Kultur nicht zusammen bringen. Es wird immer wieder einzelne große Diktatoren und große Führer, Heerführer, geben, wie wir sie in die Geschichte kennen; ob sie nun Attila hießen — dessen richtige Namen wir überhaupt nicht wissen — oder ob sie Dschingis Khan hießen, oder ob sie Tamerlan hießen, oder ob es Magyarenkönige waren,<ref>Relevantes Zitat aus Wirths Übersetzung ([[K Wirth|S.48]]): “Die Priester sind die einzigen Herren: sie heißen sich selber Magjara. Ihrer aller Oberster heißt Magy; er ist Hauptpriester und König zugleich. All das andere Volk (...) ist gänzlich und gar in ihrer Gewalt.”</ref> oder ob es einmal ein Herr Lenin oder ein Herr Stalin war; das sind Einzelerscheinungen, wo durch eine glückliche Paarung, ein glückliches Zusammentreffen — für uns Europäer unglückliches natürlich — Komponenten zusammenkamen, die zum Führen befähigten. Im Augenblick aber wo so eine Erscheinung wieder vorbei ist, im Augenblick wird der Slave wieder das was er von jeher war: ein sichselbst nicht beherschen könnendes, ewig intrigierendes Volk.</blockquote>
[[File:Himmler1936.jpg|thumb|im Jahr 1936|200px]]
== Auswahl von Dokumenten und Briefen ==
Die Beschreibungen stammen größtenteils von [[Gerd Simon|Simon]] 2005; Möglicher Standort im Bundesarchiv und Unterstreichung hinzugefügt.
* 19-8-1935 Albert Herrmann an Himmler: Anbei „Neue Stimmen zur Ura-Linda-Chr.”. Pfingsten in Holland gewesen. „überraschende Beobachtungen”, „welche die Quellenechtheit schlagend bestätigen”. [PA Herrmann Bl.29]
* 20-3-1936 Herrmann an Himmler: Herrmann freut sich, daß Himmler „in der Beurteilung der Ura-Linda-Chr. ganz auf meiner Seite steh(t)”. Wie im Vorwort (von „Unsere Ahnen und Altlantis”) „kritische Ausgabe”, „die Echtes und Unechtes voneinander scheidet”. Aufgabe „durchführbar”. Herrmann s Buch habe „Grundlinien” dazu gegeben + Material, das weiter ergänzt werden müßte. „Da hierzu besonders die Mitarbeit eines philologischen Fachmannes notwendig ist, habe ich als solchen den Germanisten Professor Maußer in München gewonnen, der mir von Professor Wüst daselbst empfohlen wurde. (Ich darf Sie wohl bitten, diese letzte Mitteilung als vertraulich behandeln zu wollen.) Lediglich aus taktischen Gründen möchte ich Herman Wirth oder einen seiner nächsten Freunde nicht hinzuziehen, um nicht seinen Gegnern eine neue Waffe in die Hand zu geben.” Herrmann hatte RuSHA um Finanzierung gebeten. Himmler hat Herrmann Gespräch angeboten. [PA Albert Herrmann]
* 1-4-1936 Sievers an Himmler: „… unseren längeren Bemühungen gelungen…” Erlaubnis zur Herstellung einer Reproduktion der Ura-Linda-Chronik zu erhalten. RM464,17 Vorauszahlung. [PA Sievers Bl.135]
* [[File:Ahnenerbe ssh.jpg|thumb|150px|''unter Ausschluß der Öffentlichkeit'']]20-6-1936 Sievers an Himmler: Maußers Unterlagen „unter Ausschluß der Öffentlichkeit”: Mitarbeiter: 1. Wirth: Symbolgeschichte. 2. Albert Hermann: Geographie. 3. Wüst: Sprachwissenschaft + Orientalistik. 4. Plassmann: (zus. mit Wirth + Herrmann + Wüst) Religionsgeschichte, Sage + Märchen. Maußer lebt von Vorlesungsgebühren + schriftstellerischer Tät. „einer der besten Kenner der nord. Philologie. sowie der germanischen Sprachwissenschaft”, wohl der einzige, „der noch altfriesisch kennt.” Hat längst Lehrstuhl verdient. Bitte 100RM befürworten. [563/189-191; 241-243]
* 21-10-1936 Galke an Himmler: RSK [Reichsschrifttumskammer] verbot Verlag, Ura-Linda-Chr. in Katalog zu führen. Bitte, daß sich Galke deswegen in Verbindung setzt. [21/104?]
* 23-11-1936 Himmler an Sievers: Dingler hat „in diskreter Form” paläographische Erkundungen eingezogen. Bestätigen Mausser. Zu den „eigenartigen Trennungsstrichen” mitten in der Zeile im Ura-Linda-Manuskript, die Ottema weglasse: Deutet darauf hin, dass nur Kopie einer „Vorlage, die selbst wieder von einem Humanisten des 15. oder 16. Jahrhunderts gefertigt ist.” Bitte Köhlers Buch, auf das Wüst auf Grund einer Anzeige im VB hinwies, für Mausser beschaffen. [563/201-202?]
* 30-11-1936 Himmler an REM (Reichsministerium für Wissenschaft, Erziehung und Volksbildung): „Wie mir mitgeteilt wurde, bewirbt sich Prof. Mausser, München, um die Einsetzung in das Ordinariat für Deutsche Philologie an der Universität Erlangen, das durch Versetzung frei geworden ist. Ich würde die Berufung Prof. Maussers, dessen Arbeiten ich ausserordentlich schätze, sehr begrüssen, da er hier einen für seine Forschungsarbeit hervorragenden Wirkungskreis hätte.” [NS 21/37+701+817]
* 8-2-1937 Eckhardt an Himmler: Anbei Studie + Richthofen an Köhler. K = Mitarbeiter (Unterscharführer im SD-HA). Warnt „vor jedem Eintreten für das hoffnungslose Machwerk ''Ura-Linda-Chr.''”. Diskutiert Wirths Leistung. [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/d4a1053e-6a71-4e1d-914a-48188e9d6a10/ NS 19/2241], scan 27]
* 25-2-1937 Himmler an K.A. Eckhardt [NS 19/2241] — '''siehe unter [[Karl A. Eckhardt|Karl Eckhardt]]'''.
* 3-5-1937 Sievers an Himmler: SS-Hauptsturmführer Wüst teilt mit, dass ihm von der Deutsche Akademie die Präsidentschaft der wissenschaftlichen Abteilung angetragen sei. [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/c5e97fd7-b55e-4315-b539-5e0a4e4bc640/ NS 21/691], ]
* 12-5-1937 Galke an RFSS (Himmler): Arbeiten an der Ura-Linda-Chronik „wesentlich umfangreicher” als ursprünglich angenommen. Befürwortet Antrag Wüst auf Verlängerung der Förderung (100RM) [?]
* 24-5-1937 Wüst an Himmler: Harmjanz auf Tagung der Abt. Judenfrage des ''Reichsinstituts f. Geschichte d. neueren Dtds.'' Besucht Maußer, seinen alten Lehrer. Harmjanz abfällig über Ahnenerbe + Wirth. H. will gegen Ahnenerbe vorgehen. Bis 33 SS-Anhänger. Behutsam erledigen, weil Harmjanz Maußer planmäßige Prof. verschaffen will. „Heute kümmere sich ja bereits die letzte Feuerwehr um Dinge, die eigtl. nur das Reichswissenschaftsministerium angingen.” [691;795-111]
* 11-6-1937 Mausser an Himmler: Dank für Genehmigung der Fortdauer der Forschungsbeihilfe für weitere 9 Monate. Himmler habe ihn „abermals in großzügiger Weise gefördert und mich von drückender Sorge befreit, freigemacht für wissenschaftliche Arbeit, für notwendige Konzentration im Dienste des ''Ahnenerbes'', vor allem in der Frage der Klärung des Ura-Linda-Problems.” [37;701]
* (23-10-1937 Wolff an Maußer: Anordnung RFSS: 1. Schreiben wiss. Charakter an Wüst, alles andere an Sievers. 2. Schriften grundsätzl. Art von Wüst zu genehmigen. Meinungsverschiedenheiten nicht in Öffentlichkeit. „Grundsätzlich muss sich dabei jeder Mitarbeiter darüber klar sein, dass ausschliesslich die Auffassung des Reichsführers SS, nach der der Präsident seine Entscheidung trifft, für alle Fragen genannter Art massgebend ist.” [37/..])
* 26-11-1937 Wüst an Himmler – Persönlicher Stab – Abteilung wirtschaftliche Hilfe: Betr.: Wirth, Herman „Ein Leuchter brennt”. Kritik. 6. „Damit sich nicht die hinreichend bekannten Vorfälle der Ura-Linda-Chronik-Ausgabe wiederholen, muss ich die Schrift ablehnen.” Stattdessen Huth, Otto „Der Julleuchter” (Von Wüst veranlasste Schrift) an Männer der Schutzstaffel verteilen. [598/..]
* 16-12-1937 Galke an Himmler: Ich bitte Reichsführer um Entscheidung, was zu geschehen hat. M.E. darf Prof. Mausser, der sich wegen der Ura-Linda-Chronik die denkbar größte Mühe gibt, und, wie mir Prof. Wüst bestätigt, ausgezeichnete Erfolge, die hieb- und stichfest sind, zu verzeichnen hat, der Lehrstuhl an der Universität Königsberg deshalb nicht vorenthalten bleiben, weil er sich mit der Ura-Linda-Chronik beschäftigt, was weder Herrn von Richthofen, der Dekan an der Universität Königsberg ist, noch Herrn Dr. Harmjanz anscheinend paßt. / '''Allerdings sind nach Auskunft von Prof. Wüst die Untersuchungen des Prof. Mausser geeignet, einen großen Teil der sogenannten exakten Wissenschaftler, die sich damals in den Streit um die Ura-Linda-Chronik eingemischt haben, restlos zu blamieren.''' / Auf welche Weise soll versucht werden, Prof. Mausser, der mit seiner Berufung nach Königsberg bestimmt rechnet, zu helfen? [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f91afd7d-4c46-4220-af3c-49de1db53993/ NS 21/563] scan 151]
* 24-2-1938 Wüst an Himmler: „… dank Ihrer Befürwortung allen Widerständen zum Trotz gelungen …, Prof Dr. Mausser einen Lehrstuhl in Königsberg zu beschaffen.” [600;701]
* 17-4-1938 Mausser an Himmler: „Ihr hochherzig gewährter Urlaubszuschuss von RM 200.— hat mich – ein wunderschöner, mir unvergessbarer, stimmungsstarker Moment! – am Sonnabend vor Ostern erreicht (…) Es ist mir eine Ehre und eine Beglückung Ihnen hochverehrter Herr Reichsführer, und dem ''Ahnenerbe'' dienen zu dürfen und die Möglichkeit zu haben, Ihnen meine dankbare Verbundenheit durch solide dt Wissenschaftsarbeit im Dienste Ihres Forschungsinstituts beweisen zu können.” [348/..]
* 31-7-1939 Himmler an Kieckbusch: Falsch, Jacob-Friesen in weltanschauliche Arbeit der Partei einzubauen. „Er wird in den Dingen der Weltanschauung immer von der Kritik ausgehen, die er als sicherlich sehr guter Gelehrter an die Dinge anlegt.” [PA Jacob-F. Bl.356]
==Noten==
<references />
[[Category:Sources German]]
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^H^}}

Heinrich L. Himmler

2026-05-21T08:49:29Z

Jan: “Wralda, das war der Uralte”: nieuwe bron NS19, langer citaat

[[File:HLHimmler.jpg|thumb|200px]]
'''Heinrich Luitpold Himmler''' (1900-1945)<ref>Im Gegensatz zu den Behauptungen in den Schlagzeilen der Zeitungen und später in Geschichtsbüchern und Dokumentationen wurde er von seinen unehrenhaften Häschern ermordet [Kap. 1: ''A Murder in Luneburg'' (S.11-25) in ''True Himmler'' von David Irving, 2020].</ref> war Reichsführer '''ᛋᛋ'''.

Am 1. Juli 1935 gründete er zusammen mit [[Herman F. Wirth|Herman Wirth]] und [https://de.wikipedia.org/wiki/Walther_Darr%C3%A9 Walther Darré] ''“Deutsches Ahnenerbe” Studiengesellschaft für Geistesurgeschichte e. V.''. Eines der Forschungsprojekte war die Oera Linda. In dem Arbeitsplan Forschungsaufträge (vermutlich aus dem Jahr 1936) werden als Mitarbeiter des Projekts Ura-Linda-Chronik aufgeführt (S. 24): [[Herman F. Wirth|Herman Wirth]] und zwei seiner Assistenten: [https://de.wikipedia.org/wiki/Joseph_Otto_Plassmann Joseph Plassmann] (1895-1964) und [https://de.wikipedia.org/wiki/Werner_M%C3%BCller_(Ethnologe) Werner Müller] (1907-1990); [https://de.wikipedia.org/wiki/Walther_W%C3%BCst Walther Wüst] (1901-1993), [https://de.wikipedia.org/wiki/Hugo_Dingler Hugo Dingler] (1881-1954) und Albert Herrmann. [[Wolfram H.F. Sievers|Wolfram Sievers]], einem dritten Assistenten Wirths,<ref>Dass Müller, Plassmann und Sievers mindestens seit 1932 Wirths Assistenten waren, stammt aus [https://ottoknot.wordpress.com/2020/04/15/herman-wirth-1885-1981/ “Herman Wirth (1885-1981)”] von O.S. Knottnerus (2020).</ref> wurde die Geschäftsführung von Ahnenerbe übertragen und war in dieser Funktion eng in das Oera-Linda-Dossier eingebunden.<blockquote>Noch im April 1936 plante Himmler, für Hitler eine Prachtausgabe der Ura-Linda-Chronik sonderanfertigen zu lassen.<ref>Vermutlich mit einer Reproduktion des Handschrifts. Siehe den Auszug aus Sievers’ Brief an Himmler vom 1. April.</ref> (Galke an Ahnenerbe 8.4.36 [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/d5c5f604-f58b-43d7-8208-5af5c4437734/ NS 21/593]])<ref>Zitat aus ''Maskenwechsel'' (1999); Dokument Bundesarchiv noch nicht veröffentlicht.</ref></blockquote>Zu lesen in „Die SS und die Niederlande; Dokumente aus SS-Archiven 1935–1945; Teil I”, herausgegeben vom Nationalen Institut für Kriegsdokumentation unter der Verantwortung des Ministeriums für Bildung und Wissenschaft (Den Haag, 1976), S. 65 (Fußnote 4):<ref>“[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/58/N.K.C.A._in_%27t_Veld_-_De_SS_en_Nederland_Documenten_uit_de_SS-archieven_1935-1945_-_Deel_I_1935-1942.pdf De SS en Nederland]; documenten uit SS-archieven 1935-1945; Deel I”, uitgegeven door het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen.</ref><blockquote>Himmler zwang seine Akademiker, unhaltbare Theorien zu akzeptieren, etwa die völlig unwissenschaftliche „Welteislehre” von Hanns Hörbiger und die Arbeiten von [[Herman F. Wirth|Hermann Wirth]], insbesondere dessen Verteidigung des Oera-Linda-Buches, einer berüchtigten Fälschung (Ackermann, “Himmler als Ideologe”, S. 45–49).<ref>Originaltext: “Himmler dwong zijn wetenschapsbeoefenaars onhoudbare theorieën te accepteren, zoals de totaal onwetenschappelijke ‘Welteislehre’ van Hanns Hörbiger, en het werk van Herman Wirth, vooral zijn verdediging van het Oera-Linda-boek, een beruchte vervalsing.”</ref></blockquote>Für diesen angeblichen Zwang gibt es jedoch keinerlei Beweise. Es handelt sich um eine Annahme, die als Tatsache dargestellt wird. Die verfügbaren Quellen zeigen, dass Himmler einen öffentlichen Streit vermeiden wollte, solange die Untersuchung von Maußer nicht abgeschlossen war. In der genannten Quelle (teilweise in der Leseprobe sichtbar; das Buch ist unter anderem in der Universitätsbibliothek Groningen [https://rug.on.worldcat.org/search/detail/906046761?queryString=no%3A906046761#availability-section ausleihbar]):<blockquote>[48] (...) bestimmten sein Verhalten in wissenschaftlichen Streitfällen.

Dies bekam beispielsweise auch der Professor für Vorgeschichte in Königsberg, [[Bolko von Richthofen|Freiherr von ''Richthofen'']] zu spüren, der es wagte, das „hoffnungsiose Machwerk Ura-Linda-Chronik” schlichtweg als eine Fälschung zu bezeichnen.

In einer friesischen Familie mit dam Namen „Over de Linden“ hatte sich angeblich ein altes Hausbuch, die Ura-Linda-Chronik fortgeerbt das Aufzeichnungen von Vor- (...)

[49] (...) dieser war überzeugt, daß die Ura-Linda-Chronik „in ihrem Kern echt” sei, da sie sich mit zu vielen Dingen decke, die er aus der mündlichen Überlieferung wisse. Daher brauchte ''Wirth'' auch niemals Bedenken zu hegen, daß er angesichts der vielen Angriffe, die führende Wissenschaftler gegen ihn vorbrachten, ''Himmlers'' Gunst verlieren könne.

Freiherr von ''Richthofen'' wurde von ''Himmler'' aufgefordert, jegliche Diskussion über die Ura-Linda-Chronik einzustellen und Professor ''Mausser'' bekam den Auftrag, eine „Textkritik” zu diesem Werk vorzulegen. Als jedoch ''Himmler'' davon Kenntnis erhielt, (...)</blockquote>

== Anwendung des sechsspeichigen Rads aus der Oera Linda ==
<gallery>
File:Julkreuz.jpg|Julkreuz<ref>Dieses und das folgende Bild stammen aus ''Die Gestaltung der Feste im Jahres- und Lebenslauf in der SS-Familie'', Fritz Weitzel (1935)</ref>
File:Julleuchter.jpg|Geburtstagsring und Julleuchter
File:Entwurff Wewelsburg.jpg|Entwurff Wewelsburg<ref>Datiert 5-8-1940, vom Architekten Hermann Bartels, Unterzeichnet von Himmler.</ref>
</gallery>
== Verweise auf Themen aus der Oera Linda ==
[[File:NS 19 4009 0135 Wralda.jpg|thumb|Himmler’s Wralda 9-6-1942 [https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/1005d16d-50a9-4a46-9ac9-dfea3ea64fce/ NS 19/4009] S.135]]
(Unterstreichung hinzugefügt)
=== 1. Wralda ===
Datum und zusammenhang unbekannt:<ref>Quelle: [http://www.parzifal-ev.de/?id=638 Heinrich Himmler - Religionszitate]</ref>

<blockquote>Derjeneige, der den Ausleseprozeß in der Natur beobachte und versteht, ist im tiefsten Grunde gläubig. Er ist gläubig, weil er eine unendlich weise Hoheit über uns weiß. Die Germanen hatten einen sehr schönen Ausdruck dafür: Waralda, das ist das Uralte.</blockquote>
[[File:Himmlerheydrich.jpg|thumb|Gedenkrede für Heydrich]]
9-6-1942 [https://fryskednis.blogspot.com/2012/12/himmlers-diepste-overtuiging.html Gedenkrede] für Reinhard Heydrich vor den Oberabschnittsführern und Hauptamtschefs im Haus der Flieger, Berlin [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/1005d16d-50a9-4a46-9ac9-dfea3ea64fce/ NS 19/4009] S.135]
<blockquote>Ich habe heute an dem Begräbnistag von Heydrich in meiner Rede mit voller Absicht meine tiefste innere Überzeugung eines Glaubens an Gott, eines Glaubens an das Schicksal, an den Uralten, wie ich ihn nannte – das ist das alte germanische Wort: Wralda – ausgesprochen.</blockquote>16-12-1943 Rede auf der Tagung für Befehlhaber der Kriegsmarine in Weimar [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/e59e5917-1325-45bb-82c6-424d353138e2/ NS 19/4011] S.425]<ref>English translation of shorter fragment in: ''[https://books.google.nl/books?id=GBQchepZ-7EC&lpg=PA266&ots=3OEhoJiijk Heinrich Himmler: A Life]'' by Peter Longerich, page 266.</ref><blockquote>Wer das erkannt hat, meine Herren, der ist im tiefsten Grunde gläubig, weil er eine unendlich weise Hoheit über uns weiß. Die Germanen hatten einen sehr schönen Ausdruck dafür: Wralda, das war der Uralte.<ref>Von (vermutlich) Himller mit Bleistift korrigiert. Das getippte Original lautete: ''<s>Va</s>ralda, das <s>ist</s> d<s>as</s> ...''</ref> Wir können uns darüber streiten, wie man es verehrt. Vor allem kommt es darauf an, dass wir wissen, diese unendlich weise Kampfauslese, dieses Optimumprinzip in der Welt ist vorhanden. So entstand der Rassekern unseres großen Volkes, so vollzog sich das Werden unseres Volkes.</blockquote>26-7-1944 Rede auf dem Truppenübungsplatz Bitsch vor dem Offizierskorps einer Volks-Grenadier-Division vor ihrem Abmarsch zur Front [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f6c52a10-fed1-46cb-869b-70160f646745/ NS 19/4015], S.369-371]<blockquote>Ich habe in den Reihen der ᛋᛋ aber niemals auch nur einen Atheisten geduldet. Jeder von uns ist im tiefsten gläubig an das Schicksal, an den Herrgott, an das, was unsere Vorfahren in ihrer Sprache Waralda, den Uralten nannten, das, was mächtiger ist als wir.</blockquote>
[[File:Uralte Himmler-Schrift.jpg|thumb|''Uralte'' in Himmlers Handschrift|200px]]
17-4-1945 Im letzten Brief an seine Familie<ref>Kommentar [https://www.focus.de/wissen/mensch/geschichte/nationalsozialismus/ein-letzter-gruss-von-heinrich-himmler-der-uralte-wird-das-brave-deutsche-volk-behueten_id_3571559.html focus.de]: “Mit dem »Uralten« ist offenbar »Waralda« gemeint. So bezeichneten den Angaben zufolge Anhänger des pseudoreligiösen »schwarzen Ordens« der SS Gott – angeblich hätten germanische Vorfahren die göttliche Kraft ebenfalls als »Waralda« verehrt.”</ref><blockquote>Der Uralte wird uns und besonders das brave deutsche Volk behüten und uns nicht untergehen lassen.</blockquote>
=== 2. Magyarenkönige ===
Oktober 1943, Posener Rede<ref>Mit Ton und englischen Untertiteln: [https://x.com/otharus/status/1771997696728940943 hier].</ref><blockquote>Ich persönlich glaube, daß auf die Dauer (...) slavische Völker eine Weiterschaffung der Kultur, ein weitervoranführende Kultur nicht zusammen bringen. Es wird immer wieder einzelne große Diktatoren und große Führer, Heerführer, geben, wie wir sie in die Geschichte kennen; ob sie nun Attila hießen — dessen richtige Namen wir überhaupt nicht wissen — oder ob sie Dschingis Khan hießen, oder ob sie Tamerlan hießen, oder ob es Magyarenkönige waren,<ref>Relevantes Zitat aus Wirths Übersetzung ([[K Wirth|S.48]]): “Die Priester sind die einzigen Herren: sie heißen sich selber Magjara. Ihrer aller Oberster heißt Magy; er ist Hauptpriester und König zugleich. All das andere Volk (...) ist gänzlich und gar in ihrer Gewalt.”</ref> oder ob es einmal ein Herr Lenin oder ein Herr Stalin war; das sind Einzelerscheinungen, wo durch eine glückliche Paarung, ein glückliches Zusammentreffen — für uns Europäer unglückliches natürlich — Komponenten zusammenkamen, die zum Führen befähigten. Im Augenblick aber wo so eine Erscheinung wieder vorbei ist, im Augenblick wird der Slave wieder das was er von jeher war: ein sichselbst nicht beherschen könnendes, ewig intrigierendes Volk.</blockquote>
[[File:Himmler1936.jpg|thumb|im Jahr 1936|200px]]
== Auswahl von Dokumenten und Briefen ==
Die Beschreibungen stammen größtenteils von [[Gerd Simon|Simon]] 2005; Möglicher Standort im Bundesarchiv und Unterstreichung hinzugefügt.
* 19-8-1935 Albert Herrmann an Himmler: Anbei „Neue Stimmen zur Ura-Linda-Chr.”. Pfingsten in Holland gewesen. „überraschende Beobachtungen”, „welche die Quellenechtheit schlagend bestätigen”. [PA Herrmann Bl.29]
* 20-3-1936 Herrmann an Himmler: Herrmann freut sich, daß Himmler „in der Beurteilung der Ura-Linda-Chr. ganz auf meiner Seite steh(t)”. Wie im Vorwort (von „Unsere Ahnen und Altlantis”) „kritische Ausgabe”, „die Echtes und Unechtes voneinander scheidet”. Aufgabe „durchführbar”. Herrmann s Buch habe „Grundlinien” dazu gegeben + Material, das weiter ergänzt werden müßte. „Da hierzu besonders die Mitarbeit eines philologischen Fachmannes notwendig ist, habe ich als solchen den Germanisten Professor Maußer in München gewonnen, der mir von Professor Wüst daselbst empfohlen wurde. (Ich darf Sie wohl bitten, diese letzte Mitteilung als vertraulich behandeln zu wollen.) Lediglich aus taktischen Gründen möchte ich Herman Wirth oder einen seiner nächsten Freunde nicht hinzuziehen, um nicht seinen Gegnern eine neue Waffe in die Hand zu geben.” Herrmann hatte RuSHA um Finanzierung gebeten. Himmler hat Herrmann Gespräch angeboten. [PA Albert Herrmann]
* 1-4-1936 Sievers an Himmler: „… unseren längeren Bemühungen gelungen…” Erlaubnis zur Herstellung einer Reproduktion der Ura-Linda-Chronik zu erhalten. RM464,17 Vorauszahlung. [PA Sievers Bl.135]
* [[File:Ahnenerbe ssh.jpg|thumb|150px|''unter Ausschluß der Öffentlichkeit'']]20-6-1936 Sievers an Himmler: Maußers Unterlagen „unter Ausschluß der Öffentlichkeit”: Mitarbeiter: 1. Wirth: Symbolgeschichte. 2. Albert Hermann: Geographie. 3. Wüst: Sprachwissenschaft + Orientalistik. 4. Plassmann: (zus. mit Wirth + Herrmann + Wüst) Religionsgeschichte, Sage + Märchen. Maußer lebt von Vorlesungsgebühren + schriftstellerischer Tät. „einer der besten Kenner der nord. Philologie. sowie der germanischen Sprachwissenschaft”, wohl der einzige, „der noch altfriesisch kennt.” Hat längst Lehrstuhl verdient. Bitte 100RM befürworten. [563/189-191; 241-243]
* 21-10-1936 Galke an Himmler: RSK [Reichsschrifttumskammer] verbot Verlag, Ura-Linda-Chr. in Katalog zu führen. Bitte, daß sich Galke deswegen in Verbindung setzt. [21/104?]
* 23-11-1936 Himmler an Sievers: Dingler hat „in diskreter Form” paläographische Erkundungen eingezogen. Bestätigen Mausser. Zu den „eigenartigen Trennungsstrichen” mitten in der Zeile im Ura-Linda-Manuskript, die Ottema weglasse: Deutet darauf hin, dass nur Kopie einer „Vorlage, die selbst wieder von einem Humanisten des 15. oder 16. Jahrhunderts gefertigt ist.” Bitte Köhlers Buch, auf das Wüst auf Grund einer Anzeige im VB hinwies, für Mausser beschaffen. [563/201-202?]
* 30-11-1936 Himmler an REM (Reichsministerium für Wissenschaft, Erziehung und Volksbildung): „Wie mir mitgeteilt wurde, bewirbt sich Prof. Mausser, München, um die Einsetzung in das Ordinariat für Deutsche Philologie an der Universität Erlangen, das durch Versetzung frei geworden ist. Ich würde die Berufung Prof. Maussers, dessen Arbeiten ich ausserordentlich schätze, sehr begrüssen, da er hier einen für seine Forschungsarbeit hervorragenden Wirkungskreis hätte.” [NS 21/37+701+817]
* 8-2-1937 Eckhardt an Himmler: Anbei Studie + Richthofen an Köhler. K = Mitarbeiter (Unterscharführer im SD-HA). Warnt „vor jedem Eintreten für das hoffnungslose Machwerk ''Ura-Linda-Chr.''”. Diskutiert Wirths Leistung. [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/d4a1053e-6a71-4e1d-914a-48188e9d6a10/ NS 19/2241], scan 27]
* 25-2-1937 Himmler an K.A. Eckhardt [NS 19/2241] — '''siehe unter [[Karl A. Eckhardt|Karl Eckhardt]]'''.
* 3-5-1937 Sievers an Himmler: SS-Hauptsturmführer Wüst teilt mit, dass ihm von der Deutsche Akademie die Präsidentschaft der wissenschaftlichen Abteilung angetragen sei. [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/c5e97fd7-b55e-4315-b539-5e0a4e4bc640/ NS 21/691], ]
* 12-5-1937 Galke an RFSS (Himmler): Arbeiten an der Ura-Linda-Chronik „wesentlich umfangreicher” als ursprünglich angenommen. Befürwortet Antrag Wüst auf Verlängerung der Förderung (100RM) [?]
* 24-5-1937 Wüst an Himmler: Harmjanz auf Tagung der Abt. Judenfrage des ''Reichsinstituts f. Geschichte d. neueren Dtds.'' Besucht Maußer, seinen alten Lehrer. Harmjanz abfällig über Ahnenerbe + Wirth. H. will gegen Ahnenerbe vorgehen. Bis 33 SS-Anhänger. Behutsam erledigen, weil Harmjanz Maußer planmäßige Prof. verschaffen will. „Heute kümmere sich ja bereits die letzte Feuerwehr um Dinge, die eigtl. nur das Reichswissenschaftsministerium angingen.” [691;795-111]
* 11-6-1937 Mausser an Himmler: Dank für Genehmigung der Fortdauer der Forschungsbeihilfe für weitere 9 Monate. Himmler habe ihn „abermals in großzügiger Weise gefördert und mich von drückender Sorge befreit, freigemacht für wissenschaftliche Arbeit, für notwendige Konzentration im Dienste des ''Ahnenerbes'', vor allem in der Frage der Klärung des Ura-Linda-Problems.” [37;701]
* (23-10-1937 Wolff an Maußer: Anordnung RFSS: 1. Schreiben wiss. Charakter an Wüst, alles andere an Sievers. 2. Schriften grundsätzl. Art von Wüst zu genehmigen. Meinungsverschiedenheiten nicht in Öffentlichkeit. „Grundsätzlich muss sich dabei jeder Mitarbeiter darüber klar sein, dass ausschliesslich die Auffassung des Reichsführers SS, nach der der Präsident seine Entscheidung trifft, für alle Fragen genannter Art massgebend ist.” [37/..])
* 26-11-1937 Wüst an Himmler – Persönlicher Stab – Abteilung wirtschaftliche Hilfe: Betr.: Wirth, Herman „Ein Leuchter brennt”. Kritik. 6. „Damit sich nicht die hinreichend bekannten Vorfälle der Ura-Linda-Chronik-Ausgabe wiederholen, muss ich die Schrift ablehnen.” Stattdessen Huth, Otto „Der Julleuchter” (Von Wüst veranlasste Schrift) an Männer der Schutzstaffel verteilen. [598/..]
* 16-12-1937 Galke an Himmler: Ich bitte Reichsführer um Entscheidung, was zu geschehen hat. M.E. darf Prof. Mausser, der sich wegen der Ura-Linda-Chronik die denkbar größte Mühe gibt, und, wie mir Prof. Wüst bestätigt, ausgezeichnete Erfolge, die hieb- und stichfest sind, zu verzeichnen hat, der Lehrstuhl an der Universität Königsberg deshalb nicht vorenthalten bleiben, weil er sich mit der Ura-Linda-Chronik beschäftigt, was weder Herrn von Richthofen, der Dekan an der Universität Königsberg ist, noch Herrn Dr. Harmjanz anscheinend paßt. / '''Allerdings sind nach Auskunft von Prof. Wüst die Untersuchungen des Prof. Mausser geeignet, einen großen Teil der sogenannten exakten Wissenschaftler, die sich damals in den Streit um die Ura-Linda-Chronik eingemischt haben, restlos zu blamieren.''' / Auf welche Weise soll versucht werden, Prof. Mausser, der mit seiner Berufung nach Königsberg bestimmt rechnet, zu helfen? [[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f91afd7d-4c46-4220-af3c-49de1db53993/ NS 21/563] scan 151]
* 24-2-1938 Wüst an Himmler: „… dank Ihrer Befürwortung allen Widerständen zum Trotz gelungen …, Prof Dr. Mausser einen Lehrstuhl in Königsberg zu beschaffen.” [600;701]
* 17-4-1938 Mausser an Himmler: „Ihr hochherzig gewährter Urlaubszuschuss von RM 200.— hat mich – ein wunderschöner, mir unvergessbarer, stimmungsstarker Moment! – am Sonnabend vor Ostern erreicht (…) Es ist mir eine Ehre und eine Beglückung Ihnen hochverehrter Herr Reichsführer, und dem ''Ahnenerbe'' dienen zu dürfen und die Möglichkeit zu haben, Ihnen meine dankbare Verbundenheit durch solide dt Wissenschaftsarbeit im Dienste Ihres Forschungsinstituts beweisen zu können.” [348/..]
* 31-7-1939 Himmler an Kieckbusch: Falsch, Jacob-Friesen in weltanschauliche Arbeit der Partei einzubauen. „Er wird in den Dingen der Weltanschauung immer von der Kritik ausgehen, die er als sicherlich sehr guter Gelehrter an die Dinge anlegt.” [PA Jacob-F. Bl.356]
==Noten==
<references />
[[Category:Sources German]]
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^H^}}

NL141.26 Aanbeveling

2026-05-20T15:01:03Z

Jan: “Oera Linda bevat ten minste één leugen.” — Jan Ott

=={{Versie_Ott}}==

'''T. Wiljo'''

'''3. Tonia Aanbevolen'''

'''[[141|141.26]]''' Zo luidde Frana’s uiterste wil.<ref>Deze tekst is niet geloofwaardig als testament van een Eremoeder als Frana, die zal hebben kunnen schrijven als de beste en befaamd was om haar [[NL082.01 Frana|''waarzegging'' ('''82.01''']]) en optreden tegen de Magí. Te kort en onpersoonlijk. De schrijver van deze nep-aanbeveling heeft het kort gehouden omdat hij/zij onmgelijk zo goed kon schrijven als een Volksmoeder. Adelbrost schreef ([[NL087.19 Adelbrost|'''87.19''']]): “Bij leven had de Moeder geen opvolgster voorgesteld. Haar laatste wil was gezocht, maar nergens gevonden.” Adela had Tonia aanbevolen (zie [[NL001.16 Adela|'''1.16''']] en [[NL091.11 Verraad|'''91.11''']]).</ref>

:Alle goede Frijas, heil! In naam van Wralda, Frija en de vrijheid groet ik u en richt ik mij tot u.

:Mocht ik vallen vóór ik een opvolgster genoemd heb, beveel ik Tonia aan, die Burgfaam is te Medeasblik. Op dit moment '''[[142|[142]]]''' is zij het meest geschikt.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL142.01 Woorden|back=NL138.24 Priesters|alternative=NL142.01 Woorden|altback=NL133.17 Wiljo}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE141.26 Empfehlung]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN141.26 Successor]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES141.26 Recomendación]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS141.26 WILLE|FS141.26 WILLE]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO141.26 Anbefaling]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken S4, S5 en T: [[S4T Ottema|Ottema 1876]] | [[S4T Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^T. Wiljo^}}

NL00b.01 Liko

2026-05-20T13:26:18Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==
'''<big>Voorschriften</big>'''

'''B. Liko Ovira-Linda'''

'''[[00b|b.01 [00b]]]''' Lieve erfgenamen,

Omwille van onze geliefde voorouders en onze kostbare vrijheid gebied ik jullie duizend maal:

Mijn dierbaren, laat deze schriften nooit onder de ogen van een ''papekap'' komen!<ref>lett.: ''laat de ogen ... toch nimmer over deze schriften weiden/grazen.''</ref>

Zij spreken zoete woorden, maar tornen ongemerkt aan alles wat ons ''Frijas'' betreft. Om rijkelijk beloond te worden heulen ze met de marionettenkoningen.<ref>marionettenkoningen (POPPAKÉNINGGAR) — als vertaling is ''marionetten-'' verkozen boven ''poppen-'', om de bedoeling duidelijker te maken: dat ze handelen onder invloed en afhankelijk van een macht boven hen. De afkeer hiervan kan geleid hebben tot een betekenisverschuiving van ''pop'' naar ''poep''. Zie ook [[NL189.01 Eretitels|'''189.01''']] en ''marionettenvorsten'' (POPPAFORSTA) in [[NL151.31 Vaderszonen|'''151.31''']] en [[NL189.01 Eretitels|'''189.01''']].</ref> Die weten dat wij hun grootste vijand zijn, omdat wij hun volk durven aan te spreken over vrijheid, recht en vorstenplicht. Daarom laten zij alles verdelgen wat van onze voorouders komt en wat is overgebleven van onze oude zeden.

Och lieve! Ik heb hun hof bezocht. Als Wralda het toelaat en wij ons niet sterk maken zullen ze ons uitroeien.

Geschreven te Ljudwerd in het jaar achthonderd en drie naar Kerstenbegrip.

Liko, toegenaamd Ovira-Linda.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL001.01 Gouwraad|back=NL00a.01 Hidde|alternative=NL045.01 Joel|altback=NL00a.01 Hidde}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE00b.01 Liko]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN00b.01 Liko]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES00b.01 Liko]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> [[FS00b.01 LIKO|'''FS00b.01 LIKO''']]
:<div class="emoji flag fy"></div> '''[[FY00b.01 Liko]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO00b.01 Liko]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken A en B: [[AB Ottema|Ottema 1876]] | [[AB Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^B. Liko Ovira-Linda^}}

NL045.01 Joel

2026-05-20T13:25:29Z

Jan: edits

=={{Versie_Ott}}==
'''H. Waraburg: Joel en Schrift'''

'''[[045|45.01 [045]]]''' Het volgende is in de wanden van de Waraburg gekerfd:

{{Wralda Tanfang Tbijin drawings}}

<center>''Wralda — ’t-Aanvang— ’t-Begin''</center>

Hierboven staan afbeeldingen van het ''Joel'', het eerste symbool van ''Wralda'' (Oer-oude, Wereld) en ook van ’t-Aanvang<ref>Zie het begin van [[NL006.12 Schepping|'''6.12''']].</ref> of ’t-Begin waaruit de tijd voortkwam. Dat is de kruier die eeuwig met het wiel moet rondgaan.

Daarop heeft Frija het Stand- of Staande schrift gebaseerd dat zij gebruikte voor haar Tex. Toen Festa eremoeder was heeft zij er het Run- of Lopende schrift van afgeleid. De (weet- of) witkoning, dat is (zie- of) zeekoning, Godfreid de Oude heeft er afzonderlijke telnummers van gemaakt, voor zowel Stand- als Loopschrift.<ref>Vergelijk met het Duitse ''[https://de.wikipedia.org/wiki/Deutsche_Kurrentschrift Kurrentschrift]''.</ref> Daarom vieren wij jaarlijks het Joelfeest. We kunnen Wralda eeuwig dankbaar zijn dat hij zijn geest zo sterk in onze voorouders liet spreken.

In haar tijd heeft Finda ook een schrift uitgevonden, maar dat was zo hoogdravend en vol met versiering en krullen dat haar nakomelingen daarvan de betekenis snel zijn vergeten. Daarna hebben zij ons schrift geleerd, met name de Finnen, de Tyriërs en de Kreeklanders. Maar zij wisten niet goed dat het van het Joel gemaakt was en daarom altijd geschreven '''[[046|[046]]]''' moest worden met de zon mee.<ref>Zoals de zon in het noordelijk halfrond beweegt van op- tot ondergang. Wij zouden zeggen: ''met de klok mee''.</ref>

Ze wilden ook dat hun schrift onleesbaar zou wezen voor ander volk, omdat ze altijd geheimen hebben. Zodoende zijn ze steeds meer van de wijs geraakt, dermate, dat kinderen amper de geschriften van hun ouders kunnen lezen, terwijl wij onze alleroudste geschriften even gemakkelijk kunnen lezen als teksten die gisteren zijn geschreven.

Hier is het Standschrift met daaronder het Loopschrift. Voorts de telnummers op beide wijzen.

<center>

[[File:COL046 Standskrift.jpg|none|500px|Standskrift and Runskrift cropping of manuscript page 46]]

'''[[047|[047]]]'''
[[File:COL047 Standskrift.jpg|none|600px|Standskrift and Runskrift cropping of manuscript page 47]]

</center>

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL047.06 Goede Tijd|back=NL044.07 Weldoener|alternative=NL157.32 Taal|altback=NL00b.01 Liko}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE045.01 Jul]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN045.01 Yule]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES045.01 Yule]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS045.01 JOL|FS045.01 JOL]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO045.01 Hjulet]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken G, H en J: [[GHJ Ottema|Ottema 1876]] | [[GHJ Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^H. Joel en Schrift^}}

EN019.08 Common

2026-05-20T12:42:41Z

Jan: change discussed and approved

=={{Version_Ott}}==
'''E. Laws'''

'''b. Common Laws'''

'''[[019|19.08]]''' Common laws

1. All Frya children are born in like wise. Therefore, they must also have like (equal) rights, whether upon land or upon the ''ea'' — that is, water<ref>‘ea — that is, water’ (É. THÀT IS WÉTER — an association is suggested with ÉWA (eawa: laws) and É.LIKA (like, equal).</ref> — and (like rights) to everything Wralda provides.

2. Every man may ask the wife of his choice, and every daughter may respond by offering her cup of welcome to the one she loves.<ref>‘cup of welcome’ (HELD.DRVNK) — lit.: ‘hail-drink’. Wedding traditions include the couple sharing a drink from a two-handled ''coupe de mariage'' in France or a ''quaich'' (also called a ''cup of welcome'') in Scotland; a ''loving cup'' is a two-handled ceremonial cup associated with weddings and often awarded as a trophy.</ref>

3. When a man has taken a wife, they are given a house and yard. If there is none, it must be built.

4. If he has gone to another village for a wife and he wishes to remain there, they must provide a house and yard, as well as free use of the commons.

5. All shall be provided with a share of land behind their house as a yard. None may have a share before their house, much less a surrounding share. Only someone who has done a worthwhile deed serving the common good may be given such, and his youngest son may inherit it. But after that, the village must take it back. '''[[020|[020]]]'''

6. Every village shall possess common land as required, and the alderman shall see to it that all fertilize and nurture their alloted share, so that those who come after might suffer no scarcity.

7. Every village may have a market for buying and selling — or trading. All the remaining land shall be reserved for agriculture and woodland. But the trees thereof, none shall fell without common consent and without the knowledge of the forest-alderman, as the woods are for common use. Therefore, no one may own them.

8. The village may not take market charges exceeding one-twelfth of the receipts,<ref>‘one-twelfth (share)’ (THA TILLIFTE DÉL) — a better spelling would have been THAT TWILIFTE DÉL.</ref> neither from locals nor from strangers. And the market portion may not be sold before the other goods.

9. All the market revenue must be annually divided into a hundred parts, three days before the Yule Day.

10. The reeve and his aldermen shall receive twenty parts thereof; the market judge and his helpers five parts, ten parts for the market itself; the Folksmother one part and the regional mother four parts; the village ten parts, and the poor — that is, those who are unable or in no position to work — fifty parts.

11. Those who come to the market are strictly forbidden '''[[021|[021]]]''' to practice usury. If any should do so, the maidens are obliged to make them known throughout the whole land, so that they will never be chosen for any office. For such people have covetous hearts. To accumulate wealth, they would betray all; the folk, the mother, their relatives, and ultimately themselves.

12. If any man is so corrupt that he sells diseased cattle or damaged goods as sound,<ref>‘diseased’ (SJVCHT.SIAK) — more specifically: dropsy or water sickness (swelling and accumulation of fluid).</ref> the market judge shall expel him and the maidens shall denounce him throughout the land.

===Notes===
<references />

{{Chapter Navigation|normal=EN021.15 Defense|back=EN015.01 Burg}}
=={{Title other languages}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE019.08 Gemeinschaft]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES019.08 Comunidad]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS019.08 MÉNA ÉWA|FS019.08 MÉNA ÉWA]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL019.08 Gemeenschap]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO019.08 Fellesskap]]'''

=={{Other EN}}==
Chapter E: [[E Sandbach|Sandbach 1876]]

[[Category:English Translations]]
{{DEFAULTSORT:^E. Laws^}}

NL00a.01 Hidde

2026-05-20T10:19:42Z

Jan: verbetering noot

=={{Versie_Ott}}==
'''<big>Voorschriften</big>'''

'''A. Hidde Oera Linda'''

'''[[00a|a.01 [00a]]]''' Okke, mijn zoon,

Deze boeken moet je met lijf en ziel bewaren. Ze beschrijven de geschiedenis van ons gehele volk en van onze eigen voorouders. Vorig jaar heb ik ze uit de vloed gered, tegelijk met jou en je moeder. Maar ze waren nat geworden waardoor ze naderhand gingen bederven. Om ze niet te verliezen, heb ik ze op overlands papier overgeschreven.

Wanneer jij ze erft, moet je ze ook overschrijven. Jouw kinderen evenzo, opdat ze nooit verloren gaan.

Geschreven te Liuwert, na het verzinken van Atland, het drieduizend-vierhonderd en negenenveertigste jaar.<ref>Omdat in de hierna volgende, oudere brief, gedateerd jaar 803 ''naar Kerstenbegrip'', niet verwees naar de ''Atland'' tijdlijn (terwijl schrijver wèl uitgesproken bezorgd was over het verdwijnen van zijn voorouderlijk cultureel erfgoed) en deze tijdlijn ook in de meest recente teksten ([[NL195.01 Voorbereiding|hk. Z]]) niet voorkomt, is de juistheid van Hidde’s berekening te betwijfelen. Hij kan het jaar waarin Aldland verzonk zelf hebben berekend op basis van een door christenen voorgesteld jaar van de bijbelse zondvloed.</ref> Dat is naar Kerstenrekening het twaalfhonderd-zesenvijftigste jaar.

Hidde toegenaamd Oera Linda.

Waak!

===Noten===
<references />
==Navigeer==
Volgende hoofdstuk ᐅ '''[[NL00b.01 Liko]]'''
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> [[FS00a.01 HIDDE|'''FS00a.01 HIDDE''']]
:<div class="emoji flag fy"></div> '''[[FY00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO00a.01 Hidde]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken A en B: [[AB Ottema|Ottema 1876]] | [[AB Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^A. Hidde Oera Linda^}}

NL00a.01 Hidde

2026-05-20T10:12:45Z

Jan: wèl

=={{Versie_Ott}}==
'''<big>Voorschriften</big>'''

'''A. Hidde Oera Linda'''

'''[[00a|a.01 [00a]]]''' Okke, mijn zoon,

Deze boeken moet je met lijf en ziel bewaren. Ze beschrijven de geschiedenis van ons gehele volk en van onze eigen voorouders. Vorig jaar heb ik ze uit de vloed gered, tegelijk met jou en je moeder. Maar ze waren nat geworden waardoor ze naderhand gingen bederven. Om ze niet te verliezen, heb ik ze op overlands papier overgeschreven.

Wanneer jij ze erft, moet je ze ook overschrijven. Jouw kinderen evenzo, opdat ze nooit verloren gaan.

Geschreven te Liuwert, na het verzinken van Atland, het drieduizend-vierhonderd en negenenveertigste jaar.<ref>Omdat [[NL00b.01 Liko|Liko]] in zijn brief, gedateerd jaar 803 ''naar Kerstenbegrip'', niet verwees naar de ''Atland'' tijdlijn (terwijl hij wèl uitgesproken bezorgd was over het verdwijnen van zijn voorouderlijk cultureel erfgoed) en deze ook in de meest recente teksten ([[NL195.01 Voorbereiding|hk. Z]]) niet voorkomt, is de juistheid van Hidde’s berekening te betwijfelen. Hij kan het jaar waarin Aldland verzonk zelf hebben berekend op basis van een door christenen voorgesteld jaar van de bijbelse zondvloed.</ref> Dat is naar Kerstenrekening het twaalfhonderd-zesenvijftigste jaar.

Hidde toegenaamd Oera Linda.

Waak!

===Noten===
<references />
==Navigeer==
Volgende hoofdstuk ᐅ '''[[NL00b.01 Liko]]'''
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> [[FS00a.01 HIDDE|'''FS00a.01 HIDDE''']]
:<div class="emoji flag fy"></div> '''[[FY00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO00a.01 Hidde]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken A en B: [[AB Ottema|Ottema 1876]] | [[AB Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^A. Hidde Oera Linda^}}

NL168.20 Beden

2026-05-20T10:04:59Z

Jan: alt order

=={{Versie_Ott}}==

'''W. Beden: Openingszinnen'''

'''[[168|168.20]]''' Mijn naam is Beden Hooggaanszoon. Mijn oom Koenraad was nooit getrouwd en is dus kinderloos gestorven. Als zijn opvolger heeft men mij gekozen. Adel, de derde koning met deze naam,<ref>Beden’s oom Koenraad schreef over Friso’s zoon Adel, maar niet dat deze koning werd. Als dit wel het geval was, zou er na hem dus nog een koning Adel zijn geweest, voordat de door Beden genoemde Adel koning werd. In '''[[195|195.01]]''' wordt Zwarte Adel (oftewel Askar) als ''vierde koning na Friso'' beschreven.</ref> keurde die keuze goed, omdat ik bereid was hem als mijn meester te aanvaarden.

Buiten het gehele erf van mijn oom heeft hij me een stuk grond gegeven dat aan mijn erf grensde, onder voorwaarde dat ik daarop mensen zou laten wonen die zijn mannen nooit zouden ... ''[hinderen?]''

''[de twintig hierop volgende bladzijden missen]''

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL189.01 Eretitels|back=NL163.10 Panjab|alternative=NL00a.01 Hidde|altback=NL142.01 Woorden
}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE168.20 Beden]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN168.20 Beden]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES168.20 Beden]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS168.20 BÉDEN|FS168.20 BÉDEN]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO168.20 Beden]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken W en Y: [[WY Ottema|Ottema 1876]] | [[WY Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^W. Beden^}}

NL142.01 Woorden

2026-05-20T10:03:38Z

Jan: next in alt order

=={{Versie_Ott}}==

'''T. Wiljo'''

'''4. Gosa: Drie Woorden'''

'''[[142|142.01]]''' Dit heeft Gosa nagelaten.

:Alle mensen, heil!

:Ik heb geen nieuwe Eremoeder voorgesteld, omdat ik er geen kon bedenken. En jullie zijn zonder beter af, dan met één, waarop je niet kan rekenen.

:Een erge tijd is nu voorbij, maar er komt een andere op ons toe. Aarde heeft haar niet gebaard en Wralda heeft haar niet geschapen. Ze komt uit het oosten, uit de gelederen der priesters.<ref>uit de gelederen der (UTA BOSMA THÉRA) — zie [https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M009867 WNT: boezem] 10. ''uit den boezem van''.</ref> Zoveel leed zal zij uitbroeden, dat Aarde al het bloed van haar verslagen kinderen niet drinken kan. Duisternis zal zij over de geest der mensheid spreiden, als onweerswolken over het zonlicht. Alom en alsmaar zullen list en afgoderij strijden tegen vrijheid en recht. Recht en vrijheid zullen bezwijken en daarmee ook wij.

:Maar deze overwinning van de priesters zal hun verlies verwekken. Van drie woorden zal ons nageslacht de betekenis leren aan hun volk en de slaven, te weten: gemeenschapszin,<ref>gemeenschapszin (MÉNA LJAFDE) — lett.: ''algemene liefde'', geïnterpreteerd als ''liefde voor de gemeenschap'', verdergaand dan ''naastenliefde''; Vgl. [[NL001.01 Gouwraad|'''1.01''']] ''Gemeenschapsraad'' (MÉNA ACHT).</ref> vrijheid en recht. Eerst zullen deze begrippen gloeien, daarna strijden tegen duisternis tot het licht en helder wordt in ieders hart en hoofd.

:Dan zal dwang van Aarde gevaagd worden, als onweerswolken door stormwind. En geen enkele vorm van afgoderij zal dat kunnen tegenhouden.

:Gosa

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL143.01 Sloten|back=NL141.26 Aanbeveling|alternative=NL168.20 Beden|altback=NL133.17 Wiljo}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE142.01 Drei Wörter]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN142.01 Prophecy]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES142.01 Tres Palabras]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS142.01 WORDA|FS142.01 WORDA]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO142.01 Tre ord]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken S4, S5 en T: [[S4T Ottema|Ottema 1876]] | [[S4T Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^T. Wiljo^}}

NL142.01 Woorden

2026-05-20T10:01:37Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''T. Wiljo'''

'''4. Gosa: Drie Woorden'''

'''[[142|142.01]]''' Dit heeft Gosa nagelaten.

:Alle mensen, heil!

:Ik heb geen nieuwe Eremoeder voorgesteld, omdat ik er geen kon bedenken. En jullie zijn zonder beter af, dan met één, waarop je niet kan rekenen.

:Een erge tijd is nu voorbij, maar er komt een andere op ons toe. Aarde heeft haar niet gebaard en Wralda heeft haar niet geschapen. Ze komt uit het oosten, uit de gelederen der priesters.<ref>uit de gelederen der (UTA BOSMA THÉRA) — zie [https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M009867 WNT: boezem] 10. ''uit den boezem van''.</ref> Zoveel leed zal zij uitbroeden, dat Aarde al het bloed van haar verslagen kinderen niet drinken kan. Duisternis zal zij over de geest der mensheid spreiden, als onweerswolken over het zonlicht. Alom en alsmaar zullen list en afgoderij strijden tegen vrijheid en recht. Recht en vrijheid zullen bezwijken en daarmee ook wij.

:Maar deze overwinning van de priesters zal hun verlies verwekken. Van drie woorden zal ons nageslacht de betekenis leren aan hun volk en de slaven, te weten: gemeenschapszin,<ref>gemeenschapszin (MÉNA LJAFDE) — lett.: ''algemene liefde'', geïnterpreteerd als ''liefde voor de gemeenschap'', verdergaand dan ''naastenliefde''; Vgl. [[NL001.01 Gouwraad|'''1.01''']] ''Gemeenschapsraad'' (MÉNA ACHT).</ref> vrijheid en recht. Eerst zullen deze begrippen gloeien, daarna strijden tegen duisternis tot het licht en helder wordt in ieders hart en hoofd.

:Dan zal dwang van Aarde gevaagd worden, als onweerswolken door stormwind. En geen enkele vorm van afgoderij zal dat kunnen tegenhouden.

:Gosa

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL143.01 Sloten|back=NL141.26 Aanbeveling|alternative=NL00a.01 Hidde|altback=NL133.17 Wiljo}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE142.01 Drei Wörter]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN142.01 Prophecy]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES142.01 Tres Palabras]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS142.01 WORDA|FS142.01 WORDA]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO142.01 Tre ord]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken S4, S5 en T: [[S4T Ottema|Ottema 1876]] | [[S4T Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^T. Wiljo^}}

NL142.01 Woorden

2026-05-20T10:01:17Z

Jan: previous in alt order

=={{Versie_Ott}}==

'''T. Wiljo'''

'''4. Gosa: Drie Woorden'''

'''[[142|142.01]]''' Dit heeft Gosa nagelaten.

:Alle mensen, heil!

:Ik heb geen nieuwe Eremoeder voorgesteld, omdat ik er geen kon bedenken. En jullie zijn zonder beter af, dan met één, waarop je niet kan rekenen.

:Een erge tijd is nu voorbij, maar er komt een andere op ons toe. Aarde heeft haar niet gebaard en Wralda heeft haar niet geschapen. Ze komt uit het oosten, uit de gelederen der priesters.<ref>uit de gelederen der (UTA BOSMA THÉRA) — zie [https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=WNT&id=M009867 WNT: boezem] 10. ''uit den boezem van''.</ref> Zoveel leed zal zij uitbroeden, dat Aarde al het bloed van haar verslagen kinderen niet drinken kan. Duisternis zal zij over de geest der mensheid spreiden, als onweerswolken over het zonlicht. Alom en alsmaar zullen list en afgoderij strijden tegen vrijheid en recht. Recht en vrijheid zullen bezwijken en daarmee ook wij.

:Maar deze overwinning van de priesters zal hun verlies verwekken. Van drie woorden zal ons nageslacht de betekenis leren aan hun volk en de slaven, te weten: gemeenschapszin,<ref>gemeenschapszin (MÉNA LJAFDE) — lett.: ''algemene liefde'', geïnterpreteerd als ''liefde voor de gemeenschap'', verdergaand dan ''naastenliefde''; Vgl. [[NL001.01 Gouwraad|'''1.01''']] ''Gemeenschapsraad'' (MÉNA ACHT).</ref> vrijheid en recht. Eerst zullen deze begrippen gloeien, daarna strijden tegen duisternis tot het licht en helder wordt in ieders hart en hoofd.

:Dan zal dwang van Aarde gevaagd worden, als onweerswolken door stormwind. En geen enkele vorm van afgoderij zal dat kunnen tegenhouden.

:Gosa

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL143.01 Sloten|back=NL141.26 Aanbeveling|alternative=NL00a.01 Hidde|altback=NL133.17_Wiljo}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE142.01 Drei Wörter]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN142.01 Prophecy]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES142.01 Tres Palabras]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS142.01 WORDA|FS142.01 WORDA]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO142.01 Tre ord]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken S4, S5 en T: [[S4T Ottema|Ottema 1876]] | [[S4T Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^T. Wiljo^}}

NL141.26 Aanbeveling

2026-05-20T09:59:58Z

Jan: change next in alt order

=={{Versie_Ott}}==

'''T. Wiljo'''

'''3. Tonia Aanbevolen'''

'''[[141|141.26]]''' Zo luidde Frana’s uiterste wil.<ref>Deze tekst lijkt vals. Adelbrost schreef ([[NL087.19 Adelbrost|'''87.19''']]): “Bij leven had de Moeder geen opvolgster voorgesteld. Haar laatste wil was gezocht, maar nergens gevonden.” Tonia was door Adela aanbevolen (zie [[NL001.16 Adela|'''1.16''']] en [[NL091.11 Verraad|'''91.11''']]).</ref>

:Alle goede Frijas, heil! In naam van Wralda, Frija en de vrijheid groet ik u en richt ik mij tot u.

:Mocht ik vallen vóór ik een opvolgster genoemd heb, beveel ik Tonia aan, die Burgfaam is te Medeasblik. Op dit moment '''[[142|[142]]]''' is zij het meest geschikt.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL142.01 Woorden|back=NL138.24 Priesters|alternative=NL142.01 Woorden|altback=NL133.17 Wiljo}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE141.26 Empfehlung]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN141.26 Successor]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES141.26 Recomendación]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS141.26 WILLE|FS141.26 WILLE]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO141.26 Anbefaling]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken S4, S5 en T: [[S4T Ottema|Ottema 1876]] | [[S4T Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^T. Wiljo^}}

Aangepaste Volgorde

2026-05-20T09:58:54Z

Jan: W als laatste in alt volgorde

Nederlandse vertalingen in aangepaste volgorde.

==I. Inleiding==
<div class="column_lists">
===1. Aan het Nageslacht===
*[[NL00a.01 Hidde|A. Hidde Oera Linda]]
*[[NL00b.01 Liko|B. Liko Ovira-Linda]]
===2. Schrift en Taal===
*[[NL045.01 Joel|H. Joel en Schrift]]
*[[NL157.32 Taal|U3b. Reine Taal]]
*[[NL131.26 Repatrianten|S5. Repatrianten Beoordeeld]]
*[[NL189.01 Eretitels|Y. Eretitels]]
===3. Wereldbeeld===
*[[NL097.28 Beginselen|R4a. Grondbeginselen]]
*[[NL100.01 Afgoderij|R4b. Waarschuwing tegen Afgoderij]]
*[[NL032.01 Natuurrecht|F1e. Éwa, Natuurrecht]]
*[[NL006.12 Schepping|D2. Vormgeschiedenis]]
*[[NL009.18 Frya|D3c. Frija]]
*[[NL011.13 Tex|D4. Frija’s Tex]]
*[[NL033.22 Minerva|F2. Minerva, Nyhellenia]]
*[[NL044.07 Weldoener|Ge. De Bestolen Weldoener]]
*[[NL103.26 Vellum|R5. Help Je Naasten]]
*[[NL134.22 Vrijheidszin|T2a. Slavenvolk Krijgt Vrijheidszin]]
*[[NL136.08 Jesus|T2b. Jes-us van Kasamier]]
*[[NL138.24 Priesters|T2c. Valse Priesters]]
</div>
==II. Geschiedenissen==
<div class="column_lists">
===1. Nieuw-Frijasland===
====a. Vloed en Terugkomst====
*[[NL113.23 Vlucht|S1a. Vlucht naar de Saksen]]
*[[NL115.10 Overspoeld|S1b. Frijasland Overspoeld]]
*[[NL117.20 Eremoeder|S1c. Een Nieuwe Eremoeder]]
*[[NL130.21 Noordland|S4. Omslag in Noordland]]
*[[NL118.32 Vloot|S2. Friso’s Vloot Legt aan]]
====b. Nieuwe Orde====
*[[NL143.01 Sloten|U1. Sloten en Dijken]]
*[[NL144.17 Friso|U2a. Moederloos]]
*[[NL145.25 Denenband|U2b. Band met de Denen]]
*[[NL150.19 Saksenband|U2c. Band met de Saksen]]
*[[NL151.31 Vaderszonen|U2d. Opkomst der Vaderszonen]]
*[[NL154.17 Adel|U3a. Adel en Iefke]]
*[[NL162.19 Scholen|U3c. Scholen en Vriendschap]]
====c. Ondergang====
*[[NL195.01 Voorbereiding|Za. Oorlogsvoorbereiding]]
*[[NL198.19 Bloed|Zb. Stromen Bloed]]
*[[NL202.06 Reintja|Zc. Reintja’s Droom]]
*[[NL205.01 Askar|Zd. Askar en de Denen]]
*[[NL207.14 Buikpijn|Ze. Buikpijn Velt Duizenden]]
*[[NL208.17 Verdeeld|Zf. Verdeeld Volk Verliest]]
===2. Kwijnend Oud-Frijasland===
====a. Noordoostelijke Dreiging====
*[[NL079.11 Denen|N1. De Deense Gemeenschap]]
*[[NL082.01 Frana|N2a. Frana’s Waarzegging]]
*[[NL085.12 Medeasblik|N2b. De Slag bij Medeasblik]]
*[[NL087.13 Afsluiting|O. Afsluiting]]
====b. Wording van Adela’s Boek====
*[[NL087.19 Adelbrost|P. Verweesde Gewesten]]
*[[NL001.01 Gouwraad|Ca. Gouwraad in Verwarring]]
*[[NL001.16 Adela|Cb. Betoog van Adela]]
*[[NL005.08 Namen|Cc. Namen van de Opstellers]]
*[[NL091.11 Verraad|R2a. Verraad door Burgfaam]]
*[[NL093.18 Gifpijl|R2b. De Gifpijl]]
====c. Apolena Adela’s Dochter====
*[[NL090.01 Apolena|R1. Na Adela’s Dood]]
*[[NL106.10 Ljudgarda|R6a. De Burg Liudgarda]]
*[[NL108.28 Rijn|R6b. Langs de Rijn]]
===3. Oudste Bronnen===
*[[NL047.06 Goede Tijd|Ja. De Goede Tijd]]
*[[NL049.11 Aldland|Jb. Hoe Aldland Verzonk]]
*[[NL050.19 Magjaren|K1. Magjaren]]
*[[NL053.12 Wodin|K2. Wodin]]
*[[NL056.21 Tonis|K3a. Tonis en Inka]]
*[[NL058.01 Tyriers|K3b. Tonis en de Tyriërs]]
*[[NL060.12 Golen|K3c. De Golen]]
</div>
==III. Het Middenzeegebied==
<div class="column_lists">
*[[NL061.28 Burgfamen|L1a. Kelta en Minerva]]
*[[NL065.15 Jon|L1b. De Vloot van Jon]]
*[[NL067.09 Kelta|L1c. Kelta en de Golen]]
*[[NL068.17 Middenzee|L2a. Minerva en Jon]]
*[[NL072.05 Geertmannen|L2b. De Geertmannen]]
*[[NL076.13 Athenia|Mb. Verval in Athenia]]
</div>
==IV. Verhaal van de Repatrianten==
<div class="column_lists">
*[[NL163.10 Panjab|U4. Ljudgeert: Panj-ab]]
*[[NL120.10 Alexander|S3a. Koning Alexander]]
*[[NL125.05 Demetrius|S3b. Demetrius en Friso]]
*[[NL127.28 Afscheid|S3c. Afscheid van Athenia]]
</div>
==V. Wetten en Overig==
<div class="column_lists">
*[[NL005.30 Stift|D1. Neem Je stift]]
*[[NL007.01 Lyda|D3a. Lyda]]
*[[NL007.30 Finda|D3b. Finda]]
*[[NL014.09 Vesta|D5. Vesta Zeide]]
*[[NL015.01 Burgwetten|Ea. Burgwetten]]
*[[NL019.08 Gemeenschap|Eb. Wetten voor de Gemeenschap]]
*[[NL021.15 Oorlogswetten|Ec. Oorlogswetten]]
*[[NL023.07 Oorlogstijd|Ed. Moeder en Koningen in Oorlog]]
*[[NL025.04 Zekerheid|Ee. Zekerheid]]
*[[NL026.21 Vrede|F1a. Vrede Bewaren]]
*[[NL027.12 Zeevaart|F1b. Wetten voor de Zeevaart]]
*[[NL029.12 Handel|F1c. Handel en Strijd]]
*[[NL031.04 Wetten|F1d. Over Wetten]]
*[[NL032.01 Natuurrecht|F1e. Éwa, Natuurrecht]]
*[[NL040.11 Grondslagen|Ga. Drie Grondslagen]]
*[[NL040.26 Veiligheid|Gb. Werk, Huwelijk, Eigendom]]
*[[NL042.10 Nijdigen|Gc. Verminking, Moord en Doodslag]]
*[[NL043.01 Misdaden|Gd. De Ergste Misdaden]]
*[[NL075.08 Ulysus|Ma. Ulysus en Kalip]]
*[[NL095.20 Lofspraak|R3. Lofspraak voor Adela]]
*[[NL133.17 Wiljo|T1. Inleiding van Wiljou]]
*[[NL141.26 Aanbeveling|T3. Tonia Aanbevolen]]
*[[NL142.01 Woorden|T4. Gosa: Drie Woorden]]
*[[NL168.20 Beden|W. Beden: Openingszinnen]]
</div>
[[Category:Oera Linda]]

Aangepaste Volgorde

2026-05-20T08:48:21Z

Jan: nummering

Nederlandse vertalingen in aangepaste volgorde.

==I. Inleiding==
<div class="column_lists">
===1. Aan het Nageslacht===
*[[NL00a.01 Hidde|A. Hidde Oera Linda]]
*[[NL00b.01 Liko|B. Liko Ovira-Linda]]
===2. Schrift en Taal===
*[[NL045.01 Joel|H. Joel en Schrift]]
*[[NL157.32 Taal|U3b. Reine Taal]]
*[[NL131.26 Repatrianten|S5. Repatrianten Beoordeeld]]
*[[NL189.01 Eretitels|Y. Eretitels]]
===3. Wereldbeeld===
*[[NL097.28 Beginselen|R4a. Grondbeginselen]]
*[[NL100.01 Afgoderij|R4b. Waarschuwing tegen Afgoderij]]
*[[NL032.01 Natuurrecht|F1e. Éwa, Natuurrecht]]
*[[NL006.12 Schepping|D2. Vormgeschiedenis]]
*[[NL009.18 Frya|D3c. Frija]]
*[[NL011.13 Tex|D4. Frija’s Tex]]
*[[NL033.22 Minerva|F2. Minerva, Nyhellenia]]
*[[NL044.07 Weldoener|Ge. De Bestolen Weldoener]]
*[[NL103.26 Vellum|R5. Help Je Naasten]]
*[[NL134.22 Vrijheidszin|T2a. Slavenvolk Krijgt Vrijheidszin]]
*[[NL136.08 Jesus|T2b. Jes-us van Kasamier]]
*[[NL138.24 Priesters|T2c. Valse Priesters]]
</div>
==II. Geschiedenissen==
<div class="column_lists">
===1. Nieuw-Frijasland===
====a. Vloed en Terugkomst====
*[[NL113.23 Vlucht|S1a. Vlucht naar de Saksen]]
*[[NL115.10 Overspoeld|S1b. Frijasland Overspoeld]]
*[[NL117.20 Eremoeder|S1c. Een Nieuwe Eremoeder]]
*[[NL130.21 Noordland|S4. Omslag in Noordland]]
*[[NL118.32 Vloot|S2. Friso’s Vloot Legt aan]]
====b. Nieuwe Orde====
*[[NL143.01 Sloten|U1. Sloten en Dijken]]
*[[NL144.17 Friso|U2a. Moederloos]]
*[[NL145.25 Denenband|U2b. Band met de Denen]]
*[[NL150.19 Saksenband|U2c. Band met de Saksen]]
*[[NL151.31 Vaderszonen|U2d. Opkomst der Vaderszonen]]
*[[NL154.17 Adel|U3a. Adel en Iefke]]
*[[NL162.19 Scholen|U3c. Scholen en Vriendschap]]
====c. Ondergang====
*[[NL195.01 Voorbereiding|Za. Oorlogsvoorbereiding]]
*[[NL198.19 Bloed|Zb. Stromen Bloed]]
*[[NL202.06 Reintja|Zc. Reintja’s Droom]]
*[[NL205.01 Askar|Zd. Askar en de Denen]]
*[[NL207.14 Buikpijn|Ze. Buikpijn Velt Duizenden]]
*[[NL208.17 Verdeeld|Zf. Verdeeld Volk Verliest]]
===2. Kwijnend Oud-Frijasland===
====a. Noordoostelijke Dreiging====
*[[NL079.11 Denen|N1. De Deense Gemeenschap]]
*[[NL082.01 Frana|N2a. Frana’s Waarzegging]]
*[[NL085.12 Medeasblik|N2b. De Slag bij Medeasblik]]
*[[NL087.13 Afsluiting|O. Afsluiting]]
====b. Wording van Adela’s Boek====
*[[NL087.19 Adelbrost|P. Verweesde Gewesten]]
*[[NL001.01 Gouwraad|Ca. Gouwraad in Verwarring]]
*[[NL001.16 Adela|Cb. Betoog van Adela]]
*[[NL005.08 Namen|Cc. Namen van de Opstellers]]
*[[NL091.11 Verraad|R2a. Verraad door Burgfaam]]
*[[NL093.18 Gifpijl|R2b. De Gifpijl]]
====c. Apolena Adela’s Dochter====
*[[NL090.01 Apolena|R1. Na Adela’s Dood]]
*[[NL106.10 Ljudgarda|R6a. De Burg Liudgarda]]
*[[NL108.28 Rijn|R6b. Langs de Rijn]]
===3. Oudste Bronnen===
*[[NL047.06 Goede Tijd|Ja. De Goede Tijd]]
*[[NL049.11 Aldland|Jb. Hoe Aldland Verzonk]]
*[[NL050.19 Magjaren|K1. Magjaren]]
*[[NL053.12 Wodin|K2. Wodin]]
*[[NL056.21 Tonis|K3a. Tonis en Inka]]
*[[NL058.01 Tyriers|K3b. Tonis en de Tyriërs]]
*[[NL060.12 Golen|K3c. De Golen]]
</div>
==III. Het Middenzeegebied==
<div class="column_lists">
*[[NL061.28 Burgfamen|L1a. Kelta en Minerva]]
*[[NL065.15 Jon|L1b. De Vloot van Jon]]
*[[NL067.09 Kelta|L1c. Kelta en de Golen]]
*[[NL068.17 Middenzee|L2a. Minerva en Jon]]
*[[NL072.05 Geertmannen|L2b. De Geertmannen]]
*[[NL076.13 Athenia|Mb. Verval in Athenia]]
</div>
==IV. Verhaal van de Repatrianten==
<div class="column_lists">
*[[NL163.10 Panjab|U4. Ljudgeert: Panj-ab]]
*[[NL120.10 Alexander|S3a. Koning Alexander]]
*[[NL125.05 Demetrius|S3b. Demetrius en Friso]]
*[[NL127.28 Afscheid|S3c. Afscheid van Athenia]]
</div>
==V. Wetten en Overig==
<div class="column_lists">
*[[NL005.30 Stift|D1. Neem Je stift]]
*[[NL007.01 Lyda|D3a. Lyda]]
*[[NL007.30 Finda|D3b. Finda]]
*[[NL014.09 Vesta|D5. Vesta Zeide]]
*[[NL015.01 Burgwetten|Ea. Burgwetten]]
*[[NL019.08 Gemeenschap|Eb. Wetten voor de Gemeenschap]]
*[[NL021.15 Oorlogswetten|Ec. Oorlogswetten]]
*[[NL023.07 Oorlogstijd|Ed. Moeder en Koningen in Oorlog]]
*[[NL025.04 Zekerheid|Ee. Zekerheid]]
*[[NL026.21 Vrede|F1a. Vrede Bewaren]]
*[[NL027.12 Zeevaart|F1b. Wetten voor de Zeevaart]]
*[[NL029.12 Handel|F1c. Handel en Strijd]]
*[[NL031.04 Wetten|F1d. Over Wetten]]
*[[NL032.01 Natuurrecht|F1e. Éwa, Natuurrecht]]
*[[NL040.11 Grondslagen|Ga. Drie Grondslagen]]
*[[NL040.26 Veiligheid|Gb. Werk, Huwelijk, Eigendom]]
*[[NL042.10 Nijdigen|Gc. Verminking, Moord en Doodslag]]
*[[NL043.01 Misdaden|Gd. De Ergste Misdaden]]
*[[NL075.08 Ulysus|Ma. Ulysus en Kalip]]
*[[NL095.20 Lofspraak|R3. Lofspraak voor Adela]]
*[[NL133.17 Wiljo|T1. Inleiding van Wiljou]]
*[[NL141.26 Aanbeveling|T3. Tonia Aanbevolen]]
*[[NL168.20 Beden|W. Beden: Openingszinnen]]
*[[NL142.01 Woorden|T4. Gosa: Drie Woorden]]
</div>
[[Category:Oera Linda]]

NL007.01 Lyda

2026-05-20T08:08:36Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==
'''D. Op Drie Burgen'''

'''3. Drie Oermoeders'''

'''a. Lijda'''

'''[[007-008|7.01 [007]]]''' Lijda was zwart, met krullend haar als dat van lammeren. Als sterren folkelden haar ogen. Ja, blikken van de giervogel waren schuw bij die van haar.

Scherpzinnige Lijda. Een slang kon ze horen glijden en waren er vissen in het water, ontging dat haar neus niet.

Welgevormde Lijda.<ref>welgevormde (RÀDBVWDE) — lett.: ''gereed-gebouwde'' of ''vol-maakte'', maar dan in de stoffelijke betekenis; RÉDBVWDE zou een meer consistente spelling zijn.</ref> Een sterke boom kon ze buigen, maar als ze liep, brak geen bloemsteel onder haar voet.

Machtige Lijda. Luid was haar stem en ging ze boos tekeer, dan vluchtte iedereen.

Verwonderlijke Lijda. Van wetten wilde ze niets weten. Haar daden werden door haar zuchten gestuurd. Om de kwetsbare te helpen, doodde ze de sterke en vervolgens huilde ze bij het lijk.

Arme Lijda. Ze werd grijs door haar stuurloze gedrag en uiteindelijk stierf ze van hartzeer om het kwaad van haar kinderen.

Dwaze kinderen. Ze verweten elkaar hun moeders dood. Ze huilden en vochten als wolven, en ondertussen pikten vogels aan het lijk. Wie kan zijn tranen bedwingen?

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL007.30 Finda|back=NL006.12 Schepping|alternative=NL007.30 Finda|altback=NL005.30 Stift}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE007.01 Lyda]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN007.01 Lyda]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES007.01 Lyda]]'''
:<div class="emoji flag fr"></div> '''[[FR007.01 Lyda]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS007.01 LYDA|FS007.01 LYDA]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO007.01 Lyda]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstuk D: [[D Ottema|Ottema 1876]] | [[D Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^D. Op Drie Burgen^}}

NL00a.01 Hidde

2026-05-20T07:30:38Z

Jan: noot verduidelijkt

=={{Versie_Ott}}==
'''<big>Voorschriften</big>'''

'''A. Hidde Oera Linda'''

'''[[00a|a.01 [00a]]]''' Okke, mijn zoon,

Deze boeken moet je met lijf en ziel bewaren. Ze beschrijven de geschiedenis van ons gehele volk en van onze eigen voorouders. Vorig jaar heb ik ze uit de vloed gered, tegelijk met jou en je moeder. Maar ze waren nat geworden waardoor ze naderhand gingen bederven. Om ze niet te verliezen, heb ik ze op overlands papier overgeschreven.

Wanneer jij ze erft, moet je ze ook overschrijven. Jouw kinderen evenzo, opdat ze nooit verloren gaan.

Geschreven te Liuwert, na het verzinken van Atland, het drieduizend-vierhonderd en negenenveertigste jaar.<ref>Omdat [[NL00b.01 Liko|Liko]] in zijn brief, gedateerd jaar 803 ''naar Kerstenbegrip'', niet verwees naar de ''Atland'' tijdlijn (terwijl hij uitgesproken bezorgd was over het verdwijnen van zijn voorouderlijk cultureel erfgoed) en deze ook in de meest recente teksten ([[NL195.01 Voorbereiding|hk. Z]]) niet voorkomt, is de juistheid van Hidde’s berekening te betwijfelen. Hij kan het jaar waarin Aldland verzonk zelf hebben berekend op basis van een door christenen voorgesteld jaar van de bijbelse zondvloed.</ref> Dat is naar Kerstenrekening het twaalfhonderd-zesenvijftigste jaar.

Hidde toegenaamd Oera Linda.

Waak!

===Noten===
<references />
==Navigeer==
Volgende hoofdstuk ᐅ '''[[NL00b.01 Liko]]'''
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> [[FS00a.01 HIDDE|'''FS00a.01 HIDDE''']]
:<div class="emoji flag fy"></div> '''[[FY00a.01 Hidde]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO00a.01 Hidde]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken A en B: [[AB Ottema|Ottema 1876]] | [[AB Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^A. Hidde Oera Linda^}}

Herinneringen 1724-1752

2026-05-20T07:02:06Z

Jan:

In voorbereiding.
<blockquote>''In het gemeenteregister van Zürich uit 1895 staat (...) dat Felix waarschijnlijk afstamde van Konrad Ott, die in 1303 in Aurich woonde.'' (bron: [https://homepages.rootsweb.com/~jackott/LeoOtt.htm aantekeningen Leo Ott])</blockquote>

==I a. Herinneringen als van eervader Ott==
Als ruiter in het lijfregiment van baron van Drimborn leefde ik met vrouw en zoontje met het garnizoen van Deventer. Ik bezorgde boodschappen namens de baron naar Groningen en Leeuwarden. In 1724 bracht ik een oud handschrift naar de procureur generaal van het Hof van Friesland, Johannes van Beucker. Alles wat ik over het handschrift wist vertelde ik hem en zoals de baron voorzien had, was het voor Van Beucker een eer om het te mogen beheren en onderzoeken. Wanneer hij in Deventer of ik in Friesland was en wij elkaar zagen, spraken wij erover en bevestigden onze geheimhouding — ik mede namens de baron.

In 1741 maakte ik kennis met zijn jonge, wakkere dienaar Jan Andriesz, over wie de beuker me al verteld had. Ik had hem toestemming gegeven om ingewijd te worden in het geheime handschrift en hij had de verdere studie ervan op zich genomen. Zonder met ons te overleggen had hij de bijnaam ''Over Lende'' aangenomen. Hij had een mooie handtekening geoefend — de initialen ''J.'' en ''O.'', met ''Lende'' voluit. Ik vond het mooi en keurde het goed, maar bedacht later dat het ongewenste aandacht zou kunnen trekken. Mijn vriend Johannes ‘de beuker’ vroeg een jaar later ontslag om zich weer op de studie van het handschrift te richten, maar overleed kort daarna, kort voor midzomer 1742. In de buurt zijnde, sprak ik op de begrafenis zijn dienaar Jan OverLende die ik het verdere beheer van het handschrift toevertrouwde, omdat hij meer waardevolle boeken en dokumenten met de grootste zorg bewaarde. We spraken af dat hij binnen vijf jaar naar Westfriesland zou komen, naar Medemblik, Hoorn of Enkhuizen, opdat wij het samen verder konden bewaren en door ons samen gekozen vertrouwelingen inwijden. Zelf had ik mijn oudste zoon in Hoorn, een kleermakersleerling, al het nodige uitgelegd, ook wat OverLende nog niet wist, met name hoe ik het, voor ik dienst nam als ruiter, bij een Duitse jezuïet had laten verdwijnen.
----OverLende had een bruid gevonden die een zus in Enkhuizen had en die daar ook heen wilde. In de zomer van 1745 trouwden ze in Harlingen, van waaruit het huwelijksbootje hen naar ons in Westfriesland bracht. Mijn zoon Pieter trouwde vier jaar later, in de zomer van 1749. Jan O. en Piet O. sloten een band en van mijn laatste herinneringen uit mijn bestaan als ''Ignatius Bernard Ott'', in de zomer van 1752, is het besluit van dit schrijven mijn meest dierbare.

Het was de zomer waarin mijn jongste zoon Ignatius (20) aan boord was van de ''Stralen'', onderweg naar de Kaap, afgescheept in mei, als tweede meester naar Indië, mede in de hoop iets te vernemen over onze zoon Frans, die daar acht jaar geleden verdween. Ik was met mijn vrouw Maria en dochter Anna (17) bij onze oudste zoon Pieter (30) aan de westzijde van De Ramen. Zijn Maritje (37) zat met de kleine Bernard (2) in de tuin. Maria en Anna verkozen de frisse lucht in de schaduw van de Linde boven onze rook in de werkkamer van Piet, zodat we ongestoord konden spreken met Jan Andriesz — de naam ''O.L.'' spraken we niet meer uit — die kort na ons aankwam. Zijn vrouw Janke kwam eind van de middag nog, met haar dochtertjes.
[meer volgt; bovenstaande wordt nog herzien en uitgebreid.]

[[Category:Verborgen Verzameling]]

Herinneringen 1724-1752

2026-05-20T06:58:56Z

Jan: edits

In voorbereiding.
<blockquote>''In het gemeenteregister van Zürich uit 1895 staat (...) dat Felix waarschijnlijk afstamde van Konrad Ott, die in 1303 in Aurich woonde.'' (bron: [https://homepages.rootsweb.com/~jackott/LeoOtt.htm aantekeningen Leo Ott])</blockquote>

==I a. Herinneringen als van eervader Ott==
Als ruiter in het lijfregiment van baron van Drimborn leefde ik met vrouw en zoontje met het garnizoen van Deventer. Ik bezorgde boodschappen namens de baron naar Groningen en Leeuwarden. In 1724 bracht ik een oud handschrift naar de procureur generaal van het Hof van Friesland, Johannes van Beucker. Alles wat ik over het handschrift wist vertelde ik hem en zoals de baron voorzien had, was het voor Van Beucker een eer om het te mogen beheren en onderzoeken. Wanneer hij in Deventer of ik in Friesland was en wij elkaar zagen, spraken wij erover en bevestigden onze geheimhouding — ik mede namens de baron.

In 1741 maakte ik kennis met zijn jonge, wakkere dienaar Jan Andriesz, over wie de beuker me al verteld had. Ik had hem toestemming gegeven om ingewijd te worden in het geheime handschrift en hij had de verdere studie ervan op zich genomen. Zonder met ons te overleggen had hij de bijnaam ''Over Lende'' aangenomen. Hij had een mooie handtekening geoefend — de initialen ''J.'' en ''O.'', met ''Lende'' voluit. Ik vond het mooi en keurde het goed, maar bedacht later dat het ongewenste aandacht zou kunnen trekken. Mijn vriend Johannes ‘de beuker’ vroeg een jaar later ontslag om zich weer op de studie van het handschrift te richten, maar overleed kort daarna, kort voor midzomer 1742. In de buurt zijnde, sprak ik op de begrafenis zijn dienaar Jan OverLende die ik het verdere beheer van het handschrift toevertrouwde, omdat hij meer waardevolle boeken en dokumenten met de grootste zorg bewaarde. We spraken af dat hij binnen vijf jaar naar Westfriesland zou komen, naar Medemblik, Hoorn of Enkhuizen, opdat wij het samen verder konden bewaren en door ons samen gekozen vertrouwelingen inwijden. Zelf had ik mijn oudste zoon in Hoorn, een kleermakersleerling, al het nodige uitgelegd, ook wat OverLende nog niet wist, met name hoe ik het, voor ik dienst nam als ruiter, bij een Duitse juzuïet had laten verdwijnen.
----OverLende had een bruid gevonden die een zus in Enkhuizen had en die daar ook heen wilde. In de zomer van 1745 trouwden ze in Harlingen, van waaruit het huwelijksbootje hen naar ons in Westfriesland bracht. Mijn zoon Pieter trouwde vier jaar later, in de zomer van 1749. Jan O. en Piet O. sloten een band en van mijn laatste herinneringen uit mijn bestaan als ''Ignatius Bernard Ott'', in de zomer van 1752, is het besluit van dit schrijven mijn meest dierbare.

Het was de zomer waarin mijn jongste zoon Ignatius (20) aan boord was van de ''Stralen'', onderweg naar de Kaap, afgescheept in mei, als tweede meester naar Indië, mede in de hoop iets te vernemen over onze zoon Frans, die daar acht jaar geleden verdween. Ik was met mijn vrouw Maria en dochter Anna (17) bij onze oudste zoon Pieter (30) aan de westzijde van De Ramen. Zijn Maritje (37) zat met de kleine Bernard (2) in de tuin. Maria en Anna verkozen de frisse lucht in de schaduw van de Linde boven onze rook in de werkkamer van Piet, zodat we ongestoord konden spreken met Jan Andriesz — de naam ''O.L.'' spraken we niet meer uit — die kort na ons aankwam. Zijn vrouw Janke kwam eind van de middag nog, met haar dochtertjes.
[meer volgt; bovenstaande wordt nog herzien en uitgebreid.]

[[Category:Verborgen Verzameling]]

Herinneringen 1724-1752

2026-05-20T06:52:43Z

Jan: Konrad 1303 vertaald

In voorbereiding.
<blockquote>''In het gemeenteregister van Zürich uit 1895 staat (...) dat Felix waarschijnlijk afstamde van Konrad Ott, die in 1303 in Aurich woonde.'' (bron: [https://homepages.rootsweb.com/~jackott/LeoOtt.htm aantekeningen Leo Ott])</blockquote>

==I a. Herinneringen als van eervader Ott==
Als ruiter in het lijfregiment van baron van Drimborn leefde ik met vrouw en zoontje met het garnizoen van Deventer. Ik bezorgde boodschappen namens de baron naar Groningen en Leeuwarden. In 1724 bracht ik een oud handschrift naar de procureur generaal van het Hof van Friesland, Johannes van Beucker. Alles wat ik over het handschrift wist vertelde ik hem en zoals de baron voorzien had, was het voor Van Beucker een grote eer om het te mogen beheren en onderzoeken. Telkens wanneer hij in Deventer of ik in Friesland was en wij elkaar zagen, spraken wij erover en bevestigden onze geheimhouding — ik mede namens de baron.

In 1741 maakte ik kennis met zijn jonge, wakkere dienaar Jan Andriesz, over wie de beuker me al verteld had. Ik had hem toestemming gegeven om ingewijd te worden in het geheime handschrift en hij had de verdere studie ervan op zich genomen. Zonder met ons te overleggen had hij de bijnaam ''Over Lende'' aangenomen. Hij had een mooie handtekening geoefend — de initialen ''J.'' en ''O.'', met ''Lende'' voluit. Ik vond het mooi en keurde het goed, maar bedacht later dat het ongewenste aandacht zou kunnen trekken. Mijn vriend Johannes ‘de beuker’ vroeg een jaar later ontslag om zich weer op de studie van het handschrift te richten, maar overleed kort daarna, kort voor midzomer 1742. In de buurt zijnde, sprak ik op de begrafenis zijn dienaar Jan OverLende die ik het verdere beheer van het handschrift toevertrouwde, omdat hij meer waardevolle boeken en dokumenten met de grootste zorg bewaarde. We spraken af dat hij binnen vijf jaar naar Westfriesland zou komen, naar Medemblik, Hoorn of Enkhuizen, opdat wij het samen verder konden bewaren en door ons samen gekozen vertrouwelingen inwijden, opdat onze kennis niet verloren gaat. Zelf had ik mijn oudste zoon in Hoorn, een kleermakersleerling, al het nodige uitgelegd, ook wat OverLende nog niet wist, met name hoe ik het, voor ik dienst nam als ruiter, bij een Duitse juzuïet had laten verdwijnen.

OverLende had een bruid gevonden die een zus in Enkhuizen had en die daar ook heen wilde. In de zomer van 1745 trouwden ze in Harlingen, van waaruit het huwelijksbootje hen naar ons in Westfriesland bracht. Mijn zoon Pieter trouwde vier jaar later, in de zomer van 1749. Jan O. en Piet O. sloten een band en van mijn laatste herinneringen uit mijn bestaan als ''Ignatius Bernard Ott'', in de zomer van 1752, is het besluit van dit schrijven mijn meest dierbare.

Het was de zomer waarin mijn jongste zoon Ignatius (20) aan boord was van de ''Stralen'', onderweg naar de Kaap, afgescheept in mei, als tweede meester naar Indië, mede in de hoop iets te vernemen over onze zoon Frans, die daar acht jaar geleden verdween. Ik was met mijn vrouw Maria en dochter Anna (17) bij onze oudste zoon Pieter (30) aan de westzijde van De Ramen. Zijn Maritje (37) zat met de kleine Bernard (2) in de tuin. Maria en Anna verkozen de frisse lucht in de schaduw van de Linde boven onze rook in de werkkamer van Piet, zodat we ongestoord konden spreken met Jan Andriesz — de naam ''O.L.'' spraken we niet meer uit — die kort na ons aankwam. Zijn vrouw Janke kwam eind van de middag nog, met haar dochtertjes.
[meer volgt; bovenstaande wordt nog herzien en uitgebreid.]

[[Category:Verborgen Verzameling]]

Herinneringen 1600-1659

2026-05-19T16:07:23Z

Jan: 1616, 1816!, 2016!

<div class="fryas">
<blockquote>BÀRNÉRD OD</blockquote>

==1606==
FRYDÉI, THJU NJVGUNTJANDE DÉI THÉRA MÉDEAMÔNATH. THJAN JÉR FORTHER EN FÉRSTJOL FON TWAHVNDRED.

==1635==
FRYDÉI, THA LERSTE THÉRA GÀRSMÔNATH, INET LÍTHE BOPHUSKE MITH SVNNELJUCHT

ANZE, J NÀVE ME NAWET NE FRÉJAD. J NE LÍT MY NAVT UTLÉSA JEFTHA LEZA JEF LÉJA. J HÉDE ALLÔNG EN BISLVT ÀND MIN ÀJNHÉD VRWRDÉLAD. ÁK NW BISTE NOCH BÔS ÀND BÁSLIK.

==1637==
SKRÉVEN HWAT SKÉD IS

==1640==
GÉRELSKA, GÉRELS, GÉRLA WILLE NOCHTA HÁ, FINDA ÀND FVNDEN SA. JÀ A THRJU WÍSA.

==1648==
THJU THREDDE MÔNDÉI THÉRA MÉDE JEF MÉJAMÔNATH INT BOPHVSKE SKRÉVEN NÉI TWA CHELKA HELDÁ ÀND LOGSJA

==1654==
VRSJANER MARTEN TREFSKRIVA IS ÉN ~ ÔTHER IS PRESTERA VT DÉGA (TWILIF JÉR LÉTER HELDER WÉTER DRVNKEN)
</div>
[[Category:Verborgen Verzameling]]

Herinneringen 1600-1659

2026-05-19T16:00:13Z

Jan: 19-5-1606, 1806, 2006

<div class="fryas">
<blockquote>BÀRNÉRD OD</blockquote>

== 1606 ==
FRYDÉI, THJU NJVGUNTJANDE DÉI THÉRA MÉDEAMÔNATH. EN FÉRSTJOL FON TWAHVNDRED.

==1635==
FRYDÉI, THA LERSTE THÉRA GÀRSMÔNATH, INET LÍTHE BOPHUSKE MITH SVNNELJUCHT

ANZE, J NÀVE ME NAWET NE FRÉJAD. J NE LÍT MY NAVT UTLÉSA JEFTHA LEZA JEF LÉJA. J HÉDE ALLÔNG EN BISLVT ÀND MIN ÀJNHÉD VRWRDÉLAD. ÁK NW BISTE NOCH BÔS ÀND BÁSLIK.

==1637==
SKRÉVEN HWAT SKÉD IS

==1640==
GÉRELSKA, GÉRELS, GÉRLA WILLE NOCHTA HÁ, FINDA ÀND FVNDEN SA. JÀ A THRJU WÍSA.

==1648==
THJU THREDDE MÔNDÉI THÉRA MÉDE JEF MÉJAMÔNATH INT BOPHVSKE SKRÉVEN NÉI TWA CHELKA HELDÁ ÀND LOGSJA

==1654==
VRSJANER MARTEN TREFSKRIVA IS ÉN ~ ÔTHER IS PRESTERA VT DÉGA (TWILIF JÉR LÉTER HELDER WÉTER DRVNKEN)
</div>
[[Category:Verborgen Verzameling]]

Herinneringen 1724-1752

2026-05-18T15:43:29Z

Jan: ramen

In voorbereiding.
<blockquote>''In the town register of Zurich, of 1895, it is stated (...) that Felix was probably descended from Konrad Ott, who was living at [https://de.wikipedia.org/wiki/Aurich Aurich] in 1303.'' (bron: [https://homepages.rootsweb.com/~jackott/LeoOtt.htm aantekeningen Leo Ott])</blockquote>

==I a. Herinneringen als van eervader Ott==
Als ruiter in het lijfregiment van baron van Drimborn leefde ik met vrouw en zoontje met het garnizoen van Deventer. Ik bezorgde boodschappen namens de baron naar Groningen en Leeuwarden. In 1724 bracht ik een oud handschrift naar de procureur generaal van het Hof van Friesland, Johannes van Beucker. Alles wat ik over het handschrift wist vertelde ik hem en zoals de baron voorzien had, was het voor Van Beucker een grote eer om het te mogen beheren en onderzoeken. Telkens wanneer hij in Deventer of ik in Friesland was en wij elkaar zagen, spraken wij erover en bevestigden onze geheimhouding — ik mede namens de baron.

In 1741 maakte ik kennis met zijn jonge, wakkere dienaar Jan Andriesz, over wie de beuker me al verteld had. Ik had hem toestemming gegeven om ingewijd te worden in het geheime handschrift en hij had de verdere studie ervan op zich genomen. Zonder met ons te overleggen had hij de bijnaam ''Over Lende'' aangenomen. Hij had een mooie handtekening geoefend — de initialen ''J.'' en ''O.'', met ''Lende'' voluit. Ik vond het mooi en keurde het goed, maar bedacht later dat het ongewenste aandacht zou kunnen trekken. Mijn vriend Johannes ‘de beuker’ vroeg een jaar later ontslag om zich weer op de studie van het handschrift te richten, maar overleed kort daarna, kort voor midzomer 1742. In de buurt zijnde, sprak ik op de begrafenis zijn dienaar Jan OverLende die ik het verdere beheer van het handschrift toevertrouwde, omdat hij meer waardevolle boeken en dokumenten met de grootste zorg bewaarde. We spraken af dat hij binnen vijf jaar naar Westfriesland zou komen, naar Medemblik, Hoorn of Enkhuizen, opdat wij het samen verder konden bewaren en door ons samen gekozen vertrouwelingen inwijden, opdat onze kennis niet verloren gaat. Zelf had ik mijn oudste zoon in Hoorn, een kleermakersleerling, al het nodige uitgelegd, ook wat OverLende nog niet wist, met name hoe ik het, voor ik dienst nam als ruiter, bij een Duitse juzuïet had laten verdwijnen.

OverLende had een bruid gevonden die een zus in Enkhuizen had en die daar ook heen wilde. In de zomer van 1745 trouwden ze in Harlingen, van waaruit het huwelijksbootje hen naar ons in Westfriesland bracht. Mijn zoon Pieter trouwde vier jaar later, in de zomer van 1749. Jan O. en Piet O. sloten een band en van mijn laatste herinneringen uit mijn bestaan als ''Ignatius Bernard Ott'', in de zomer van 1752, is het besluit van dit schrijven mijn meest dierbare.

Het was de zomer waarin mijn jongste zoon Ignatius (20) aan boord was van de ''Stralen'', onderweg naar de Kaap, afgescheept in mei, als tweede meester naar Indië, mede in de hoop iets te vernemen over onze zoon Frans, die daar acht jaar geleden verdween. Ik was met mijn vrouw Maria en dochter Anna (17) bij onze oudste zoon Pieter (30) aan de westzijde van De Ramen. Zijn Maritje (37) zat met de kleine Bernard (2) in de tuin. Maria en Anna verkozen de frisse lucht in de schaduw van de Linde boven onze rook in de werkkamer van Piet, zodat we ongestoord konden spreken met Jan Andriesz — de naam ''O.L.'' spraken we niet meer uit — die kort na ons aankwam. Zijn vrouw Janke kwam eind van de middag nog, met haar dochtertjes.
[meer volgt; bovenstaande wordt nog herzien en uitgebreid.]

[[Category:Verborgen Verzameling]]

Herinneringen 1600-1659

2026-05-18T15:36:19Z

Jan:

<div class="fryas">
<blockquote>BÀRNÉRD OD</blockquote>

==1635==
FRYDÉI, THA LERSTE THÉRA GÀRSMÔNATH, INET LÍTHE BOPHUSKE MITH SVNNELJUCHT

ANZE, J NÀVE ME NAWET NE FRÉJAD. J NE LÍT MY NAVT UTLÉSA JEFTHA LEZA JEF LÉJA. J HÉDE ALLÔNG EN BISLVT ÀND MIN ÀJNHÉD VRWRDÉLAD. ÁK NW BISTE NOCH BÔS ÀND BÁSLIK.

==1637==
SKRÉVEN HWAT SKÉD IS

==1640==
GÉRELSKA, GÉRELS, GÉRLA WILLE NOCHTA HÁ, FINDA ÀND FVNDEN SA. JÀ A THRJU WÍSA.

==1648==
THJU THREDDE MÔNDÉI THÉRA MÉDE JEF MÉJAMÔNATH INT BOPHVSKE SKRÉVEN NÉI TWA CHELKA HELDÁ ÀND LOGSJA

==1654==
VRSJANER MARTEN TREFSKRIVA IS ÉN ~ ÔTHER IS PRESTERA VT DÉGA (TWILIF JÉR LÉTER HELDER WÉTER DRVNKEN)
</div>
[[Category:Verborgen Verzameling]]

Herinneringen 1600-1659

2026-05-18T15:33:58Z

Jan: 1648, 1754,1666

<div class="fryas">
<blockquote>BÀRNÉRD OD</blockquote>

==1635==
FRYDÉI, THA LERSTE THÉRA GÀRSMÔNATH, INET LÍTHE BOPHUSKE MITH SVNNELJUCHT.

ANZE, J NÀVE ME NAWET NE FRÉJAD. J NE LÍT MY NAVT UTLÉSA JEFTHA LEZA JEF LÉJA. J HÉDE ALLÔNG EN BISLVT ÀND MIN ÀJNHÉD VRWRDÉLAD. ÁK NW BISTE NOCH BÔS ÀND BÁSLIK.

==1637==
SKRÉVEN HWAT SKÉD IS.

==1640==
GÉRELSKA, GÉRELS, GÉRLA WILLE NOCHTA HÁ, FINDA ÀND FVNDEN SA. JÀ A THRJU WÍSA.

==1648==
THJU THREDDE MÔNDÉI THÉRA MÉDE JEF MÉJAMÔNATH INT BOPHVSKE SKRÉVEN NÉI TWA CHELKA HELDÁ ÀND LOGSJA

==1654==
VRSJANER MARTEN TREFSKRIVA IS ÉN ~ ÔTHER IS PRESTERA VT DÉGA (TWILIF JÉR LÉTER HELDER WÉTER DRVNKEN)
</div>
[[Category:Verborgen Verzameling]]

Brieven Ottema

2026-05-18T10:41:51Z

Jan:

Algemene opmerkingen:

Afschrift is gemaakt door [[Nico Luitse]], die kopie van uitdraai in kleine oplage verspreidde (m.n. aan liefhebbers), juli 1990. Grotendeels vanuit oude computerbestanden, geschonken aan [[Oera Linda Foundation|Stichting OL]] door een zoon van Luitse, worden de afschriften op deze wiki beschikbaar gemaakt voor onderzoek, met enkele verbeteringen door [[Jan Ott]]. De computerbestanden bevatten een oudere versie dan die gebruikt zijn voor de afdruk uit 1990. Het kan dus zijn dat latere verbeteringen van hem nog niet waren verwerkt (en door mij nog niet opgemerkt). Dit online bestand zal steeds, waar mogelijk, verder worden verbeterd.

De brieven zijn verzonden vanuit Leeuwarden, tenzij anders vermeld. / Volgnummers achter datum zijn overgenomen van Luitse, tussen haken het gestempelde nummer op origineel Tresoar, indien afwijkend. Brief '''9-8-1874 (7)''' is hier toegevoegd vanuit Luitses verzameling brieven van LFoL. / Zie ook: [[Jan G. Ottema]], [[Brieven C. Over de Linden]] (aan Ottema) en [[Brieven L.F. Over de Linden]] (aan Ottema).

== I. Aan Cornelis Over de Linden 1870-1874 ==

=== 22-12-1870 / 1 (2) ===
[1] WelEdelGeb. Heer!

Door uwe welwillendheid is de Heer Verwijs in de gelegenheid gesteld een afschrift te laten maken van het Handschrift van Liko Oera Linda, ten behoeve van het Friesch Genootschap. Dit afschrift is bij het Bestuur ontvangen en thans in mijne handen gesteld om te onderzoeken, wat dat werk is. Voor mij heeft reeds een ander zijne krachten daaraan zonder vrucht beproefd. En mij is door de vergelijking met de daarbij gevoegde bladen facsimili, door U met zooveel zorg nagetrokken, gebleken, dat de afschrijver op vele plaatsen het Hs. niet goed heeft kunnen lezen, omdat hij weinig van de taal verstond.

[2] Voor alle dingen heb ik dus noodig het geheel te revideren en moet daarom, misschien wel wat onbescheiden, tot U komen met een vriendelijk verzoek of UEd. zoo goed wil wezen het Handschrift zelf voor eenigen door UEd. te bepalen tijd, aan het Bestuur van het Friesch Genootschap toe te vertrouwen ter nadere vergelijking. Kan UEd. dat toestaan, wees dan zoo goed het te zenden aan mijn adres.

Uit hetgene ik erin gelezen heb is mij reeds gebleken, dat Liudwert, waar die Liko en Hiddo oera Linda woonden, moet gelegen hebben aan de oostzijde van Wieringen tusschen Wieringen en het Kreilerwoud (thans nog de plaats Kreyl). Van daar moet dus Uwe familie afkomstig zijn, die ongetwijfeld afstamt [3] van die oera Linda's.

Daarom vermeen ik ook dat de taal waarin het geschreven is, de Friesche taal zijn moet, zooals die gesproken werd bewesten en zuiden het Vlie, of tusschen het Vlie en de Kinhem (bij Alkmaar). Van welk belang dus dit Handschrift overigens meer of minder in Historischen zin mag wezen, het heeft altoos een Taalkundig belang.

In de hoop dat UEd. mag besluiten ons verzoek toe te staan, waardoor UEd. het Friesch Genootschap grootelijks zal verplichten, heb ik de eer met hoogachting te zijn

Uw Dv. Dienaar (w.g.) Dr. J.G. Ottema, Medebestuurder.

=== 28-12-1870 / 2 (3)<ref>Blz. 3 was door Luitse overgeslagen.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Uit uw antwoord bespeur ik dat gij niet tevreeden zijt over de handelwijzs van den Heer Verwijs, die u na drie en een half jaar nog even wijs gelaten heeft als te voren. Ik verbeeld mij die zaak te kunnen ophelderen, door het vermoeden dat de Heer Verwijs zelf ook even wijs gebleven is als te voren. Hij heeft op verre na niet alles kunnen verstaan, niet geweten wat er van te denken of te maken, en is voor eene vertaling opgetornd (hij had dit wel mogen te kennen geven). Hij heeft het afschrift tot ons opgezonden, ’t welk daarop in handen gesteld is van den Heer J. Winckler, doch deze heeft er ook geen mouwen aan weten te passen. Daarop heb ik het tot mij genomen, en ben [2] er nu reeds geheel in thuis en met de vertaling begonnen. Daarom kan ik u ook reeds de verzekering geven, dat er niets in staat ’t welk u of iemand anders zou kunnen compromitteeren. Liko oera Linda heeft het geschreven in ’t jaar 803, hij zelf was nog geen Christen, maar voorzag dat de stroom der Kristen Kerk niet meer te keeren zou zijn, en dat de ondergang van de voorvaderlijke dienst van Frija nabij moest wezen. Uit gehechtheid aan het geloof zijner voorvaderen heeft hij getracht nog te behouden en voor de vergetelheid te bewaren wat hij van oude aanteekeningen zou machtig worden. Dat zijn deels wetten, deels geschiedkundige (vaak fabelachtige herinneringen uit den vroegsten voortijd, opklimmende tot de twaalfde eeuw voor Christus. Het stuk is daarom merkwaardig wegens den ouderdom en de taal.

[3] In de door u voorgestelde punten neem ik gaarne genoegen: dat u namelijk mij het HS bij gedeelten toezendt, aangeteekend per post, dat is de veiligste weg. Langs denzelfden weg wil ik het u telkens, met bijgevoegde vertaling terugzenden. Of ik dit echter juist binnen eene maand altijd zal kunnen doen, kan ik moeijelijk zeggen, omdat ik ieder gedeelte van de vertaling voor u moet laten kopieeren.

Komt het Friesch Genootschap te eeniger tijd er toe om het werk te laten drukken (tegenwoordig is er nog zoo veel werk onder handen, dat het niet dadelijk geschieden kan,) dan zal het Genootschap gaarne zorgen dat een 25 tal exemplaren ter uwer beschikking worden gesteld. Intusschen zal mijner zijds de meest mogelijke voortgang gemaakt worden.

[4] Het zal mij groot genoegen doen binnen korten tijd eene eerste bezending van UEd. te mogen tegemoet zien.

Hebbe de eer met de meeste hoogachting te zijn ...<ref>Ondertekening wordt verder meest weggelaten.</ref>

=== 28-1-1871 / 3 (4) ===
[1] WelEd. Heer!

Bij de terugzending van het eerste gedeelte van het HS voeg ik de vertaling, geschreven pagina voor pagina, opdat de vergelijking voor u gemakkelijker moge zijn.

Eerst meende ik dat slechts de beide eerste briefschrijvers H. en L. oera Linda betrekking hadden op uwe familie, bij nader onderzoek is mij gebleken, dat dit met zeer veele personen die in het boek voorkomen het geval is. I de eerste plaats: de schrijfster van het eerste boek is Adela, de vrouw van Apol Grevetman van de oera Lindaoorden (tusschen Texel en Wieringen). Het tweede boek is meest geschreven door hare dochter Apollonia en andere van de familie.

[2] Die Mijnheer Apol voerde den persoonlijken toenaam oera Linda. Zijn zoon heeft de onderscheiding verworven dien toenaam ook voor zijne afstammelingen te mogen aannemen.

Door de combinatie van onderscheidene in het boek voorkomende tijdsbepalingen is mij gebleken, dat Adela dit boek geschreven heeft in het jaar 441 of 442 van onze jaartelling. Derhalve voert uwe familie haren geslachtsnaam nu reeds sedert meer dan 1400 jaren, wellicht de oudste van Europa.

Met verlangen zie ik het tweede gedeelte van het HS tegemoet. Want ik moet alles van voren af aan overschrijven, wegens de onnauwkeurigheid van het door den Heer Verwijs bezorgde afschrift. Het HS zelf is wel degelijk uit den jare 1256, daar het vervaardigd is op eenen papiersoort [3] die na den jare 1300 niet meer voorkomt. Voor mij liggen de facsimile’s van bl. 1-21 en van bl. 46-62. Is er ook mogelijkheid, en is het niet te veel verzocht, wanneer ik u verzoek ook de facsimile’s van de overige gedeelten mij te bezorgen voor het Friesch Genootschap, opdat het stuk zelve in duplo voorhanden te beter voor het vervolg bewaard blijve. Want het [is] zeer jammer dat er vroeger reeds gedeelten van verloren geraakt zijn, waaromtrent wel geene hoop bestaat, dat zij ooit weer te voorschijn komen.

Met de meeste hoogachting en vriendelijke groete, heb ik de eer te zijn

=== 7-2-1871 / 4 (5) ===
[1] WelEd. Heer!

Het spijt mij u eenige ongerustheid veroorzaakt te hebben door niet per ommegaande de ontvangst te accuseeren. Maar het bedoelde stuk is best overgekomen en ik ben reeds weer druk bezig met eene vertaling daarvan voor u gereed te maken. Van de bladen met het letterschrift laat ik photographische copiën vervaardigen, die ik u bij de terugzend hoop aan te bieden.

Met vriendelijke groete

=== begin maart 1871 / 5 (1) ===
[1] WelEd. Heer!

Hiernevens het tweede gedeelte van uw Handschrift terug, met de vertaling. Ik heb het langer gehouden dan ik zelf wenschte, want ik verlang zeer naar het vervolg, maar ik moest wachten tot ik de zekerheid had, dat de photographie van de beide laatste bladzijden goed zouden uitvallen. Zoodra die geheel gereed zijn, hoop ik bij eene volgende bezending u er een exemplaar van toe te zenden. Met de volgende gedeelten zal ik spoediger gereed kunnen weezen, omdat ik die alleen nodig heb om eene [2] geheel nauwkeurige copie te maken. Doch daarom ook zal het nog aangenaam zijn, zoo het geschieden kan, wat grooter deel tegelijk te ontvangen, waardoor ik ook des te eerder eene meer gecorrigeerde vertaling kan doen toekomen.

Intusschen heb ik de eer te zijn, met vriendelijke groete en hoogachting,

=== 10-3-1871 / 6 ===
[1] WelEd. Heer!

Met genoegen kan ik u melden, dat het toegezonden HS weder in goede orde ontvangen is.

Na vriendelijke groete

=== 9-4-1871 / 7 ===
[1] WelEd. Heer!

Veel langer dan mij lief was, heb ik U op de terugzending van deze bladen moeten laten wachten, om dat mijn kopyist door andere drukten belemmerd, mij te leur stelde. Dit kwam mij zeer ongelukkig voor den boeg, want daardoor werd ik zelf ook in mijn werk tegengehouden. De photographe stelt mij ook te leur, zoodat ik U de toegezegde photographiën nog niet kan zenden.

Intusschen moet ik U een opmerking mededeelen. In den brief van Hiddo oera Linda is genoemd een jaar 3449-1256 na Chr. In de verbeelding, dat dit eerste getal overdreven moest zijn, heb ik gemeend dat er 2449 zou moeten staan en heb later de jaartallen volgens dat cijfer [2] overgebracht. Doch ik ben hoe langer zoo meer tot de overtuiging gekomen, dat die meening eene dwaling was. De laatste schrijver die in het boek voorkomt heet Beeden en was een tijdgenoot van den Frieschen koning Askar, die weder een tijdgenoot was van Julius Caesar en Keizer Augustus. Alles is dus voor onze tijdrekening. Derhalve is 3449 min 1256 is 2193 voor Christus het jaar, waarin Atland verzonken is. Wees dus zoo goed in mijne vertaling alle jaartallen naar dit cijfer te veranderen, d.i. alles 1000 jaren terug te stellen. Het blijkt nu dat Adela het eerste boek geschreven heeft anno 558 voor Chr., dat is nu voor 2429 jaren! Het schijnt ongelooflijk en moet toch zoo wezen, als alles sluiten zal.

[3] In afwachting van Uwe volgende bezending, ben ik met vriendelijke groete

=== ong. 11-4-1871 / 8 ===
[1] WelEd. Heer!

In antwoord op Ue geeerd schrijven diene dat ik U gaarne opheldering van woorden wil geven. Wees zoo goed uwe vragen op te geven en te schrijven op half plique, dan kan ik mijne antwoorden er nevens schrijven. Omtrent de Krekalanden zal u kunnen opmerken dat er onderscheid gemaakt wordt tusschen ''heinde'' (nader bij zijnde) Krekalanden en ''verre'' (verder af wonende) Kr., de eerste zijn de bewoners van Italië, bij ouds groot Griekenland genoemd, de laatste die van eigenlijk Griekenland, waaronder ook Attica.

[2] Om voorts aan Uw verlangen te voldoen zend ik U nu de vertaling van bl. 45 tot 92, die ik juist gereed heb. Dit stuk zal u zeer interesseeren, vooral bl. 87 en vlg. zullen u de familie uwer stamouders leeren kennen. Later zult ge ontmoeten hunne achterkleinkinderen Frederik en Williow, hun zoon Koenraad, diens neef Beeden zoon van Hachgana, den broeder van Koenraad. Die allen hebben successievelijk het boek vervolgd. De laatste kan zoo wat in het begin der 6e eeuw geleefd hebben.

[3] De drie godinnen die ge in ’t begin ontmoet hebt Frya, Finda en Lyda zijn de stammoeders der Europeanen, Asiaten en Afrikanen (net als Japhet, Sem en Cham). Hare karakterschets past ook juist op die drie mensenrassen.

Wees vriendelijk gegroet, met hoogachting

P.S. Om de photografiën zal ik denken.

=== 13-4-1871 / 9 ===
[1] WelEd. Heer!

Met dankzegging bericht ik u de ontvangst van bl. 99 tot 146. Het verheugt mij dat bl. 100-112 niet ontbreken. Hoe die in het afschrift van E.V. ontbreken konden, ging mijn verstand te boven, juist omdat het 23 bl. waren en niet 24, gelijk het wezen zoude als een sektern verloren geraakt was. En juist deze bladzijden zijn weer hoogst kurieus. Ik moet ze nu na de overschrijving nog vertalen en de vertaling laten kopiëeren.

Vriendelijke groete.

=== 6-5-1871 / 10 ===
[1] WelEd. Heer!

Ofschoon de vertaling van pag. 99-122 nog niet in kopie voor u gereed is, zend ik UEd. toch deze katerns pag. 99-146 met de vertaling pag. 140-163. Dit doe ik omdat ik er bij de u beloofde photografiën kan voegen. Ze zijn wel niet volkomen naar mijn zin, wegens de ongelijke donkere grond. Doch ik vrees dat voor zulk werk nog een ander praeparaat noodig is, ’t welk oude photografen hier niet hebben, omdat dergelijk werk in de gewone ateliers niet voorkomt. Het schrift is best gelukt en dat is het voornaamste.

[2] Wees nu zoo goed mij de volgende katerns alle drie te doen toekomen dan kan ik er in eens mede gereed komen.

Met vriendelijke groeten heb ik de eer te zijn

[P.S.] Intusschen verzoek ik te overwegen, nu de inhoud u bekend is als van geen personeel belang, na de vertaling voor u eene waarde moet hebben die het HS zelf niet had, of UEd. ook kan besluiten om het HS tegen een of anderen prijs aan het Friesch Genootschap af te staan opdat het in eene openlijke [3] bibliotheek bewaard blijve, als eene antiquiteit.

=== 9-5-1871 / 11 ===
[1] WelEd. Heer!

Het HS is bij mij in orde ontvangen.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 15-5-1871 / 12 ===
[1] WelEd. Heer!

In de gelegenheid, U de vertaling van bl. 100-122 te zenden, meen ik U genoegen te doen, met dit terstond te doen. Dit gedeelte is weer zeer onderhoudend en belangrijk. De beschrijving van eene burgt is zoo uitvoerig dat gij er eene plattegrond teekening van kunt maken. Tevens gaan hierbij bl. 147-164 van het HS terug.

Met vriendelijke groete

=== 31-5-1871 / 13 ===
[1] WelEd. Heer!

Hierbij ontvangt UEd. het laatste gedeelte van het HS met vriendelijke dankzegging terug. Daarbij zend ik UEd. tevens het laatste gedeelte van de vertaling. Het HS heb ik nu bladzijde voor bladzijde gecopieerd; mocht het mij later blijken dat ik in mijn afschrift eenige fout gemaakt heb, dat bij de meeste nauwkeurigheid toch gebeuren kan, dan verzoek ik de vrijheid te mogen nemen, om nog die of die bladzijden afzonderlijk even terug te vragen ter nadere vergelijking. Omtrent de uitgave, namelijk de wijze waarop, is nog niets besloten. Ik tracht [2] te verkrijgen, dat de Provincie die uitgave voor hare rekening neemt. Want over het algemeen zijn onze Boekverkooopers bang voor de uitgave van werken van wetenschappelijk belang. Er kan dus nog daarover wel eenige tijd verloopen. Ik hoop maar, dat gij en ik het nog mogen beleven..

Tot betere bewaring van het HS zoude ik u wel willen aanraden om het te laten inbinden.

Intusschen dank ik u nog veele malen voor uwe bereidvaardigheid en blijf met vriendelijke groete hoogachtend

=== 6-6-1871 / 14 ===
[1] WelEd. Heer!

Met vriendelijke dankzegging kan ik u de ontvangst berichten van uw portret.

Wat de uitgave betreft van het HS, die kan niet zoo spoedig geschieden als u en mij wel aangenaam zijn zoude. Maar daartoe zijn nog meer zaken vereischt als de goede wil van het Fr. Genootschap.

# Ik moet zelve daarvoor gereed zijn, en het betreft niet maar het drukken van de vertaling, dan was er weinig moeite, doch de vertaling mag niet gedrukt worden zonder den Frieschen text, want zonder dien kan het stuk niet beoordeeld worden.
# In onze ongeloovige eeuw willen veelen de echtheid en [2] authenticiteit betwijfelen, ja betwisten: het schijnt ongelooflijk dat een geschrift zoo eeuwen lang bewaard en in ’t verborgen gebleven is; men meent dat het stuk in veel later tijd door dezen of genen verdicht kan zijn, om het publiek te mystificeeren, enz. Al die mogelijke en onmogelijke betwijfelingen, bedenkingen en tegenwerpingen moet ik opzamelen en weerleggen. Daarvoor heb ik nog menigen kamp door te staan.
# Hetzij het Fr. Genootschap, hetzij de Prov. Staten kunnen besluiten tot toestemming van de kosten, altijd moet er een besluit van de vergadering en een post op de begroting verkregen worden. Dat alles moet ik met beleid zoeken te bewerken en geen tijd of geduld sparen, om mijn doel te bereiken.

[3] Uwe vragen zie ik gaarne tegemoet, en wil trachten ze te beantwoorden. De tegewoordige vraag omtrent de beteekenissen der eigennamen, moet ik in zooverre toestemmend beantwoorden, dat ik geloof dat al die namen beteekenissen hebben, maar niet geloof altijd de beteekenis met zekerheid te kunnen bepalen. In het boek zelf worden tusschenbeiden namen verklaard van landen, steden en volken. Kadik: de bedijkte kade. Minsellja: de slechte koop. Athenen: de vrienden, enz. Van personen kan ik aannemen:

Adela: de edele; Minerva: mijne erven; Syrhed: sieraad; Rosmuda: Rosen-mond; Kalta: de Snapster(?); Frana: de vrome; Trâst: Troost; Geerte: de begeerde; [4] Adelbrost: de edelhartige (naar hem heeten wellicht nog onze adelborsten); Frethorik: de vrede rijke; Wiljou: wilt gij? Konereed: Koen van raad; Bêden: de afgebedene; Storo: de groote; Sterik: de sterke; Wodin: de woedende; Liudgêrt: bij de Lieden (het volk) begeerd.

Apol, Apollonia, Teunis, Teuntje, Inka, Hachgana en andere durf ik nog niet beslissen. Deze komen mij zoo voor den geest. Ik moet ze nog eens opzettelijk verzamelen.

Ontvang dezen in welstand met mijne hartelijke groete

=== 2-7-1871 / 15 ===
[1] WelEd. Heer!

Morgen namiddag te vijf uren ben ik voor u beschikbaar, en zal u dan zeer gaarne opwachten. Zoo gij Mevr. uwe echtgenoot en den Heer Siderius medebrengt, zal het mij aangenaam zijn.

Met vriendelijke groete

=== 8-7-1871 / 16 ===
[1] WelEd. Heer!

Zoo nu en dan vind ik nog iets dat mij weer duidelijk wordt. In het tweede gedeelte des boeks schrijft Apollonia dat haar broeder Apol verhuisd is naar het zuiden van West Schoonland en daar een burgt Lindaburch gebouwd heeft. Ik neem dat Schoonland voor Schonen, het zuidelijk deel van Zweden, maar kon daar niets van dien naam vinden. Uit het laatste stuk van het boek is mij opgevallen dat daar Lindaburch ook Lindanaas genoemd was. Daaruit heb ik begrepen dat Schönland het Scandinavische schiereiland bedoelt en dat het westen van Schoonland [2] Noorwegen is. Nu heet nog heden ten dage de zuidelijkste spits of kaap van Noorwegen Lindenaes (Lindas neus). Zie daar dus een punt op den aardbol, dat sedert 24 eeuwen den naam uwer familie draagt. Teeken daarom op uwe kaart kaap Lindenaes met een roode streep aan voor de curiositeit.

Deze bijzonderheid rekende ik bijzonder genoeg om een bijzonderen brief te verdienen.

Na zeer vriendelijke groete hoogachtend

=== 25-7-1871 / 18<ref>Brief 17 is verplaatst naar brieven aan L.F.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Onder terugzending van de bladen uit W.v.T. kan ik U berichten dat uw Handschrift wel een afschrift is van de Kronijk van Worp van Thabor. Er zijn echter zoo veele afschriften van dat boek verspreid, bv. het Friesch Gen. heeft 4, de Prov. Bibl. 5. De Gron. Akad. Bibl. en Stads Bibl. 3 enz, dat het HS weinig waarde bezit. Slechts indien het vijfde Boek er geheel in voorkomt heeft het waarde voor eene Bibliotheek als de Amsterdamsche, waar men van dit vijfde Boek slechts een klein gedeelte bezit.

[2] Wie is die Heer H.A.W. uit Amsterdam, die in het Handelsblad vertelt bij u geweest te zijn, maar alleen photografien van een drietal paginas gezien te hebben, omdat toen juist het origineele Handschrift zich bij mij zoude bevonden hebben? Ik heb toch nooit meer dan een of twee sexterns hier gehad, en die H.A.W. had het overige dus allen tijd bij u kunnen zien (als gij namelijk goed vondt het hem te laten zien.) Hij schijnt van u een verslag gekregen te hebben, waar hij sommige plaatsen uit aanhaalt. Het is ongelukkig dat men aan zulke voorbarige bemoeiallen bloot gesteld is die uit zucht om ook wat [3] in de krant te schrijven uit iets dat hun onder de oogen komt, hier en daar eenige uit hun verband gerukte regels afschrijven, en daardoor weer aan andere kranten gelegenheid geven, tot de bespottelijkste voorstellingen en de ongerijmdste aantijgingen, zooals in het Vaderland. Doch ik heb volstrekt geen plannen om mij met zulk kranten gewauwel in te laten, dat is beneden mij.

Voor uw zoon L.F. heb ik nog een proefblad photografie gevonden en verzoek u hem dat ter had te stellen, om altans eenigermate aan zijn verzoek te voldoen.

[4] Ontvang voorts dezen in welstand met mijne vriendelijke groete ook aan Mevr uwe Echtgenoot.

Met hoogachting

=== 3-8-1871 / 19 ===
[1] WelEd. Heer!

Dank voor de gegeven opheldering; ik begrijp de zaak nu geheel; en kan mij best voorstellen, dat het bezoek u wel wat heel druk wordt, vooral daar het grootendeels zijn zal van bloot nieuwsgierigen, die van de zaak geen verstand hebben.
[[File:Zeefier brief 20 Ottema aan COdL.jpg|thumb]]
Een paar bevindingen wil ik u weer mededeelen. Op bl. 55 leest gij de woorden: onze sêfyra zullen het rondblazen. Lang heb ik niet begrepen, wat er van die sêfyra te maken was, en toch bleef ik bij de opvatting, dat den lof rondblazen beteekende uitbazuinen, en dat die Sêfyr dus een bazuin, spreektrompel, scheepsroeper wezen moest. Dezer dagen kwam mij te binnen dat hier in het Museum van Oudheden zich een voorwerp [2] bevond, waarvan de bestemming ons raadselachtig was. Hierbij gaat eene afteekening op 1/4 van de grootte. Het is een hoorn, van 1.12 meter lengte, de wijde opening meet 0,14 - de mondopening 0,03 buitenwerks en 0,02 binnenwerks diameter. (N.B. het mondstuk is gevat in een ijzeren ring.) Het bestaat uit twee in de lengte gekromde helften, ruw als met een mes of holbeitel uitgehold en met 10 hoepeltjes aaneen geknipt, en wel van dennenhout. Dit hout, gelijk gij weet heet bij de Deenen en Noren 'fyr. Op zee (Sê) gebruikt en van fyr gemaakt zal dus die roeper den naam sêfyr gehad hebben. Het voorwerp is natuurlijk van later dagteekening, maar daarin is de oorspronkelijke vorm van 2000 j. voor Chr. bewaard gebleven. Is het niet curieus?

Ten anderen: [3] In het laatste gedeelte van Apollonia’s geschrift bl. 112 vindt gij breedvoerig gewag gemaakt van Marsaten, bewoners van Paaldorpen i de Zwitsersche meeren. Daarover moet gij nalezen een stuk van Dr. T.C. Winkler in de Volksalmanak van het Noorden van 1867 en gij zult u verbazen over de naauwkeurige overeenstemming. Zend aan Dr. Winkler afschrift van het stuk waar die Marsaten voorkomen. Hij zal u moeten zeggen, dat het niet geschreven kan zijn, dan in den tijd toen die Marsaten nog bestonden.

Met de meeste hoogachting en de vriendelijkste groete

=== 25-8-1871 / 20 ===
[1] WelEd. Heer!

Om uwen brief, heden ontvangen, en den vorigen te beantwoorden, zend ik U in de eerste plaats het briefje van Dr. Winkler terug. Die Heer maakt er zich af zonder de vraag te beantwoorden, en daar maak ik op dat hij ten aanzien van de echtheid niet ja wil, en niet neen durft te zeggen. Hij is een Leeuwarder, zijn broeder heeft voor mij het afschrift van Dr. Verwijs in handen gehad, maar er niet wijs uit kunnen worden, en tracht nu, er laag op neer te zien.

In den Spectator heb ik niets ontmoet. Het kan de Militaire Spectator zijn, doch die lees ik niet. Van [2] zulk krantengeschrijf neem ik geen notitie, en heb geen plan om op iets daarvan te antwoorden. Het geblaf van keffers acht ik niet. Wil iemand de onechtheid van het stuk beweren, dan moet hij met bewijzen aankomen. En in de eerste plaats bewijzen dat het papier van lateren tijd is dan de 13e eeuw. 2e dat na de 13e eeuw ergens zulk schrift is gebruikt en 3e dat na de 13e eeuw zulk Friesch gesproken en geschreven is. Zoo lang men dat niet doet, blijft het jaartal 1256 onaantastbaar.

Om het stuk te beoordeelen moet men niet alleen den gehehelen inhoud kennen, [3] maar ook de taal als taal.

De meening van den Hr. Colmjon ken ik; hij schermt met het komt mij voor en het lijkt mij toe, maar hij kan geen van de hierboven genoemde bewijzen leveren.

Jhr Mr de Haan Hettema is onder het thans leevend geslacht de man die het meest ervaren is in de oud Friesche taal, en deze beschouwd het geschrift als gedenkstuk van oud Friesche taal van onschatbare waarde. Het spijt hem zeer dat in dezen zomer te Schagen wezende nog geen kennis droeg van mijn verslag, en dus niet in de gelegenheid om U te bezoeken.

Ontvang mijne vriendelijke groete met hoogachting

[4] [P.S.] Apollonias bericht omtrent de paaldorpen zal in de volgende maand ter sprake gebracht [worden] in de vergadering van oudheidkundigen te Bologna (in Noord Italië) waar mijn Neef Mr J. Dirks heen gaat. Daar zal het opzien baren.

=== 12-9-1871 / (22)<ref>Brief 21 verplaatst naar 28-8-1873.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Bij het ontvangen van uwen brief dacht ik eerst dat het uwe bedoelig was, dat ik dien aan den Heer dHH [de Haan Hettema] zoude bezorgen. Bij nader inzien bleek mij, dat gij mij slechts kopie hadt medegedeeld. Hetgeen gij geschreven hebt is heel goed maar was juist niet nodig. Ik heb zelf dien Heer schriftelijk alle zijn bedenkingen omstandig beantwoord. Onder anderen dat zijn vermoeden als zoude het geschrift in de vorige eeuw opgesteld zijn, ongegrond is, om de zeer eenvoudige reden, dat hier te lande niemand ooit de oude Friesche taal grammatikkaal beoefend heeft dan juist hij Jhr Mr M. de Haan Hettema. [2] Hij zoude alleen in staat geweest zijn in die taal eenig geschrift op te stellen. Maar dan nog is de taal be-oosten het Flie, en niet in het westen [?] Flielandsch dialect. Was er in de vorige eeuw iemand geweest die zulk een taalstudie gemaakt had, dan moet dat een bekend persoon geweest zijn.

Alle idee van latere verdichting stuit daarop af, dat er sinds eeuwen niemand geweest is die in die taal schrijven kon.

Opmerkelijk is het ook dat in het HS woorden voorkomen die nergens meer bekend zijn, dan alleen in Noordholland, b.v. nol, kleine ronde terp, hêmisdêgum, onlangs. Daar wensch ik meer van te [3] weten. Kunt gij mij ook eenige zulke zeldzame en van het Hollandsch afwijkende woorden en uitdrukkingen, die men nog vindt op Texel, Wieringen, in de omstreek van Medemblik, bij de Egmonden, en vooral op afgelegen plaatsen, opzamelen? Daarmede zoudt gij mij een grooten dienst bewijzen.

En nu nog een verzoek. Bij de polemiek, die zich terzake van het HS ontsponnen heeft, kan ik niet langer mij buiten het spel houden. Vooral nu de Heer Colmjon in de Leeuwarder Courant een vreeselijk lang stuk bijeen gewauweld heeft. Doch ik gevoel dat het noodzakelijk is, dat gij mij in de gelegenheid stelt om de menschen het papier en schrift in originali te laten zien. Daarom ben [4] ik zoo vrij u te verzoeken een gedeelte van het HS. voor een geruimen tijd bij mij te willen deponeeren, b.v. het laatste stuk.

Bekommer u overigens niet over al dat geharrewar. Wees met uwe familie vriendelijk gegroet. Hoogachtend

=== 17-9-1871 / 23 ===
[1] WelEd. Heer!

De bedoeling in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001389065:mpeg21:p00002 het artikel van het Vaderland] [<nowiki/>[[Bibliografie Oera Linda|JJK aanv.]]] is niet twijfelachtig: tusschen de woorden anders en zijn is het woord door uitgevallen, en achter is staat eene komma die er niet behoort.

Ik raad u aan om het tweede gedeelte van uw opstel niet in te zenden. Dingsdag komt een stuk van mij in de Leeuwarder Courant, waarin ik de geleerdheid van den heer Colmjon ontleed en ontkleed, en omdat het ongeletterd publiek zoo veel gewicht hecht aan het gezag van dien man, houd ik met hem afrekening. Zoo spoedig mogelijk zal ik u dat No. toezenden.

[2] Intusschen hebben wij nog dit gewonnen, dat de kwestie op een klein veld is terug gebracht, namelijk de erkenning, dat het stuk geschreven is of toen, of nu. In onze dage is er niemand in het geheele land in staat om in die oude Friesche taal te schrijven. Ergo moet het geschreven zijn in den tijd, dien het HS zelf aangeeft.

Ten opzichte van dat nu komt nog in aanmerking dat dit tijdsbestek niet meer dan 18 jaren is. En dat gij een man van 61 jaren het geërfd hebt van uwen grootvader voor vrij wat meer dan 18 jaren. Ten einde nu daarover met nauwkeurigheid te [3] spreken, wensch ik nog wel van u de volgende opgaven te ontvangen.

Wanneer is uw Grootvader overleden? wanneer uwe tante, die het voor u bewaard heeft? En bestaat er ook van uwen Grootvader eene Schriftelijke bepaling of beschikking omtrent het HS?

Ontvang mijne vriendelijke groete en wees goedsmoeds. In de geleerde wereld denkt men gansch anders als die onbevoegde schreeuwers, en hier te Leeuwarden weet men wel hoe zwaar Colmjon en Johan Winkler wegen.

[4] P.S. Gij begrijpt dat ik in de eerste plaats behoor tot die Friesche zoogenaamde gelerden, en dus genoodzaakt eens de tanden te laten zien.

=== 23-9-1871 / 24 ===
[1] WelEd. Heer!

Met uwe aangename brieven van den 16 Sept. heb ik ontvangen de lijstjes met woorden nog in N.Holland in gebruik, van u en van den Heer Dekker. Daar dank ik u recht hartelijk voor, want ik heb daaronder wel een dertigtal woorden gevonden die bij ons niet bekend zijn en wel in het HS voorkomen.

Dank vooral uwe vrouw voor de scheveningsche uitdrukking joei en Trôôs bl. 126; ook het Vlissingsche myk is (bl. 63) van bijzonder belang. Daar het mij niet te doen is om eene collectie van alle bijzondere N.Hollandsche woorden te maken, heb ik voor mijn deel aan deze genoeg en verzoek u geene verdere moeite te geven.

[2] L.l. Dingsdag heb ik eene voordracht gehouden voor een Theol. Geselschap van Groninger geleerden waaronder Prof. Hofstede de Groot, Prof. Lorgions, Ds. Toorenenbergen enz. ten huize van Ds. van Velzen alhier. Allen waren opgetogen en diep doordrongen van het belang van onze zaak.

Omtrent mijn verweerschrift in de Leeuwarder Courant, dat hier veel indruk maakt, ontving ik onder anderen uit Bergum de nevensgaande briefkaart van den Heer van der Meulen, een speciale kennis van Colmjon. Daaruit kunt gij zien hoe men hier over C. en W. denkt.

Ik heb u van dat verweerschrift dingsdag twee exemplaren toegezonden. Daar omtrent geen bericht ontvangen hebbende, vrees ik [3] dat ze u niet geworden zijn. Is dat zoo, dan zal ik u andere zenden.

Aan het Couranten geschrijf stoor ik mij niet het minste, en ga rustig mijn gang, Gij moet er u ook niet over bekommeren. Hoe doller zij het maken, zooals de dronkenmanspraat van Ds. Van Vlooten in de Deventer Courant, des te beter.

Ontvang dezen in welstand, wees met de uwen vriendelijk gegroet, en laat mij spoedig iets van u vernemen, vooral de laatst gevraagde opgaven.

=== 15-10-1871 / 25 ===
[1] WelEd. Heer!

Ik dank u voor uwen vorigen brief en voor dien welke ik heden ontvangen heb. In den loop dezer week had ik geen opgewektheid, u te schrijven, want ik was beroerd, zenuwachtig en koortsachtig van louter nijdigheid over den Spectator. Ik heb er nu een stukje heengezonden, om dien Heer Van den Berg eens op zijn voorman te zetten. Daartoe had ik die juiste datums en namen nodig.

Gij hebt mij genoegen gedaan met den brief van Verwijs, doch gaarne had ik daarvan een volledig afschrift van den datum tot de onderteekening incluis. Gij verkeert nog in eene dwaling. V. heeft geene vertaling van het HS gemaakt. [2] Hij heeft het alleen laten overschrijven in ons letterschrift. Die afschrijver kon het maar zeer gebrekkig lezen (en Verwijs kon het niet beter, want daarop had hij moeten toezien) daardoor was dat afschrift volkomen onbruikbaar, zoo krioelt het van fouten. Voor dat afschrift heeft het Friesch Genootschap 40 gulden betaald. Voor de vertaling is Verwijs opgedraaid, daar zag hij geen kans toe, en daarom heeft hij er zich [van] afgemaakt en u ook geene vertaling kunnen bezorgen.

Daarna is het stuk in mijne handen gekomen; en nu hij gezien heeft dat ik het geheel opnieuw heb afgeschreven, en er eene volledige vertaling van gemaakt [heb], nu gaat hij het stuk laken en in minachting brengen. Die Spectator schrijvers [3] zijn van zijn kornuiten. Nu begrijpt gij zeker wel, hoe de vork in de steel zit.

Zeg aan Ds. Dyserink dat amper een oud hollandsch woord is, dat hij in het Woordenboek van Kiliaan vinden kan. Het beteekent eigenzlijk zwaar, vandaar als een werk ons zwaar valt, zeggen wij: ik kan het amper doen. Als de maleyer dat woord ook gebruikt dan heeft hij het van Janmaat geleerd.

De arabische cijfers hebben met de onze niets gemeen. Do. moet maar de Arabische Spraakkunst van Erpenius nazien. Tot in de 10e of 11e eeuw gebruikten de Arabieren evenals de Hebreewen en Grieken, het geheele alfabet om getallen op te schrijven.

[4] Zeg verder aan Ds. Dijserink: Van de straat die uit de Middellandsche Zee in de Roode Zee uitliep heeft Strabo, een Grieksch aardrijkskundige, bij een nog veel ouderen geograaf Eratosthenes (wiens werken verloren zijn) gelezen, dat toen die zeeëngte bestond de Straat van Gibraltar nog gesloten was, en dat na het doorbreken van de rotsen het tusschen de Spaansche en Afrikaansche kust, de waterstand van de Middellandsche Zee langzamerhand is gedaald, waardoor eindelijk de Straat van Arabië is droog gelopen, daar hij zeer ondiep was. Daardoor wordt het bericht in het HS volkomen bevestigd.

De peren hebben heerlijk gesmaakt. Hele hartelijke groete van

=== 21-10-1871 / 26-28 ===
<gallery>
File:JGO aan COL 21-10-1871-a.jpg|thumb|21-10-1871 JGO aan COL bl. 1
File:JGO aan COL 21-10-1871-b.jpg|thumb|bl. 2
File:JGO aan COL 21-10-1871-c.jpg|thumb|bl. 3
File:JGO aan COL 21-10-1871-d.jpg|thumb|bl. 4
</gallery>
[1] WelEdele Heer!

Onze vorige brieven hebben elkander gekruist en daar ik u geschreven had over de exx. van de Courant, wachtte ik met u te antwoorden tot de ontvangst van bericht hierop. Heden ontving ik dat bericht, maar vergezeld van zulk een kostbaar geschenk, dat ik niet weet hoe wel u daar mijn dank voor te betuigen. De stoel is een zeer fraai en hier hoogst zeldzaam stuk, en als herinnering en aandenken aan een geschrift dat mij nog steeds de hoogste belangstelling inboezemt, voor mij van drie dubbelde waarde. Geloof mij dat ik dien stoel in hooge eere houden zal als een geschenk van een echte Fryas fries en [2] van den drager van dien oudsten naam in Fryas land. Het mandje met appelen en peeren is mede in perfecte orde overgekomen. Zij zijn overheerlijk, en mijn nichtje betuigt u hiervoor mede haren hartelijken dank. — Nu tot uwen laatsten brief.

Veel dank voor de uitvoerig gegeven inlichtingen, waarvoor ik geheel op de hoogte ben. Echter zoude ik nog gaarne weten den voornaam van uwen grootvader, (ik vermoed dat gij naar hem genoemd zijt) en dien van uwen oom Koops.

Hettema’s opmerking omtrent de W is, gelijk gij juist opmerkt, ongegrond. Ook hier heette de W altijd dubbelouw evenals in het Engelsch.

In het Alfabet komen niet voor de Ò en de Z, deze zijn letters van lateren datum. [3] De Ò die gij in het HS op enkelde plaatsen ontmoet, is de lange O waar men in het hollandsch placht te schrijven oi bv. oirsprong, oirlogh, en bedrieg ik mij niet, alleen voor de r. De Z is de gs.

Op bl. 20 in art. 10 komt voor de gâ moder, door mij vertaald dorpsmoeder, zonder te weten, wie dat dan eigenlijk wezen zoude, is mij nu duidelijk geworden. Zij is de vroedvrouw. Ten platten lande noemt men haar wel de goedvrouw of goedmoer. Misschien ten uwent ook wel. Wees zoo goed dit in mijne vertaling te verbeteren. Alsmede op pag. 28 art. 5. de jongste middelste en oudste prentar in scheepsjongen en lichtmatroos, of zoo als het behoort. Is de kleinste jongen niet de muis?

[4] Hetgene gij onlangs in het N.v.d.Dag kunt gelezen hebben, betreft alleen eene aankondiging van het Verslag van ’t Friesch Genootschap over het afgeloopen jaar, en geenzins eene latere vergadering.

Hiernevens zend ik u nog een paar exx. van de [[1871 Ottema voorwerk|Leeuw. Courant 19 September]].

Veele groeten aan uwe familie, met herhaalden dank. Ontvang dezen in welstand.

P.S. Er zijn twee soorten van peeren: hoe is de naam?

Verwijs heeft te Leiden in de handschriften nog nergens soortgelijk papier kunnen vinden, noch in het Rijksarchief.

[5]<ref>Dit blad was gestempeld 27.</ref> P.S. De Leeuwarder Courant heeft na mijn stuk niets meer opgenomen.

De Heer Dirks komt eerst in het begin der volgende maand uit Italië terug.

Naast Piet Paaltjes wordt nu ook de Schoolmeester Jansen uit Harlingen genoemd. Er komt dus concurrentie. Misschien noemen ze ook nog eens onze Meniste Do. M. van Geuns, die vroeger te Oude Niedorp gestaan heeft. De grootste onzin wordt gretiger ontvangen, als de eenvoudige waarheid. Maar vroeger of later drijft de waarheid weer boven.

[6]<ref>Deze bladen waren gestempeld 28. Blz. nrs. verwijzen naar Ottema's uitgave van oktober 1872.</ref> Tijdverdeeling.

Omtrent de verdeeling van den tijd ontmoeten wij in het OLB de volgende opgaven.

Het etmaal, etmalde, omvat dag, dêi, en nacht, nacht.

Van den dag worden onderscheiden: morgen, morna, middag, middêi, en avond, êvind. Het etmaal werd verdeeld in twee maal twaalf uren, twya twilif stonda, en wel op twee wijzen, zonne-uren, sunna-stonda, waarvan twya twilif op een etmaal gaan, zoodat het etmaal in 24 gelijke deelen verdeeld is, - en zeemansuren, stjura-stonda, waarvan tweemaal twaalf gaan in dag en nacht, zoodat de dag en de nacht elk in 12 uren verdeeld zijn.

De laatste zijn dus ongelijke uren, wier lengte afhangt van het lengen [7] en korten der dagen. Slechts tweemaal in het jaar komen die uren overeen op de dagen der nachteveningen.

Evenzoo onderscheidt Ptolomaeus Alexandrinus ook, ωραι καιρικαι, tijdelijke uren, en ωραι ισημεριναι, nachteveningsuren. De eerste voor het dagelijks leven, burgerlijke uren en de laatste voor sterrekundige berekeningen. Zie bl. 146.

Bovendien werden nog dag en nacht verdeeld in acht waken, elke van drie uren, aider wâk sterja stonda. Zie bl. 148.

Voorts vindt men eene telling van dagen bij weeken, wyka, elke week van zeven dagen, sjvgun dêgum. bl. 28.

Namen van dagen der week komen niet voor.

Het jaar is verdeeld in maanden, mônadha; voor twee maanden sttaat op bl. 124 tweemaal dertig dagen, twya thritich dêga, zoodat elke maand [8] dertig dagen telde. Derhalve was het jaar niet een maanjaar, maar een zonnejaar van 12 maal 30 of 360 dagen (en vijf overschietende dagen).

Als namen van maanden ontmoeten wij op bl. 158

* Arnemonath, oogstmaand, augustus.
* Wolfamonath, wolvenmaand, december.
* Herde monath, harde (bevroren) maand, january.
* Sellemonath, February.
* Winna of Minnamonath, blz 128 ook Frjunskip mônath, bloeimaand, mei, vreugdemaand.

Andere namen van maanden, en daaronder wellicht ook Friesche, zie men bij D. Buddingh, Feesten en Feesttijding, Antwerpen 1869.

[9] De hier voorkomende namen zijn voldoende om te doen zien dat de maanden streng aan de jaargetijden gebonden waren, en het jaar dus 1e 365 dagen tellen moest.

Hiertoe werden zeker tusschen de wolfamonath en herde monath vijf dagen ingeschoven. Het jaar toch eindigde en begon met den winterzonnestand (21 dec.) wanneer de Kroder met zijn jol een nieuwen loopkring intrad; die vijf ingeschoven dagen waren bestemd voor het jolfêste, juulfeest.

In zooverre stond het oud Friesche jaar met het oud Egyptische jaar gelijk, ’t welk ook verdeeld was in 12 mmaanden van 30 dagen, en waarbij na de laatste maand nog vijf dagen waren toegevoegd, bij Ptolemaeus επαγομεναι genoemd.

[10] Doch het egyptische jaar was een wandeljaar, d.i. dewijl elk jaar het vierde del van een dag te kort kwam, schoof de 1e dag van het jaar alle vier jaren een dag terug. Die 1 Thot volbragt in een tijdverloop van 4 x 365 = 1460 jaren zijne wandeling langs het geheele jaar rond, en op de 1460 was één jaar verloren gegaan, dat er aan toegevoegd worden moest om 1461 Egyptische jaren gelijk te maken met 1460 zonne (Juliaansche) jaren. De Egyptische maanden schoven dus steeds terug door alle jaargetijden heen. Dit laatste nu mogt met het oud Friesche jaar niet gebeuren, het ging b.v. niet op,dat wolfeinde math in Augustus, of winnesmonath in January viel. Om dit te voorkomen stond slechts één en wel een [11] zeer eenvoudig hulpmiddel ten dienste, men behoefde slechts om de vier jaren in plaats van vijf dagen zes dagen voor het juulfeest in te schuiven. Die noodzakelijkheid was te gebiedend om niet aan te nemen, dat zulks werkelijk gedaan is.

Het Friesche jaar eindigde dus met 30 wolfamônath, gelijk onze 21 December, dan volgden in gewone jaren vijf dagen voor het juul, 22 tot 26 December, zoodat met 27 December gelijk 1 Herde mônath de telling van de dagen in het nieuwe jaar aanving. Vandaar is het gekomen, dat bij de invoering van het Christendom in Zweden, Noorwegen, Denemarken en gansch Duitschland de Feestelijkheid van het Juul aan het Kerstfeest is verbonden gebleven.

[12] Sterrekunde

Op bl. 144 leest men van de burchtoren: en lyth huske thêr vppa, hwâna man tha stara bisjath.

Op hunne zeetochten konden de zeevaarders Stjurar bij nacht hunen koers niet richten dan naar de sterren. Daartoe was het voor hen nodig den stand des sterrenhemels in elken tijd van het jaar vast in het geheugen geprent te hebben en die te leeren door opmerking en waarnemen. Het lyth huske op de toren als observatorium behoeft ons dus niet te verwonderen. En al ging die oefening ook niet verder dan het gadeslaan van de richting der sterren en sterrengroepen, [13] zij was toch ook eene soort van sterrekunde.

Namen van Sterrenbeelden, melding van planeten en kometen, van zon of maan eklipsen komen in het boek niet voor. Stellig is dus van de kennis der Friesche stjurur indezen niets te zeggen, doch wat andere oude volken aan den nachtelijken hemel hebben kunnen zien, heeft zonder twijfel ook hunne aandacht niet kunnen ontgaan.

Zie bv. de opmerking in de brief van Liudgêrt op bl. 221 omtrent den stand der zon op den middag ten tijde va den langsten dag,

op bl. 26 blijkt dat op de burgten de stuuremanskunst onderwezen werd door de alda Sêkêningar.

=== 25-10-1871 / 29 ===
[1] WelEd. Heer!

Door bezigheden verhinderd heb ik u gisteren niet dadelijk kunnen antwoorden. Ik bedank u zeer voor de toegezonden copien van de brieven van V[erwijs]. Het is goed dit wapen in reserve te hebben. Daaruit blijkt dat hij van de echtheid overtuigd is geweest en daarvoor uitgekomen, totdat hij zich van de zaak heeft afgemaakt, en daara begonnen is van het HS kwaad te spreken. Hij was door het Friesch Genootschap gemachtigd een afschrift op kosten van het Genootschap te laten vervaardigen. Dit heeft hij opgedragen aan den Heer Dr. Goslings, die daarvoor f 40 genoten heeft, en toch [2] een afschrift geleverd heeft zoo krioelende van tallooze fouten, dat het mij gebleken is volkomen onbruikbaar te wezen. Indien nu de Heer Verwijs het HS goed had kunnen lezen en verstaan, dan had hij daarop behooren toe te zien.

De Spectator van Zondag l.l. [JJK 18] heeft ons doen zien, naar mij dunkt, dat de storm wat bedaart en het weder handzamer wordt. Mijn laatste antwoord aan den Heer Ph. van den Bergh schijnt indruk gemaakt te hebben. De Boekhandelaar [https://fryskednis.blogspot.com/2018/08/genealogy-of-hendrikus-kuipers-ottemas.html Kuipers] denkt er ernstig over om eene uitgave bij inteekening te beproeven. De tekst met de vertaling zal 300 blz. beslaan, en het exemplaar 3 gulden moeten kosten. Zoo wij [3] 200 inteekenaren krijgen kan het plan doorgaan. Ik ben voorloopig bezig een prospectus te ontwerpen.

Nog iets: toen Verwijs u aan den Helder bezocht, heeft hij dat gedaan op last en ten koste van H.H. Gedeputeerde Staten, aan wie hij wel geen positief antwoord heeft terug gebracht, maar toch te kennen gegeven, dat zoo het HS blijken zoude echt te wezen, het voor de Geschiedenis en Letterkunde van het grootste belang zoude zijn. Dit rapport is van 17 December 1867.

Ontvang de vriendelijkste groete van

=== 28-10-1871 / 30<ref>Vanaf deze t/m brief 31-1-1874 ingevoerd vanuit OCR .</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Ik zet mij dadelijk neder om op uwe bedenkingen te antwoorden, zoo ik hoop tot uwe geruststelling. De uitgave van het HS is volstrekt geene boekverkopers speculatie; wanneer eene uitgave van dien aard zijne kosten dekt dan is het al heel wel; maar zij moet ook het vooruitzicht hebben van hare kosten te dekken; anders is zij onmogelijk. De kwestie of het gedrukt wordt voor rekening van hetgenootschap of zonder dat het genootschap de kosten draagt, maakt geen onderscheid in de zaak zelve. De inteekening is alleen eene vorm, die hier nodig is, om vooraf eene berekening te kunnen maken. De werken van het Friesch Genootschap zijn even zeer in den Handel als die van alle andere [2] Gerootschappen. Het eenig onderscheid is, dat de Leden van het Friesch Genootschap er niet afzonderlijk voor behoeven te betalen, maar ze krijgen voor de jaarlijksche contributie.

Voor u kan er geene moeyelijkheid uit ontstaan. Geschriften van vroegere eeuwen gaan geheel buiten alle aansprakelijkheid om van het tegenwoordig levende geslacht. En wat het onderhavige geval betreft: de personen, die in deze geschriften voorkomen, als uwe voorouders, doen zich voor als in hunnen tijd: zeer aanzienlijke en hoogst respectabele personen.

Bovendien, de uitgave van het geschrift is, en zal later nog meer blijken van het grootste Geschied- en Letterkundig belang te zijn. En na [3] al wat er over geschreven is door anderen en door mij, tegen en voor, is de uitgave eene noodzakelijkheid geworden. Overal gaan de stemmen op: laat het werk toch uitgegeven worden! Dit is ook de eenig mogelijke weg om alle bedenkingen te weerleggen of ingebeelde bezwaren uit de weg te ruimen. Het boek moet voor zich zelf spreken, want over het boek te schrijven zonder dat het publiek er zelf kennis van nemen kan, is voor mij een schermen in den wind. En voor mij is de uitgave, zoo zij uitvoerbaar is, op welke wijze dan ook eene gebiedende noodzakelijk[heid] geworden, dewijl thans mijne eer er mede gemoeid is. Wanneer ik nu, na al die moeite eraan besteed, en dien heelen strijd gestreden te hebben, zoude moeten [4] de vlag strijken en terugdeinzen voor de uitgave, dan was ik in de wetenschappelijke wereld een verloren man. Mij dunkt dat gij dit begrijpen zult, want dan zoude mijne handelwijze en terugtrekking aan wie weet welke onedele beweegredenen worden toegeschreven. En de kwaadwilligen zouden juichen.

Overigens geloof mij: Door eene uitgave bij inteekening komt het geschrift eerder alleen in handen van belangstellenden, dan door eene kostelooze uitreiking van het Friesch Genootschap, waar men een drie gulden voor betaalt. Stelt men meer belang in dan hetgeen men voor niet ontvangt. Dit laatste wordt in de kast gezet en niet gelezen, maar later als scheurpapier weggedaan.

[5] Tenslotte herhaal ik, de inteekening dient alleen om te weten of de kosten kunnen gedekt worden. Blijkt dit niet te kunnen, welnu dan wordt de uitgave eene onmogelijkheid en geschiedt niet, maar dan is er eene oorzaak bij die buiten mijne schuld ligt en waarvoor ik niet aansprakelijk ben. In dat geval zal ik genoodzaakt wezen altans de uitgave uit te stellen, totdat misschien over twee of drie jaren het Friesch Genootschap in staat zal wezen om er eene som voor op de begrooting te brengen. Geloof ten anderen dat de Boekhandelaar uitgever geene kans heeft om er iets aan te verdienen of liever er eene winstgevende zaak in te vinden.

[6] En wat mij aangaat, ik nog veel minder. Nu een vol jaar heb ik al mijn tijd aan de bestudeering van het HS en de bewerking van den inhoud besteed, en daarbij mij aanzienlijke kosten aan photographien en schrijfloonen getroost, omdat ik dat gaarne over had voor het genoegen dat die studie mij verschaft heeft.

Wees dus zoo goed, om uwe eens gegeven toestemming alleen wegens een loutere vorm niet in te trekken.

Ik zend u hierbij een proef van den prospectus, en beloof u dien niet te verspreiden voordat ik uw antwoord op dezen brief heb ontvangen.

Met zeer vriendelijke groete.

[7] Wat gij schrijft over de inleidende brief van Liko, die is juist zeer karakteristiek voor zijn tijd, onder de regeering van Karel den Groote, en werpt een helder licht op den toestand van het volk, en den hardnekkigen weerstand van de Saksen en Friezen tegen de invoering van het Christendom. Hoe juist die brief dien tijd kermerkt blijkt ook daaruit, dat wij bij den kroniekschrijver Occo van Scharl lezen, dat in den jare 806 de tempel van den God Foste op het Ameland vernield is. Dit is zeker de laatste der burgten, de Fæstaburch geweest en de ondergang van Frya’s dienst. - Dat die schrijver die een tempel noemt is aan zijne min juiste kennis te wijten.

[8] P.S. Laat dezen brief aan Ds. Dyserinck lezen, zoo gij namelijk in hem eenig vertrouwen stelt.

De vijfentwintig exemplaren voor U blijven als le conditie een paal boven water; dat heb ik met den Heer Kuipers voor alle dinging vastgesteld.

=== 2-2-1871 / 31 ===
[1] WelEd. Heer!

Op uwe vraag is moeyelijk een bepaald antwoord te geven, daar de oplage zich moet regelen naar de inteekening. Er moeten 250 Exemplaren verkocht worden eer de onkosten allen gedekt zijn. Dan is er nog geene winst voor den Boekhandelaar, en dan heb ik nog niets terug van mijne reeds gedane uitgaven. Dit cijfer is dus het minimum.

De uitgave als zij op kosten van het genootschap geschiedt vereischt altijd eene oplage van 450 Exx. Hoewel dit nu niet op die wijze geschiedt, is zij toch eenmaal de zaak van het Bestuur des genootschaps, en als [2] zoodanig in handen van mij als Bestuurder en van den Heer Kuipers als uitgever des Genootschaps.

Het Bestuur nu kan weer de Leden niet noodzaken zich een werk voor geld aan te schaffen, maar is toch verplicht de Leden in de gelegenheid daarvan te stellen. Ik echter voor mij zal mij nogal zeer verwonderen als de inteekening het kleinste cijfer bereiken zal.

Mijn vorige brief heb ik geschreven om u te toonen, dat ik niet wil handelen zonder uwe voorkenis en liefst met uw goedvinden. Doch bovendien is er nog iets dat ik niet op den voorgrond gesteld heb, maar dat ik onder uwe aandacht moet brengen. Namelijk dat ik [3] het HS overgebracht heb in ons letterschrift (hetgeen een ander niet heeft kunnen doen) en vervolgens vertaald (hetgeen een ander ook niet heeft kunnen doen). Die overbrenging en vertaling zijn mijn werk, waarover niemand buiten mij beschikken kan, en dat mijn letterkundig eigendom is en blijft tot twintig jaren na mijn dood. En daarom ben ik in de zaak van de uitgave ook als rechthebbend persoon betrokken.

Doch dit in het voorbijgaan: ontvang mijne zeer vriendelijke groete im welstand.

=== 7-11-1871 / 32 ===
[1] WelEd. Heer!

Uwe opmerkingen omtrent mijne vertaling zijn welgegrond. Toen ik u daarvan een afschrift zond was dat zooals die mij bij de eerste bewerking uit de pen gevloeid was. Toen had ik reeds op sommige uitdrukkingen gestuit, die ik vooreerst bij benadering moest bepalen. Daar zijn er onder andere waarop ik maanden gestudeerd heb; maar door herhaalde lezing eindelijk gevonden heb. Van die betere vertalingen heb [ik] u in mijne brieven ook van tijd tot tijd wel kennis gegeven. Zoo er nog hier of daar een woord mogt overig zijn, dan gaat dat bij den druk en de correctie weer door de handen en komt dan van zelve terecht.

Ik heb wel ter dege ondervonden dat de vertaling lang zoo gemakkelijk niet was als die schijnt te wezen.

[2] Bij de woorden papekappe en poppa keninggar in den brief van Liko moet men in het oog houden dat Liko schreef in 803 toen de vervolgingen van Karel den Groote en de Christenpredikers alles uitroeiden wat tot de vorige Fryasdienst betrekking had, terwijl Liko, zelf nog een aanhanger van de voorvaderlijke leer, tot de verdrukte en vervolgde partij (behoorde). Een wat bittere toon in zijn schrijven is daarom zeer natuurlijk. Doch de bovenstaande woorden zijn gene scheldwoorden. Paap als scheldwoord is dat eerst geworden door de tegenstelling van geest. Vroeger was paap de gewone benaming van priester. Pape gelijk pope bij de Russische en verdere grieksche kerk beteekent eenvoudig vader. Van dit pape komt het gebruikelijke papa, gelijk mama van mæm, mem komt.

[3] Pape of poppe keningar zijn dus priestervorsten en zullen hier wel Bisschoppen beteekenen.

Doch in den alleroudsten tijd had men priesterkoningen lang voor het Christendom, omdat bij de Heidensche volken tevens het hoofd van den Staat, ook het hoofd van de godsdienst was.

od træd tora binna. Dat od heb ik maanden mede gelopen, totdat ik eindelijk tot het resultaat kwam dat de beteekenis is: haat (vijandschap) trad tot haar binnen. Dit geeft de oorzaak aan van de vijandschap van de drie volken van Freya, Finda en Lyda, een erfelijke haat die in het bloed zit en aangeboren is, gelijk die overal in het boek ook steeds te voorschijn treedt.

thet enge bern. Ik was lang verlegen met dat enge, doch [4] zag later ook, dat het eenige beteekende.

ther thju dante heth fom en hof is ook mij lang een raadsel geweest, omdat ik in het handschrift, waar vaak de woorden niet duidelijk gescheiden zijn, thjudante als een woord en wel een zelfstandig naamwoord beschouwde en dan er geen beteekenis voor vinden konde; eindelijk heb ik evenals gij het woord gescheiden, en zoo dezelfde vertaling gevonden.

Friso mag geen priesterkoningen lijden. Het geheele boek eindigt 40 à 30 jaren voor Chr. en heeft dus met het Christendom, veel min met de R.K. Kerk, niets te maken. Dat priester is dus volstrekt geene aanduiding van Roomsch priester. Baal had evengoed zijn priesters als Jehova. Priesters zijn van alle tijden en van alle godsdiensten.

[5] Bij de drukproeven in de vorige stukken en nu ook in het Verslag, heb ik mij moeten behelpen met de letters die hier op de drukkerij aanwezig zijn. Bij den druk zelf moeten er nog van de gieterij ontboden worden. Men is hier op zulk werk niet ingespannen.

Ik moet dus nog hebben:

* ae voor À; â voor Á.
* ue voor Ü als úe of eu.
* û voor Ú als úû of úi.
* ê voor É als ee.
* ô voor Ô als oo.

voor de NG en Z moet [ik] wel ng en gs behouden, dearvoor zijn geene teekens.

In Apollonias boek is de Formleer, de zuiverste voorstelling van de Godheid, en die het meest met de ware Christelijke voorstelling overeenstemt. Vrij wat meer verheven dan de Oudtestamentische Jehova die ’s morgens in den hof Eden gaat wandelen om met Adam een buurpraatje te houden. Vrij van alle menschelijke voorstelling of [6] gelijkenis (anthropomorphisme noemt men dat in de wetenschappelijke taal).

Met uw brief zelve ben ik volkomen te vrede en neem er gaarne genoegen in. Kuipers schrijft u ook. Ik zal er nader met hem over spreken.

Wees ten vriendelijkste gegroet.

P.S. Uwe verklaring in de Spectator (Kalma 22) doet mij genoegen. Temeer omdat zij van uwe zijde geheel uit eigen beweging komt. Van meer dan eenen kant was ik reeds aangezocht om er u toe aan te sporen. Men voorzag juist daarvan een goed resultaat. Verwijs zal op zijn neus kijken.

Vaarwel.

=== 13-11-1871 / 33 ===
[1] WelEd. Heer!

Het heeft mij aan tijd ontbroken om eerder op uwe brieven van 8 en 9 Nov. te antwoorden. Ik dank u zeer voor de verklaring van poppe door het ten uwent nog bestaande woord in de beteekenis van vreemd, buitenlandsch. Daaruit blijkt nog dat uwe vertaling van poppekoningar de ware is. De Inspecteur van het Lager onderwijs, dien ik dit mededeelde, vond deze verklaring zeer interessant, omdat zij verklaarde, hoe het komt, dat zoowel de Duitschers ons, als wij hen poepen schelden, van welk woord de ware beteekenis en herkomst bij de taalgeleerden nog geheel onbekend is.

[2] Wat de naam Jes.us betreft, maak ik de aanteekening, dat de naam Jes.us niets gemeen heeft met Jezus, even min als Krisen met Christus. Men moet bovendien in de schrijfwijze opletten, dat de verdeling van de lettergrepen niet gelijk is, het eerste is Jes-us, het andere Jezus. Het eerste zouden wij moeten lezen Jessos; het andere zoude geschreven moeten worden JÉSUS. Bovendien is de naam Jezus een Grieksche vorm voor Josua, hij komt ook voor andere personen voor, b.v. Jesus Sirach.

Daaromtrent kunt gij gerust zijn: zoomede omtrent de vergelijking tusschen Wralda en Jehova. Zulke opmerkingen maakt men wel voor zichzelve, maar niet om ze te laten drukken.

[3] od is haat. Ik meen u er bij geschreven te hebben, dat in die uitdrukking de oorzaak is opgesloten van de erfelijke haat en vijandschap tusschen de volken van Lyda, Finda en Freya, die overal in het boek tevoorschijn treden. Dit od is de (tot nog toe onbekende) wortel van een Latijnsch werkwoord: odi, ik haat.

Sella beteekent zoowel koopen als verkoopen, en bovendien soms betalen. Het is er mede als met wandelja, ruilen, ruilhandel drijven. Als twee personen hunne waren ruilen dan elk voor zich zoowel kooper als verkooper. Evenzoo is koopen of verkoopen voor geld niets meer dan eene ruiling. Ik koop koffy voor geld, en de winkelier koopt geld voor koffy. Over de Taal kan overigens Colmjon niet oordeelen.

[4] Over de ng NG heb ik al lang nagedacht. Ik geloof er voor te kunnen gebruiken (als ik het teeken krijgen kan) de Portugeesche ñ die daar gebruikt wordt als ng‚ b.v. Señor, Senjor, fransch Seigneur. Dus kêningar kêniñar.

Wees met de uwen vriendelijk gegroet en ontvang dezen in welstand.

=== 22-11-1871 / 34 ===
[1] WelEd. Heer!

De Heer Laurey had u bij het eene ook het andere behooren te zeggen, namelijk dat hij bij het eene tot kennisgeving gezonden exemplaar van den prospectus tevens het inliggend briefje had ontvangen, gelijk het in den Boekhandel kostuum is. leder correspondent kan dan opgeven, hoeveele prospectussen hij meent benodigd te zijn. Door die aanvragen is de Heer Kuipers thans reeds bezig met de verzending van het tweede duizendtal: zoodat die distributie geenzins karig behandeld wordt. leder Boekhandelaar kan krijgen zooveel hij wil. Doch nu het [2] mij blijkt, dat gij zelf op eene ruime verspreiding gesteld zijt, nu gij zelf in de Spectator verklaard hebt te begrijpen dat het boek geschreven is voor het gansche Freya’s volk, — nu moet gij ook niet in een contract beperkende bepalingen bedingen. Gij verbeeldt u, dat de Heer Kuipers zich grove winsten voorstelt, — dat is volstrekt onze verwachting niet. Als de inteekening de kosten dekt, zullen wij wel tevreden zijn. Daarom is er nog van geen voordeel gesproken. Mogt evenwel boven onze verwachting het debiet zoo groot worden dat de onderneming winstgevend wordt, dan is het ons voornemen u een derde deel van de zuivere winst aan te bieden. Doch dat is nog een vogel in de lucht en gij weet, men moet [3] de huid niet verdeelen voordat de beer gevangen is. Daarom staat mij dat heele contract tegen; het schijnt een blijk van wantrouwen te zijn, ’t welk ik meen niet bij u verdiend te hebben. En de door u daaraan toegevoegde clausule is beneden kritiek. Dat is een bepaling die een deurwaarder u in het oor geblazen heeft, en beleedigend is voor den Heer H. Kuipers, een man die hier algemeen geacht en gezien is, voor wiens probiteit ik u borg sta, en die bovendien te welgesteld is om zich met slinksche praktijken in te laten. Dit laatste kon hij zelf u niet schrijven, daarom heeft hij gedraald met u te antwoorden, en daarom doe ik het in zijne plaats.

[4] Zie, ik schrijf u dit zonder omwegen, gelijk ik u voor een man van een rond en open karakter erken. En geloof dat ik het doe zonder rancune, want ik begrijp, dat gij hierin geen besten raadgever gehad hebt.

Ontvang dezen in welstand met mijne zeer vriendelijke groete

P.S. den naam Thet oera Linda bok heb ik na lange overweging gekozen, als gemeenschappelijke titel voor al de geschriften, omdat thet bok thêra Adela folstar alleen op het eerste stuk past, en de latere schrijvers (Apollonia) dat geschrift bepaald onder dien naam vermelden.

=== 2-1-1872 / 35 ===
[1] WelEd. Heer!

Hartelijken dank voor uwe gelukwenschen bij den aanvang van het jaar. Niet minder wensch ik ook dat dit jaar voor u en de uwen gezegend moge zijn. En voor ons beiden wensch ik dat het ons gelukken moge eenige voldoening van onzen arbeid te ondervinden. Ik heb u daaromtrent eerder niet kunnen schrijven, omdat wij zelve nog de resultaten van elders moesten afwachten. Voor zooverre bekend gaat het nog zeer traag. Het getal inteekenaren is tot 100 geklommen; wij zijn dus op de helft en hebben nog wel hoop dat er wat bij komt.

[2] Het gaat hier ook zoo: veel gepraat over de wenschelijkheid van de uitgave, maar tot medewerking is er niemand thuis.

De Heer Kuipers geeft zich zeer veel moeite; ook de Heer Eekhoff is zeer belangstellend en ijverig. En daarom geven wij de hoop nog niet op. Dus geduld.

Behalve eene zware verkoudheid tengevolge van het gure weder, ben ik voortdurend gezond.

Zoodra ik wat meer en gunstiger nieuws weet, zal ik u op de hoogte houden.

Met de meest vriendelijke groete, ook aan uwe familie

=== 7-1-1872 / 36 ===
WelEd. Heer!

In antwoord op hetgene uw zoon schrijft, moet ik u doen opmerken, dat er voor die bewering van geheimzinnigheid geen grond bestaat. Alle Boekhandelaren in het geheele land hebben prospectussen ontvangen en weten dat zij op aanvrage meerdere kunnen krijgen. Zij blijven niet in gebreke ieder zijne klanten daarvan in kennis te stellen, want het is in ieders belang, zoo hij kan, inteekeningen te verzamelen. Er zijn 2000 prospectussen verspreid. Daardoor is er waarlijk bekendheid genoeg en die er meer van weten wil behoeft er slechts bij een boekhandelaar naar te vragen. Die voorgewende onwetenheid is maar een doekje voor het bloeden, een praatje voor de vaak. In woorden wil men wel belangstelling hooren, maar voor de daad trekt men terug, want men heeft er geen drie gulden voor over. B.v. [[wikipedia:Johannes_Gerhardus_Rijk_Acquoy|Ds. Acquoy]], waarom teekent die dan niet voor zijn leesgezelschap?

Geloof mij, een annonce in Couranten zoude nergens toe dienen, en daarenboven is het niet doenlijk het prospectus in zijn geheel als advertentie te plaatsen.

Wat er gedaan kan worden, wordt gedaan, en verder moeten wij den uitslag afwachten. De boosaardige verdachtmakerij heeft maar al te veel kwaad zaad gestrooid.

Op het oogenblik heb ik hier niet meer bij te voegen, dan mijne zeer vriendelijke groete.

=== 21-3-1872 / 37 ===
WelEd. Heer!

Maak u maar nergens ongerust over. Als ik in wat langen tijd niet van mij heb laten hooren, zoo is het omdat ik u nog niets van belang te berichten had, en ik u liever iets meer positief wenschte te schrijven. De uitgave zal plaats hebben. Er zijn ruim 130 inteekenaren, buitenlandsche zoowel als binnenlandsche, namen die klinken als klokken, en die ik niet mag teleurstellen. In de laatste dagen heb ik nog moeten wachten op letters uit de gieterij van Enschede te Haarlem. Het papier [2] ligt gereed. Ik had u binnen eenige dagen met de toezending van het eerste vel willen verrassen. Zoodra dit gezet is, bericht de Heer Kuipers dat de uitgave doorgaat, en met den druk een aanvang gemaakt is.

Stoor u daarom maar aan geene praatjes, en lit de lju raebje (laat de lui rabbelen en babbelen).

Ik hoop dat gij met uwe familie welvarend zijn. Mijne nicht en ik genieten eene goede gezondheid.

Ontvang deze met mijne vriendelijkste groete, en denk dat als ik uw geduld wat op de proef gesteld heb, ik zelf ook meer geduld heb moeten oeffenen als mij lief is.

[3] Laat mij daarom u op alle mogelijke punten gerust stellen, en vertrouw op mijne hoogachting en vriendschappelijke gevoelens.

In haast, om per omgaande te antwoorden.

=== 15-4-1872 / 38 ===
WelEd. Heer!

Drukfouten zijn gevreesde kwelduivels (diablotins) in de boekenwereld en men kan er niet aan ontkomen. Zij verschuilen zich tot het laatste toe, en zoodra een vel is afgedrukt, steeken zij hun neusje uit den schuilhoek te voorschijn en steeken daarenboven de tong uit. Het is intusschen goed, als gij er een opmerkt, die te signaleeren, opdat wij ze zoveel mogelijk opzamelen en dan generale executie houden.

Wat het denkbeeld betreft, dat gij schrijft, van eene naamlijst van Inteekenaren te drukken, dat doet men in den tegenwoordigen tijd niet meer. Dat is veel te oudmodisch, behalve bij boekjes uitgegeven ten voordeele van een Chr. liefdadig doel, opdat de verdienste niet verloren ga.

Doch aan U zend ik voor de aardigheid eene opgave, waarbij van de Boekhandelaars Kuipers en Eekhoff alleen mij de namen van particulieren bekend zijn.

Ontvang dezen in welstand met mijne vriendelijkste groete. Ik heb huisarrest tot straf voor zware verkoudheid in de borst.

'''[bijlage, gestempeld 44, was niet afgeschreven door Luitse]'''

{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+Lijst van Inteekenaars op “Thet Oera Linda Bok”
|-
!Namen!!Beroep!!Woonplaats!!Get.Ex.
|-
|Jhr.Mr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_Julius_Johan_van_Eysinga_(1818-1901) F.J.J. van Eysinga]||Lid 1e Kamer||Leeuwarden||1
|-
|Mr. C.W.A. Buma||Advocaat||id.||1
|-
|J.N. Witteveen||Prov.Stat.||Metslawier||1
|-
|J. Klaasesz||Prov.Stat.||Ternaard||1
|-
|E.H. Lasonder||Predikant||Leeuwarden||1
|-
|A.P.H. Kuipers||Rentenier||id.||1
|-
|Mr. A. Bloembergen||Advocaat||id.||1
|-
|Mr. U.H. Huber||id.||id||1
|-
|Mr. B.J. Buma||Burgemeester||Oldeboorn||1
|-
|Mr. J. Dirks||Advocaat||Leeuwarden||1
|-
|Mr. J. Telting||Raadsheer||id||1
|-
|Jhr.Mr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Idzerd_Frans_van_Humalda_van_Eysinga I.F. van Humalda van Eysinga]||Lid Prov. Staten|| id="" |1
|1
|-
|Mr. A. van der Laan||Griffier||id||1
|-
|Mr. J.H. Albarda||Ged.Stat.||id||1
|-
|M. Kingma||id||Makkum||1
|-
|Jhr.Mr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Ernst_van_Panhuys J.E. van Panhuys]||Commissaris des Konings||Leeuwarden||1
|-
|Dr. D. Doedes Breuning||Geneesheer||Wolvega||1
|-
|Mr. [https://www.famhuber.nl/Huberiana/Quaestius%202003-1.pdf A. Quaestius]||Weth.||Dronrijp||2
|-
|J. Reitsma||Predikant||Kooten||1
|-
|A.A. Hulshoff||Em.Predik.||Leeuwarden||1
|-
|B.F. Brugsma||Predikan||Stiens||1
|-
|J.J. Bruinsma||Wethouder||Leeuwarden||1
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Doederus_de_Vries Doederus de Vries]||[burgemeester]||Dokkum||1
|-
|M. van Staveren||Theol.Doctor||Leeuwarden||1
|-
|Mejufr. R. Plaat||Institutrice||id.||3
|-
|Mr. L.W. van Kleffens||Notaris||Metslawier||1
|-
|J.H. Heymans Gz.||Secr.||Huizum||1
|-
|J. Oosterhoff Wz.|| ||Leeuwarden||1
|-
|O.A. Scholten||R.K. Pastoor||Nes op Ameland||1
|-
|Dr. M. Nauta Peters||Geneesheer||Harlingen||1
|-
|W.W. Wichers Wierdsma|| ||Leeuwarden||1
|-
|J. Hogeman||R.K. Pastoor||den Ham||1
|-
|Ernst Friedell||Kaiserl. Kreisrichter||Berlin||1
|-
|Dr. D. Budding||Hoogleraar||Utrecht||1
|-
|Jacob Ankringa||Gezagvoerder||Rotterdam||1
|-
|J. Wüste|| ||Amsterdam||1
|-
|Ds. Toorenbergen||Predikant||Groningen
|1
|-
|Ds. Offerhaus||id.||Eelde||1
|-
|Ds. Raadt Offerhaus||id||Ulrum||1
|-
|W. Eelkema||Boekhandelaar||Amsterdam||1
|-
|H. Dijkstra||id||Wolvega||1
|-
|A.L. Scholtens en Zn||id.||Groningen||3
|-
|J.B. Wolters||id||id.||1
|-
|Is.An. Nijhoff en Zn||id.||Arnhem||1
|-
|J.L. Beijers||id||Utrecht||1
|-
|We. Eekhoff||id.||Leeuwarden||32
|-
|R.J. Schierbeek||id||Groningen||1
|-
|P.N. van Kampen||id.||Amsterdam||2
|-
|Gebr. Belinfante||id||’s Hage||1
|-
|W.E.J. Tjeenk Willink||id.||Zwolle||1
|-
|H.G. Blom||id.||Utrecht||1
|-
|W. Tellinga||id.||Nijmegen||1
|-
|W.P. van Stockum||id||’s Hage||1
|-
|A.J. v.d. Sigtenhorst||id.||Deventer||1
|-
|S.C. van Doesburgh||id.||Leiden||1
|-
|I.C. de Buisonjé||id.||Nieuwe Diep||2
|-
|ten Brink en de Vries||id.||Amsterdam||1
|-
|G.L. Funke||id.||id.||2
|-
|L.A. Laury||id.||Nieuwe Diep||3
|-
|F. Hessel||id.||Heerenveen||2
|-
|Gebr. van den Hoek||id.||Leiden||1
|-
|A. Schaafsma||id.||Dokkum||2
|-
|J.G. Wester||id.||Leeuwarden||1
|-
|A.J.S. van Rooyen||id.||Utrecht||3
|-
|[https://www.dorpscanonshetbildt.nl/lemma/waling-dijkstra-51585 Waling Dijkstra]||id||Holwerd||3
|-
|H.R. Roelfsema||id.||Groningen||1
|-
|L. Schierbeek||id.||Leeuwarden||5
|-
|H. Brandenburgh||id.||Workum||1
|-
|W.H. Kirberger||id.||Amsterdam||2
|-
|S. Giltjes||id.||den Helder||1
|-
|E.S. Witkamp||id.||Amsterdam||1
|-
|J. Hilarius||id.||Leeuwarden||1
|-
|T. Telinga||id.||Franeker||2
|-
|H. Pyttersen Tz||id.||Sneek||1
|-
|B. Cuperus||id.||Bolsward||1
|-
|Edelman en Akkeringa||id.||Leeuwarden||1
|-
|P. Harte||id.||Bergen op Zoom||1
|-
|T.J. van der Meulen||id.||Bergum||3
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Frederik_Muller Fred. Muller]||id.||Amsterdam||1
|-
|Berkhout en Co||id.||Nieuwe Diep||2
|}
[volgens brief 53 (met bijlage) ook: W.G. Eyck dan Zuylichem, Maartensdijk, 3 ex.]

De 32 Inteekenaren van den Heer Eekhoff zijn: [2 ontbreken op kopie]
{|
|Jhr. J.A. Lycklama à Nijeholt||Beetsterzwaag
|-
|Prov. Bibliotheek||Leeuwarden
|-
|Mr. W.W. Buma||,,
|-
|Ds. P.W. Feenstra||,,
|-
|Mr. S.W. Tromp||,,
|-
|Mr. J.C. Bergsma||,,
|-
|R.W.D. Heijligers||,,
|-
|Leesgezelschap “Moderata Durant”||,,
|-
|Vening||,,
|-
|E.P. Brunger||Vrouwenbuurt
|-
|Jhr. Mr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_%C3%86milius_Abraham_van_PanhuysJ.Æ.A. van Panhys]||Bergum
|-
|Jhr.Mr. C.L. van Beijma||Dronrijp
|-
|Mr. [https://fy.wikipedia.org/wiki/Age_Looxma_Ypeij A. Looxma Ypeij]||Rijperkerk
|-
|Friesch Genootschap||Leeuwarden
|-
|[https://proxy.archieven.nl/0/B014022B72684D4AAE888FEBDF39472D J.J. Kiestra]||Ee
|-
|Jhr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wilco_Holdinga_Lycklama_%C3%A0_Nijeholt W.H. Lijcklama à Nijeholt]||Oldeboorn
|-
|Mr. [https://dejongebarones.nl/historie/ R. Bar. v. Harinxma thoe Slooten]||Beetsterzwaag
|-
|C.C. Ledeboer||Makkum
|-
|W. Eekhoff||Leeuwarden
|-
|Stedelijke Bibliotheek||,,
|-
|[https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu08_01/molh003nieu08_01_0109.php C.H.F.A. Corbelijn Battaerd]||,,
|-
|[https://www.bund-lemgo.de/download/DoornkaatKoolman_Jan_II.pdf J. ten Doornkaat Koolman]||Norden
|-
|Waldemar Haynel||Emden
|-
|P. Greidanus Goslings||Harlingen
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_Hendrik_Feije_van_Heemstra W.H.F. Baron v. Heemstra]||,,
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Sippo_van_Harinxma_thoe_Slooten_(1848-1904) J.S. Bar. v. Harinxma thoe Slooten]||Leiden
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Albertus_van_Harinxma_thoe_Slooten_(1836-1881) A. Bar. v. Harinxma thoe Slooten]||Beetsterzwaag
|-
|Selskip foar Frijsce tael in Scriftenkinisse||
|-
|K. Miedema||Oudkerk
|-
|J.F. v. Welderen Baron Rengers [geb.1842]||Leeuwarden
|}

=== 31-5-1872 / 39 ===
WelEd. Heer!

Hetgene mij door u gevraagd werd, is gemakkelijk te beantwoorden. Ik heb zoodra ik het HS in handen kreeg al de Noordhollandsche stedenkronijken geraadpleegd, maar niets gevonden dat zweemde naar een bericht van zoo hoogen ouderdom als het HS behelst, Het ''ecce cadit mater frisiae'' bedoelt niet anders dan dat men Vroonen voor de oudste stad, de moederstad, van West Friesland hield.

Hierbij gaat een afdruk van de beide platen. Gij zult zien dat ik het fantasie runskrift, dat in het HS voorkomt, heb laten varen. Dat is een bijvoegsel van veel lateren tijd, en zuiver fictie, dus onecht. Ik ben tot de eenvoudige overtuiging gekomen dat het standskrift is de groote letter in den cirkel geteekend, en het runskrift dat wat men in de gewone geschriften gebruikt en waarin het geheele HS geschreven is. Men zou het eerste theoretisch en het laatste praktisch schrift kunnen noemen.

Met veele vriendelijke groeten ook aan uwe familie.

=== 3-6-1872 / 40 ===
Waarde Heer Scheepsbouwmmeester.

Op bl. 198 van het Handschrift leest gij dat Askar schepen liet maken met dubbelde voorstevens, om zoowel achter als voor eene kraanboog te kunnen plaatsen.

Ik geloof het afbeeldsel van zulk een schip te vinden en te herkennen op een oud zegel van Stavoren, ’t welk hier nevens gaat. Het zegel staat op een dokument van 1456, maar is zelf van veel ouder datum: en op die zegels staan altijd modellen van voorwerpen uit nog veel vroegeren tijd. Zeg mij hier over uw oordeel en daarbij of ik voor die uitbouwsels de naam van voor- en achterplecht mag gebruiken.

Op bladz. 164 em 168 van het Handschrift bericht Liudgert dat hunne voorvaderen zich eerst oostwaarts van den Pangab (Indus) hebben neergezet, en later verhuisd zijn naar de westzijde der rivier; doch hij noemt geen naam van die plaats of dorp. Op blz. 168 blijkt het dat zij onder den keerkring gewoond hebben. Die naam geloof ik gevonden te hebben bij Ptolemeus. Op de kaarten van Kiepert vind ik aan den rechteroever van den westelijken mond van den Indus, juist op 240 N.B. een Minnagara, en een eind verder ten oosten van den Indus nog een Minnagara. Die naam is Friesch even als Walhallagara (er is in Friesland nog een Folsgara) en gevormd van Minna, den naam der eeremoeder, die in het gedrukte voorkomt op bl. 74 of bl. 53 van het HS.

Dit houd ik dus voor de beide bedoelde plaatsen, waar zij zich gevestigd hadden. Is dat niet kurieus? En eene bevestiging van de waarheid der berichten in het HS.

Ds. Dyserink heeft zeker wel een Atlas van Kiepert Oude Geographie.

Ontvang mijne vriendelijke groete.

=== 9-6-1872 / 41 ===
WelEd. Heer!

Al wat gij opmerkt omtrent het scheepje in het zegel van Stavoren is volkomen waar; de teekening is naar de cirkel verwrongen, dat is een gewoon verschijnsel in de zegel en wapenkunde, terwille van de beperkte ruimte en van de gedaante dier ruimte worden de voorwerpen verdrukt en verwrongen en gaan vaak over in conventioneele figuren, die op het oorspronkelijk voorwerp weinig meer gelijken. Hebt gij ooit zulke leeuwen gezien als die op onze lands en provinciewapens? Bij die leeuw komt het alleen op de tanden en klaauwen aan.

Zoo komt het hier, bij het scheepje, aan op dat uitbouwsel of uitstek aan voor en achtersteven. Dat balkon diende om de kraanboog, Fransch arbalète, op te plaatsen. De kraanboog lag op een soort van affuit, en kon gericht worden evenals een kanon. Er werden pijlen van 10 à 12 voet lengte mede geschoten. De pijlen, voorzien van een 2 à 3 voet lange ijzeren spits, waren vlak onder die spits omwoeld met hennep (werk) doortrokken van terpentijn, teer of pik, dat aangestoken werd op het oogenblik van het afschieten. Het stuk moest dus door verscheidene manschappen bediend worden. Daartoe was ene vrije ruimte nodig, die hier voor en achtersteven buitenboords is aangebracht. En nu is het opmerkelijk, dat juist te Staveren de herinnering bewaard is gebleven aan de uitvinding van Asega askon.

Wat de letters betreft, eene vergelijking met de photografie zal u doen zien, dat de steendrukker die nauwkeurig gevolgd heeft, voor zoover het standschrift betreft. De figuren die in het HS als runskrift geteekend zijn, behooren er niet toe. De soort van lettertrek wijst uit dat zij er (vroegstens) in het begin der vorige eeuw bij kunnen geteekend zijn. Hiddo oera linda had dat alfabet in runskrift weggelaten, als onnodig, omdat het boek zelf in runskrift geschreven was. Maar wat voor hem niet nodig was, is voor mij bij den druk nodig om aan te geven door welke letters ik de letters van het runskrift tracht aan te duiden. Door middel van die opgave kan men ten allen tijde naar de gedrukte tekst het boek in zijn oorspronkelijk schrift herstellen.

Ik wou om een mooi ding, dat die fantasieletters er nooit gestaan hadden, want zij hebben al meer dan te veel kwaad gedaan, terwijl het zien daarvan de menschen in den waan heeft gebracht en doen zeggen, dat schrift kan niet meer dan honderd jaar oud zijn.

Eerstdaags ontvangt gij vel 8. Het begint nu mooi te avanceeren.

Wees met de uwen vriendelijk gegroet van

=== 12-6-1872 / 42 (43) ===
WelEd. Heer!

Gij hebt zeker mijn vorigen brief en mijne bedoeling niet goed begrepen. Ik wil trachten duidelijker te zijn.

Het Standschrift is de lettervorm in het jol geteekend, dat Staand schrift is de Standaard, het model, maar voor het dagelijks gebruik te omslachtig en te moeyelijk. Zoo is ook het HS niet in Standschrift geschreven, Fæsta heeft er het runskrift van gemaakt door de zaak te vereenvoudigen, door de letter van het jol te ontdoen en daarbij de letters gelijk van grootte te maken. In dat runschrift is ook het HS geschreven.

Dit letterschrift is het run, dus niet de figuurtjes op pag. 46. Als gij dit goed [2] bekijkt, dan zult gij zien:

l. dat zij met een ganzenschacht geschreven zijn, en niet met het penseel zoo als het geheele HS.

2. dat de inkt verbleekt is en van een geheel andere soort, als de zuiver zwarte onverbleekte inkt van het HS. De oude inkt is niet ijzerhoudend, en verbleekt of verroest niet, zoo als de latere ijzerhoudende inkt. Die oude inkt in de 13e eeuw komt meer met de Chinese inkt overeen.

Bovendien als dat schrift het dagelijksche of loopend schrift was, dan had het HS in dat schrift moeten geschreven zijn. En dat schrift zoude juist veel moeyelijker geweest zijn.
[[File:Ottema 43 bijlage.jpg|thumb]]
Ik heb er de proef van genomen, en bevonden dat met die frisen en krolnen niet vlug schrijven is.

[3] Het runskrift is door de Krekalanders overgenomen, en tot een bewijs dus wat runskrift is, zend ik u hierbij een staaltje van oud grieksch schrift, benevens een grieksch alfabet met de Friesche letters eronder. Daaruit zult gij zien, dat de Grieken bijna alle lettervormen hebben aangenomen, schoon ze zich wel eens vergist hebben in de aanwending.

Doch het bewijst genoeg dat zij het Friesche schrift hebben nagebootst.

Nu had Hiddo oera Linda niet nodig bij zijn alfabet op te geven, hoe het runskrift er uitzag. Het heele HS was runskrift. Hij heeft daarom die ruimte open en oningevuld gelaten. Van die opene ruimte is later door iemand gebruik gemaakt, om te beproeven [4, was door Luitse overgeslagen] met lettervormen in den trant van onze Kapitaal schrijfletters, die Oudfriesche letters weer te geven; even zooals nog onze Kapitaal drukletters de afstammelingen zijn van het oude handschrift.

Het is hetzelfde geval met de pagineering. In de oudste HSS komt nooit pagineering voor. Die diende daar ook niet, omdat zij voor alle exemplaren verschillend zoude wezen. De pagineering is eerst met de drukkunst ontstaan. En gij ziet ook dat de cijfers van de pagineering niet gelijk zijn aan de cijfers die in de tekst voorkomen, dat de pagineering met verbleekte inkt is geschreven, en wel door dezelfde hand, die de bovenbedoelde Krulletters geschreven heeft.

[5] Die krulletters hebben met het origineele HS evenmin iets te maken als de pagineering. Zij behooren er niet toe en dienen trouwens ook nergens voor, omdat er geen geschrift bestaat met zulke letters geschreven. Het is en blijft een fantasie-alfabet.

Verder geloof ik niet dat in eenige bibliotheek een tweede exemplaar van het Adela Boek bestaat, dan was het al voor lang te voorschijn gekomen. Er valt m.i. niet aan te twijfelen of het HS van Liko oera Linda was, toen Hiddo het afschreef, wel het eenig overgebleven exemplaar.

U hartelijk beterschap wenschende met uwe ongesteldheid, ben ik met de vriendelijkste groete

=== 30-6-1872 / 43 (42) ===
WelEd. Heer!

Met vriendelijke dankzegging voor uw zoo goed gelijkend portretje, wil ik op uwe vraag antwoorden. Die bij verkorting geschreven woorden: ''Conferatum Hegel ad hunc locum'', beteekenen: vergelijk hetgeen Hegel over dit onderwerp heeft geschreven. Hegel namelijk, een Duitsch professor in de Wijsbegeerte te Berlin (gestorven 1831), leerde dat de wereld, het heelal niet zoo zeer bestond als wel ontstond, d.i. steeds in een wordenden toestad was en altijd voortging met worden en zich ontwikkelen. Nu zult ge misschien zeggen, dat was nog zoo heel gek niet, voor een [2] filosoof altans, want die lui hebben wel dwazer dingen verteld. Doch nu heeft hij dit begrip ook op de godheid toegepast, en dat uitgedrukt met: ''“De godheid komt tot bewustheid van zichzelven in de zelfbewustheid van den denkenden geest des menschen.”'' Dat komt al overeen uit met: Wralda denkt door middel van het brein des menschen.

Salomo heeft reeds gezegd: er is niets nieuws onder de zon. En het is zoo, wat iemand meent uit te vinden en als spiksplinternieuwe waarheid verkondigt, dat blijkt later, voor eeuwen en eeuwen reeds gedacht en gezegd te wezen, en vaak beter en duidelijker.

[3] Vel 10 is aan het afdrukken toe. Het werk begint op te schieten.

Ontvang met de uwen in welstand mijne hartelijke groete, waarbij ik het waag nog een verzoek te voegen, namelijk zoo gij het missen kunt, zoude ik nog gaarne een portretje van u ontvangen voor den Heer Kuipers.

=== [44 zie onder 38] ===

=== 15-8-1872 / 45-46 ===
WelEd. Heer!

Binnen weinige dagen zal ik weer in staat zijn u een afgedrukt vel te zenden en dan is het nog een paar vel te doen. Nu ben ik bezig mijn vroeger verslag nog hier en daar bij te werken, dat ik als voor- of narede aan het boek moet toevoegen. Maar nu mis ik onder de door u aan mij verstrekte gegevens nog de voornamen van uwen grootvader. Wees zoo goed mij die op te geven en zoo mogelijk nog eenige bijzonderheden die ter zake zouden kunnen dienen, b.v. Hebt gij als kind het HS bij uwen grootvader wel gezien? Heeft hij er wel eens dit [2] of dat van verteld? Is u ook iets bekend van uwen overgrootvader? Met een woord, is er ook nog een of andere bijzonderheid, hoe klein ook, betreffende het HS, waarvan partij getrokken kan worden?

Wees ook zoo goed mij copie over te zenden van de tot hiertoe door u opgemerkte drukfouten, dewijl ik bezig ben een lijstje van verbeteringen op te maken.

Hierbij voeg ik een concept van den titel.

Ontvang mijn vriendelijke groete voor u en uwe familie in welstand.

[3] ''Thet oera Linda Bok.''

''Handschrift uit de dertiende eeuw, met vergunning van den eigenaar, den Heer C. over de Linden aan den Helder, bewerkt, vertaald en uitgegeven door''

''Dr J.G. Ottema''

''te Leeuwarden''

''bij H. Kuipers''

''1872.''

[gestempeld 46]

''De Heer C. over de Linden, scheepsbouwmeester aan de Marinewerf Willemsoord, bezit een overoud Handschrift, dat sindts onheuglijke jaren in zijne familie vererfd en bewaard is, zonder dat iemand meer de herkomst daarvan wist, of den inhoud daarvan kende wegens de onbekendheid van schrift en taal. Alleen wist men, dat eene daaraan verbonden traditie van geslacht tot geslacht de zorgvuldige bewaring er van had aanbevolen. Deze traditie is gebleken te strooken met den inhoud van twee brieven, waarmede het HS aanvangt, van Hiddo oera Linda Ao 1256 en van Liko oera Linda Ao 803.''

''Het HS is aan den tegenwoordigen eigenaar gekomen door beschikking van zijn Grootvader den Heer [2] Andries over de Linden, wonende te Enkhuizen en aldaar overleden den 15 April 1820 in den ouderdom van 61 jaren. Daar de kleinzoon echter destijds nog slechts 10 jaren oud was, moest het HS voor hem bewaard worden door zijn tante Aafje Meylhof geb. over de Linde, wonende te Enkhuizen, die het in den jare 1848 aan haren neef heeft ter hand gesteld.''

=== 21-8-1872 / 47 ===
WelEd. Heer!

Dank voor uwe gemaakte aanteekeningen van feilen. Zend mij ook die gij nog verder moogt opmerken. Omtrent de nu gezondene heb ik alleen bedenking op bl. 18, waar ny lof, verbonden met swart, eene kleur moet aanduiden.

De woorden swetsaren, swetnata, komen af van swette, grens, grensscheiding, nog niet in onbruik, b.v. de Sneeker vaart wordt nog wel de Swette genoemd, als de oude grens tusschen Oostergo en Westergo. Swetsar zijn volken die aan elkander grensen, maar swetnata (grensgenoten) menschen die binnen dezelfde grenzen woonen, in beide gevallen [2] dus wel naburen, doch in het laatste tevens landgenoten.

Hierbij zend ik u de kleine uitbreiding, die ik aan de eerste alinea van mijn Verslag geef, ’t welk met eenige toevoegingen nu als inleiding zal voorkomen.

Gij ziet, ik heb daarin alleen namen en datums vermeld, want andere bijzonderheden gaan het publiek niet aan.

Het blaadje dat ik u de vorige keer zond, was een concept van den titel des boeks, die ik zóó gesteld had, omdat het mij eigenaardig voorkomt dat uw naam op den titel vermeld wordt.

Om het verschil te doen zien van de taal des handschrifts met die, welke men [3] tot dusverre als het oudste Friesch kende, heb ik een brok uit de oude Friesche wetten overgebracht in de taal van het HS.

Gij zult daarbij opmerken dat de laatste veel zuiverder, oorsprokelijker en dus ook ouder vormen en woorden heeft dan de eerste. De oud F.W. [Friesche Wetten] vertoonen reeds eene groote verbastering in de overhelling tot het latere Hollandsch. Scherp is dat onderscheid en het gebruik van de woorden vader, moeder, kind, tegenover het echte Friesche tât, mæm, bærn (tegenwoordig heit, mem, bern).

Vel vijftien wordt afgedrukt, met vel zestien zal het boek zelf klaar zijn en dan nog een paar vel voor de inleiding.

[4] Dat is dus op een oor na gevild.

Wees met de uwen vriendelijk gegroet en ontvang dezen in welstand van

[bijlage: fragment Oudfriese-wetten met Fryas vertaling door Ottema, zoals afgedrukt in zijn boek op blz. VIII-IX]
<gallery>
File:Ottema 47a bijlage.jpg
File:Ottema 47b bijlage.jpg
</gallery>

=== 27-8-1872 / 48 ===
WelEd. Heer!

Ik feliciteer u met de gepasseerde verjaardag van uwe echtgenoot, wenschende dat gij nog lang voor elkander bewaard moogt blijven.

Dankzeggende voor uwe opmerkingen wil ik die met een enkel woord beantwoorden.

zij antwoordde op bl. 152. Zij is de Burgtmaagd van Forana.

antwoordde niet op een vraag, maar op het gezegde van Apollonia, die in de Saxanamarken zooveel armoede gezien had. (de ik van de vorige zin is Apollonia).

Die opmerking van Apollonia beantwoordt zij (de Burgtmaagd) door aan te toonen, waaruit die armoede der Saxen ontstaan is.

Op bl. 160 MITH MITHA is goed, ik had kunnen vertalen: zoo was het mede met de anderen gegaan.

[2] Op bl. 173 hartstochtig is eene vergissing van mij en moet hardvochtig zijn.

Bl. 186 mêtrik. Dit woord wordt ook in de oud Friesche Wetten gevonden en door Hettema vertaald gelijke rijk.

Wiarda had het vertaald door verloofden, Halsema door echtgenoten. Op bl. 28 vindt gij mêt-rik in art. 18. Door mij vertaald maatrijk rijk in maat (van land of grondgebied) doelend op de uitgebreidheid van Fryas land. — Doch de juiste beteekenis blijft mij nog duister en onzeker.

Op bl. 228 berispt Rika de insluipende gewoonte om voor tât het woord fêder te bezigen als fatsoenlijker en voor mæm, moder.

foder, fêder betekent voeder en is vader geworden, doch door die klankverandering hebben wij het denkbeeld van [3] voeden daarbij uit het oog verloren. De Noordsche Mythologie kent ook Alfadur, in het Duitsch Alfater. Alvader is het Hollandsche woord voor Alfoder of Alfêder, en daarom gebruikt op bl. 197. Alvoeder is de beteekenis en daarom gebruikt op bl. 229.

bl. 217. Allen zijn slaven geworden, de lieden (slaven) van hunne heeren, (de heeren slaven) van nijd, boze lusten en begeerlijkheid.

Zoo dunkt mij is de bedoeling van den zin, doch in het HS staat het zoo niet en is de zin alles behalve duidelijk.

Het woord lieden, lioed beteekent in de Oud Fr. Wetten ook slaven, dienaren, onderhoorigen of het volk.

[4] Eene vraag is door u niet beantwoord, of gij namelijk den titel van het: boek, dien ik zoo gesteld heb dat uw naam daar mede op voorkomt, goedkeuren kunt.

Het is bezwaarlijk u de proef van de inleiding te sturen, omdat heen en weer zenden te veel tijd kost, en de drukker daar niet naar wachten kan. Hetgeen ik van u en uwe familie vermeld, heb ik u met mijn vroegere schrijven toegezonden.

Hiermede groet ik u en de uwen zeer vriendelijk. Heilwenschend

=== 4-9-1872 / 49 ===
WelEd. Heer!

Ik begrijp niet, wie of u nu wantrouwend maakt, en wel, zoo als gij schrijft, niet ten aanzien van mij. Is dat dan ten aanzien van den Heer Kuipers? Dan moet ik u vragen: welke reden heeft hij u daartoe gegeven?

Wat moet die inlassing van 400 er in den titel beteekenen? Wat heeft het publiek er mee te maken?

En dan, zoo als gij het opgeeft, zoude het eene zonderlinge vertoning maken, en misschien stof tot spotternij geven, [2] waaraan ik noch u, noch mij wil blootstellen. Het eenige wat ik doen kan, om aan uw voor mij onbegrijpelijk verlangen eenigzins te voldoen, is dat ik op de rug of keerzijde van den titel de woorden zet: ''getrokken op 400 Exemplaren''. Dan heeft het nog eenige houding. Doch ik blijf het ten sterkste afraden.

Eerstdaags ontvangt gij vel 16.

Van de Inleiding zal ik het zien te schikken dat ik u eene proef laat toekomen. Zend mij dan met omgaande post uwe opmerking en in afzonderlijken brief. Dan [4] behoeft de proef zelve niet teruggezonden te worden.

Dit om u te doen zien dat ik bereid ben om, waar het geschieden kan, aan uw verlangen tegemoet te komen.

Ontvang daarmede mijne vriendelijke groete en deze letteren in welstand.

=== 10-9-1872 / 50 ===
WelEd. Heer!

Bezwaar u maar niet over hetgeen die Heer v.G. communistisch belieft te noemen. Als dat er niet in voorkwam dan kon het heele geschrift niet oud wezen. Zoo was de inrichting van de vroegste Staten bij de Oude Romeinen, zoo beschrijft Tacitus ze ook. De grond behoorde aan de Gemeente of Go, niet aan een persoon. Daarvan bestaat nog een overblijfsel in de Drentsche Marken, uitgestrekte heivelden, die aan het dorp behooren, en waarop [2] ieder ingezeten een zeker getal schapen mag weiden. Dat markveld is een onverdeeld eigendom van allen.

Verwijs die Bm v.G. als ’t te pas komt naar de Revue des deux Mondes, no. XV. 1 Augustus 1872, een stuk over den landeigendom bij de Germanen.

Bekommer u ook maar niet over Adela als schrijfster. Zij heeft al die stukken laten afschrijven en verzameld en geredigeerd en daar het eerste stuk als voorrede voorgeschreven, en het laatste als besluit van haar werk er aan toegevoegd.

[3] Het Boek is haar werk. Haar zoon en dochter verklaren beide dat zij het werk hunner moeder vervolgen en voortzetten. Adelbrost vat onmiddellijk den draad des verhaals dáár op, waar moeder die had afgebroken. Daar is dus volstrekt geene zwarigheid. Intusschen dank ik u voor uwe opmerking. Ik zie gaarne dat gij mogelijke bedenkingen van anderen wilt voorkomen.

Wees met dit antwoord vriendelijk gegroet van

=== 5-9-1872 / 51 ===
WelEd. Heer!

Als vervolg op mijn schrijven van gisteren, moet ik u nog melden dat ik den Heer Kuipers raadplegende over de door u verlangde inlassing in den Titel, hetzelfde antwoord kreeg als ik u gegeven heb, dat namlelijk iets dergelijks eene dwaze vertooning zoude maken. Hij is, als gij dat soms macht verlangen, bereid u een schriftelijke door hem en door den drukker onderteekende verklaring te geven, dat er niet meer dan 450 Exemplaren gedrukt zijn, d.i.

* 400 Ex. voor den handel
* 25 overdrukken voor u en
* 25 ,, voor mij.

Laat mij hierop s.v.p. uwe meening verstaan.

Na vriendelijke groete

=== 21-9-1872 / 52 ===
WelEd. Heer!

Op den laatsten brief moet ik nog antwoorden omtrent Friso. De oudste traditie onzer Kronykschrijvers is altijd geweest, dat Friso uit Indie gekomen is. Dit feit is de kerm van hun verhaal, en dat moet Historisch wezen. Dit wordt ook in het HS miet tegengesproken, al wordt in het eerste gedeelte van Liudgêrts verhaal Friso niet met name genoemd, zulks is geen bewijs dat hij er niet bij geweest is. In het latere gedeelte wordt hij steeds met Wichhirte genoemd. Die twee behoren bij elkander, terwijl Liudgêrt speciaal als Schout bij nacht van Wichirte voorkomt. Dit kan wel de reden zijn dat hij in de eerste plaats van dezen spreekt. Meer weten wij er niet van.

Overigens moeten wij in het oog houden dat Alexander in Indie komt 327 v. Chr. en Friso in Friesland 303 v. Chr. Er liggen dus ruim 20 jaren tusschen hunne aankomsten in de Middellandsche Zee en hun vertrek vandaar naar het oude Moederland. En van die twintig jaren is niets in bijzonderheden gemeld dan dat zij in dienst van Antigonus en Demetrius gebleven zijn, en dus op de Middellandsche Zee hebben rondgezworven.

De strijd om Salamis (op het eiland Cyprus) valt voor 307 v. Chr. en die om Rhodus 305 v. Chr. Deze feiten komen uit.

De druk van het HS loopt nu af en kan met innaayen enz. omstreeks 1 October gereed zijn.

Ontvang in welstand mijne vriendelijke groete.

=== 25-9-1872 / 53 ===
WelEd. Heer!

Nadat ik verleden Saturdag middag aan u geschreven had, ontving ik ’s avonds laat uw kistje met overheerlijke peeren. Daarvoor zeg ik bij dezen mijn vriendelijken en hartelijken dank. Ik heb toen niet dadelijk geschreven en mijn brief wat uitgesteld omdat ik op dat oogenblik er niets bijzonders had bij te voegen, maar zet er mij nu terstond toe omdat uwe aangename letteren gisteren ontvangen, mij nieuwe stof opleveren.

Het verheugt mij zeer dat mijn vriend Eyck vZ [van Zuylichem] u bezocht heeft en het [2] HS heeft kunnen zien. Hij heeft van den beginne af veel belangstelling getoond, zich de photographien aangeschaft, en voor drie exemplaren ingeteekend. Meenige brief is tusschen ons gewisseld, waarbij hij ook zijne verontwaardiging te kennen gaf over den toon waarop het stuk werd aangevallen. Dit had hem genoopt om nevensgaand stukje te schrijven, bestemd voor de Spectator, die het geweigerd heeft. Toen hij het mij zond, was ik er ook niet voor om de strijd door te zetten, daar de uitgave bij inteekening was aangekondigd. Zoo is het blijven liggen. Nu gij hem hebt leeren kennen zend ik het u ter lezing. Wilt [3] gij er kopie van nemen, dat is best, want ik heb het gaarne terug. Gij ziet er uit dat de Heer Eyck een bescheiden, nederig man is, een stille in den lande die zich geen beslissend oordeel wil aanmatigen, waar hij de zaak niet in allen deele kent.

Zijne specialiteit is architectuur vooral van oude middeleeuwsche kerken.

Ontvang dezen met mijne vriendelijke groete en vaarwel.

[Bijlage, was niet afgeschreven door Luitse:]<blockquote>[1] Het oud Friesche Handschrift

Dat het voor den dag komen van een dergelijk stuk, hetgeen als het echt is, zeer vele zaken der oude geschiedenis, welke ons lot hiertoe slechts zeer onvolkomen en duister bekend waren, zoude ophelderen en in een geheel ander licht plaatsen, in de geleerde wereld groot opzien baart is natuurlijk.

Dat men begint mit de echtheid te betwijfelen is ook natuurlijk, dewijl er zoovele voorbeelden bestaan van dergelijke valsche en ondergeschovene steekken, maar het is den echten geleerden onwaardig zulks op eene spottende wijs te doen, even onwaardig als het zoude zijn wanneer hij zijn hoofd en hand geleend had om een dergelijk valsch stuk zamen te stellen en voor eene belangrijke vonst te doen doorgaan, [2] enkel en alleen om eene grap te maken en eenige collega’s bij den neus te hebben. Steller dezes niet lot de geleerde wereld behoorende kan nog wil ten deze een oordeel uitspreken, maar hij zoude wenschen de volgende vragen beantwoord of opgehelderd te zien.

# Is het onmogelijk dat een dergelijk handschrift eeuwen lang in eene oude familie bewaard is gebleven en nu voor den dag komt, daar wij behalve de werken der Klassische oudheid die onzen tijd bereikt hebben in de Noordsche Edda een diergelijk eeuwen lang bewaard gebleven stuk bezitten?
# Is het onmogelijk dat er in onze landen van midden Europa langen tijd vóór onze tijdrekening eene beschaving, letterschrift, handel, zeevaart enz heeft bestaan, die ons tot hiertoe onbekend waren gebleven, daar de in meer noordelijke landen gevondene wapenen, versierselen, huisraad enz duidelijk aantoonen dat de oude [3] Noordsche volken niet zulke wilden en barbaren zijn geweest als de Klassische schrijvers hen gewoonlijk afschilderen en dat zij toenmaals misschien niet minder beschaafd waren dan de Grieken ten tijde van den Trojaanschen oorlog?
# Is het onmogelijk al bezitten wij er geen andere bewijzen van, dat de taal en stijl van het dagelijksche leven in dien ouden tijd vrij wel overeenkomt met onze thans gebruikelijke dagelijksche taal en dat men een aantal van die oude woorden terug vindt in de thans nog levende talen, zoo als in het Hollandsch, met de verschillinde dialecten in het Engelsch, Deensch, Fransch, Duitsch enz en kan dat oude letterschrift geene overeenkomst hebben met het zoogenaamde Gothische der 12de en 13de eeuwen, daar beide gebruikt worden en misschien ontstaan zijn in de landen van Midden Europa?
# Verdient een dergelijk stuk, dat de [4] geschiedenes, Maatschappij, Godenleer enz der oude volken eenvoudig, natuurlijk en dus ook begrijpelijk voorsteld, oppervlakkig beschouwd, niet meer geloof en vertrouwen dan de dwaze en onbegrijpelijke verdichtingen van de Klassische schrijvers der Grieken en Romijnen, en is het verstandig en redelijk er dadelijk den spot mede te steeken om dat er tot nog toe geen ander dergelijk voorbeeld van de beschaving onzer oude voorvaders bekend is?

Indien onze geleerden deze vragen zoo goed mogelijk willen beantwoorden zonder spotternij of pedanterie dan zal dit misschien mede kunnen bijdragen tot ontwikkeling der waarheid aangaande het onderhavige stuk.

Steller dezes heeft ook zijne bezwaren en twijfelingen omtrent deszelfs echtheid en de daarin voorkomende geschiedenissen, zelfs zoodanige als tot nog toe door geen der bestrijders zijn aangevoerd [5] maar hij hoopt nu dat het door ruime inschrijving en zoo noodig met hulp van het Friesche genootschap in zijn geheel zal worden uitgegeven, als wanneer men eerst in staat zal zijn er volledig over te oordeelen en te beslissen want na de verklaring van den Heer C. van over de Linden in No 44 van den Spectator, kan men redelijker wijze er niet aan twijfelen of het is ouder dan de laatst verloopene 20 jaren, en al mogt het blijken dat het HS zelf jonger is dan de 13e eeuw, dan kunnen de daarin vervatte overleveringen en geschiedenissen nog wel waarheid bevatten.

W.G. [initialen of ''was getekend''?] Eijck dan Zuylichem, Maartensdijk, December 1871.

[mogelijk Willem Gerard Maurits Eijck tot Zuylichem (1846-1915), burgemeester van Schiermonnikoog en Nijeveen — voor een ''vriend'' van Ottema zou generatiegenoot te verwachten zijn]</blockquote>

=== 9-10-1872 / 54 ===
WelEd. Heer!

Door de bij u ontvangen exemplaren hebt gij gezien dat ik aan het verzoek in uwen voorlaatste brief niet heb kunnen voldoen, omdat bij de ontvangst van dien brief het pak reeds verzonden was. Het doet mij genoegen te vernemen dat het pak goed is overgekomen, en dat het uitwendig voorkomen der exemplaren uwe goedkeuring wegdraagt. Ik moet zelf ook zeggen dat het boek er fashionable uitziet. De heer Kuipers heeft ook reeds van verschillende Boekverkopers nieuwe bestellingen. ontvangen, ook van den Helder.

[2] Hoe kwaamt gij op het idee dat Kuipers juist een oud man moest wezen? Zijn vader is weinig ouder dan ik, en emeritus Apotheker, gelijk ik nu een emeritus conrector ben. Het gemeentebestuur heeft namelijk begrepen, dat ik oud werd en het schoolhouden mij moeijelijk begon te vallen en mij daarom uitgenodigd ontslag en pensioen aan te vragen. Ik heb mij daartoe laten vinden, en zoo is dat op een zeer beleefde en vereerende wijze in zijn werk gegaan.

Intusschen is het waar dat mijne jaren klimmen en dat, al kan ik nu nog wel wat werken, ik met een of twee jaren toch genoodzaakt zou zijn om uit te scheiden. Dus dat is alles heel best.

[3] Ik verheug mij dat het Boek in de wereld is, en ik dat werk heb mogen voltooijen. Hoe het nu opgenomen zal worden, moet de tijd leeren en zal ik afwachten.

Wanneer ik eenige mededeeling verneem zal ik u op de hoogte houden.

Ik heb een exemplaar gezonden aan Prof. J. de Wal te Leiden en dezen verzocht mij zijn opinie mede te deelen. Hij is de schrijver van dat laatste stuk in den Spectator, get. W.d.L.

Ook heb ik een ex. gezonden aan den Baron von Richthofen in Silesien, die is de groote man voor het oud Friesch, uitgever van die Friesischen Rechtsquellen, Alt. Friesisches Wörterbuch enz., voorts twee ex. aan geleerden te Kopenhagen. Hier aan de [4] Koninklijke Bibliotheek en aan de Bibliotheeken der Hooge Scholen.

De duitsche vertaling door mijn nicht is als proef aangevangen,

maar sedert blijven rusten, in afwachting van meer bepaalde gelegen”

heid en aanleiding.

Terwijl ik u hertelijk beterschap toewensch met koorts en oor-

pijn, groet ik u en de uwen zeer vriendelijk.

=== 22-10-1872 / 55 ===
WelEd. Heer!

Heb dank voor uwen brief van gisteren. Naar aanleiding daarvan komt onder hetgeen ik u te schrijven heb, het artikel van den Spectator voorop [Kalma 30]. Zoodra het hier aankwam zond Kuipers het mij terstond ter inzage. De uitgever heeft niet de impertinentie gehad mij een presentexemplaar te sturen. Het eerste oogenblik was ik boos en verontwaardigd. Doch dat duurde niet lang, ik heb er smakelijk op gegeten en best op geslapen. Er zijn beleedigingen waarbij men ophoudt zich beleedigd te gevoelen, omdat men er zich boven verheven gevoelt. Beschimpen, bespotten, belachelijk voorstellen [2 kan iemand, zelfs het eerwaardigste, het heiligste, het verhevenste, dat is heel gemakkelijk, maar het bewijst niets, dan onmacht om te wederleggen. Gij begrijpt dat ik er daarom ook geen notitie van neem, noch er een pen voor op het papier zet. Bovendien het antwoord op alle wezenlijke bedenkingen staat eenmaal in het verslag, dat nu als inleiding voor [in] het boek staat, en heeft ieder in handen. Daarvan heeft nog niemand iets weerlegd, maar alle aanvallers hebben gedaan alsof dit verslag niet geschreven was. Vraagt nu nog iemand op behoorlijken toon om nadere inlichtingen of ophelderingen, dan zal ik bereidwillig antwoorden.

[3] Dat gij aan den Heer van Loon een weigerend antwoord gegeven hebt, vind ik uitmemend. De Provincie heeft indertijd officieel voor hare rekening den Archivaris Verwijs naar u toe gezonden om de zaak te onderzoeken en het HS te zien. Later, nadat Verwijs van het HS niets heeft kunnen maken, en ik wel, heeft zij hare ondersteuning aan de uitgave geweigerd. En nu die uitgave toch tot stand is gekomen, zoude zij wel met dat kostbare stuk in hare verzameling van oudheden willen pronken. Dat gaat niet aan. Daar hebt gij gelijk in. Van Loon had er mij niet over gesproken, anders zoude ik hem wel gediend hebben.

[4] Van Loon is Lid van Gedeputeerde Staten en als zoodanig belast met het oppertoezicht en bestuur van Bibliotheek en Kabinet van Oudheden. Gij kunt dus zijn brief beschouwen als officieel in kwaliteit geschreven. Bewaar hem daarom zorgvuldig en laat hem aan ieder belangstellende lezen.

Het verheugt mij dat ...(?) de H.H. Loder en Voornveld zich zoo gunstig uitlaten en voor hunne overtuiging durven uitkomen.

Wees vriendelijk met uwe familie gegroet van

[P.S.] Kan het stuk van F. niet in de Heldersche Courant worden overgenomen?

=== 30-10-1872 / 56 ===
[in handschrift Ottema:] Fragment van een brief uit Norden. 30 Oct. 1872.<blockquote>Nadat het boek door mij em ook door onzen vriend Ds. P. is doorgelezen, zal ik u mededeelen welken indruk het op ons gemaakt heeft. Zij is deze dat het boek naar ons inzien geen falsificaat kan zijn, en dat het naar onze meening haast niet menschen mogelijk was, dat iemand, wie het ook zij, zulk een geschrift had kunnen schrijven en verdichten. Het is dus altijd een hoogst merkwaardig en belangrijk stuk, wat hier de wetenschappelijke en geleerde wereld wordt voorgelegd, en ik ben er zeer benieuwd naar, wat de geleerde Heeren en wel voornamelijk de Duitsche kenners van oude Spraken en Geschiedenis daarover zullen oordeelen.

Dat de verschillende stukken ook uit onderscheiden tijden zijn, daarvoor spreekt niet alleen het onderscheid in taal en stijl, maar voornamelijk ook het groot verschil in de zedelijke en burgerlijke ontwikkeling des volks, die zich in de eerste en laatste stukken op eene zoo merkbare wijze te kennen geeft, en een zeker bewijs daarvoor is, dat tusschen de eerste en oudste stukken en de laatsten groote omwentelingen in de gevoelens en bedrijven des volks hebben plaats gehad, waarvan de stukken schrijven, dus niet in een korten tijd, maar eerst in meerdere eeuwen hebben kunnen geschieden.

Wat den Heer O. aangaat, die het Handschrift bewerkt en vertaald heeft, zoo moet men hem toestaan, dat hij haast overal de zin juist heeft weergegeven, en dat er in het geheel maar weinige woorden gevonden worden, die door hem niet zijn verstaan en juist weergegeven. Wat mij aangaat, zoo zijn mij welligt 10 — 20 woorden in de text voorgekomen, die ik geheel en al niet kende, en waarvan het mij dus ook niet mogelijk was om er een oordeel over te vellen of zij goed vertaald zijn dan niet. Zoude de Heer O. in vervolg van tijd daartoe overgaan, om er een woordenboek over uit te geven, zoo zoude zulks mij zeer lief en aangenaam wezen en verzoek ik u vriendelijk mij daarvan kennis te willen geven als een Glossar van het Handschrift uitgegeven wordt. Mogelijk was ’t welligt goed, van de meer onbekende woorden een lijst in de Vrije Fries te geven en wel met een korte verklaring of aanwijzing over hunne verwantschap met andere talen.

get. ten Doornkaat-Koolman.</blockquote>[P.S. aan C. over de Linden] Antwoord op den brief van F. vroeger medegedeeld. Vriendschappelijk gegroet. Ottema.

=== 30-11-1872 / 57 ===
WelEd. Heer!

Dat ik u zoo lang naar een brief van mij heb laten wachten, komt daarvandaan, dat sedert de uitgave plotseling alles muisje stil is geworden, behalve eenige flaauwigheden van Uilenspiegel en Spectator, waar ik geen notitie van neem, is er geen tegengeschrijf meer en schijnt de oppositie verstomd. Dat is vooreerst al wel. Een Leeuwarder Courant met het u reeds bekende oordeel van den Heer ten Doorkaat Koolman hebt gij door den Heer Kuipers ontvangen. Nu kan de Heldersche Courant het overnemen en uit Leer schreef mij Ds. Trip: nooit heb ik zulk een belangrijk boek gelezen.

[2] Anders heb ik van Buitenlandsche Heeren nog niet gehoord. Er moet tijd zijn om het boek te bestuderen. Zoo is het ook bij Prof. de Wal die het zeer nauwkeurig zal onderzoeken, te meer omdat het met eene van zijne bijzondere studies in verband staat (De Moeder Godinnen.)

Nu van den Stokkalender. Die figuren staan langs twee zijden van den stok ingesneden. Een vroegere eigenaar heeft den stok voor wandelgebruik te lang bevonden en er ruim een palm afgesneden, waardoor de maanden July en December verloren zijn. Op de teekening heb ik die van elders aangevuld. De Almanak vertoont in de bovenste rei letters de 7 dagen der week. Kent men den Zondagsletters [3] van het jaar, dan wijst die letter het geheele jaar door de datums die op Zondag vallen. In de tweede rei staan de letters van A tot T, 19 in getal, en wijzen het gulden getal aan b.v. voor 1873 is het gulden getal 12 d.i. M, dan wijst de letter M in elke maand de dag van Nieuwe Maan.

Nu is deze stokalmanak gemaakt omstreeks 1595 (in den tijd van overgang tusschen ouden en nieuwen stijl) en daardoor voor die Maanrekening thans niet meer geldig. Indien ik het wel heb zoude elke van die letters A - T thans vier dagen later moeten staan.

Bij het begin van elke maand staat het teken van den dierenriem, en daarbij een paar cijfers, [4] b.v. 5-7. Dat wilt zeggen de zon op te vijf en onder te 7 uren.

Boven de dagen der maanden staan allerlei figuren, dat zijn de zinnebeelden van de kerkheiligen en hooge feestdagen. Bijzonder heilige dagen zijn bovendien gemerkt '''|-''' en de allervoornaamste heilige dagen met '''-|-'''. Ik vermoed dat de stok primitief aan een pastoor heeft toebehoort, maar van de herkomst is ons niets bekend, Het is een kunststuk.

Dank voor uwe mededeelingen van het teegenwoordig oordeel der Heeren aan den Helder.

Ontvang dezen in welstand met mijne vriendelijke groete, ook aan uwe familie.

[P.S.] 4065 jaar nadat Atland verzonken is.

=== 2-1-1873 / 58 ===
WelEd. Heer! HELD.

Zeer vriendelijken dank voor uwe hartelijke wenschen bij den aanvang van het jaar. Ook ik wensch u en uwe familie alles wat u nuttig en aangenaam kan zijn onder Gods zegening in vollen mate.

Uw bericht omtrent de meening van den Heer [Roël] heb ik met genoegen ontvangen en ik deel in uwe gissing dat het tegenwoordig algemeene stilzwijgen een bewijs is, dat de tegenspraak is verstomd, al durft zij het niet openlijk erkennen.

Menigeen schaamt zich over zijn voorbarige veroordeeling. [2] De Heer Burman Bekker (neef van Jhr. Eyck) is ook al genezen.

Mij blijft bij voortduring niets belangwekkend, van hetgene op het O.L.Boek betrekking kan hebben.

Thans houd ik mij bezig met een woordenboek zamen te stellen, ’t welk ik in het ruwe reeds heb afgewerkt. Tevens maak ik eene lijst op van de vormen onder welke ieder werkwoord in de verschillende tijden voorkomt, ten einde na te gaan hoe hier de leer der vervoegingen (conjugaties) in elkander zit, en die te vergelijken met de oud Friesche Spraakleer volgens de oude Friesche wetten.

[3] Als toegift zend ik u hierbij de vertaling van eene plaats bij Herodotus, waar over de Paalwoningen gehandeld wordt. Leg dat voor de aardigheid in het boek bij het bericht van Apollonia, ten bewijze dat in Apollonia’s tijd omstreeks 100 jaren voor Herodotus die paaldorpen ook elders bestonden en bewoond werden.

Ik heb uwe groete aan den Heer Kuipers overgebragt, die voor uwe vriendelijke attentie dank zegt en zijn wederkeerige groete verzocht heeft. Voeg daar nu nog de mijne bij, en ontvang dezen brief in welstand. Beteekent Held-er ook HELD THÉR: Heil daar!?

[bijgevoegd:]<blockquote>De oudste bekende vermelding van de paalwoningen vindt men bij Herodotus (450 v. Chr.). Zij zijn die van de Paeoniers, wier land vroeger tot Thracië, later tot Macedonië behoorde. Die paalwoningen of dorpen lagen (in) het meer Prasias, door hetwelk de rivieren Pontus en Stygmon zich in de Aegeische Zee storten. Herodotus beschrijft ze aldus: Er staan midden in het meer planken vloeren (steigers) op hooge palen gebouwd. Slechts een enkelde brug geeft een smalle toegang van de landzijde. De palen, waarop die vloeren rusten, werden in vroegere tijd door al de inwoners gezamenlijk ingeheid. Later is het in gebruik gekomen, dat zij op deze wijze geheid worden: voor elke vrouw die iemand trouwt (zij hebben veele vrouwen) moet hij drie palen in het meer heijen. Die palen halen zij van het gebergte Orbelus. Op die vloeren wonen zij aldus: leder heeft zijn hut met een valdeur of luik, dat door de vloer naar beneden toegang geeft tot het meer. De kleine kinderen binden zij met een touw aan den voet vast, opdat zij niet bij ongeluk in het water vallen. Aan hunnen paarden en lastdieren geven zij visschen tot voeder. De overvloed van visschen is zoo groot, dat als zijn valluik opent, en eene ledige mand aan een touw in het water laat zakken, hij.die in zeer korten tijd vol visch weer ophaalt. Magabasus de veldheer van Darius Hystaspes heeft deze Paeoniërs, die op het meer woonen, niet kunnen onderwerpen.</blockquote>

=== 9-1-1873 / 59 ===
WelEd. Heer!

Over den inhoud uwer letteren heb ik geraadpleegd met den Heer Eekhoff, die als boekhandelaar en kunsthandelaar veel ervaring heeft. Zijn advies waarmede ik mij wel kan vereenigen is, dat het gedane bod zeer aannemelijk is. Hier te tanden zouden wij niemand weten, die zulk een of hooger bod doen zoude. Want waren [er] twee rijke Engelschen die tegen elkander opboden, ja dan zou het misschien hooger loopen. Doch dat geval bestaat nu niet en is niet met zekerheid te verwachten. [2] Ik geef u echter den raad om den Heer Turk niet zoo dadelijk een toestemmerd antwoord te gaan geven, maar aan hem te vragen, dat hij u dat aanbod schriftelijk ter hand stelde, opdat gij het bedaard in overweging kunt nemen.

Het komt mij voor dat de bedoelde persoon een Engelschman is, die het Handschrift bij u gezien heeft, en misschien wel dezelfde die een stuk u voor £100 wilde afhandig maken. Doch wie hij ook is, hij moet zich bij u bekendmaken, want wij moeten weten waar het stuk blijft, dit is voor de wetenschap van belang.

[3] Wat zeggen uwe kinderen ervan?

Gij hebt mij eens geschreven, dat iemand van uw familie een notaris had geraadpleegd over eventueele aanspraak op een gedeelte der waarde van dat stuk dat door den wil uws grootvaders uw eigendom was geworden. Wees op dit punt bedacht. Men moet u geene moeyelijkheden kunnen berokken[en], waardoor een gedeelte van het voordeel voor u verloren kan gaan.

Intusschen is mijn gevoelen dat het zekere boven het onzekere is te verkiezen, nu dat zekere van dien aard is, dat het bij het klimmen [4] uwer jaren niet onverschillig zal zijn.

Neem dus de zaak goed in beraad. Hiermede ben ik na zeer vriendelijke groete ook aan uwe echtgenoot en kinderen

[P.S.] Het bij mij berustend gedeelte zal ik bij de erste opvraag terugzenden.

=== 29-1-1873 / 60 ===
WelEd. Heer!

De Heer tDK [ten Doornkaat Koolman] is Mennist. Die oostfriesche Mennisten zijn alle van Hollandsche afkomst en houden er nog steeds Hollandsch op na omdat zij hunne Dominee’s uitsluitend krijgen van de Amsterdamsche kweekschool. Door het Plat Duits evenwel, dat zij dagelijks spreken, is hun Hollandsch vrij wat verpoept.

Die Heer had in den brief waarvan een fragment in de Leeuwarder Courant geplaatst is, gezegd, dat ik een aantal woorden zijns inziens niet juist had vertaald. Daarop heb ik hem verzocht mij die woorden op te geven, omdat ik inderdaad menig woord, dat mij van elders niet bekend was, bij gissing uit den vermoedelijken zamenhang had moeten weergeven. Tevens zond ik hem een lijstje met eenige soortgelijke woorden, waarover ik zijne meening verzocht te weten.

Zijne aanteekeningen op die woorden schijnen zoo breed te zijn uitgeloopen, dat zij voor een gewonen brief te groot werden. Hij heeft die daarom laten drukken, doch zoo het schijnt niet voor den handel. Altans hij heeft den Heer Eekhoff een 30 tal gezonden ter uitdeeling onder goede vrienden. Hij had echter dat drukken gerust achterwege mogen laten, want al die omhaal van would be taalgeleerdheid is geen pijp tabak waard. Die wijsheid heeft hij uit een of ander Angelsaksisch of Oudduitsch woordenboek van Grimm of anderen nageschreven. Vandaar ook al die aanhalingen van vreemde talen, die hij evenmin kent als gij of ik. Dat is alles Duitsche bluf.

b.v. 14 Nyndask. Nun of nunder noemen wij eenen schulp, zoo als de schelpvisschers die voor de kalkbranders baggeren. De schildpad is ook met eene schulp geharnast, en kan daarom nundask, schelpdisk, heeten; doch op bl. 14 moet het een haagdisk beteekenen omdat de hagedis zich met vliegen, spinnen en andere insekten voedt. Er schijnt dus eene vergissing in dat woord te schuilen.

66. blijde kan geen garst zijn; als onze boeren spreken van koarn (kêren) dan bedoelen zij altijd garst. Daarom acht ik dat door blijde de rogge bedoeld wordt, die ook in koude luchtstreken welig (blijde) groeit.

24. ''Spilla mangêrta'' worden op bl. 8 lêr fâmkes genoemd. Deze meisjes moesten zeker ook spinnen (breiden doet men nog niet). Men spon niet met ons spinwiel, maar met de spil, spindel. De spil is het attribuut van de vrouw gelijk het zwaard dat van den man. Vandaar in de Middeleeuwen de benamingen van zwaardleen en spille leen.

20. lêra is in het Handschrift eene schrijffout, moet lêta wezen, d.i. overlaten. De zin is daar: men moest dat papier maken aan ons overlaten (als ons privilegie of monopolie).

Drochten wordt dikwijls van goden, afgoden gebezigd, nimmer van Wr-alda. Dus van goden die in beelden werden voorgesteld, af godsbeelden. bij drochten lika bylda denk ik aan de afgodsbeelden van Boedha in Indie en China, en vind dan dat drochten gelijk is aan ons gedrocht.

Ik heb u dat stukje van ten Doorkaat Koolman gezonden voor de curiositeit; om bij de verzameling neer te leggen, maar verder behoeft gij er niet in te studeeren, het is niets dan duisternis en verwarring.

Wees zeer vriendelijk gegroet van

=== 10-2-1873 / 61 ===
WelEd. Heer!

Naar aanleiding van uwe brief van den 7 dezer heb ik te Rotterdam informatie ingewonnen omtrent dien Heer E. [Edmond] van Geertruyen. Deze renseignementen luiden niet gunstig. Hij is geweest oprichter en directeur van eene Commandite Kas, die falikant is uitgekomen, heet te zijn liberaal R.Cath. en wordt gehouden voor een letterkundig warhoofd. Dus is mijn raad voorzichtig te zijn en u niet verder met hem in te laten. Komt hij u bezoeken, wees dan niet voorkomender als hoogst noodzakelijk is.

Wat Texel betreft, het lijdt bij mij geen twijfel of het dorp de Burgt ligt op de plek van de voormalige Fryasburg, en speciaal de Kerk, omdat de eerste Christen kerken bij voorkeur en in den regel gesticht zijn op heilige of eerbiedwaardige plaatsen.

Ligt die Kerk op eene hoogte of terp, dan zit daar onder die terp zeer waarschijnlijk het puin van de door brand verwoeste burgt.

Het is wel de moeite waard om eens na te vragen of men daar ook weet dat in de nabijheid van de kerk bij het maken van diepe graven, putten of regenbakken oud puin is aangetroffen of ontdekt op een diepte van ongeveer 20 voet. Op die diepte komen uit onze terpen oude overblijfselen te voorschijn.

Op bl. 200 heb ik het woord mêre overgezet door ten anker komen, onlangs ontdekte ik dat het woord meeren nog in gebruik is (het Fransche amarrer). Nu vraag ik, wat is meeren in onderscheiding van ankeren, vertuijen enz.

Een landrot mag zoo iets wel vragen, terwijl hij u en de uwen vriendelijk groet.

=== ..-4-1873 / 62 ===
WelEd. Heer!

Al is alles stil, er is toch wel werking. Ds. Reitsma te Groningen is bezig een stuk over het OLB te schrijven. Hoe zeer hij er mee ingenomen is, moge blijken uit nevens gaanden brief. Ik bezorg hem de nodige inlichtingen en terechtwijzingen, en lever ook andere bijdragen. Zoo zend ik hem heden het hierbij gevoegde opstel, dat ik u mededeel, omdat het u belang zal inboezemen, daar gij als alde Stjurar het begrijpen en waardeeren kunt.

Als Ds. Reitsma zijn werk klaar heeft, krijg ik het nog eerst ter inzage, voordat het gedrukt wordt.

Na in langen tijd niets van mij gehoord te hebben ontvangt gij dus opeens vrij wat lektuur.

Ik hoop dat gij met uwe familie den winter in goede gezondheid hebt doorgebracht, en ook nu in welstand dezen moogt ontvangen.

Wees daarbij ten vriendelijkste gegroet van

=== 28-8-1873 / (21)<ref>In bron onder 1871.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Gisteren 27 Augs heeft Do[minee] Reitsma zijne redevoering bij het Fr. Gen. gehouden. Ik haast mij u [er] een uittreksel van toe te zenden, met verzoek, dat te laten overschrijven, en in de Heldersche Courant te plaatsen.

Het zal even zoo met het verslag van de vergadering in de Leeuwarder Courant geplaatst worden. Ik ben blijde dat er nu eens eene stem in het openbaar gesproken heeft.

Van het tweede stuk van Do[minee] Reitsma, later voor te dragen, zal ik u [2] te zijner tijd in kennis stellen.

Te Berg en Dal heb ik kennis gemaakt met de HH Hugenholtz en Van der Marle en bij hen veel belangstelling ontmoet. Wees zoo goed hen te groeten en te vragen, of zij een hun toegezonden geschrift van mij hebben ontvangen.

Wees ook zelf met de uwen hartelijk van mij gegroet met hoogachting en vriendschap

[in potlood:] gij kunt hieruit zien dat het vervolgd zal worden

=== 16-9-1873 / 63-64 ===
WelEd. Heer!

Het doet mij van harte leed, dat de rhumatiek u nog maar niet verlaten wil, het gure herfst weder, dat ons zoo midden in den zomer overvallen is, doet daar veel kwaad aan, doch thuisblijven, u warm koesteren en de nodige dosis patientie onder toezicht van den Docter, maar vooral onder opzicht van uw vrouw, zullen u, hoop ik, spoedig weer kalfateren.

Zeer veel genoegen daarentegen doet het mij, dat Prof. Hofstede de Groot u een bezoek gebracht en het HS gezien heeft, want juist het zien van het HS zelf is het eenvoudigste en beste argument om van de oudheid van het stuk overtuigd te worden. Het spijt mij daarom ook menigmaal, dat niet een klein gedeelte, b.v. het laatste katern (dat een los fragment is) bij mij kan berusten. Ik weet wel dat gij niet kunt besluiten er iets van uit handen te geven, maar terwijl ik u in dat opzicht gelijk geef en uwe motieven volkomen eerbiedig, blijf ik het nog altijd voor mijne positie tegenover belangstellenden als zeer wenschelijk beschouwen.

Intusschen begint het boek in het buitenland de aandacht te trekken. Ik zend u hiernevens een lijstje van plaatsen en Boekhandelaren, die exemplaren in commissie hebben ontboden, van Stokholm tot Perth is dus reeds het boek verspreid, bij Finnen en Magyaren.

Met een woordenboek ben ik steeds bezig en tevens met de bouwstoffen voor eene spraakkunst, mear dat is een werk van langen adem, waarvoor ik eigenlijk vijf en twintig jaren jonger wezen moest. Mijne Nicht is in de aangevangen Duitsche vertaling blijven steeken. Het is ook veel beter, dat een of ander Duitsch geleerde dat eens aanvat.

Tegelijk met dezen zend ik u een vijftal afdrukken van de schets van Ds. Reitsma’s voorlezing. Van het volgende zal ik u te eignen tijde op de hoogte houden.

Hartelijk wensch ik u eene spoedige beterschap met uwe ongesteldheid, u en uwe familie vriendelijk en hoogachtend groetende.

[Bijlage gestempeld 63 met jaartal 1873. Kalma 46: verslag opgemaakt door J. Dirks]
<blockquote>Leeuwarden 27 Augustus [1872].

In de vergadering van het Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- en Taalkunde, is door Dr. A.T. Reitsma, predikant te Groningen, voorgedragen een historisch kritisch onderzoek aangaande het Oera Linda Bok. Bij deze lezing bepaalde de Spreker zich tot het onderzoek naar de echtheid van dat boek, om bij een latere gelegenheid te spreken over de historische waarde van dat document.

Hij behandelde met name deze drie vragen:

# Is het Handschrift, dat door Dr. Ottma uitgegeven is, werkelijk door Hiddo oera Linda Ao 1256 geschreven?
# Is dit Handschrift van Hiddo een afschrift van een ouder exemplaar door Liko oera Linda Ao 803 vervaardigd?
# Zijn de in het HS van 803 voorkomende stukken werkelijk uit den tijd van de hand der schrijvers wier namen zij dragen?

Behalve de wijze waarop het HS in de familie over de Linden is bewaard gebleven tot op den huidigen dag, pleiten voor de echtheid van dit HS de taal waar in het geschreven is, het meest overeenkomende met de taal van de oudste oud Friesche documenten; het geheel oorspronkelijke, van het latere Romeinsche afwijkende letterschrift, en het schrijfmateriaal dat daartoe is gebruikt.

Uit dit alles blijkt dat dit HS werkelijk in het midden der dertiende Eeuw moet geschreven zijn. Uit eene opmerkelijke gaping in het HS door het omslaan van twee bladen ontstaan, blijkt dat het geen origineel maar eene kopie is. Bovendien is het korte voorbericht van Liko volkomen in overeenstemming met den tijd waarin het geschreven is, en verklaart tevens waarom dit geschrift van dien tijd af niet meer kon behoren tot de nationale letterkunde, maar alleen als eene reliquie in een familie is bewaard geworden.

Dit alles leidt tot het besluit dat het HS van Hiddo oera Linda werkelijk is een afschrift van een ouder exemplaar door Liko in 803 vervaardigd. Uit de verhouding, waarin de verschillende stukken, die in dit boek zijn opgenomen, schijnt te blijken dat Adela in 558 v.Chr. is begonnen met de opteekening van de merkwaardigste overleveringen der Oudheid, dat dit werk geregeld is voortgezet in de familie oera Linda, dat echter een gedeelte van dit HS is verloren gegaan, zoodat men niet met zekerheid kan bepalen tot hoelang dit werk is voortgezet. Doch door die aaneenschakeling is ieder volgend schrijver een zekere getuige voor de echtheid der voorgaande stukken.

Men heeft geen recht, nog andere uitwendige bewijzen voor de echtheid van deze geschriften te eischen, omdat zij opklimmen tot eene oudheid, waaruit geene monumenten of geschriften, die aangaande de Friesche Geschiedenis of taal van die tijden getuigen, zijn overgebleven, met welke men deze geschriften zoude kunnen vergelijken.

Tot inwendig bewijs voor de echtheid dier geschriften wordt vooreerst aangewezen dat de algemeene cultuurtoestand, waarin Frya’s volk naar luid van deze geschriften in de zesde Eeuw v.Chr. verkeerde, volstrekt niet in strijd is, maar behoudens het eigenaardige van dit volk volkomen overeenstemt met den toenmaligen cultuurtoestand der andere oude volken. Ten tweeden wordt aangetoond dat de trant der geschiedschrijving hier nog geheel in hare kindsheid verkeert, nog geen spoor van kunst verraadt, en vergeleken mag worden met de historiebeschrijving der Grieksche Logographen vóór Herodotus.

Op deze uit- en inwendige gronden komt men tot het besluit, dat dit werk de ontwijfelbare kenteekenen van echtheid aan zich draagt, en dat Thet oera Linda Bok om zijne hooge oudheid verdient, aan de studie van onze vaderlandsche geleerden ernstig te worden aanbevolen.</blockquote>

=== zonder datum / 65 - auteur onbekend? ===
<blockquote>Mr. Hettema schreef op bl. 1 zijner Friesche Spraakleer: “De Friezen namen tegelijk met het Kristendom, het Latijnsche letterschrift in den verdraaiden vorm aan, hetwelk monnikenschrift genoemd wordt, en waarvan de Hollandsche en Engelsche zoogenaamde blackletters, alsmede de Deensche en Duitsche, zoogenaamde Gothische letters afkomstig zijn.” Alsmede, Inleiding bl. XVIII: “Men vindt geen ouder stuk dan van het jaar 1250; maar ten aanzien der meeste overblijfselen een veel ouder daarzijn in het land, toen de noordelijke bewoners noch Heidenen waren; men kan daarom het begin dier taal, in dien vorm, tot het jaar 900 brengen en derzelver verval met Gabbema op het jaar 1300 en 1350 en zelfs in dit tijdvak van vierhonderd tot vierhonderd vijftig jaren is het Friesch niet zuiver gebleven.”

“In het jaar 1350 ziet men reeds ene aanmerkelijke verandering, — die de taal een geheel ander aanzien gaf. Na 1500 is dezelve zodanig veranderd en verzet, dat zij niet meer voor dezelfde taal kan worden gehouden.”

“Het is aan het eerste dier tijdvakken, hetwelk met 1300 eindigt, dat ik mij voornamelijk in dit werk gehouden heb.”

Het spreekt dus wel vanzelf, dat het OLB, indien het in de 13e Eeuw of later ontstaan was, zich in geen ouderen vorm kon voordoen, als in dien van dat Latijnsche Monniken schrift.

Het kon in niemands brein opkomen om oud Friesch schrijvende, daartoe een ander schrift te willen bezigen.

Zelfs Hiddo oera Linda, als hij in 1256 het OLB had opgesteld, kon niet op zulk een denkbeeld komen. Heeft hij dus zich van een ander letterschrift bediend, dan moet daartoe eene bijzondere oorzaak bestaan hebben.

En deze kan geene andere geweest zijn, dan dat hij die verzameling van Stukken niet heeft geschreven, maar alleen overgeschreven naar een ouder Handschrift van voor het jaar 900, en dat hij dat HS, nagebootst heeft in den vormen en schrift waarin het voor hem lag en waar van de kennis in zijn geslacht was gewaard gebleven.

In eene vergadering van het Friesch Genootschap, waar een gedeelte van het HS ter bezichtiging werd aangeboden, was de Heer Nanninga Uitterdijk tegenwoordig. Deze, het schrift beschouwende, zeide:

“Dat HS kan niet uit de 13e Eeuw afkomstig wezen, want dan moest het in Latijnsch Monniken-schrift geschreven zjn.”

De Vergadering liep toen juist ten einde, en er was geen tijd meer over om deze opmerking te bespreken. Doch de zoo opgemerkte tegenstrijdigheid van schriftsoort en jaartal, wordt opgelost en verdwijnt voor de hierboven medegedeelde beschouwing, en gaat over in een bewijs voor de echtheid van het HS.</blockquote>

=== 27-10-1873 / 66 ===
WelEd. Heer!

De aanmerking van uw neef te E. is hoogst welkom. Zulke mededeelingen op lokale kennis gegrond zijn veel waard. Want mijne wetenschap is slechts kamerwijsheid. Ik nam Ouddorp voor Aldegâ, omdat op de kaart van Jansen 1575 dit de eenige naam was die met dien ouden naam overeenkomst had. Evenwel ligt het naar mijn zin te dicht bij Alkmaar. Ik had liever zoo’n plaats bij Hoorn gevonden ten zuiden van Medemblik, want ik moest hebben eene vaart of kanaal van Aldegamude langs Forâna voorbij Alkmarum loopende met een enge mude (Egmond) in zee. In de rigting van Berkhout, Hensbroek en Vroonen. Maar bij Hoorn vond ik geen passenden naam. Het Oudergouw bij Enkhuizen (welke naam niet op die oude kaart staat) komt in zooverre niet ongelegen, omdat ik daarbij de zuidwal van het Enkhuizer zand als oever van het Flymeer kan behouden, doch dan ben ik zuidoost van Medemblik, en niet zuid; en dan zie ik de vereischte gracht ook nog niet.

Bij de veele veranderingen die de grond van N-Holland door tallooze overstrooming en stormvloeden ondergaan heeft, zal het altijd moeijelijk blijven dit punt geheel op te helderen.

Op bl. 160 is thi græft vrsôndath ænd vrdên. Bl. 252 loopt die græft alingen thêre burch Forâna: en op bl. 252 schijnt het alsof de gracht zelve Egmude heeft geheten, waarbij de Magyaren êne cherka bouwen op de plek waar de burch Forâna gestaan had.

Bestaat er bij de Marine of bij de Waterstaat ook nog eene oudere kaart van N-Holland, als die van 1575?

Bij uwe opmerking omtrent eene periode van Ds Reitsma’s brief moet gij in het oog houden, dat het Verslag slechts eene korte opgave van de hoofdpunten van de redevoering is, (de schets van de preek). Het door u bedoelde denkbeeld is in de redevoering wel degelijk besproken. Woensdag avond houdt Reitsma die voorlezing te Groningen.

Een van mijn laatste resultaten is, dat de Pheniciers hunne oudste kolonie of stapelplaats aan de Barbarijsche kust Tunes (thans nog Tunis) genoemd hebben naar onzen Teunis. Het heeft mij van den beginne af op de leden gelegen, dat er zoo iets voor den dag zoude komen.

Gij zult mij grootelijks verplichten, als ik het laatste katern van het HS nog voor 4 of 5 weeken hier mag hebben om het op de volgende vergadering in November te kunnen produceeren. Men vraagt er mij van alle kanten naar. Gij kunt verzekerd zijn dat het niet uit mijne handen komt, en dat ik het in December terugzend.

Wees vriendelijk met hoogachting gegroet.

=== 29-10-1873 / 67 ===
WelEd. Heer!

Hierbij zend ik u het Verslag van de tweede lezing van Dr. Reitsma, die met veel genoegen en belangstelling gehoord is. De volgende vergadering zal aan hetzelfde onderwerp gewijd zijn in den vorm van wetenschappelijke bespreking, waarbij ik het woord zal voeren tot het beantwoorden van vragen, het geven van inlichtingen, enz. Het is een bewijs, dat men aan het boek eene ernstige aandacht begint te schenken. Daartoe heeft de vergadering mij opgedragen om namens het Genootschap u den wensch te kennen te geven en het verzoek, dat gij mij in staat wilt stellen eenig gedeelte van het Handschrift in die bijeenkomst te laten zien.

In mijn vorigen brief heb ik die snaar al aangeroerd, en ik herhaal dat schoorvoetende, omdat ik weet, hoe ongaarne gij daartoe zoudt besluiten. Doch ik acht het van al te groot belang voor de goede zaak, om niet bij u aan te dringen op eene ernstige overweging van mijn verzoek.

Ik heb in een doorgeschoten exemplaar eene menigte van aanteekeningen uit oude schrijvers verzameld van den meest verrassenden aard, zoodat ik geloof dat er niet veel meer is, waarvan ik niet ten volle rekenschap kan geven. Die aanteekeningen zijn meest Grieksch, Latijn en Duitsch. Als ik eens tijd heb, wil ik mij ertoe zetten om van dat alles eene schriftelijke vertaling ten uwen behoeve te maken. Nog kort geleden kwam ik op het reisverhaal van Nearchus over den tocht van den Indus tot aan den Euphraat, dat in onderscheide bijzonderheden op treffendste wijze overeenstemt met het dagboek van Ljudgert.

Nearchus noemt hen Indiers, maar weet dat zij van de andere Indiers zeer veel verschillen, bv. dat zij brieven schrijven op zamengestampt katoen (schrijffilt van katoen); dat zij het land gemeenschappelijk bebouwen em den gezamenlijke oogst verdeelen; dat zij gewapend zijn met lange bogen en pijlen, en met breede zwaarden van 3 elleboogen lengte (5 à 6 voet) (gêrt); dat zij algemeene wetten hebben en bijzondere (mêna êwa en setma); dat de dochters zonder bruidschat huwen; dat zij koningen en aanzienlijken nooit met kniebuiging, maar staande groeten. Hij vermeldt dat hun land en stad in het hindoesch ‘Pattala’ heeten, maar dat zij zelve die noemen delte, waarvan pattala de vertaling is; dat zij op het hooren van Alexander’s aankomst gevlucht zijn met hun onderbevelhebber (schout bij nacht) (dus Ljudgert); dat hun opperbevelhebber (zeekoning, dus Wichirte) een mondgesprek houdt met Alexander, die hem in het bezit laat van land en volk, maar hem in dienst neemt voor zijn verdere tocht; dat de gevluchte schepen en manschappen terug ontboden worden op vredelievende voorwaarden; dat er schepen gebouwd worden en daarop Indiers (Friesen) als stuurlieden en loodsen geplaatst worden; dat Alexander zelf ook een zeetocht onderneemt; dat Hij Hephaestion middelerwijl achterlaat om te Pattala eene burgt te bouwen; dat Alexander terugkomende die burgt gereed vindt; verder dat zij op de tocht naar den Euphraat onderweg eene haven van Carmania (Gêrt manja) aan de Persische golf aandoen, waar Nearchus aan wal gaat om Alexander en het landleger er te bezoeken.

Voor ditmaal genoeg.

Ontvang dezen in welstand en wees zeer vriendelijk gegroet.

=== 30-10-1873 / 68 ===
WelEd. Heer!

Ik heb het genoegen u te berichten, dat het toegezonde katern van het Handschrift heden middag in volkomen toestand door mij is ontvangen, em bedank u ten hoogste voor uwe welwillende bereidvaardigheid, waardoor ik mij eene krachtige ondersteuning verleend zie.

Dit in haast. Later meer. Vriendelijk groetend en hoogachtend.

=== 6-12-1873 / 69 ===
WelEd. Heer!

Hiernevens ontvangt gij een afdruk van mijne Aanteekeningen, waarvan ik u onlangs de proefvellen ter voorloopige kennisneming toezond. De Heer Kuipers heeft 25 exemplaren als present voor u bestemd, die u per boekverkoopers gelegenheid zullen toekomen.

De vroeger bedoelde vergadering van het Friesch Genootschap heeft in de afgeloopen maand niet kunnen gehouden worden, maar is bepaald op aanstaanden Donderdag.

[2] In de brieven van Verwijs vind ik een en andermaal gewag gemaakt van een stuk van het OLB dat hij vertaald en u toegezonden zoude hebben. Wat is daarvan waar? Heeft hij eenig gedeelte vertaald, dan wil ik dat gaarne inzien en vernemen, wat hij ervan gemaakt heeft. Wees in dat geval zoo goed, het mij ten spoedigste te zenden.

Kort geteden las ik een brief van eene Dame, Mevrouw Brons te Emden, die zeer hoog loopt met het OLB en blijken geeft het met voordeel en kennis gelezen te hebben. Zij is de zuster van den Heer ten Doornkaat Koolman te Norden, den schrijver van den Open brief. Maar de zuster [3] begrijpt meer van de zaak als de broer.

Er is nog een bijzonderheid die ik in de Aanteekeningen niet heb willen laten drukken. Zij is deze. Haghgâna, de broeder van Konerêd, is getrouwd met Kornhêlja de dochter van Friso. Hun zoon is Bêden. Daaruit volgt rechtstreeks, dat het geslacht over de Linden ook afstamt van Friso. (zie bl. 193.)

Ontvang dezen in welstand, met mijne vriendelijkste groete.

=== 18-12-1873 / 70 ===
WelEd. Heer!

Heden voor acht dagen hebben wij eene vergadering van het Friesch Genootschap gehouden, gewijd aan De bespreking van het O.L. Bok. Als woordvoerders van de bestrijding traden op Mr. J. Telting en Mr. A. Bloembergen, terwijl de verdediging gevoerd werd door Ds. Reitsma en mij. Het talrijk publiek was verbaasd, dat de oppositie niets dan beuzelingen, vitterijen en drogredenen wist te berde te brengen. Alles advocaten-spitsvondigheden, die het geene moeite kostte om te wederleggen. Op een tal van aanmerkingen, tot wier beantwoording de tijd te kort schoot, krijgen de Heeren van mij schriftelijk bescheid. Ik ben zeer tevreden.

Het HS is met veel belangstelling bezichtigd.

Ik verzoek die bladen nog een poosje hier te mogen houden, omdat ik bezig ben den aard van het papier te bestudeeren en te onderzoeken op welke wijze dat vroeger gefabriceerd kan zijn. De gladde oppervlakte moet dunkt mij verkregen zijn door polijsten met een soort van gladsteen, welk voorwerp in de huishouding van onze grootmoeders nog gebruikt werd. Als ik daarmede gewoon oud hollandsch papier sterk wrijf, dan krijg ik ook die gladde, eenigzins spiegelende glans.

Vertrouw mij daarom de bladen nog eenigen tijd toe, en wees gerust dat ik ze zoodra mogelijk zal terug zenden.

Wees met de uwen ten vriendelijkste gegroet.

=== 3-1-1874 / 71 ===
WelEd. Heer!

Hartelijken dank voor uwe belangstellende gelukwenschen bij de intrede van het jaar. Van mijnen kant wensch ik ook u en uwe familie alles toe wat uw welzijn en geluk kan bevorderen. Uwen zoon heb ik ook vriendelijk te bedanken voor het mij toegezonden boek van Eikelenberg, dat ik bij gelegenheid wel eens zal terugzenden, want al die N-Hollandsche steden-kronijken hebben wij hier in de Bibliotheek van het Fr. Genootschap. In de daarbij gevoegde Catalogus van L. Bergma is niets van belang voor mij.

[2] Mijn onderzoek naar de constructie van het papier in vergelijking met het tegenwoordige katoenpapier komt hierop neer:

Het is op een draadvorm geschept, waarvan de groote draden een onderlingen afstand hebben van 27 millimeter. Bij het tegenwoordige papier kan die afstand niet meer houden dan 25 of 26 mm.

Het papier is niet zoo sterk geperst als het tegenwoordige machinale papier. Vandaar is het inwendig flossiger en het blad slapper, De gladde oppervlakte is verkregen door polijsten met een gladsteen (gladde kei of iets diergelijks). Thans krijgt het papier die effenheid door de sterke persing der machine.

[3] Maar van meer belang is het onderscheid nog, dat al het hedendaagsche papier met chloor gebleekt is, welke chloor bij eene eenvoudige scheikundige proef tevoorschijn komt door een witten aanslag op zilver. Terwijl in het papier van het HS geen de minste spoor van chloor te ontdekken is. Om dat te weten te komen (en ik wilde het weten) heb ik van een der bladen een klein hoekje moeten afknippen. Dat zult gij mij hoop ik niet kwalijk nemen. Wegens het belangrijke van die proef heeft de oud-apotheker A.P.H. Kuipers, die de proef bewerkstelligd heeft, mij eene schriftelijke verklaring daarvan ter hand gesteld, die ik [4] bij het HS deponeer. Deze proef is tevens het antwoord op de vraag, hoe dat papier nu reeds meer dan zes eeuwen onveranderd heeft kunnen verduren. Het tegenwoordig papier zal het zoo lang niet uithouden, want juist die chloor doet het met der tijd vergaan. De kalk vreet de vezel op den duur weg.

Wie zijn die Heeren Pool en Vermeulen? Ik ken een Vermeulen, Archivaris van Utrecht.

Ontvang dezen in welstand met mijne hartelijkste en vriendelijkste groeten.

=== 24-1-1874 / 72 ===
WelEd. Heer!

Sedert ik voor 14 dagen op uwen brief antwoordde, heb ik van u geen nader schrijven ontvangen betreffende de aanhangige zaak. En toch ben ik nieuwsgierig te vernemen, welken loop die onderhandeling neemt. Hoe gunstiger ze voor u uitloopt, des te aangenamer zal het mij zijn. Later is mij voor den geest gekomen, dat iemand, die ongevraagd en vrijwillig zulk een bod doet, ook wel meer geven kan en wil.

[2] Iemand toch die biedt, waar geen vraag gesteld is, begint gewoonlijk niet met zijn ultimatum. Als dat gedane bod ernst is, zei mij een koopman, dan zoude ik het dubbde vragen, en dan met looven en bieden het verschil deelen.

Ik kan mij voorstellen dat die zaak u in eene spanning houdt, en hoop maar, dat zij u niet teveel zorgen baart. Moge slechts niet eene ongesteldheid de reden zijn, dat gij mij in de laatste week niet geschreven hebt.

Kan het zijn, laat mij dan spoedig iets vernemen, want gij kunt denken, dat ik er groot [3] belang in stel.

Ontvang dezen in welstand en wees zeer vriendelijk en hartelijk gegroet.

=== 31-1-1874 / 73 ===
WelEd. Heer!

Het verheugt mij dat het HS goed is overgekomen. Toen ik uw vorigen brief kreeg, heb ik het onmiddellijk ingepakt en verzonden, zonder tijd te hebben er een brief bij te doen. Bij mij waren nog altijd berustende de kopien, die gijzelf indertijd hadt doorgetrokken en ik van Verwijs had opgevraagd; die heb ik er nu bijgedaan. Daarvan zijn twee blaadjes op karton opgeplakt, waarnaar de eerste photographien genomen zijn.

Het doet mij grootelijks leed, dat gij zoo lijdende zijt. Daarom zal ik maar niet meer schrijven, ten einde u niet te veel te vermoeyen.

Van harte wensch ik u spoedige beterschap en hoop eerstdaags gunstiger bericht van u te ontvangen. Nu groet ik u en de uwen ten allervriendelijkste.

(De heer Cornelis over de Linden overleed op 22 febr. 1874)

== II. Aan Leendert F. Over de Linden 1871 en 1874-1879 ==

=== 20-7-1871 / 17<ref>In bron tussen brieven aan Cornelis.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Het bericht dat door het Nieuws van den Dag is ontmoet, is niet van mij afkomstig, maar van een penny a liner, die de klok heeft hooren luiden zonder te weten waar de klepel hangt.

Wat uw verzoek betreft, moet ik u eerlijk bekennen dat het voor mij te kostbaar zoude worden meer photographien present te geven als ik reeds hier en daar uitgedeeld heb. Doch zij zijn te krijgen, daar de Photographe de negatieve platen bewaart. Zij levert afdrukken, ad ƒ2 het stuk. Hebt gij dus zes gulden voor zulk een stel over, zend mij die dan . . .<ref>Een regel ontbreekt op kopie.</ref>

[2] dan zorgen dat gij ze ten spoedigste ontvangt, tegelijk met een fragment van Worp van Thabor, dat ik binnen kort aan uw vader moet terug zenden.

Groet zEd vriendelijk van mijnentwegen.

=== 24-2-1874 / 1 ===
WelEd. Heer!

Met groote deelneming en leedwezen las ik uwen brief meldende het overlijden van uwen waardigen Vader. Ik besef dat dit voor u allen en in de eerste plaats voor uwe Moeder een zwaar verlies is. In de laatste dagen maakte ik mij wel wat ongerust wegens het uitblijven van nadere tijding, doch stelde mij niet voor dat ’s mans ongesteldheid zoo spoedig een zoo noodlottige afloop zoude hebben. In de laatste jaren met hem in zoo vriendschappelijke en interessante correspondentie, heb ik hem leeren kennen en achten als een flinken, helderen, rondborstigen en rechtschapen man, aan wien de herinnering bij mij altijd levendig en aangenaam blijven zal. Want het deed mij altijd genoegen zijn klaren eenvoudige juiste denkbeelden t lezen, en het was mij evenzeer een genoegen gelegenheid te hebben om aan hem te schrijven. Zijn brieven liggen ook bij mij zorgvuldig bewaard als een aandenken aan zijnen welwillenheid en in mij gestelde vertrouwen. Gaarne had ik hem nog eenige rustige en onbezorgde levensjaren toegewenscht.

Wees zoo goed mijne vriendelijke en deelnemende groete over te brengen aan Mejfr Uwe Moeder en uwe verdere familie.

Het zal mij aangenaam zijn met u in briefwisseling te blijven zoo vaak er iets belangrijks en wetenswaardigs voor komt betreffende het HS waarin ik veel belang stel.

Met achting en vriendelijke groete,

=== 21-4-1874 / 2 ===
WelEd. Heer!

Ik was juist voornemens u te schrijven, toen ik uwen brief ontving. Ik ben reeds begonnen met een stuk te schrijven, waarin ik met de Akademie afrekening zal houden. Zij die dat daar schrijven, zijn de kliek van Verwijs, en juist daarom zal ik tegenover het oordeel van de Akademie stellen het oordeel van Verwijs in zijn brief van 13 Oct. 1867, ’t welk door hem ook nooit openlijk is teruggenomen. Ik denk de gansche geschiedenis te geven van hetgeen er met het HS is voorgevallen, want nu de Akademie ons voor bedriegers uitmaakt, mag ik het er niet bij laten zitten. Daarbij verzoek ik U mij de handen vrij te laten om van uw vaders brieven dat gebruik te maken ’t welk ik zal nodig vinden.

In de Gottingische Gelehrten Anzeiger wordt beweerd, dat ik het boek geschreven heb in 1870 onder den indruk van de vrees voor de Pruissen, en wel het heb geschreven in het Hollandsch en vervolgens in het oud Friesch vertaald, zurücküberstzt.

Als mijn stukje gedrukt is, zal ik u eenige exemplaren voor uwe familie toezenden.

Uw brief aan de Akademie is best. Als zij in laten komen en ter vergadering verschijnen, vertel dan maar eenvoudigweg al wat gij weet. Daarbij moet ik u mededeelen, dat in eene vorige vergadering der Akademie Professor Land een Syrisch Handschrift uit de 12e Eeuw vertoond heeft op gelijksoortig papier als dat van het Friesche Handschrift.

Meld mij s.v.p. eens wat er wordt van het door den Ingenieur Turk gedaan bod van £ 1000 en wie de Engelsche Heer is uit wiens naam hij dat bod gedaan heeft. Ik vermoed dat het dezelfde zijn zal, die eens het HS voor £ 100 maar heeft willen meepakken.

Tot bevestiging van mijn betoog, dat de oorspronkelijke Germanen zijn de Gêrtmannen, die zich onder Wichhirte bij den mond van de Eems hebben neergezet, schrijft mij de Heer ten DorenkaatKoolman, dat in Oost-Friesland, en nergens elders, de geslachts of familienaam German nog bij verscheidene oude boerenfamilies wordt aangetroffen en wel in zonderheid in den omstreek van Norden sedert onheugelijke tijden bestaat.

Met vriendelijke groete ook aan uwe Moeder hoogachtend,

=== 22-4-1874 / 3 ===
WelEd. Heer!

De heer Kuipers is zeer ingenomen met uwen brief aan de Akademie en laat u voorstellen om dien te laten drukken en gratis verkrijgbaar te stellen onder dezen titel:

Open brief aan de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (afdeeling Letterkunde) van L.F. over de Linden, naar aanleiding van het voorstel van den Heer Leemans omtrent het Oera Linda Bok.

Antwoord mij per omgaande of gij dit goed vindt, dan zullen wij wel voor alles zorgdragen.

In haast, met vriendelijke groet,

=== 25-4-1874 / 4 ===
WelEd. Heer!

Ons idee omtrent het drukken van uwen brief hebt gij niet goed begrepen. Het doel is niet voor het groot publiek en voor den handel, maar om gratis te verspreiden aan belangstellenden (drukken als manuscript).

Uw brief is zoo waardig gesteld, dat het de grootste goedkeuring wegdraagt. Maar wij kunnen niet bij allen daarmede rondgaan en toch zijn alle belangstellenden begeerig te vernemen, welke houding wij aannemen tegenover de Akademie. De slag in het aangezicht ons door de Akademie toegebracht, is door alle couranten uitgebazuind, nu moeten de belangstellenden weten, dat wij niet stilzitten. In uwe brief staat ook niets dat de Akademie kwalijk kan nemen. Daarom, vertrouw mij, moet uewe brief niet geheim blijven. Kuipers zal u een 100tal zenden, die deelt gij en uw broeder te Amsterdam rond naar eigen verkiezing.

Zoo doen wij ook voor al aan inteekenaren van het boek en leden van het Friesch genootschap. Want de koopers en bezitters van het boek moeten weten waar zij aan toe zijn, moeten zien dat wij geen oplichters zijn. Daarom is een mededeeling plicht.

Mijne kleine (maar krachtige) brochure: de koninklijke Akademie en het Oera Linda boek, is reeds op de drukkerij. Zij bevat een verhaal van al wat er met het HS gebeurd is, en wat de Akademie vooraf weten moet, eer zij kan onderzoeken. Ik stel tegenover machtspreuken feiten, niets dan feiten, opgegeven met dag en datum. Gij zult het wel zien. Het sluit met eene gunstige aannkondiging enbeoordeeling in den Cataloog van Trübner en Co. te London.

Wees vriendelijk gegroet.

[P.S.] Nog wat, den brief van Prof. Boot, mijn voormalige collega, heb ik met genoegen gelezen. Ik heb vroeger wel met hem over het boek gesproken. Hij is verleden zomer bij de lezing van Reitsma hier tegenwoordig geweest. Daaruit kunt gij reeds begrijpen, dat hij met de schreeuwers niet instemt. Als hij de Akademie niet competent houdt, dan ben ik volkomen van hetzelfde gevoelen. Geen van hen heeft kennis van de Oud-Friesche taal.

=== 3-5-1874 / 5 ===
WelEd. Heer!

Uw brief aan Prof. Boot, waarvan gij mij kopie zendt, hadt gij gerust achterwege kunnen houden. De Heeren, die ons de onbeschoftste beleedigingen in alle kranten naar het hoofd gegooid hebben, verdienen waarlijk geene égards of excuses van uwe zijde. Die Akademie heeft gister mijne brochure ontvangen. Uw denkbeeld dat de Akademie mij zoude uitnodigen, kan niet verwezenlijkt worden. Ik ben een oude man van 70 jaren, die niet meer zoo ver van huis gaat. Als de Akademie mij wat te zeggen of te vragen heeft, dan kan ze bij mij komen, in den persoon van mijn Neef, Mr. Dirks, lid der Akad. en President van het Friesch Genootschap, die buiten dien alles weet, wat er in die zaak is voorgevallen. Maar de Akad. behoeft niets te vragen; al wat zij weten moet, kan zij lezen in mijne Inleiding, en in de Aanteekeningen. Bovendien is het eenige punt in kwestie eigenlijk dit materieele feit, dat het HS een manuscript uit de dertiende Eeuw is, daarin bestaat de echtheid. Al had Hiddo overa Linda er niets dan leugens in geschreven, dan was daarom toch het geschrift echt als een geschrift van H.O.L. in de 13e Eeuw.

Wat staan er niet een boel onwaarheden in de werken der oude en der Middeleeuwsche schrijvers, maar daarom zijn die boeken toch echt die zijn geschreven door die personen en dezen tijd, waarvan zij den naam dragen. Heeft H.O.L. zulk een werk kunnen verzinnen, dan mag de Akademie wel den hoed voor hem afnemen.

Voor al;le dingen moest de Akademie weten, welk eene rol Verwijs in deze zaak gespeeld heeft en daarvoor heb ik naar behoren gezorgd, door eens generale afrekening te houden.

Mijne brochure is reeds in Zwitserland bij de Heeren die zich met de paalwoningen bezig houden. Ook heb ik een exemplaar gestuurd aan Pannenborg te Zurich, wel moge ’t hem bekomen.

Dirks, Boot en anderen zitten in de pruimen en gevoelen dat de Akademie zich gecompromitteerd heeft.

Wees vriendelijk gegroet.

[P.S.] Gij hebt zeker nu de 12 exemplaren al ontvangen, niet waar?

Ik amuseer mij met het boek nog eens te kopieeren in het origineel letterschrift. Daarbij wenschte ik wel zoo goed te kunnen schrijven als gij doet.

MIN ÉRBÍDNESSE TO JO (pag. 228.)

=== 23-5-1874 / 6 ===
WelEd. Heer!

De Akademie kruipt in de schulp en wil zich thans verschuilen achter de Notulen, alsof hetgene de secretaris goed gevonden heeft niet in de notulen te schrijven, daarom ook niet in de vergadering gebeurd en gezegd is. Zij wil nu de schuld schuiven op een paar leden, maar juist die leden (Van den Bergh) hebben zich gehaast om hun oordeel als dat van de vergadering in alle kranten uit te bazuinen. Bovendien erkent Prof. Boot dat de discussie dien loop genomen heeft, d.i. dat die redenaties de motieven geweest zijn van het besluit der vergadering.

Des avonds na die vergadering heeft Van den Bergh zich bij Eekhoff erop beroemd, dat hij nu het OLB den genadeslag gegeven en voorgoed dood gemaakt had. Daarom moest ik te meer eens toonen dat het OLB zich zoomaar niet laat doodslaan.

Ik heb eene belangrijke ontdekking gedaan: Die tijdrekening of jaartelling nêi Atland sunken is, heeft niet alleen bestaanm, maar is altijd blijven bestaan en bestaat nog. Zij komt nog (altans tot voor weinige jaren) voor in de Almanakken. Neem b.v. een almanak van 1840, dan zult gij op de 1e bladzijde o.a. lezen:

het 5789 jaar der Schepping,

5601 jaar der Joden,

4033 jaar na den Zondvloed.

Wat beteekent dit laatste? Wel: 4033 - 1840 = 2193 v. Chr. Dat is het jaar, waarin Atlant sunken is. Men heeft nooit dat woord zond-vloed kunnen verklaren. Het is eenvoudig verbasterd uit sinkflod, zink vloed. Het heeft geene betrekking op den Noachitischen vloed, want dien kunnen de tijdrekenaars niet later stellen als 2329 vóór Chr., ’t welk geven zoude 2329 + 1840 = 4169 n.d.z. Zoo hebben wij thans 1874 = 4067 na den zinkvloed (niet 4203 na Noachs vloed).

Doe den Heer Bakker Dirks opmerken: 1o dat geene marine den Schout bij nacht kent, dan alleen de onze, en 2o dat alle rangtitels uitheemsche woorden zijn, maar de schout bij nacht alleen een hollandschen (frieschen) naam draagt. Dit bewijst dat die titel diep in de taal van ons zeewezen wortelt. De Sêkêning is Admiraal geworden, maar de Skelte bi thêre nacht is door alle tijden blijven bestaan. De vloot van Teunis en Inka was eene handelsmarine, al liep er wat kaapvaart onder. De eigenaardige beteekenis van den naam duidt aan dat de skelte bi thêre nacht het kommando had als de sêkêning sliep.

P.S. Het doet mij pleizier, dat het drankje ’t welk ik voor de Akademie klaar gemaakt heb, zoo goed efekt gesorteerd heeft.

Gij moet vooral in het oog houden, dat wij de Akademie niet om een onderzoek verzocht hebben en dat wij dat ook niet verlangen, omdat wij de Akademie niet erkennen als een rechter, aan wiens uitspraak wij ons zouden moeten onderwerpen.

Ik zond u dat boek van Vervou omdat het zeer merkwaardig is voor de Historie van Oldenbarneveld, en tevens van de Dortsche Synode.

Te zijner tijde zal ik u ook zenden de 4e afleverig van de Friesche Oudheden, die met de beschrijving hare voltooijng begint te naderen, waarmede het werk kompleet zijn zal.

Wees met uwe familie zeer vriendelijk gegroet.

=== 9-8-1874 / - (7) ===
[deze brief zat bij Luitse (en kennelijk ook Tresoar) tussen brieven LFoL]

[1] WelEd. Heer!

Met zeer veel belangstelling heb ik uw bericht ontvangen omtrent het bezoek van de Prinsen von Saksen en Meininger. Het bezoek van zulke Hooge personen kan niet nalaten de belangstelling te vermeerderen. Komt dat gezelschap te Leeuwarden, dan wil ik gaarne, als men het verlangt, alle inlichtingen en opheldering geven, waartoe ik in staat ben; te meer daar de Hofrath Eggeling op de hoogte van het Boek is. De Heer de Marez Oyen is onder den indruk van de Kon. Ak. heeft zeker de uitnodiging aan Verwijs bedacht, waarvoor deze zich wijsselijk verontschuldigd heeft. - Mijn toegediend drankje aan de Kon. Ak. heeft zijne uitwerking gedaan. Winkler heeft uit boosheid zijne betrekking [2] als Bibliothekaris en Lid des Bestuurs van het Friesch Genootschap neergegooid, hetgeen mij zeer aangenaam is. ''Il n'y a que la vérité qui blesse.'' En ik heb den spijker op den kop geslagen.

De stukken in de Deventer Courant lees ik ook met uitstekend genoegen. Doch ik ben nog niet te weten gekomen wie de schrijver is. De gissingen daarover loopen zeer uiteen. Hij heeft intusschen het boek goed bestudeerd en vrij juist opgevat, schrijft onderhoudend en behandelt zijn onderwerp meesterlijk, doch geeft wat te veel toe aan een zucht tot aardigheden en gezochte vergelijkingen, bijvoorbeeld van de ‘Finnen’ en ‘fijnen’, waardoor de oppervlakkige lezer in de war gebracht wordt, en allicht in den waan geraakt, dat die toepassingen in het Boek gelegd zijn. Fin als woord [3] staat gelijk met ons fijn, maar de beteekenis openbaart zich in het afgeleide bijv. nw. finnich (vinnig).

Die stukken zijn te uitvoerig om door andere Couranten overgenomen te worden. De Heer Kuipers heeft den uitgever voorgesteld om te zijner tijde de stukken bijeen te voegen en als een afzonderlijk boek uit te geven. Of de Lange daartoe zal overgaan is mij nog niet bekend.

Groet uwe Moeder vriendelijk van mijnentwege.

Gaarne zal ik u wederschrijven, als er iets belangrijks voorkomt, evenzoo is het mij ook hoogst aangenaam brieven van u te ontvangen.

=== 4-3-1875 / 7 (8) ===
WelEd. Heer!

In langen tijd heb ik geene bijzondere aanleiding gehad om aan u te schrijven, doch nu biedt zich die aan en maak ik er gebruik van. Hiernevens zend ik u een ruw geteekend schetsje (ik kan het niet beter), waarin gij dadelijk de sijfers in het Juul zult herkennen, alleen daarin verschillende, dat de hoekige vormen wat zijn afgerond.

Waar komen die weg? vraagt ge. Uit Spanje, en wel uit de beroemde Alhambra; onder het lof en krulwerk waarmede dat prachtstuk van Moorsche Bouwkunst versierd is, komen als architectonische ornamenten ook de nevens gaande figuren voor. Zij zijn beschreven en afgebeeld in het fraaie werk getiteld: The Arabian antiquities of Spain by James Cavanah Murphy, London 1843, gr: folio, op plaat LXXXVII. Miscellaneous parts and ornaments in the Alhambra.

De beschrijving luidt zoo: These are copied from various parts of this noble palace and will convey to the eye a better idea of the minute and diversified elegance which characterizes its almost innumerable ornaments. The line of Arabian ciphers is particularly interesting, as exhibiting the primitive form of those figures, for which we are indebted to the Spanish Arabs.

Dit laatste is meer schijn dan waarheid: wij zijn onze cijfers niet verschuldigd aan de Arabieren, om de eenvoudige reden, dat deze nooit zulke figuren als cijfers gebruikt hebben en wij die dus ook niet van hen hebben kunnen overnemen. De arabische cijfers hebben deze gedaante: ١٢٣٤٥٦٧٨٩٠

B.v. ١٠ = 10, ٢٠ = 20, ٥٠ = 50, ٦٩ = 69, ٣٠٠ = 300, ١٨٧٥ = 1875.

Die Arabische cijfers hebben niets gemeen met de onze. - De figuren van de Alhambra staan daar ook niet als getalmerken, maar alleen als architektonische ornamenten. En vanwaar hebben de Spaansche Arabieren die vormen ontleend? Van het Fryas schrift in het juul geteekend, zoo als het Oera Linda Boek dat bewaard heeft.

Sterker bewijs voor de oorspronkelijkheid, echtheid en oudheid van het Fryas schrift en daarmede van het Boek zelf, kan er niet gewenscht worden. Deze belangrijke bijzonderheid heb ik te danken aan den Her Dr. Campbell, Directeur der Koninklijke Bibliotheek te 's-Gravenhage.

Teeken gij de gebrekkige schets, die ik hier insluit eens netjes over, en laat het zien aan elk die het waard is. Wees daarbij vriendelijk gegroet en breng mijne groet ook aan uwe familie. Vaarwel.

=== 17-3-1875 / 8 (10) ===
WelEd. Heer!

Gaarne wil ik kortelijk uwe beide vragen beantwoorden.

1e vanwaar het verhaal (of de beweering) dat wij (de Westersche volken) onze cijfers van de Arabieren zouden ontleend hebben?

Het is geen verhaal, en steunt op geen geschiedkundig bericht hoegenaamd, maar een uit de lucht gegrepen gissing, die het lichtgelovig publiek sedert drie eeuwen nagepraat heeft. Vel is daarover geschreven. Toen de Geleerden op de vraag kwamen vanwaar onze sijfers ontstaan waren, gingen zij uit van de stilzwijgende veronderstelling, dat zij uit den vreemde komen moesten; want dat de volken van Midden- en Westeuropa ook zelve iets zouden hebben uitgevonden, kon in geen geleerde hersenen destijds opkomen. Daarom giste de een dat de Hebreën, de ander dat de Pheniciërs, een derde dat de Egyptenaren de uitvinders van onze sijfers zouden zijn. Elk voerde even veel geleerdheid aan voor zijne meening. Het meeste ingang vonden de voorstanders van de Arabieren, omdat men van deze wist, dat zij getalmerken gebruikten van een tientallig stelsel. Men vergat daarbij echter, dat als wij de sijfers van de Arabieren hadden leren kennen en gebruiken, zij ook noodzakelijk de vorm van die arabische sijfers hadden moeten overnemen. En zoo is die gissing als gangbare waarheid aangenomen.

Wat uwe andere vraag betrof, wat bewijs er is voor mijne stelling, dat de figuren in het lofwerk van de Alhambra van het Fryas schrift ontleend zijn, daaromtrent kan ik alleen dit zeggen. Een positief bewijs is er niet voor, maar alleen een negatief bewijs. Namelijk, zij hebben ze nergens anders vandaan kunnen krijgen. Het zijn kennelijk niet toevallige fantasievormen, maar opzettelijke nabootsingen van figuren die men ergens gezien heeft. En waar kunnen ze die anders gezien hebben, dan in de vormen der westersche sijfers?

Die deze beweering wat bout vindt, moge de laatste vraag zelf beantwoorden, en aantoonen, waar die figuren dan elders gevonden zijn.

Het zal mij genoegen doen, van u te vernemen wat Ds Grottendiek van zijn onderzoek voor den dag brengen zal. Maar dit verzoek ik u, aan ieder altijd voor oogen te houden, dat niemand het wezen van het boek kan beoordeelen, die niet de taal volkomen verstaat, en al de nuances in het verschil van taalvormen, spelling en stijl in al de stukken kan nagaan en opmerken, die in het boek verzameld zijn.

Met vriendelijke groeten,

[bijlage:]

Wat de betrekking aangaat tusschen het Latijn en de Germaansche talen: zijn de taalkundigen het eens dat het Latijn bestaat uit een grieksch en een ongrieksch element. Dit ongrieksche element, zegt Grozefeni (?) is het Keltisch of Germaansch, en te zoeken in die woorden welke het Latijn met het Duitsch gemeen heeft; en verder, dat alle woorden en woordvormen, die niet uit het Grieksch afstammen, van Keltischen of Germaanschen oorsprong zijn.

Vroeger heeft Functius reds gezegd, dat het Keltisch de moeder en het Grieksch de leermeesteres van het Latijn geweest is. Indien nu (voeg ik er bij) de Keltische en Germaansche talen dochters zijn van Fryas taal, dan is het oudste Friesch de grootmoeder van het Latijn.

De Godsdienst der oude Peruanen staat uitvoerig beschreven in de Geschiedenis der Godsdiensten van alle Volken, Amsterdam 17737 en 1792.

=== 17-5-1875 / 9 (11) ===

WelEd. Heer!

In dank zend ik u den brief van den Heer W.M. terug, dien gij mij den 9 dezer ter lezing hebt toegezonden. Ik heb dien met genoegen en belangstelling gelezen en den vrienden laten lezen. Dat de corr: van het Handelsblad niets van zich laat hooren, schrijf ik daaraan toe, dat bij over dat punt niet schrijven kan zonder afbeeldingen erbij te voegen, en om die afteekeningen in de courant te laten afdrukken, daar zit de groote zwarigheid.

Ds Grottendiek studeert lang op zijn onderwerp. Dat zij zoo. Ik vrees dat de tekst hem de slim is.. Intusschen zend ik u een L. krant, waarin gij het begin vindt van een reeks van beschouwingen, die later in een bundel; vereenigd zullen uitgegeven worden. De schrijver wil onbekend blijven. Hij is een oud Akademie-vriend van mij, eenigszins zonderling van karakter. Vandaar zijn eenigzins vreemde schrijfwijze, die bij de eerste lezing stroef en duister schijnt, maar bij herhaalde lezing duidelijk en klaar wordt. Het vervolg zal met ongelijke tusschenposen verschijnen. Verwacht dat dus niet geregeld wekelijks. Ik zal het u telkens sturen. Dit is nog maar de inleiding om met de Akademie afrekening te houden.

Gaarne zal ik uw portret voor mijn verzameling ontvangen.

Wees hartelijk gegroet, in welstand,

Den Heer L.F. over de Linden.

Vrage: is die F ook "Frêthorik"?

=== 3-9-1875 / 10 (12) ===

WelEd. Heer!

Ik dank u vriendelijk voor de toegezonden portretten van u en uwen broeder, en veroorloof mij de vraag, welke betrekking die broeder bekleedt. Gij hebt, meen ik, ook nog twee broeders in Amsterdam, die mij ook nog onbekend zijn; wees zoo goed mij eens de namen van uwe geheele familie op te geven. Hoe gaat het uwe moeder, waar is zij tans? Die conditie bij den Heer Toens alhier schijnt zij niet te hebben gekregen, ik heb er altans niet weer van vernomen. Het leek mij ook voor haar niet aannemelijk toe, als N.Hollandsche in een Friesche stad, waar zij geheel zonder betrekkingen zich al te vreemd zoude vinden. Hoe gaat het met de weezen van uwen in de Oost overleden broeder?

Het verslag in de N. Rott. Courant houd ik voor eene persiflage van de beide Kamper sprekers, die de Vergadering afschuwelijk verveeld hebben, omdat onder de Hoorders niemand was die het OLB kende of van hunne redeneeringen iets begreep.

De Heer B. Vinkers is leeraar voor het Engelsch aan de H.B.School, overigens mij onbekend.

De Heer N. Uitterdijk is Archivaris der Stad Kampen. Deze heeft eens eene Vergadering van het Friesch Genootschap bijgewoond, waar ik het laatste kahier van uw HS heb geproduceerd, daartoe expres door uw Vader overgezonden. Hij heeft dus zelf een gedeelte van het Handschrift gezien, en maakte er deze aanmerking op, dat als het HS in de 13e Eeuw vervaardigd was en gekopieerd naar een ouder HS, de afschrijver wel niet de moeite genomen zoude hebben zulke vreemde karakters na te teekenen, maar zich bediend hebben van het destijds gebruikelijke Latijnsche monnikenschrift!!! N.B., alsof niet in de Middeleeuwen de Grieksche, Arabische, Syrische, Hebreeuwsche enz. handschriften in hun eigen letterschrift gekopieerd werden, -- en alsof het voor een vervalscher gemakkelijker ware, een letterschrift (en wel een zoo volkomen) uit te vinden, dan voor een afschrijver om een voor hem liggend schrift na te maken. - De vergadering liep toen ten einde, zoo dat hij geene gelegenheid had om zijne wijsheid nader te ontwikkelen. Dat is Kampoer kritiek en wel van een Archivaris!

Ik hoop dat de beide Heeren hunne stukken in druk uitgeven.

Et pur se muove, schrijft gij. Zoo is het. Het OLB is in de wereld, en geen mensch krijgt het er weer uit.

Dr. A. Vitringa, Rector te Deventer (vroeger te Enkhuizen), schrijver van de Hist. Schetsen, schreef mij onlangs:<blockquote>"het naif geestige OLB is eene oase in de woestijn onzer tegenwoordige natiionale Literatur. Dit is zeker, dat nu het Buitenland zich met de zaak gaat bemoeijen, de Kon. Akademie zich verregaand gecompromitteerd heeft. - Neem mijn geschrijf als van iemand die zich verfrischt en opgewekt voelt door de lectuur van ’t OLB en die U recht dankbaar is, dat gij hem dit geestesgenot verschaft hebt."</blockquote>Gij vraagt of ik eens aan den Helder kom; ach! dat is te ver voor een oud man van 71 jaren.

Wees vriendelijk gegroet met uwe familie.

P.S. uw vader wist mij van zijn voorouders geen vroeger bericht te geven, dan van zijn Grootvader Andries. Zoude er op de Gemeente of Kerkregisters te Enkhuizen ook nog iets te vinden zijn, dat leiden kan tot vroegere geneallogische nasporingen. Ik meen dat een Neef van u aan de secretarie te Enkhuizen werkzaam is, wellicht is die in de gelegenheid daaromtrent navorschingen te doen.

Denk daar eens over na.

Ik heb altijd nog een flauw vermoeden, dat het dorp waarvan Frethorik (zie bl. 160) en Konered (zie bl. 194) schrijven dat zij Liudwert noemen, waar (bl. 196) al huizen in reien staan, en waar een haven wordt aangelegd, het eerste begin geweest is van de plaats die later als stad Enkhuizen genoemd is.

Doch de oude kronijk van Enkhuizen geeft mij dienaangaande geen licht.

=== 3-10-1875 / 11 (13) ===

WelEd. Heer!

Heb dank voor uwe mededeelingen aangaande uwe familie, en vooral voor de lektuur van den brief van BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|J.B. Vinckers]]], dien ik ook aan den Heer Kuipers heb laten lezen. Wij hebben er hartelijk om gelachen. Gij hebt volkomen gelijk dat een man die op grond van de spraakregelen der vergelijkende taalphilosophie der Indogermaansche talen uit het Sanskrit, de Engelsche taalgeleerden verwijt, binnen ’t halfuur op diezelfde gronden de kwestie omtrent de echtheid van het OLB voor goed uitmaakt. Maar als de Engelsche taalgeleerden en schrijvers hunne taal niet kennen, dan is het natuurlijk dat de schrijvers van het OLB, die geene taalgeleerden waren, en zelfs op school geene grammatika geleerd hadden, hun Friesch niet volgens de spraakphilosophie van BV konden schrijven. Ja, als zij dat hadden kunnen doen, zou dit het grootste bewijs voor de onechtheid dier geschriften zijn, dewijl zij dan leerlingen van de Kamper HBSchool geweest waren.

Verzoek den Heer BV dat hij eene bladzijde uit het OLB overbrenge in den vorm dien het Friesch b.v. in de 3e Eeuw v.C. moet gehad hebben.

Heb tevens de goedheid Z.E. te herinneren, dat de kwestie in de eerste plaats zuiver materieel is, namelijk dat het pak oud beschreven papier (onafhankelijk van taal en inhoud) zoo als het daar ligt een Handschrift is uit de 13e Eeuw, en aan alle eigenschappen van hadschriften op papier uit dien tijd beantwoordt. Vergel. mijne Inleiding bl. XXIV en XXX.

Hiernevens zend ik u de kopie van een stuk uit een brief van Dr. Bolhuis van Zeeburg aan den heer W. Eekhoff. Welk een onzin!

Is aan den Helder de Navorscher voor u toegankelijk, zie dan daarvan de laatste Nos. in en pas op de volgende want binnenkort zult gij daarin een stuk vinden van Ds. Leenderts te Medemblik, à la BV die zal de vraag ook in een amering [=oogwenk] uitmaken.

Hebt gij uwe boeken van Ds. Grottendiek al terug?

De Nederlandsche taalgeleerden, die het nooit eens geweest zijn en het nooit eens zullen worden, hebben ook geen verstand van hunne hollandsche taal. Dat is dunkt mij nog al troostelijk in het onderhavige geval, want geen boek is dan ooit in goed hollandsch geschreven.

Ontvang mijne vriendelijke groete. Vaarwel!

=== ..-1-1876 / 12 (14) ===

WelEd. Heer!

Uit uwen brief van 1 Jan. bleek mij niet dat gij exemplaren hadt ontvangen van de Tweede en vermeerderde uitgave mijner Aanteekeningen enz., ofschoon die reeds voor Kersttijd bij u hadden kunnen wezen. Daarop heeft de Heer Kuipers u nog eenige exemplaren per post toegezonden, die gij, naar ik vertrouw, nu wel zult gekregen hebben. Ik had het er op aangelegd dat zij in het licht verschenen tegelijk met het stuk van Gallée in de Gids, opdat het publiek zou kunnen zien, dat ik nog altijd werkzaam ben en mij voor al dat tegengeschrijf mij niet laat van de wijs brengen of bang maken.

Dat ellendig prul van Gallée is geen antwoord waard; het is niets dan napraterij van BV Er staat niet eens één enkeld eigen denkbeeld in. Daardoor had ik ook met de tweede uitgave mijner Aanteekeningen hier niet op behoeven te wachten. Intusschen beginnen door de ongerijmde wauwelarij van Gallée bij het publiek toch de oogen open te gaan. Bij het lezen van de lijst der brochures, die Gallée daar bespreekt, vraagt men: waarom maakt hij volstrekt geene melding van Ottema’s geschriften?? Waarom ignoreert hij die? En waarom doen ze dat allen? Dat is geen eerlijke kritiek, maar lage polemiek.

Ik antwoord daarop, dat geen van die schreeuwers het OLB zelf gelezen heeft. Dat heb ik verleden zomer den Heer Hartoch Heys van Souterveen in zijn gezicht gezegd. Die pretendeerde ook het boek gelezen te hebben, maar ik antwoordde, dat hebt giju niet kunnen doen, gij hebt slechts vluchtig en oppervlakkig mijne vertaling gelezen, doch om over een boek te oordeelen, moet men het in originali bestuderren, en gij verstaat geen Frisch, veel minder oud-Friesch, en hebt evenmin het Handschrift gezien. Dat moest hij erkennen!

Wees vriendelijk gegroet. Hartelijken dank voor uwe nieuwjaars wenschen. Geniet ook met uw gezin veel zegen en voorspoed.

=== 6-1-1876 / 13 (15) ===

WelEd. Heer,

Ten hoogsten dank ik u voor uw vriendelijke begroeting bij den aanvang van het jaar. Moge het ook u en uwe familie in alle opzichten wel gaan in gezondheid en voorspoed, dat is mijn hartelijke wensch.

Heb dank voor de medegedeelde brieven van NU [Uitterdijk] en F.H. [Haverschmidt]. Ze gaan hiernevens terug. Van de laatste heb ik afschrift genomen om daarvan later gebruik te maken, naar gelang van omstandigheden. Het zoude ontijdig zijn, daar aan nu ''publiciteit'' te geven, dewijl hij uitgelokt is ten gevolge van een ''particulier'' schrijven van Bolhuis van Zeeburgh aan Eekhoff. Zoodra B.v.Z. het tweede gedeelte uitgeeft van zijne Kritiek der Friesche Geschiedschrijvers, waarin hij gedreigd heeft het OLB à faire te zullen nemen, dan kunnen wij met de verklaring van PP [Piet Paaltjes] voor den dag komen.

Toen die laffe ui in den N. Spectator stond, is F.H. (een leerling van mij) al spoedig tot mij gekomen om mij zijn leedwezen daarover te betuigen en de verzekering te geven dat P.P. daaraan even onschuldig was als hij zelf en dat hij nooit iets gezegd had ’t welk aanleiding tot zulk eene bespottelijke beweering had kunnen geven.

Intusschen wacht ik af ''wat'' en ''hoe'' B.v.Z, doen zal, en zal u dan melden, hoe in dezen te handelen is, ’t zij door u ’t zij door mij. Gij echter kunt gerust den brief van F.H. laten lezen aan elk en overal, waar de gelegenheid zich aanbiedt.

De handelwijze van Grottendiek is die van een schurk. Ik vrees dat hij uwe boeken enz. aan Leenderts te Medenblik in handen gespeeld heeft. Kunt gij hem ook sommeeren bij Deurwaarders exploit tot teruggave van het geleende?

Voor eenigen tijd heb ik het portretje van uwen vader door de photographe Mejuf. Matthyssen in grooter formaat laten overbrengen, om pendant te maken met uw portret. Daarvan heb ik door den Hr. Kuipers een afdruk aan u laten toezenden. Dit schijnt nog niet tot u gekomen te zijn, misschien vertraagd door de stagnatie van de scheepsgelegenheid. Komt het niet binnenkort, zend mij dan eenige bericht. De Hr. Kuipers doet intusschen ook onderzoek.

Van de Engelsche vertaling heb ik nog geen stellig bericht, later dan dat de uitgave op de banden na gereed is, en dus spoedig te wachten. Wat dus Seyffart meent te weten is mij onbekend.

Wees met de uwen ten vriendelijkste gegroet.

=== 20-1-1876 / 14 (16) ===
WelEd. Heer!

Ik haast mij u de ontvangst te berichten van het zorgvuldig ingepakt portret van uwen vader. Het is fraai uitgevoerd. Dit had ik nog niet, wel een ander in zittende houding aan eene tafel, met passer in de hand.

Voor dit geschenk bedank ik u ten hoogste.

Gisteren ontving ik van den Heer Hora Siccama te ’s Hage een exp. van de Engelsche vertaling van het OLB door den Hr. W.R. Sandbach. Ik hoop en vertrouw dat hij u ook een Exemplaar zal gezonden hebben. De uitvoering draagt zeer mijne goedkeuring weg. Voor zoo ver ik nog naar de korte inzage nog kan oordeelen, schijnt mij de Friesche tekst zorgvuldig weergegeven. De vertaling is m.i. wel eens wat vrij, en daardoor soms niet zoo letterlijk met het Friesch overeenstemmende als ik in het Hollandsch getracht heb te doen. Doch het Engelsch is juist mijn fort niet, daarover zult gij beter kunnen oordeelen dan ik.

Als ik dat boek voor mij zie liggen, dan maakt het op mij een aangenamen indruk, vooral tegenover het onbeschofte stuk dat Ds. Leenderts in de Navorscher van December heeft geplaatst [JJK 75]. Dit is net zulk dom en verwaand gezeur als dat van Colmjon, maar daarbij zoo beleedigend, dat het beneden de waardigheid van een fatsoenlijk man is er op te antwoorde.

Ik meen te weten, dat de Heer Kuipers uw portret ontvangen heeft doch heb hem in de laatste veertien dagen niet gesproken, daar ik wegens zware verkoudheid huisarrest heb.

Ontvang mijne vriendelijke groete hoogachtend

=== 26-1-1876 / 15 (17) ===
WelEd. Heer!

Het verheugt mij dat de Heer Sandbach u een Exp. van zijne Engelsche uitgave gezonden heeft en dat de uitvoering daarvan U behaagt. De vertaling is gelijk gij ook ziet niet altijd juist en woordelijk, dat schrijf ik gedeeltelijk daaraan toe, dat Mevrouw Sandbach, die eene Hollandsche is, haren man daarin heeft geholpen en het met de woordelijke vertaling zoo naauw niet geholpen heeft.

De opmerkingen van den Heer Berk zijn zeer behagelijk, doch om de consequentie van de geest en zin van het OLB voor mij niet aannemelijk. In de Godsdienstleer van Frya kan ik geen inmengsel van Scandinavische Mythologie toelaten; van de drochten der Finnen en Magiaren heeft het OLB den grootsten afschuw, dat is afgodie.

Wuodin = Odin = Wodan, is niemand anders dan Wodin de oomzegger van Sterik aan de Aldergamude, en zijne vergoding tot ergernis van Fryas volk is op bl. 78 beschreven. Hem kan ik niet met Wr.alda gelijkstellen, veel min vereenzelvigen.

Dat de naam Wodin (woedend) verwant is met Od en Oð ''woede'' is duidelijk. Alle namen hebben eene beteekenis bij afleiding. Maar ''od'' is niet de Eigen naam, doch een gemeen z.v.naamwoord.

Od (woede, toorn, haat, vijandschap) trad to-ra binna, beteekent dat haat door drong in de harten der drie dochters van Irtha; die haat is natuurlijk op alle hare nakomelingen overgeërfd, en daarin ligt de oorzaak van de aangeboren, ingeschapen vijandschap vooral van Finda’s en Lyda’s nakroost tegen Frya’s kinderen. Een vijandschap die niet zal ophouden voordat de volken van Finda en Lyda zullen verdelgd zijn, en bij de eindelijke zegepraal het volk van Frya zal overblijven om de gansche aarde te beërven en alleen te bezitten.

Die vijandschap beheerscht [de] geheele geschiedenis in het OLB en duurt nog voort in onze dagen. Frya’s volk dringt door in alle werelddeelen en vestigt de heerschappij van den Europeaan over den geheelen aardbodem. Overal moet het volk van Finda en Lyda of zich onderwerpen of verdwijnen.

Hiermede heb ik naar mijn inzien aan uwe vraag voldaan. Verzoek den Heer Berk het Boek door te lezen met de pen in de hand, en de plaatsen op te teekenen waar de Engelsche vertaling onnaauwkeurig is, met bijvoeging van de meer juiste en woordelijke overzetting. Met de mededeeling daarvan zal hij mij bijzonder verplichten.

Wees met de uwen vriendelijk en hoogachtend gegroet.

=== 7-3-1876 / 16 (18) ===
WelEd. Heer!

Met veel genoegen heb ik uwen brief van eergisteren gelezen, en zal daarop later antwoorden. Nu alleen dit: het is zeer te bejammeren, dat uw vader niet op het idee gekomen is van zulk een verklaring te laten afleggen als die van de door u genoemde Heeren. Ik was in het denkbeeld dat uw vader in de eerste jaren ook het H.S. geheim gehouden had, en niet vroeger daaraan bekendheid had gegeven als door den heer Siderius (en Verwijs).

Zend mij ilico [d.i. terstond] eene copy van die verklaring (gelegaliseerd) en zend ook eene copy aan den Heer Hora Siccama te ’s Gravenhage voor den Heer Sandbach.

Laat het stuk opnemen in de Heldersche Courant, verzoek dat die het doen toekomen aan de Leeuwarder Courant ter overname.

Het door Leenderts erkende alteratief is volkomen juist, het boek is ontstaan of na 1853 of in de Eeuwen die het zelf opgeeft, d.i. in den loop van zes Eeuwen vóór Christus.

Het eiland Friesland ten N.W. van lerland is een bekende zaak, en komt voor in de reizen van de gebroeders Zeni, Genuesche zeevaarders en kooplieden in de XIII Eeuw.

Na vriendelijke groete

=== 18-3-1876 / 17 (19) ===
WelEd. Heer!

Heb dank voor de toegezonden Heldersche Courant, benevens de Verklaring en geleidenden brief. Van die stukken heb ik gebruik gemaakt tot mededeeling in de Vergadering van het Friesch Genootschap op l.l. Donderdag, waar zij met groote belangstelling zijn ontvangen. Daar heb ik ook voorlezing gedaan van de brief van Piet Paalttjes, die met te meer genoegen is aangehoord, omdat Piet een Leeuwarder jongen is.

Nog heb ik daar vertoond een volledig afschrift van het H.S., pagina voor pagina in zijn eigen schrift gevolgd, bij wijze van facsimile. En om de hoorders te beduiden dat zoo een Handschrift niet iets is dat iemand voor de grap onder een kopje thee vervaardigt, heb ik erbij opgemerkt, dat deze copie mij 300 uren werk gekost heeft. In den vorigen zomer aangevangen, heb ik het in January voltooid. Alle dagen een pagina was mijne taak, en zoo is het langzamerhand klaar gekomen. Daarbij heb ik nog eene voordragt gehouden over het OLB tegenover de traditioneele Geschiedenis, zoodat ik mijne spreekbeurt best heb besteed.

Intusschen is het OLB geheel ''uitverkocht'', Kuipers kan niet één exemplaar meer leveren; aan eene bestelling dezer dagen gedaan door iemand van het eiland Sylt kan hij niet voldoen.

De Boekhandelaar van Cleeff te ’s Gravenhage adverteert in de Leeuwarder Courant, dat hij exemplaren inkoopt voor den vollen prijs van f 4,-. Nu rijst de vraag: zulten wij een tweeden druk geven? Daarover zal de Heer Kuipers aan u schrijven.

Het Dagblad van ’s Gravenhage (Vrijdag 17 Mrt) bl. 1, kolom 4
verkondigt: "De vraag die zooveel pennen heeft in beweging gebracht:
is het OLB valsch of echt? schijnt nu beslist. De Heer P.
Leendertz. te Medenblik heeft uitvoerig aangetoond dat het òf eeuwen
oud òf niet ouder dan van 1853 kon zijn; daar nu eenige personen
daarbij verklaren, het tusschen 1848 en 1850 gekend te hebben, zou dus
de eerste conclusie de waarheid zijn,"

Ik voeg daar bij: het kompliment aan de Konkelkakademie!

Met vriendelijke groete

=== 23-3-1876 / 18 (20) ===
WelEd. Heer!

Hierbij zend ik u eene partij toevoegselen op mijne Aanteekeningen. Ik heb ze overgeschreven, en daarom deze brouillons niet meer nodig. Gij behoeft ze dus niet terug te zenden. Ik hoop dat gij er wijs uit kunt worden, er staan allerbelangrijkste zaken [in], die wellicht ook den Heer Berk te stade kunnen komen, en waarvan hij vrij gebruik mag maken. Er staan wel eens Latijnsche aanhalingen in; die zult gij wel in de gelegenheid zijn door iemand te laten vertalen (al was het Ds. D. [Dyserinck]).

De Heer Beckering Vinckers heeft een poging gedaan om zijn stuk bij den Heer Kuipers te laten uitgeven, maar deze heeft het krachtig geweigerd. Volgens zeggen van den Heer Koning Altmann moet er ook eene Engelsche beoordeeling (bestrijding?) in aantocht zijn. Wij zullen die afwachten.

Wees hartelijk gegroet.

=== Notitie (21) ===
OLB Bl. 44, Wr.alda Jepftha Alfoder.

Vollmer Mythol. Wörterb. Alfadur. Deze hoogste Godheid der Noordsche Mythologie bewijst, dat de Volken die Zweden, Noorwegen en de eene helft van Duitsland bewoonden, de zuiverste Godsvereering tot grondslag hunner Godsdienst hadden erkend: want alle edele en verheven eigenschappen, welke de Schriften van Moses aan Jehova en die de Christelijke Godsdienst aan den eenigen God toekent, vinden wij in dezen terug zonder ééne eenige der trekken, die het verheven beeld der Godheid ontsieren, als menschelijke hartstochten, ''toorn, wraakzucht, drift,'' en ''ijverzucht''. Hij is de Schepper, onderhouder en bestuurder van het heelal, zijn adem waait door alle zijden, ondoorgrondelijk is zijn macht en grootheid, niemand is in staat zijn wezen te denken of zich voor te stellen, want hij heeft zich nimmer aan een sterveling getoond, en als zijn geest of zijn adem op aarde vertoeft, dan is het in de schaduw van geheimnisvolle bosschen, en stille hem gewijde wouden.

Zijn wil heerscht over alles, en al wat niet ''Hij'' is, dat is hem onderworpen, want alles (menschen Goden) is uit zijn scheppingswoord voortgekomen.

Eene plaats uit de Edda zelf geeft eene aanwijzing omtrent dat
almachtig wezen of een begrip van de voorstelling, die men zich ten
tijde van Snorro Sturluson daarvan maakte:

Van den hoogsten God.

“Gangler deed nu de volgende vraag: Wie is de voornaamste onder alle Goden? Har antwoordde: In onze taal heet hij Alvader, in de oude Asgard had hij echter twaalf namen: Alvater, Herein of Herian (de Heer), Vikar of Hvikar (de Overwinnaar), Vikur, Fjolnir (de Alwetende), Oski, Orni (de Ruischende), Biflede (de snelle) Vidrir (de Zegevierende), Swidrir (de Verstoorder), Swidar (de Verbrander) en July of Julkr (het jul of de Krode?).

Gangler vroeg wederom: Waar is dan deze God? Wat is zijn vermogen? Wat heeft hij voor groote dingen gedaan? - Har antwoordde: Hij leeft in Eeuwigheid, beheerscht zijn geheele Rijk, en bestuurt alles, van het grootste tot het kleinste.

Jafar herinnerde daarbij, dat hij Hemel, Aarde, Lucht en alles wat daar in is, heeft geschapen. Thridje voegde erbij: En wat het gewichtigste is: hij schiep den mensch en gaf hem een geest, die leven zal en niet vergaan, zelfs als zijn ligchaam tot stof verkeert, of tot asch verbrand wordt. Alle deugdzamen zullen leven en bij Hem zijn in Gimle (den Hemel) of Wingolf, maar de boose menschen varen ter Helle, en zinken daarna in Nifleheim dat is de negende wereld, het rijk der duisternis.”

Welk eene overeenkomst met de leer van Wr.alda, en bewijs, dat in Scandinavië de Formleer van Frya’s volk ook door de Finnen niet geheel verdrongen is, maar in later tijd nog spooren van herinnering heeft achtergelaten, bij de vermenging van Frya’s en Finda’s volk.

=== 23-5-1876 / 19 (23) ===
WelEd. Heer!

Uwen brief van 3 Mei vingt gij aan met verontschuldigingen die ik op mijne beurt hier zoude kunnen herhalen. Doch zonder daarover uit te weiden, zal ik alleen zeggen, dat ik zeven weeken uit de stad ben geweest. De brief van 3 Mei is mij te Zeist opgezonden. Bij mijne thuiskomst vond ik uwe brieven van 13 Mei en 14 Mei, benevens vier gedeelten der Aanteekeningen van den Heer Berk. Tevens vond ik op mijne tafel een exemplaar van de brochure van B.Vinckers. Dat alles moet ik nu bestudeeren. Doch al dadelijk kan ik u doen opmerken, dat alle onzin die er door Leendertz, B.V. en N.Uiterdijk geschreven is, daarvandaan komt, dat zij mijne Aanteekeningen en ons beider schrijven aan de Koninklijke Akademie niet gelezen hebben, of te kwader trouw ignoreeren. Daarom is al hun geschreeuw geen antwoord waardig, en hoe harder zij schreeuwen, des te eerder zullen zij zelve zich doodgeschreeuwd hebben. B.V. beschuldigt L [Leendertz] reeds van onkunde. Zoo moet het komen! Laat de aanvallers maar onderling gaan vechten, dan zijn wij eraf. Hoe doller hunne beweeringen worden, des te beter, want dol is de beweering van B.V. dat uw vader het boek zelf zou geschreven hebben of hebben kunnen schrijven. E. Verwijs is de eerste, die de onmogelijkheid daarvan kan betuigen, als hij eene verklaring wil geven.

Het verwondert mij, dat B.V. miet liever beweert dat Verwijs en ik in compagnie de wereld (en uwen vader op den koop toe) hebben willen bedriegen. Dat is wel een bewijs, dat hij (B.V.) met de zaak verlegen is. In mijn antwoord aan de K. Akademie is reeds al wat B.V. geschreven heeft vooraf weerlegd. Al die kwasie taalkundige geleerdheid doet niets ter zake. Al is een boek nog zoo ontaalkundig geschreven, al was het wartaal en onzin, dan bewijst dat niets tegen de echtheid.

Het boek van Frans Baltesz ''de Samaritane'' is de grootste onzin die er wezen kan, maar daarom is het toch ''echt'', d.i. door den bekenden F. Baltesz geschreven en uitgegeven.

B.V. amuseert zich met het woord ''Bok''. Hettema’s Oud Friesch
Woordenboek geeft:
*''Boc'', scriptura, liber, schriftuur, boek.
*''Bocad'', inscriptus, geboekt, ingeschreven.
*''Bok'', lex, wet: liber, boek.
*''Boka'' (werkwoord) boeken zie bocade.
*''Bokinge, inscriptio, inschrijving.''
*''Boklong'', ager registro ecclesiae inscriptus, land in het register der kerk ingeschreven, geboekt.
Het woord is [?] in de Oud Fr, Wetten nooit anders geschreven als ''boc'', of ''Bok''.

Zoo veel weet de Heer B.V. van het Oud Friesch.

Voor ditmaal genoeg.

=== 24-5-1876 / 20 (45) ===
WelEd. Heer!

Ik wil mijn brief van gisteren vervolgen; Doch vooraf moet ik berichten, dat ik hedenmorgen ontvangen heb het werk van Werner met begeleidende brief van Heer Berk en het 5e blad zijner aanteekeningen, waarvoor ik ZEd en U hartelijken dank zeg. Ik zal die aantt. nu eens bedaard nagaan. Nu reeds vind ik ze hoogst belangrijk, maar ik acht het gevaarlijk of ontijdig er nu reeds mede voor den dag te komen. Zij zouden maar meer bestrijding uitlokken op nevenzaken, en daar door nadeel doen aan de hoofdzaak. Die is alleen de ''echtheid'' van het H.S. welke met grammatikale of historische kwesties niets te maken heeft.

De vraag is en blijft hier van zuiver materieelen aard, of het Handschrift een manuscript is uit de 13e eeuw, en die moet alleen palaeografisch (oudschriftkundig) opgelost worden. Dat is de handschoen, die wij aan de Kon. Akademie hebben voorgeworpen. leder die wil, moge ze oprapen. Op dat standpunt moeten wij ons houden. Daarna kan er eerst van taal of geschiedenis sprake zijn. Maar daarom willen de aanvallers juist dat palaeografisch standpunt ontwijken, en zich op grammatisch en historisch terrein werpen.

B. Vinckers beweert dat de taal der O.fr, wetten met de o.fr. spraakkunst overeenstemt, (’t gene niet eens opgaat zonder veele uitzonderingen en onregelmatigheden aan te nemen) doch wat is het geval? De spraakleer van (Richthofen) Rask en Hettema is getrokken uit en gebaseerd op de oud Friesche wetten. Zij is daarom op het OLB even min toepasselijk als de spelling van Siegenbeek of te Winkel of de spraakleer van Weiland of Brill, op de werken van Maerlant of Melis Stoke.

Eene grammatiek van het OLB moet nog gemaakt worden. Ik ben er mee aangevangen, doch te oud om er veel mee te vorderen. Was ik vijftig jaren jonger dan zoude ik ze tot mijne levenstaak stellen.

B.V. schrijft met ronde woorden, dat hij de taal van het OLB belagchelijk heeft willen maken, Dat kan hij op die manier ook de taal van Hooft en Vondel: wel doen. Wat kan men niet ridiculiseeren? Maar wat bewijst dat?

‘t Zal mij benieuwen wat N.U. van zijn historisch betoog gemaakt heeft.

Leendertz eischt nu in de Navorscher, dat gij een notarieel testament van uwen overgrootvader zult produceeren. ’t Is te gek om los te loopen.

Over uw opstel tegen B.V. heb ik Kuipers nog niet kunnen spreken. Het uit te geven zou ik u niet aanraden. Het is boter aan de galg gesmeerd. Gij hebt hier niet met een eerlijk tegenstander te doen, maar met iemand die er partij van zal trekken om u belachelijk te maken en niets liever wil, dan eene gelegenheid te vinden om u schimpen en scheldwoorden naar het hoofd te werpen.

Ik heb bij het Friesch Genootschap eene voorlezing gehouden, waaraan ik nog eenige uitbreiding te geven heb eer ze kan uitgegeven worden. Daar mogen [ze] dan tegen blaffen.

Groet den Heer Berk van mijnentwege en beschouw dezen als ook aan ZEd. gericht.

=== 30-5-1876 / 21 (22) ===
WelEd. Heer!

Gisteren wilde ik aan u schrijven, toen ik in handen kreeg 2 Nos. van Euphonia, waarin een stuk van [Taco H.] de Beer voorkomt [JJK 87], waarover de verontwaardiging mij voor den geheelen dag uit mijn humeur bracht. Op zulke onbeschofte aantijgingen antwoordt men niet. Gij moet dat ook niet doen, en vooral niet door advertenties. Tegenover zulke kanailes bewaart een eerlijk man een verachtend stilzwijgen en laat het oordeelt over aan den tijd en het weldenkend publiek. Laat de onwetende menigte het oor leenen aan de schreeuwers, de bezitters en lezers van het boek zullen altijd eindigen met hun eigen oordeel te volgen.

Al dat rumoer heeft ook het debiet niet kunnen beletten. Het boek is uitverkocht en er zijn 450 exemplaren in de wereld, die wel voor zich zelve spreken. Daar ben ik gerust op. Bovendien hoe meer de tegenstanders razen en tieren, des te ongerijmder worden hunne beschuldigingen en eindigen met zichzelve te weerspreken.

Kuipers is het met mii eens dat gij uw opstelletje niet openlijk moet uitgeven (d.i. niet in den handel), maar alleen als manuscript. Wenscht gij zoo een paar honderd exemplaren te hebben, om aan goede vrienden uit te deelen, dan is hij bereid u die ''kosteloos'' te verschaffen.

Wat B.V. schrijft van het lidwoord ''thene'' als nominatief (dat gewoonlijk accusatief is) dat heeft in het Hollandsch altoos bestaan, en is een versterkte vorm van den nominatief. Bilderdijk heeft dit gebruik in zijn Spraakleer uitdrukkelijk behandeld. Hij noemt dien vorm casus emphaticus, naamval van nadruk. Op ''den'' ligt meer nadruk als op ''de''. Het is sterker ''bepalend'' als ''de'', en komt te pas bij personen of zaken, die één zijn of als één gedacht worden, en daardoor van zelf ''bepaald'' zijn, zoodat er geen onbepaald tegenover kan staan: ''thene Magy'', er [is] slechts één persoon die den titel van ''Magy'' draagt. Er zijn niet meer ''Magys'', men kan dus niet spreken van ''en Magy''.

Laat de Heer Berk u dat maar eens uit Bilderdijk (bl. 91-93) verklaren.

Hierbij gaan de ter lecture gezonden stukken in dank terug, met mijne vriendelijkste groete

=== 13-6-1876 / 22 (25) ===

WelEd. Heer!

Heb maar wat geduld. Mijne voorlezing is op de pers en staat in proef. Nevensgaand plaatje komt erin.

Men heeft mij het laatste No. van de Euphonia met de correspondentie tusschen u en den Beer [Kalma 88] [gezonden]. Behalve Dr. Epkema wordt ook Dr. Kan, leeraar aan de H.B.[S.] te Utrecht genoemd, omdat hij Conrector te Middelburg geweest is, gelijk de (groot)vader van Dr. Epkema in der tijd Rector te Middelburg was. Wij weten dus nu dat de man te Walhallagara gezocht moet worden. Dat komt van Nehalennia, dat is klaar. Op een der gedenksteenen van Domburg staat Neef Teunis naast Nehalennia. Verder kunt gij hem zien op den toren van Zierikzee, waar hij het ambt van windwijzer bekleedt, en al zijn leven door de Zierikzeënaars nooit anders als Neef Teunis genoemd is geweest.

Wat de herdruk van het OLB betreft, die wordt net krekt lik [= precies gelijk] als de Engelsche, d.i. met behoud van de paginatuur, anders kom ik met de aanteekeningen in de war. Ook blijft de Inleiding geheel onveranderd, om te toonen dat ik van het geschrevene geen tittel noch jota terugneem. Wat ik er aan zoude kunnen toevoegen vindt later in de Aanteekeningen zijne plaats.

Van Kamper steur neem ik geene notitie, ook van geen rooden beer (onder dien naam was hij bij de Leeuwarder schooljongens bekend toen hij secondant was aan de Fr. School van den Heer N.J. Singels.)

Het Boek en de schrifturen van den Heer Berk zend ik in dank terug. Ik heb dat alles met veel belangstelling gelezen, en vind het zeer interessant. Doch ik acht het voor mij niet raadzaam er gebruik van te maken, want ik kan de verantwoording en verdediging van al die massa van Duitsche geleerdheid niet op mijne schouders nemen, Ik heb genoeg aan de defensie van het OLB zelf.

Het strijdt ook tegen alle regelen der krijgskunde, de lijn der defensiewerken eener vesting al te wijd uit te breiden; daardoor is b.v. Nijmegen eene volkomen onverdedigbare en onhoudbare vesting.

Uw opstel zal ik mede terugzenden.

Wees vriendelijk en hoogachtend gegroet.

=== 24-6-1876 / 23 (24) ===

WelEd. Heer.

Het zal mij groot genoegen doen, zoo de Hr. Berk zijn aanteekeningen tot een geheel verwerkt en uitgeeft. Ik wensch dat eens iemand optreedt die moed genoeg heeft om openlijk partij te trekken voor het OLB, zonder zich door het intimidatie stelsel te laten afschrikken. Want al dat geschreeuw is bangmakerij, daar is de Spectator al mede begonnen em dat wordt systematisch volgehouden. Er zijn voorstanders genoeg, maar zij durven zich niet uitspreken, uit vrees van voor een dwaas of een schurk te worden uitgekreten. Wie zijn het, die den triomf van BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] en NU [<nowiki/>[[Jurjen N. Uitterdijk|Uitterdijk]]] uitbazuinen, niemand anders dan zij zelve, met hun ''âme damnée'' d.B.

BV weet van het O[ud] F[riesch] niets af, de spraakleer van Rask en Hettema kent hij niet, van Richthofens woordenboek heeft hij wel eens horen spreken, had hij het ingezien, dan moest hij weten, dat een uitvinder van het OLB er volstrekt geen dienst van gehad kon hebben.

Tot stichting van den Hr. Berk voeg ik een blad met aanmerkingen op de wijsheid van BV bij, waarvan hij hem kopij mag zenden.

Ik hoop u morgen mijn geschrift te kunnen zenden, het is afgedrukt en wordt vandaag ingenaaid.

Met vriendelijke groete aan u en den Hr. Berk.

=== 26-6-1876 / 24 (26) ===

WelEd. Heer!

Het is mij ontgaan of ik uwen vader indertijd mededeeling gedaan heb van een schrijven van den Boekhandelaar Fred. Muller te Amsterdam over katoenpapier uit de 13 Eeuw. Ik wist dat door hem eene collectie zeer oud papier afkomstig van den Archivaris Van Hasselt verkocht was, en informeerde daar naar met de vragen, waar die collectie gebleven was, en hoe dat papier van de 13 Eeuw eruitzag.

Daarop ontving ik navolgend antwoord, dat ik uit zijn brief getrokken u hier mededeel:<blockquote>"Het verheugt mij u te kunnen melden dat de collectie papiermonsters van G.van Hasselt, door mij uit diens nalatenschap gekocht, thans in het bezit zijn van den Baron van Heemstra van Froma en Eybersburen, die er u zeker gaarne inzage van zal willen geven."

"Uit mijne herinnering eene beschrijving van dat papier te geven is wel wat moeijelijk, doch ik wil zien. Voor zooveel ik mij dat papier en ander katoenpapier herinner, was het dik, ligt, onvast, wollig, zonder waterlijnen, gaf geenerlei geluid bij het scheuren." (Amst. 26 Sept. 1871)</blockquote>tot zoover dien brief.

Wat de waterlijnen betreft, die zijn ook in het HS uiterlijk onzichtbaar, zoodat Verwijs het voor eene soort van velinpapier heeft aangezien. Zij komen eerst tevoorschijn, als men het papier tegen het licht houdt. Dus past de beschrijving va den Heer Muller volkomen op het papier van het HS

Daarom stel ik u voor, dat uw broeder te Amsterdam, eens met een gedeelte van het HS, al was het maar met een paar bladen, naar den Heer F. Muller moest gaan, en vragen hem uit mijn naam naar zijne opinie omtrent dat papier, en speciaal of hij daarin papier uit de 13e Eeuw herkent, en zoo goed zoude willen zijn van zijne bevinding eene schriftelijke verklaring af te geven. Zoodanige verklaring van zulk een bevoegd beoordeelaar zoude van het hoogste belang wezen.

Mijn brief van Saterdag en het ook dien dag nog verzonden exemplaar zult gij zeker reeds ontvangen hebben.

Met vriendelijke groete

=== 7-7-1876 / 25 (27) ===

Ik vreesde wel dat eene verergerde toestand van uwen Zwager de oorzaak wezen zoude van uw laat bericht op mijn vroeger schrijven. Tot mijn leedwezen zie ik dat zijne ziekte den ongelukkigsten afloop gehad heeft, en betuig u en de familie mijn hartelijk medegevoel en deelneming.

Het ongunstig oordeel van de Heeren wier brieven hier nevens terug gaan, moet u niet ternederslaan. Tot uwe opbeuring kan ik u mededeelen, dat het papier evenmin amylum bevat als chloor, dat wil zeggen dat er geen stijfsel in aanwezig is, en derhalve volgens het getuigenis van V[an] Gelder zelve het papier geen machinaal papier is!!

Toen ik den naam van den Heer v.G. zag, wist ik wat er volgen zoude. Hij is eens met Hugo Suringar bij mij geweest en van dezen heeft hij het denkbeeld overgenomen dat het gevergeerd papier wezen moest.

Intusschen heeft de Heer F.M. [Frederik Muller] zelf het handschrift in zijn geheel nog niet gezien. Men heeft u geen papier uit de 13e Eeuw vertoond of er mede vergeleken. Men heeft u niet kunnen aanwijzen uit welken tijd het dan wel wezen zoude. Ik blijf bij mijne woorden: Inl. bl. XXV men toone de weergave aan van dit papier, dit schrift en deze taal.

Na het ontvangen van uwen brief, ben ik terstond naar H. Kuipers gegaan en met dezen naar zijn broeder den Apotheker, en gezamenlijk hebben wij de proef genomen op een stukje dat ik nog bewaard had, afgeknipt van een der bladen van het laatste katern. Gij zult zien dat aan een dier bladen bovenaan een hoekje ontbreekt. Een druppel Jodium tinctuur daarop gedaan veranderde niet van kleur en bleef donker bruin, terwijl het bij de aanwezigheid van amylum in paarsch violet moest overgaan. Ieder apotheker kan u dat laten zien.

Wat de waterlijnen betreft, het maken van papier op draadramen is door de Gothen in Spanje uitgevonden tusschen de jaren 1035 de verovering van Toledo, en 1238 de verovering van Valencia. Deze hebben ook al watermolens en stampers gekend tot het verwerken van katoenen lompen. Zie: Meyers Conversations Lexicon; art. Papier.

Gij ziet dat ik bij mijne overtuiging blijf. Onthoud dit vooral: geen chloor, en geen amylum, dus geen machinaal papier. Het zoude mij verwonderen zoo de inkt iets anders was dan zuiver lampenroet, dat zwart blijft en het papier niet invreet.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 13-7-1876 / 26 (28) ===

WelEd. Heer!

In uwen laatsten brief 9 July, vraagt gij: zou ’t ook mogelijk zijn dat die meerdere volkomenheid van het fabrikaat ook vroeger bekend is geweest? Ik antwoord volmondig, ja. Reeds de Egyptenaren die hun papier maakten van zeer dunne reepjes uit eene soort van bies, wisten daaraan eene effene gladde en glanzige oppervlakte te geven door ze te polijsten met eene tand of eene schelp. Plinius XIII.22 zegt dat: laevigatur dente conchave (Gebruiken niet ook de goudsmeden eene wolfstand om te polijsten?)

Bij de bereiding van het parkement werd de binnenzijde der huid zorgvuldig afgeschrabd,en met puimsteen afgeschuurd, en voor de fijnste soorten dan nog met een tand gepolijsten.

Dat was eene bekende zaak. De Arabieren hebben ze toegepast op hun katoenpapier, ’t welk zonder dat wel wat te wollig en flossig wezen zoude om er op te schrijven. Op die wijze kregen zij die gladde, effene, satijnachtige oppervlakte aan hun papier, die ook in het HS aanwezig is.

Die bewerking was zeer doelmatig, maar omslachtig en vooral tijdrovend. Daarom heeft men ze ingevolge de tijden toen de fabrikatie van linnen papier zich ras op grootere schaal uitbreidde, moeten laten varen, en in plaats daarvan het papier gelijmd.

Onze overgrootmoeders gebruikten in vroeger eeuwen, om haar linnen glad en glanzig te maken, een glans- of gladsteen, waarvan exemplaren nog, schoon al vrij zeldzaam, in oude inboedels wel eens voorkomen. Dat was het zelfde procédé, als het oude polijsten met een tand of schelp. Thans is het strijkijzer daar voor in de plaats getreden.

Kunt gij soms zoo’n gladsteen machtig worden, dan zult gij b.v. karders papier net zoo glad kunnen maken als het papier van het HS Ik heb de proef genomen met zwaar mediaan papier. De machinale pletting van het papier vergé is dus eene navolging van de alou[de] manier van polijsting.

Ik hoop dat deze korte uiteenzetting van den voortgang dezer bewerking voor u duidelijk genoeg wezen zal.

Kuipers heeft u nog eenige exemplaren van mijne brochure toegezonden, en de Boekhandelaren aan den Helder daarvan voorzien. Ik vertrouw dat gij ze van Buissonjé ontvangen hebt.

Wees goedsmoeds, en ontvang mijne hartelijke en vriendschappelijke groete.

=== 29-7-1876 / 27 (29) ===

WelEd. Heer!

Vriendelijken dank zeg ik u voor de toezending van de redevoering van den Heer Sloet (van den Beele) over de kennis van oude Handschriften. Dat stuk was mij geheel en al ontgaan; ’t is trouwens bijna veertig jaren geleden dat ik het gelezen heb, en het verheugt mij zeer daaraan herinnerd te zijn.

Wat gij schrijft omtrent uwe proefneming met Jodkali. Beide papiersoorten werden erdoor aangedaan, doch met groot verschil van kleur; dat is juist het natuurlijk resultaat.

Alle plantveezelstof bevat in geringe hoeveelheid amylum, en reageert op Jod. Ook de zuivere katoenvezel. Eene zeer flaauwe werking zal zich dus altoos openbaren. Doch hier is de vraag, of bij de vervaardiging van het papier aan de vezelstof stijfsel is toegevoegd, en dit openbaart zich door eene veel sterkere werking. Van hier dat groot verschil van kleur.

Het doet mij genoegen dat gij in ’t bezit waart van een gladsteen, en dus zelf hebt kunnen zien, hoe men in ouden tijd het papier kon glanzen.

Prof. Moltzer weet van het Friesch even weinig als B[eckering] V[inckers]. Wat de conclusie van die Heeren betreft, volgens die redeneering zouden alle oud Friesche rechtsbronnen evenzeer onecht zijn, want zij zijn alle in verschillende dialekten geschreven, die bij naauwkeurige ontleding blijken zouden elk zijn eigen spraakkunst te hebben, even zoo als nu nog b.v. het N.Hollandsch, ’t Groningsch, het Zeeuwsch, enz.

Nu wat anders. Mijne brieven aan uwen vader en u zijn waarschijnlijk bewaard. Ik heb mijnerzijds uw beider brieven vrij compleet verzameld. Het zoude wel goed zijn dat die collectie bijeenkwam. Daarom ben ik op het denkbeeld gekomen de bij mij berustende brieven aan u terug te zenden, dan kunt gij die correspondentie rangschikken en bij het HS deponeeren. Vindt gij dat goed, dan wil ik ze u in aangeteekend pakket toezenden.

De Heer Kuipers is begonnen eene tweede editie ter perse te leggen, waarbij ik gelegenheid zal hebben alles nog eens te herzien, want bij bestendige bestudeering is mij gebleken, dat ik wel eens iets minder juist heb vertaald. Dit blijft vooreerst een geheim tusschen ons. K[uipers] wil het niet aankondigen voor de uitgave gereed is, dat kan misschien in October zijn. De Friesche kop [Thet Oera Linda Bok] ervoor gehouden, ten spijt van alle schreeuwers. Wij hopen dat dit ook uwe goedkeuring zal wegdragen.

De exemplaren der eerste editie gaan op aucties boven den oorspronkelijken prijs weg als uitverkocht.

Hierbij gaat het stuk uit de Letteroefeningen in dank terug, met mijne hartelijke groete.

=== 8-8-1876 / 28 (30) ===

WelEd. Heer!

In de vorige week had ik al eens een brief van u verwacht in antwoord op mijn voorstel om u de brieven van uwen vader en u terug te zenden teneinde gij de correspondentie geheel zoudt hebben en kunnen bewaren. Wellicht had gij het hoofd te vol om daarover te denken. Daarom ga ik er maar toe over om u die verzameling te sturen door de Expeditie van Gend en Loos.

Het stuk in den Spectator [Kalma 117] doet thans den rondgang door alle kranten. Zelfs de Opregte heeft zich verwaardigd het op te nemen. Houdt u toch bedaard eronder, en bedenk dat hoe meer ze schreeuwen des te meer hebben ze te verantwoorden, en hoe meer publiciteit ze eraan geven, des te meer wordt de aandacht erop gevestigd. Ieder zal dat wonderboek willen zien en lezen.

Er komen al aanvragen naar de tweede editie. Wij zelve zouden (op Americaansche manier) geen grooter Reclame kunnen maken. Het is zoover dat zij moeten aantoonen, waar het HS dan wel vandaan gekomen is, en daar zij dat niet kunnen, gedwongen zullen worden om te besluiten, dat het of uit den Hemel is gevallen, of afkomstig van uwe voorouders.

Ik heb het elders reeds geschreven, dat als uw vader het HS langs een anderen weg had gekregen, hij geene reden gehad had om die niet op te geven. Bovendien had hij in dat geval niet behoeven te zoeken naar iemand die hem dat (voor hem) onleesbare boek kon verklaren. Hij behoefde slechts zich te wenden tot dengene van wien hij het had ontvangen.

Al het tegengeschrijf verwikkelt zich in een warboel van ongerijmdheden, waarvoor de ogen van het onkundig publiek van zelfs zullen opengaan. Daarom hebben wij er ons niet over te bekommeren. Het boek spreekt voor zichzelf.

Het is ingebonden geweest, de band is van ouderdom versleten en weggeraakt, de bladen zijn losgegaan en ten deele verloren, dat alles gebeurt met een oud boek zoo maar niet in een kort tijdsbestek van een jaar of tien.

Bij eene volgende gelegenheid hoop ik u te verklaren, op welke wijze het ingebonden of liever ingenaaid geweest is.

Bericht mij zoo dra mogelijk de ontvangst der brieven, en wees vriendelijk gegroet.

=== 13-8-1876 / 29 (31) ===

WelEd. Heer!

Heb dank voor het spoedig bericht omtrent de goede ontvangst van de brieven, maar nog veel meer voor de gezonden monsters papier die mij tot eene belangrijke ontdekking hebben geleid.

Het stukje papier van het HS is juist 23 millimeter breed en bevat in die ruimte 16 horizontale waterlijnen. Daarentegen bevat een stukje machinaal papier van dezelfde breedte 18 horizontale waterlijnen. Dit verschil is te groot om niet te protesteeren tegen de beweerde identiteit van de beide papiersoorten. Engelsch Bath papier [het papier van Ottema’s brieven! NL] telt in dezelfde ruimte 20 zulke lijnen, en bij best gewoon Hollandsch schrijfpapier klimt dat getal tot 30. Het papier van het HS heeft dus breeder waterlijnen als de papiersoorten van den tegenwoordigen tijd.

Die breedte bedraagt voor

# 23/16 = 1.4375 mm
# 23/18 = 1.2777 enz. mm
# 23/20 = 1.15 mm
# 23/30 = 0.7666 enz. mm

[zie echter brief 31 (46)!]

Zij hangt af van de meerdere of mindere dikte van het koperdraad in het schepraam.

De proef met de iod-oplossing hebt gij goed gedaan. Om het verschil van kleur goed te zien, neemt gij een klein snippeltje van beide, legt die rakelings naast elkander tusschen twee glaasjes, en beschouwt die onder het mikroskoop bij opvallend zonnelicht (d.i. zonder den spiegel te gebruiken).

Onderzoek ook eens de dikte van het papier, door het geheele HS in één stapel tusschen twee plankjes (van eene pers) te leggen en meet den afstand dier plankjes; deel dien afstandsmaat door het getal der bladen, ik meen 96 of 97.

Het HS is ingebonden geweest, maar de ruggen der katerns vertoonen geen der minste spoor van lijm. Dat inbinden is derhalve geweest op de alleroudste en eenvoudigste manier die de Chinesen van de vroegsten tijden af tot nu toe gebruiken, waarbij de katerns onmiddellijk worden vastgehecht in een omslag van perkament (of iets dergelijks). Dat kan iedereen zelf doen, en dat heeft zeker Hiddo oera Linda ook eigenhandig gedaan, om zijn HS niet te vertrouwen aan een kloosterbroeder (papekappe) welke in zijn [tijd] de kunst van boekbinden uitoeffenden, even zooals ook in de kloosters de boeken geschreven werden.

In den boekhandel is die manier alleen in gebruik voor almanakken en dergelijk los ineen gehangen goedje. Voor de duidelijkheid voeg ik hier zulk een oud perkamenten omslag hierbij waarbij ge in den rug de steeken van het innaaijen zien kunt.

Merk nu ook op dat een boek, waarvan de band versleten en weg is, de katerns geheel los liggen en gedeeltelijk reeds verloren geraakt zijn, reeds lang in dien gedelaboreerden toestand moet verkeerd hebben en althans ouder zijn dan 25 jaren.

Ook gaat hier bij een boek voor u, dat in mijn bibliotheek verzeild was. Ontvang dit met mijne vriendelijkste groete.

=== 13-8-1876 / 30 (32) ===

WelEd. Heer!

Zoo zet ik mij om mijn brief van gisteren te vervolgen, en daar ontvang ik van u den brief dien ik gister niet had gevonden, waardoor mij uwe vraag helder werd. Die heer Hoogbruin mag zoo wetenschappelijk zijn als hij wil, maar ik raad u ten stelligste af aan zijn verzoek te voldoen. Geef geen snippel af, aan wie het ook zij, want dan krijgt gij alle nieuwsgierige apotekers op het lijf.

Bovendien kan van die schijnbaar met een zuiver wetenschappelijk doel gevraagde stukjes misbruik gemaakt worden. Ik wantrouw die beleefde verzoeken.

Vergeet vooral niet de verklaring van wijlen den ouden heer Kuipers, dat er geen chloor in het papier is, dat is ruim zoo belangrijk als de proef van het amylum. Laat uw apoteker u die proef ook eens toonen, door een klein stukje met wat zuiver water in een zilver lepeltje aan koking bloot te stellen totdat het water verdampt is.

Kuipers de boekhandelaar is naar Amsterdam voor de vergadering van den Boekhandel en zal daar den Heer Muller ontmoeten. Die Heeren M. [Muller] en v.G. [van Gelder] hebben mij met hun geschrijf een dienst bewezen door mij de gelegenheid te geven om deze kwestie te bespreken in het Voorbericht voor de 2e uitgave, waarvan nu 10 vellen zijn afgedrukt.

Het facsimilé van bl. 45 heb ik nu duidelijker gemaakt door de oorspronkelijke linieering te herstellen, die ik vroeger wel vermoed, maar niet gezien had, totdat Jhr. Hooft van Iddekinge er mij opmerkzaam gemaakt had. Zoodra die het HS zag zeide hij dat is met lood gelinieerd geweest; ziedaar de sporen ervan. Heeft men die eerst gezien, dan onderkent men ze overal.

Door die liniering te herstelle krijgt het schrift geheel zijn antiek voorkomen terug. Hoe oud moet een HS wel zijn, als de loodstreepen door den tijd uitgesleten zijn!

Gij ziet dat het mij niet aan stof ontbreekt om de H[eeren] M. en v.G. te antwoorden. Nogmaals vriendelijk gegroet.

[P.S.] Nog iets. Ik heb mij verwonderd in het OLB geene melding gevonden te hebben van den zeilsteen, sylsteen (IJslandsch leidar steen). Zij moeten die gekend hebben, even goed als de Chinezen. Opmerkelijk is het dat alleen in onze taal en in de Noordsche talen, die naam bestaat, en die naam kan niet ontstaan zijn dan door de wetenschap, dat men op die steen zeilen kon en er door geleid werd.

Laat dien natuurlijken magneet in een houten bakje op water drijven, dan keert hij altijd denzelfden kant naar het Noorden, en gij hebt een prehistorisch kompas, en tevens de verklaring van de uitvinding van ons compas in de 11e Eeuw. Praat daar eens over met de Heeren van de Marine.

=== 20-8-1876 / 31 (46) ===

WelEd. Heer!

Omdat het zondagmorgen is en de Fransche Kerk vacantie heeft, behalve dat zij vakant is, ga ik u eens weer een briefje schrijven. In de eerste plaats om u te bedanken voor uwe opmerkingen ten opzichte van de waterlijnen, want daardoor ben ik attent geworden op eene fout in mijne opgave van de breedte van het H..ige(?) papier, die is niet 23, maar 33 mM. Dat scheelt zooveel want 16 lijnen op eenen afstand van 33 mm, geeft 2 mm voor de breedte van iedere waterlijn.

Het papier, waarop gij doelt, als tellende 14 lijnen op 23 mm, zal dus op 33 mm hebben 33x14/23 = 20,1 waterlijnen of de breedte van elken lijn 1,64 mm. Dat is de juiste berekening.

Hoe ik aan die vergissing gekomen ben, is mij een raadsel: maar mijne conclusie (dat de waterlijnen in het oude papier breeder zijn dan die van het tegenwoordig papier) blijft gehandhaafd.

Uwe meting van de dikte komt uit; en daar gij het HS geperst hebt, is het papier van natuur eer dikker dan dunner als uwe opgave.

Kuipers heeft op de vergadering den Heer Muller niet aangetroffen, dewijl deze zich te Velp bevond. Aan den maaltijd werden door den president voor de toasten de personen aangewezen en de onderwerpen opgegeven. Kuipers werd als tweede spreker opgeroepen en kreeg tot opgave: het OLB en de droogmaking van de Zuiderzee. Zijne rede sloot met de betuiging, dat de erkenning van het eerste wel vroeger zoude volgen als de voltooying van de laatste.

Na het diner sprak hij nogmaals dezen en genen van de confraters, en toen zij hoorden dat aan de ruggen van de katerns zich geen lijm bevond, zeiden zij terstond, dat geeft aan de zaak een geheel ander aanzien, en maakt het advies van M[uller] zeer verdacht. Het blijkt mij dat de Heer M. vroeger papier uit de 13e Eeuw gezien heeft, dat nog ongepolijst was, en zich daardoor wat dikker en wolliger vertoonde, maar dat was dan ook nog niet geschikt om er op te schrijven. Het oude katoen papier toch moest om er op te kunnen schrijven nog eerst gepolijst worden. Of de fabrikant zulks deed, dan of dit aan den gebruiker was overgelaten, is mij nog niet duidelijk. Doch dat verschil zal zich wel oplossen.

Ik vraag daarom ook eene vergelijking, niet met (ongeprepareerd) papier, maar met een Handschrifdt en dus met gepolijst papier.

Ze kunnen nu nog wel gaan beweeren, dat het OLB geschreven is na den afloop van den oorlog met Atchin [?]; want er staat geschreven: Ne grip nâ thæt folk fon Lyda ner fon Finda an. Wr.alda skolde helpa hjam sa that at weld that fon joutgong uppa juwa ajm hâ veda skolde witker kvma.

Die profetische bedreiging schijnt snel hare uitkomst te naderen. Maar volgens de moderne leer moet eene profetie altijd geschreven zijn na hare uitkomst. Ergo, het OLB na den At [?] Chineeschen oorlog.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 10-9-1876 / 32 (47) ===

WelEd. Heer!

Met genoegen ontving ik uwen vorigen brief, meldende het bezoek van de beide Heeren Vitringa. Dat was fiks dat zij er de reis voor deden. Zulke bezoekers moesten er maar meer komen. De opmerking van den Heer Veenhuizen is zeer gegrond, dat een verdichter al zeer dom zoude gehandeld hebben, als hij door het bezigen van nieuw papier zich zoo gemakkelijk aan een ontdekking had bloot gesteld.

Kuipers heeft u een Friesche Courant [Kalma 125] gezonden waarin het bericht van Verwijs was opgenomen. De man die aan den maaltijd van Letterkunde dat vertelseltje gedebiteerd heeft, is Ds. Dyserinck geweest. Ik wist dat vroeger ook reeds door den Heer Eekhoff, die erbij tegenwoordig was. Zij zoeken nu naar een man, die dood is en dus niet zeggen kan: ik heb het niet gedaan. Zij hebben met Piet Paaltjes en anderen ondervonden, dat hunne taktiek met levende personen niet opging. Nu hebben zij een scheepskapitein bij het hoofd, die verleden [jaar] gestorven is.

Ik heb u een proefblad van het Voorbericht gezonden, opdat gij kunt zien hoe ik den Heer Muller op alle punten geantwoord heb. Ik hoop dat gij er uwe goedkeuring aan zult hechten.

De Inleiding heb ik onveranderd weer opgenomen, om te doen zien, dat ik van al wat ik geschreven heb, geen woord terugneem.

Zend mij als gij eens tijd hebt, een op mailpapier genomen overtrek van de paginatuur, om te zien uit den vorm dier sijfers te kunnen opmaken, in welken tijd (ten naaste bij) die pagineering geschied is. Want het HS is eerst niet gepagineerd geweest. Dat zijn zulke oude handschriften nooit. De vorm dier sijfers is ook geheel anders als die der jaartallen, die hier en daar in den tekst voorkomen. Kon ik op het spoor komen in welke eeuw die pagineering geschied is, dat zoude niet zonder belang zijn. Daartoe heb ik aan facsimilé der sijfers van de 25 eerste en 25 laatste paginas genoeg.

Eergister kwam ik toevallig tot eene ontdekking ten aanzien van de woorden tât en mæm, namelijk dat èn bij de oude Romeinen èn bij de Atheners de kleine kinderen ook tot de ouders zeiden: tata en mamma. Eene andere vorm van tata, nammelijk tetta komt bij Homerus voor. Is ’t niet kurieus?

Ontvang mijne vriendelijke groete in welstand met de uwen.

[P.S.] Homerus Ilias IV, 412.

=== 15-9-1876 / 23 (38) ===

WelEd. Heer!

Teneinde u gerust te stellen omtrent de spelling van ’t woord bok die ik niet op commando van BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|J.B. Vinckers]]] opgeef, heb [ik] eenige dergelijke woorden voor de greep opgeteekend ten bewijze dat die schrijfwijze in het HS regel is.

Van de uitgave is het laatste blad in proef, zoodat ze weldra zal gereed zijn. Van het Voorbericht zal ik u eenige overdrukken zenden om te gebruiken naar welgevallen.

Uw schrijven in de Groninger Courant is in de Friesche Courant overgenomen [Kalma 126]. Overigens heb ik u op het oogenblik niet te melden, en zend u mijne vriendelijke groete.

<div class="column_lists">bok → boek

god → goed

klok → kloek

blod → bloed

rok → roek (raaf)

hod → hoede

brok → broek

pol → poel

kok → koek

dol → doel

rom → roem

hor → hoer

blom → bloem

hrop → roep

bloja → bloeijen

roja → roeijen

snora → snoeren

mota → moeten

brothar → broeder

moder → moeder</div>

Zie hier eenige woorden opgeteekend als voorbeeld van het bestaande gebruik der o in gevallen, waarin het Hollandsch oe heeft, en waar in het Oud Friesch ook wel de klank oe gehoord zal zijn.

=== 20-9-1876 / 34 (33) ===

WelEd. Heer!

Vriendelijken dank voor de facsimilé’s van de paginatuur. Ik wil u dadelijk mededeelen, wat ik er uit geleerd heb, en dat is nogal belangrijk.

1o de sijfers behooren in den tijd van omstreeks 1600. Vroeger waren sommige sijfers nog meer hoekig 2 3 8. Met den overgang van de 16e tot de 17e Eeuw zijn die ronder 2 3 8. In het laatst van de 16e Eeuw, b.v de 1e druk der Kronyk van Andreas Cornelius 1593 vindt men ook nog de schrijfwijze b.v. anno 700 ende 36. Ik geloof dus den tijd vrij zeker te kunnen bepalen.

2o het sijfer van de laatste bladzijde 200 ænd 10 (en niet, zooals men verwachten zoude, 200-10) leert mij dat op het tijdstip van de pagineering dit de laatst aanwezige bladzijde was en hier de pagineering eindigde.

3o Hieruit volgt dat toen het laatste gedeelte van het HS reeds was verloren geraakt.

4o en dat het dus toen al een geruimen tijd was geleden sedert het HS door het slijten en breken der draden uit den omslag was gevallen, en in losse katerns en bladen daarheen lag.

5o Van die katerns waren de zeven eerste (tot p. 168) nog gaaf, en geheel, maar van het achtste en negende de ruggen al doorgesleten, ten gevolge waarvan de los liggende bladen al spoedig gedeeltelijk verloren zijn geraakt, zoodat van het achtste katern de twee laatste bladen, p. 189-192 toevallig bewaard zijn gebleven; en van het negende alleen de acht middelste bladen p. 195-210.

6o De pagineering kan dus niet van Hiddo’s hand zijn. Hij pagineerde nog niet, gelijk ook alle Handschriften van dien ouden tijd zonder paginatuur waren. Als men een HS liet binden, dan werden de afzonderlijke katerns ten behoeve van den binder voorzien van een volgmerk, bij voorbeeld de letters van het alfabet, zooals dat ook nog in de allereerste drukwerken uit het laatst van de 15e Eeuw geschiedde, b.v. Het Friesch Landrecht, Anjumer druk 1460. Daartoe dient thans de signatuur der drukvellen.

7o Zulk een volgmerk ontbreekt aan de katerns van het HS en dit bewijst dat zij niet bestemd waren om door een binder ingenaaid te worden. Hiddo heeft ze eigenhandig ingenaaid, en wist zelf wel hoe de katerns op elkander moesten volgen, daartoe had hij geen letters of ander merkteeken nodig.

Gij hebt misschien al een dozijn afdrukken van het Voorbericht ontvangen, en gezien dat ik er nog een Noot, aan het adres van B[eckering] V[inckers] heb bijgevoegd.

Met zeer vriendelijke groete.

=== 3-10-1876 / 35 (34) ===
WelEd. Heer!

Bij de toezending van de platen had ik geen brief gevoegd

1o omdat ik zat te wachten op een antwoord uwerzijds op mijn vroeger schrijven, en

2o omdat ik bij die platen niets bijzonders te schrijven had, maar ze enkel zond ter kennisneming.

Het spijt mij dat in Plaat 1 eene omissie heeft plaats gehad, doch een boek zonder fout mag er niet bestaan, daar zorgen de drukduiveltjes voor.

Van de linieering zelve is op de photographie niets te zien, daarom heb ik ze hersteld door boven en onder langs de letters lijnen te trekken, zoo fijn als mij mogelijk was.

De grondtint heb ik wat donkerder genomen als op de plaat in de verzameling van Friesche Oudheden; de lithograaf durf[de] daar niet met zwart in werken, om de vuile kleur na te bootsen, omdat zulks bij het afdrukken van de plaat een morsboel zoude opleveren.

Plaat II was niet gephotographeerd naar het origineel HS, maar naar de facsimilés door uw vader geteekend en die gij bij de klichés op mailpapier zult vinden, en opgeplakt zijn. pag. 46-74. Ik had destijds het HS zelf nog niet gezien, en maar die losse bladeren van Verwijs ontvangen.

Een los blaadje met opschrift: Het Handschrift van het oera Linda boek heeft reeds langen tijd vóór het jaar 1600 bestaan, wacht ik heden van den drukker, en wensch ik nog hierbij in te sluiten.

Kuipers heeft u denk ik reeds eenige exemplaren van het boek toegezonden. Wij hebben het hier druk gehad, om op 1 Oct. klaar te komen, gelijk wij ons hadden voorgesteld.

Heden is het aangekondigd in de Leeuwarder Courant en de annonce aan andere Couranten toegezonden.

Uwe vergelijking van de bewuste noot, met eene dynamietpatroon vind ik kostelijk. Het woord wanspraak is ontleend aan pag. 194: Ljvwrd, men thæt is wansprêke.

De Uilenspiegel is mij nog niet onder oogen gekomen.

Een denkbeeld, waaraan ik tot nog toe geen voet heb durven geven, dringt zich gedurig sterker aan mij op. Dat Ljuwert, waar Hiddo in 1256 woonde, moet toch Leeuwarden zijn, ’t welk destijds nog eene haven had en eene Hanzestad was, aan de toenmalige Middelzee die Oostergo en Westergo scheidde. De toren Oldenhove is daar eene herinnering aan als 'alde have'. Aan dien toren is eene overoude legende verbonden, dat daar eenmaal eene school der Druiden zoude geweest zijn.

De Middelzee kan ontstaan zijn bij de overstroming die Frêthorik beschrijft, verg. bl. 160 en 194. Ik moet daar nog meer op nadenken. Staveren, Ljudwert, Dokhêm, Grênegâ, dat sluit zoo mooi.

bl. 130 bij den moord van Adela komen de Magyaren (Deenen) als ruiterbende niet over zee. bl. 200 zijn Sêlandar de Flymond misgevaren en te Ljudwert aangeland, Konereid stuurt hen te paard naar Staveren enz.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 18-10-1876 / 36 (35) ===
WelEd. Heer!

Sedert mijn laatsten brief ten geleide van eenige afdrukken van mijne beschouwing der paginatuur, en daarna toegezonden exemplaar der Friesche Courant, waarin dat stukje was opgenomen, heb ik nog geen antwoord van u ontvangen. Dat doet mij vragen of die stukken wel tot u gekomen zijn.

Wel zond ik u bij die Friesche Courant niet een opzettelijken brief, maar ik wilde het aan u overlaten, of gij , ziende dat ik dit stukje in eene Courant had geplaatst, ook zoudt trachten het in de Heldersche Courant te laten overnemen.

De heer Kuipers heeft u zeker gemeld, dat de omissie op pl. I van de A in T.ANFANG hersteld wordt, en geene exemplaren zonder die correctie de deur uitgaan.

Ik schreef u ook met een enkel woord over de zekerheid die ik gekregen had, dat het Ljudwardia waar Frêthorik en Konerêd melding van maken het dorp geweest is, dat later Leeuwarden is geworden. Daardoor klimt de oorsprong van Leeuwarden op tot 300 jaren vóór Chr. Dat resultaat is colossaal. Is het u soms ook te wonderspreukig voorgekomen? Ik heb nu dat betoog uitgewerkt en tot geheele zekerheid gebracht: van even groot belang is de daaraan verbonden tijdsbepaling van het ontstaan der Middelzee, die eens Oostergoo van Westergoo scheidde.

Toen Hiddo in 1256 schreef was Leeuwarden reeds sedert eene eeuw tot Stad gepromoveerd. Hij woonde dus hier, en alle zijne voorzaten. Zonderlinge zamenloop, dat het geheele boek hier geschreven, na verloop van zooveele eeuwen ook nog hier gedrukt en uitgegeven is. Hier staat nog een huis in de Groote Kerkstraat, waar in den gevel een steen zit met het opschrift: aed Levwerd 1171. Wie weet, of Hiddo daar niet gewoond heeft!

Hoe of wanneer ik dat opstel zal laten drukken, is nog niet besloten.

Intusschen houdt Verwijs zich stil, en de aankondiging van de tweede uitgave heeft nog geene bitterheden uitgelokt. Zou de oppositie uit het veld geslagen zijn?

Voor ditmaal genoeg. Schrijf mij spoedig. Met vriendelijke groete.

=== 24-10-1876 / 37 (36) ===

WelEd. Heer!

De Heer Kuipers had aan u, evenals aan mij, een vijftal exemplaren gezonden, de eerste die gereed waren, en van u geen bericht ontvangen van de goede overkomst, het voorlopig daar bij gelaten. Nu ik hem uwen brief heb laten lezen, zal hij u nog een vijftal toezenden.

Ik distribueer geene present exemplaren, ik heb daarvan weinig satisfactie gehad, en die de 1e uitgave cadeau gekregen hebben mogen de 2e dan wel koopen.

Ook heb ik met Kuipers gesproken over de aanteekeningen van den Heer Berk; daaromtrent kan hij geen besluit nemen voor en aleer hij het stuk geheel geredigeerd en afgewerkt zal kunnen lezen. Doch mijns inziens behoeft de Heer Berk zich daarmede volstrekt niet te haasten, omdat het voor die uitgave nog veel te vroeg is; die zal meer gepast zijn als eerst het Boek zelf meer algemeen in de publieke opinie erkend wezen zal.

Die theoretische of philosophische behandelingen van de Mythologie bij de Duitsche geleerden beteekenen als bewijsvoering niets, want zij loopen te veel uiteen, of druischen tegen elkander in. Het is daarbij ook zooveel hoofden zooveel zinnen. Elk wil een ander of een nieuw gezichtspunt te berde brengen en ieder heeft evenveel gelijk of ongelijk.

Er heeft in de Couranten gestaan, dat een Letterkundige te ’s Gravenhage zich voorstelt drie lezingen over het OLB te houden. Wie die man is, kan ik nog niet te weten komen en dus ook niet gissen in welken geest hij spreken zal. De Heer Eekhoff maakte mij de opmerking, dat zoo die spreker het boek wilde afkeuren, hij aan ééne lezing wel genoeg zoude hebben, maar zoo hij het boek wilde verdedigen en grondig behandelen, om het in zijnen rijkdom te doen kennen, hij er best drie lezingen aan zoude kunnen besteeden. Misschien is deze opmerking wel juist gezien.

In Duitschland trekt de 2e uitgave reeds de aandacht en uit Leipzig zijn reeds bestellingen ingekomen.

Ik hoop dat de exemplaren aan uwen broeder in Amerika gezonden in goede handen mogen komen.

Het deed mij leed dat ongesteldheid u belet had mij eerder te schrijven. Ik hoop dat gij spoedig geheel hersteld moogt zijn.

Mijn opstel: Leeuwarden, de Middelzee en het oera Linda boek komt eerstdaags in de Friesche Courant.

Wees intusschen vriendelijk gegroet.

=== 2-11-1876 / 38 (39) ===
WelEd. Heer!

Heden zal, gelijk ik vertrouw, de Heer Kuipers u een exemplaar van de Friesche Courant toezenden om die later door eenige afdrukken van mijn opstel te laten volgen.

De brief van Smidt v[an Gelder gaat hierbij terug. In dat verzoek en voorstel kan niet getreden worden. Zoo zoude men wel van u kunnen eischen uw heele HS op te brengen voor proeven met de spectraal analyse. (Vraag uwen apotheker maar wat dat is.) Uit den aanhef van den brief blijkt mij, dat zij op mijne wederleggingen niets hebben in te brengen en daarom dit noodschot doen. Ik geloof niet aan die proef op het aschgehalte, die in het klein op een 100e deel van een milligram zoude aankomen. Laat hem dat eerst probeeren met ander papier, dat hij zelf erkent voor uit de 13e Eeuw afkomstig. Bovendien zoude die proef met een stuk van het HS niets geven, omdat dit papier met eene laag vuil is bedekt, en men bij de verbranding ook het résidu van die smerigheid zoude terugvinden en dus die onbekende stoffen als bestanddeelen van het papier in rekening brengen.

Wat de verklaring van wijlen den Heer Kuipers betreft, die heb ik in het Voorbericht besproken op bl. VIII, en daar kan S[midt] v[an] G[elder] die nalezen. En daarmede punctum.

Het bericht in de Dokkumer Courant Oostergo zal wel afkomstig zijn van den Redacteur [https://fy.wikipedia.org/wiki/Albertus_Samuel_Carpentier_Alting Ds. Carpentier Alting].

Van de buitenwacht is mij gerapporteerd, dat BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] nu wil beweeren dat uw vader zelf het onbegrijpelijk genie zoude geweest zijn, die een boek maakte in een letterschrift, dat hij zelf niet konde lezen en in eene taal die hij zelf niet verstond.!!

Zoo de Heer Berk met zijne aanteekeningen een geschrift opstelt en daarmede als medestrijder optreedt, zal het mij genoegen doen. Doch laat hij het geheel zelfstandig doen, buiten mij om. Er moet geen schijn of zweem van compérage ontstaan.

Voor het oogenblik is het al wel, dat Oostergoo het denkbeeld van grootspraak onder het publiek heeft geslingerd.

Wees vriendelijk gegroet en ontvang dezen met de uwen in welstand.

=== 20-11-1876 / 39 (37) ===

WelEd. Heer!

Wat er al uit het OLB tevoorschijn komt, daar is het end van weg. Dezer dagen heb ik [er] de telegraaf in gevonden, namelijk in beginsel.

Gij leest dat op bl. 80 bovenaan thât hêde thju Moder [https://fryskednis.blogspot.com/2017/05/bisjowath-all-previous-translations.html bisjowath], door mij bij benadering vertaald: dat had de Moeder besteld. Doch wat bisjuwa eigenlijk beteekende, was mij onbekend en volkomen duister. Onlangs vond ik het woord bij Gabbema Verhaal van Leeuwarden bl. 184 in de uitdrukking: De Vetkopers in Oostergo trekken hunnen zijwen op om ’t volk zamen te brengen. En bl. 187, Elk trekt zijn ziow op om de vrienden en bondgenoten bijeen te roepen.

De zijw, ziouwe of sjouw is dus een noodzein of noodvlag die geheschen wordt om veraf zijnden ergens van te verwittigen of voor te waarschuwen. Van dat woord sjouw, komt het werkwoord bisjou'n, seinen. Ik had dus moeten vertalen: dat had de Moeder geseind (getelegrafeerd).

Ik geloof nu ook te weten, wat de Lindaoorden waren en waar Lindahem gelegen heeft. Tusschen Kuinre, Urk en Schokland. De schippers kennen daar nog een plek, het Urker kerkhof genoemd, waaraan zeker eene oude herinnering verbonden is geweest.

Deze bijzonderheden vond ik merkwaardig genoeg om ze u eens opzettelijk mede te deelen.

Wees vriendelijk gegroet.

[P.S.] De oppositie zwijgt als een mof.

=== 7-12-1876 / 40 ===

WelEd. Heer!

In den laatsten brief, die ik het genoegen had van u te ontvangen, las ik dat niet alleen drukke bezigheden, maar ook ongesteldheid de oorzaak was geweest van uw vertraagd schrijven. Sedert dien heb ik u twee brieven, meen ik, geschreven, waarop tot nu toe geen antwoord bij mij is ingekomen. Hierover maak ik mij bezorgd in de vrees dat herhaalde of verergerde ongesteldheid u verhindert aan mij te schrijven. Wees daarom zoo goed eenig bericht aan mij te doen toekomen, is het niet van uw eigen hand, dan door tusschenkomst van iemand anders.

Den 1en dezer ben ik 72 jaren oud geworden en bevind mij voor dien ouderdom zeer welvarende, met uitzondering van wel eens eene gevatte koude tengevolge van het gure jaargetijde. Ik zit mij te verkneuteren, nu de oppositie zoo plotseling zwijgt, en het publiek wel zien en begrijpen moet dat al die luid klinkende aanvallen en bedreigingen, niets zijn dan r...montade [?] en machteloze woede, even als van honden die een voorbijsnellend rijtuig achterna bassen en eindigen met sluipstaartend af te druipen.

Een teekenaar zou daar een mooi prentje van kunnen maken voor den Spectator.

Op het oogenblik heb ik u niets bijzonders mede te deelen. Het doel van mijn schrijven is alleen om eenig bericht te ontvangen en zoo mogelijk gerust gesteld te worden omtrent de gezondheid van u en de uwen. Dit wensch ik hartelijk en voeg daarbij mijne vriendelijke groete.

=== 22-12-1876 / 41 ===

Weled. Heer!

Gisteren las ik in de Haarl. Courant dat gij benoemd zijt tot Commies; ik feliciteer u hartelijk met die bevordering, wijl ik begrijp dat zij u tevens finantieel voordeel zal aanbrengen. Zijt gij nu Chef de bureau in de afdeeling der Administratie waarbij gij werkzaam zijt? Was uw voorganger die oude vriend (zijn naam is mij ontschoten) van uwen vader, over wien deze mij wel geschreven heeft, als degene aan wien hij het eerst het geheim van zijn Handschrift heeft toevertrouwd? Is die man nu gepensioneerd, of is hij overleden?

De Maastrichtsche verslagen zijn nog niet in het licht verschenen, daardoor heb ik ook het stuk van N. Uitterdijk nog niet kunnnen lezen. Van een zijner vrienden heb ik vernomen, dat het krachtigste zijner argumenten tegen den brief van Liko [is dat] die volgens hem niet kon schrijven van 803 jaar naar Kerstenbegrip, omdat de Christelijke jaartelling eerst een paar Eeuwen later zoude zijn ingevoerd en dus in Liko’s tijd nog niet bestond. Als iemand u daarover spreken mogt, onthoud dan dat de Christelijke jaartelling in de Kerk is ingevoerd in het jaar 526 (het jaar 1300 na Rome’s stichting en de jaartelling van Dionysius genoemd is, een geleerde abt te Rome, die dat had uitgerekend. In Engeland is die tijdrekening overgenomen door den Eerwaarden Beda in 720, zoodat de uit Engeland afkomstige geloofspredikers, als Bonifacius en anderen, ze reeds gebruikten en herwaarts mede brachten. Daardoor kon Liko heel goed weten dat die Kersten papekappa een ander begrip haddem van tijdrekening als die de Friezen gebruikten, en dat zij 803 schreven in het jaar 2996 nêi Atland svnken is.

Gij ziet hieruit van wat allooi die Kamper drogredenen op Historisch gebied zijn. Die waanwijze heeren meenen dat zij het onkundig publiek kunnen wijsmaken al wat zij willen.

Ontvang dezen in welstand met uw gezin, en wees gelukwenschend gegroet door

=== 13-1-1877 / 42 (48) ===

WelEd. Heer!

Het verslag (of de Verslagen) van het Congres te Maastricht is eindelijk in het licht verschenen. Doch daarin komen de redevoeringen van de HH BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] en NU [<nowiki/>[[Jurjen N. Uitterdijk|Uitterdijk]]] niet voor. In de plaats daarvan staat er slechts: "De Voorzitter geeft het woord aan den Heer BV om te spreken over het O.L.Boek. Dit stuk wordt hier niet medegedeeld, omdat het door den spreker is terug genomen.

Is dat niet prachtig? De Heeren kruipen in de schulp!

Wij houden het er voor, dat dit wel niet zonder eene wenk van het congres-bestuur en de redactie van het Verslag geschied is.

Ik dank u voor uwe vriendelijke gelukwenschen bij den aanvang van het jaar. Het jaar is echter voor mij al rampspoedig begonnen; de hevige storm van 1 Janry heeft mij een schoorsteen en bijna het halve dak gekost. Er is hier ook omstreeks te 3 uur eene winddruk van meer dan 130 kilo op de _ Meter waargenomen. Het schijnt dat de ergste druk Leeuwarden getroffen heeft en eene soort van cycloon is geweest.

Gisteren heeft het werkkvolk bij mij gedaan gekregen en ik zit nu weer onder een dicht dak.

Ontvang met de uwen mijne hartelijke en vriendelijke groete.

=== 27-2-1877 / 43 (56) ===

WelEd. Heer!

Ik wensch u hartelijk geluk met uwe traktements verhoging en dank u voor uwen brief van eergister, want ik was verlangend iets van u te hooren na de opgewarmde Navorschers kost. Het is het oude en altijd hetzelfde relletje dat sedert meer dan een jaar rondgevent is. Nog moest Johan Winkler het weer eens in de Navorscher herhalen [Kalma 123], en Ds. Leenderts heeft er nog wat bijgevoegd, om ook een cent in het zakje te leggen. De twee beroemde letterkundigen zijn nog altoos de firma BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] en NU [<nowiki/>[[Jurjen N. Uitterdijk|Uitterdijk]]]. De bedreiging: wij zullen den man noemen wordt van tijd tot tijd herhaald, omdat zoo lang zij geen noemen, zij ook niet behoeven te bewijzen, toch hun doel bereiken dat het volk in den waan blijft, dat er zulk een man bestaat of bestaan heeft.

Maar zoodra zij een of anderen naam noemen, moeten zij bewijzen:

# niet dat die man er mogelijk wel toe in staat zou geweest zijn; maar dat hij het werkelijk geschreven heeft.
# uit zijne (nagelaten) geschriften tevoorschijn brengen de papieren, schetsen, opstellen of brouillons, waaruit kan blijken, dat hij met de vervaardiging van een boek in die taal, en dit schrift is bezig geweest.
# dat hij dat geschrift aan uw vader heeft ter hand gesteld;
# hoe het mogelijk was dat uw vader dan niet zou geweten hebben van wien hij dat HS ontvangen had. of
# waarom uw vader dan van dien man niet zou gevraagd hebben om de verklaring en vertaling van dat onleesbare schrift.
# waarom uw vader dan niet aan Verwijs zoude gezgd hebben op welke wijze dat raadselachtig[e HS] in zijne handen gekomen was.
# hoe het mogelijk was dat uw vader in den waan verkeerde een geschrift van zijne tante gekregen te hebben, ’t welk hem door iemand anders was gegeven of toegezonden.

Met een woord, de veronderstelling zelve van eene bedriegerij wikkelt hen in een net van ongerijmdheden en onmogelijkheden, waaruit zij niet kunnen losmaken.

Nog eens, het is niet genoeg een naam op te geven, maar er moet een positief feitelijk en in rechterlijken [zin] geldig en afdoend bewijs geleverd worden, dat de aangewezen persoon dat boek geschreven heeft.

Dat bewijs kan niet geleverd worden. Als zij ook zulk een bewijs in handen hadden, dan hadden zij het al voor meer dan een jaar wereldkundig gemaakt. Zij laten het daarom voorzichtig bij het woord: wij zullen, tot in eeuwigheid, amen!

Dyserink wroet er onder, met Johan Winkler.

Intusschen, zoo lang zij bij hunne taktiek van zullen blijven, kunnen wij niets doen.

Als ik dood was, zouden zij misschien mij de schuld geven; want, zouden ze zeggen, hoe is het mogelijk dat Ottema dat geheele boek zoo haarfijn weet uit te leggen, als hij niet die wetenschap zelf erin gelegd, dat is, het boek zelf geschreven heeft.

Ik hoop dat gij mijn gekrabbel kunt lezen en groet u ten vriendelijkste.

=== 3-3-1877 / 44 (49) ===

WelEd. Heer!

Wat zegt gij wel nu BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] au bout de son latin, uw vader als den vervaardiger van het OLB aankondigt. Dan is uw vader het grootste genie geweest dat Europa heeft opgeleverd. Een boek te schrijven in een schrift, dat hij zelf heeft uitgevonden en toch niet lezen kan, in een taal waarvan hij zelf geen woord verstaat, en over zaken hem niet het minste bekend is, daar geen mensch iets van weet, en die toch van achtere blijken waar te zijn, - zie dat is nooit of nergens vertoond!

Dat uw vader zoo iets niet kon doen, weet Verwijs even goed als ik, en blijkt zonneklaar uit uw en mijn schrijven aan de Kon. Akademie. Waar komt nu de ongerijmde beweering van BV vandaan?

Jansen te Harlingen is de eerste geweest die de overtrekken op mailpapier in handen heeft gekregen, en die aangezien [heeft] voor het oorspronkelijk handschrift. Knuivers te Enkhuizen heeft eene weduwe Meylhoff bezocht en gesproken, in den waan dat hij uwe oudtante Aafje voor zich had.

Berk heeft geweten dat uw vader zich een woordenboek op Gijsbert had aangeschaft, en daaruit besloten dat deze de Friesche taal verstond, en die kon spreken en schrijven.

Hier heb ik hooren zeggen: O, als de weduwe van C. over de Linden maar eens wilde klappen, dan zou er wel meer aan het licht komen.

Intusschen ben ik blij dat ik u de brieven van uw vader heb terug gezonden, dat de brieven [van] Verwijs bewaard zijn, en dat gij uit die zoo goed als compleete verzameling de nodige uittreksels kunt maken om dien onzin aan de kaak te stellen, zoodra het geschrift van BV in het licht verschijnt. Hier toch zijt gij de man die optreden moet en kunt.

Kuipers is bereid tot de uitgave. Gij zult het dan wel eerst aan mij ter inzage zenden.

Hierbij voeg ik kopie van een brief dien Kuipers voor weinige dagen uit Baltimore heeft ontvangen en die u wel genoegen zal doen.

Wees vriendelijk gegroet, en vaarwel.

[bijlage:]<blockquote>Baltimore 6 Febr. 1877.

Herrn H. Kuipers.

Geehrter Herr!

Trotz der ungüstigen Entschliessung der holländischen Akademie nehmen viele Deutsche in Amerika großes Interesse an dem Oera Linda Buch. Wollten Sie nicht so freundlich sein und mir umgehend mittheilen was die holländische Ausgabe kostet, ferner wo die Englische Übersetzung erschienen ist und was dieselbe kostet?

Ist auch bereits eine deutsche Uebersetzung des Buches erschienen? Ihrer freundlichen Auskunfte entgegen sehend, zeichnet hochachtungsvoll ergebenst

E. Leyte, editor of the German Correspondent</blockquote>Aan dezen brief was nog een naschrift toegevoegd aan mijn adres, waar in de schrijver mij opgeeft, dat in den breeden mond van de Amazonen rivier eene eilandengroep ligt, Inkas eilanden genaamd, en nog heden bewoond door een menschenras met blaauwe oogen en blond hoofdhaar.

Dit bericht was mij van groote waarde, omdat ik tot nog toe niets gevonden had, waardoor ik met eenigen waarschijnlijkheid een punt kon bepalen waar Inka mogt aangeland zijn. Wel vermoedde ik altijd dat hij ergens aan de Noordkust van Brasilien moest terecht zijn gekomen, maar nu is het mij duidelijk geworden, dat de naam dezer eilanden eene herinnering bewaart aan Inka en bewijst hij met zijn vloot daar is verzeild en zich het eerst moet hebben nedergezet. De nakomelinge dezer kolonie bestaande uit Friesen en Finnen hebben zich dan (vooral de laatsten) in verloop van veele eeuwen land inwaarts uitgebreid langs de oevers van de Amazonen rivier, en zijn zoodoende vanzelve gekoomen aan de westzijde van Amerika, waar zij 3500 jaar later in Peru en Chili zijn teruggevonden.

Is het niet opmerkelijk dat iemand in Baltimore zich opgewekt gevoelt om mij een bericht te zenden waardoor een zoo belangrijk raadsel onverwacht wordt opgelost?

Is het niet even opmerkelijk dat nog op die Inka eilanden de Friesche type is bewaard, en in Peru en Chili de Finsche type wordt aangetroffen?

=== 12-3-1877 / 45 (53) ===

WelEd. Heer!

Het deed mij veel genoegen uit uwen brief, heden morgen ontvangen, te zien, dat gij bij het losbreken van den storm zoo bedaard en goedsmoeds zijt. Ik ben dat trouwens even zeer. De scène met Dyserinck herinner ik mij zeer goed. Uw vader heeft mij dadelijk, den volgenden dag, het geheele gesprek, heel van den rooster, mede[ge]deeld. Dien brief vindt gij onder de overige.

De Spectator van Saterdag hebt gij gelezen. Wat een zamenraapsel van ongerijmde leugens! b.v. dat uw vader zijn heele leven ter zee gevaren, en uit China een voorraad van Chineesch papier medegebracht heeft.

Kan Dyserinck dat soms geschreven hebben? Welk aandeel kan de Heer Berk aan de zoogenaamde nasporingen van BV hebben?

Van de Deventer Courant dd. 2 Maart j.l. [JJK 142] merk ik dat gij nog geene kennis draagt. In het bijvoegsel daarvan komt een brief voor, die in kopie hiernevens gaat. Wij geloven hier dat hij uit de pen van Prof. Vitringa is gevloeid.

Het geschrijf van BV moet eergister de pers hebben verlaten. Ik verwacht het ieder oogenblik, want Kuipers heeft den uitgever verzocht het onmiddellijk per post te zenden.

=== 16-3-1877 / 46 (50) ===

WelEd. Heer!

Het verhaal vol jammer, leugen en bedrog, dat de Spectator verleden zondag heeft opgedischt [Kalma 146] en zoo gretig door het Handelsblad het Nieuws van den Dag enz. is overgenomen [Kalma 147], was in den loop dezer week het onderwerp van alle gesprekken. Men vroeg elkander af, wat zal Ottema daar nu wel toe zeggen? En zie daartoe vond ik de beste gelegenheid. Gisteravond hadden wij vergadering van het Friesch Genootschap en daar heb ik eens mijn hart lucht gegeven, door bijna een uur lang het woord te voeren om de ongerijmde leugens waaruit dat stuk is tezamengeflansd, in het licht te stellen. Daarbij heb ik gereleveerd, hoe die schrijver hoe weinig van de zaak weet, dat hij niet eens den naam kent van den man over wien hij spreekt, hem noemende Gerrit O.d.L. Ik heb opgemerkt, dat zoo Gerrit O.d.L. het boek had gemaakt, Cornelis O.d.L. het altans niet heeft gedaan.

Ik heb gesproken over de reizen van uwen vader, die daar heet vroeger altijd ter zee gevaren te hebben; over de scheve voorstelling van Verwijs' bezoek aan den Helder; over de werkplaats, waar het bewuste boek gefabriceerd is, en opgemerkt dat Verwijs, als hij dat zoo bevonden had, terstond wel had kunnen zien, waar hij aan toe was; over het zoogenaamde chineesche papier, dat reeds eene uitvinding was van Ds. van Limburg Brouwer in de Spectator, en dat men in elken theewinkel kon vinden (dat had uw vader dus niet uit China behoeven mede te brengen) enz. enz. enz.

Als toegift heb ik vermeld het bezoek van den Heer Knuivers bij de Wed. Meylhoff, zonder te weten dat uwe oudtante Aafje al sedert 26 jaren dood was. Tot toelichting van het gesprek heb ik tenslotte nog voorgelezen uwen laatsten brief van den 10 dezer.

Maar nu nog iets van groot belang. De zwarte leeuwen van Apollonia bij de Marsaten zijn in Zwitserland teruggevonden! Die zaten mij og altijd dwars in de maag, schoon ik voor mij zelf gerust was, dat die te eeniger tijd wel eens voor den dag zouden komen; want het OLB liegt niet!

Mr. J. Dirks namelijk deelde aan de Vergadering mede dat hij onlangs een brief uit Zwitserland van een zijner préhistorisch Congresvrienden had ontvangen, meldende dat men daar, bij het doen van opgravingen, in een beenderenhof onder de overblijfsels van allerlei dieren (en menschen) ook beenderen van leeuwen had ontdekt, en wel van eene bijzondere soort, die thans is uitgestorven. Dat is voor ons eene kolossale ontdekking! en met die heuchelijke tijding wil ik dezen sluiten.

Ontvang mijne hartelijke groete in blijdschap.

=== 23-3-1877 / 47 (52) ===

WelEd. Heer!

Uw vader heeft het Handschrift niet kunnen ''schrijven''. Dat schrift is niet van zijne hand.

Daartoe schreef hij veel te slecht en gebrekkig. Vergelijk de oudfriesche woorden veelvuldig voorkomende in zijne talrijke brieven aan mij met de letters van het HS en zie dat zij niet dezelfde hand kunnen zijn.

Zelfs de karakters van de cliché’s op mailpapier verschillen te veel van het origineel Handschrift, dan dat beide van één en dezelfde hand kunnen wezen.

Dat is onmogelijk!

Onderwerp dit aan welke expertise gij wilt en gij zult dit erkend zien.

De Nieuwe Rotterdammer Courant heb ik nog niet kunnen bezitten, dewijl ik geene societeiten bezoek. Maar ik zal die wel spoedig krijgen. Ik ben zeer verlangende naar uw opstel.

Het boekje van BV tracht de waarschijnlijkheid te betoogen, maar bestrijdt de waarheid d.i. het feit zelf niet.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 25-3-1877 / 48 (57) ===

WelEd. Heer!

Verleden Dingsdag ontving ik het schotschrift van BV terwijl ik aan tafel zat. Na den eten las ik het dadelijk, en legde het volkomen gerustgesteld weer uit handen. Want ik had gezien 1o dat al die omhaal van drogredenen niet kon strekken tot een bewijs dat uw vader het HS gemaakt heeft; 2o dat hoogstens een onkundige erdoor in den waan konde gebracht worden, dat uw vader knap genoeg was om zulks te doen, maar 3o dat elk deskundige uit die pompeuse opsomming van de boeken, waaruit de bibliotheek uws vaders bestaan heeft, kon zien, dat niemand met behulp van dien apparatuur, al had hij het geheele woordenboek van Richthofen van buiten geleerd, niemand, zeg ik, in staat kon zijn, om drie regels van het OLB bijeen te zoeken.

Voorts zag ik dat van den historischen inhoud des OLBs in al die boeken geen woord te vinden was.

Dit gevoelen deelt het Bestuur van het Friesch Genootschap.

Ik keer de redeneerinmg van BV om, en zeg: omdat C.o.d.L. geene andere boeken had dan deze, kon hij het OLB niet opstellen.

Aan den anderen kant was ik blijde dat BV zoo positief beweert dat C. het boek geschreven heeft, want nu komt de gansche kwestie terug op één punt, heeft C.o.d.L. dat HS kunnen schrijven?

Daarom schreef ik u vrijdag terstond mijn antwoord op deze vraag.

Ik heb dat denkbeeld ook reeds aan verschillende persoen op de photographiën aangewezen, en ieder erkent de juistheid mijner opmerkingen. Wees gij nu zoo goed, op een blad mailpapier voor mij facsimiles te maken van de Friesche woorden die [in] de brieven van uw vader aan mij voorkomen.

Uwe verontwaardiging uitgedrukt in uwe letteren van den 22 (gister namiddag bij mij ontvangen) gevoel en deel ik volkomen. Doch tracht gij maar tot bedaren te komen. Wij zijn, als ik mij niet bedrieg, vlak voor den mond van den haven.

Uw grootvader Jan schijnt van het HS geweten te hebben, al was ook de oudheid van uw geslacht hem persoonlijk geen pijp tabak waard.

Hiernevens heb ik voor u opgeteekend den korten inhoud van hetgeen ik Donderdag voor acht dagen bij het Friesch Genootschap gesproken heb.

Met vriendelijke groete.

=== 3-4-1877 / 49 (58) ===

WelEd. Heer!

Ik heb een woordenboek op het OLB gemaakt. Daartoe heb ik [een] doorschoten exemplaar van Hettema’s woordenboek genomen en daarbij de woorden opgeteekend eerst die uit de eerste afdeeling, en daarna in een tweede exemplaar die uit de tweede afdeeling. Nu ik alles bijeen verzameld heb tot één geheel, kan ik die doorschoten exemplaren wel missen, en zend u deze ten geschenke. Daarin kunt gij met een oogopslag zien, hoe ontzettend groot getal van woorden uw vader in zijn boeken niet kon aantreffen, en hoezeer deze hem in den steek lieten als hij met behulp daarvan het HS had willen vertalen (hoeveel als hij het boek had willen schrijven.)

Eene belangstellende aankondiging van het OLB vind ik in Macmillans Magazine, No. 210, April 1877, bl. 461. De steller, Rev. William Barnes (die het mij toezond) vindt het boek hoogst belang[rijk] voor Old Englands oudheden en taal, hij vindt onder anderen op bl. 24 in het voorschrift van Fæsta de tot nog toe onbekende oorzaak en reden, waarom de Engelsche matrosen een bijgelovigen afkeer hebben van op Vrijdag uit te zeilen.

Dit Magazine wordt uitgegeven bij Macmillan & Co. Londen.

Dr. Vitringa heeft in het Bijvoegsel van de Deventer Krant 30 Maart een artikel over B[eckering] V[inckers] brochure [Kalma 163].

Ontvang deze bezending in welstand met mijne vriendelijke groet.

=== 5-4-1877 / 50 (59) ===

WelEd. Heer!

Als de Heer van Loon wenscht een gedeelte van het HS op de tentoonstelling te zien, dan had hij in de vergadering van de Commissie, waarvan hij lid is, een voorstel moeten doen, om den Heer o.d.L. officieel uit te nodigen dat in te zenden. Zal het HS op de tentoonstelling verschijnen, dan moet het niet den schijn hebben van uwe zijde of op uwen wensch te geschieden. Ik heb daartoe ook al een wenk gegeven. Doch tevergeefsch. Onze President Hr. J. Dirks was er tegen, omdat hij vreesde de Tentoonstelling aan den toorn der Kon. Akademie en den spot des Spectators bloot te stellen. Toen heb ik er niet op aangedrongen, en gezegd : dan zal het ook niet gebeuren. Dit is ook Kuipers volkomen met mij eens. Het moet eene eer zijn voor de Tentoonstelling en niet voor het HS Aan de bezitters van bijzonder belangrijke voorwerpen zijn afzonderlijke uitnodigingen gezonden, dat is aan u niet geschied en daarom kunt gij gerust geene notitie van de tentoonstelling nemen.

Laat nu maar onder het Publiek de vraag opgaan: waarom is het HS hier niet geëxposeerd? dan heeft de Commissie het aan zichzelf te wijten.

Ik zal dit ook aan den Heer van Loon wel beduiden, dat men geene paarlen voor de zwijnen behoeft te werpen.

Ik vertrouw, dat gij gister met de expeditie van VG&L [Van Gend & Loos], een pakje van mij hebt ontvangen.

Wat is er van het verhaal, door BV bl. 31 medegedeeld, van den Heer Munnik? Mij komt het voor een leugen te zijn. Het HS kan niet in het bezit uwer grootmoeder geweest zijn.

Indien no. 92 Volney Les ruines soms nog in uw bezit is, dan verzoek ik het voor eenigen tijd ter leen te hebben. Ik wensch dat boek te lezen, maar kan het hier nergens bezitten.

Kent gij ook een Heer Berghuis? In een Emder Tijdschrift vind ik vermeld dat het Hist. Verein twee afdrukken van een zegel der familie van de Linde aan het Nieuwediep ten geschenke heeft ontvangen van den heer Berghuis. Doe daar eens onderzoek naar.

Achter het uitschrappen van het jaartal op den titel[bladzijde] van Volney No. 37 kan geene denkbare bedoeling schuilen. Waarschijnlijk was dat jaartal vroeger reeds door Stadermann uitgeschrapt.

Uw vader is indertijd slechts 2 à 3 uren bij mij geweest met Siderius en vrouw (een kopje thee drinken). Het gesprek liep uitsluitend over het HS en zoo was er voor uw vader geene gelegenheid om van Volney te spreken, zoo hij al toen aan dat boek heeft gedacht. Mij was dat boek onbekend.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 12-4-1877 / 51 (60) ===

WelEd. Heer!

Ik heb het boek van Volney, (verveelend als Télémaque zaliger) doorgelezen, maar daarin niets gevonden wat afbreuk kan doen aan het OLB Wanneer Volney als beginsels der natuurlijke staatkunde stelt liberté, égalité en justice, dan is dan geen uitvinding van hem, noch van den geest der Fransche révolutie, maar van het menschdom zelve. Overal waar de menschen begonnen zijn zich te vereenigen tot eene maatschappelijke zamenleving, daar zijn zij uitgegaan van de begrippen persoonlijke vrijheid, gelijkheid van rechten en plichten, en gemeenschappelijk eigendom.

Deze socialistisch, communistisch democratische republiek staat aan het hoofd van de geschiedenis des menschelijken geslachts. De voorstelling die het OLB in Frya’s tex geeft van den aanvang der geschiedenis van Frya’s volk is niets anders dan eene beschrijving van een bestaande toestand. En die voorstelling is zoo natuurlijk, eenvou-dig en duidelijk, zoo praktisch, dat zij uit het leven gegrepen en naar de natuur geschilderd moet zijn.

Het grootste bezwaar uit Volney getrokken is de geschiedenis van Buda. Maar die heeft bij Volney geene de minste gemeenschap met het geschrift van Dela Hellenia.

Bij Volney is de Buda sage reeds geheel onder den invloed der prediking van het Christendom, blijkbaar uit b.v. de wonderdadige geboorte uit eene maagdelijke moeder, de imitatie van den Bethlehemsen kindermoord enz. pag. 163-164.

In het OLB is dat gansch anders: daar beteekent ook de naam Buda buidel, schat.

Bij V [Volney] p. 262, bestaan, wetenschap Krisen herder, bij V. p. 227 Chrisen de behouder.

Van Gautama weet het OLB niet. (’t was anders een mooi friesch klinkende naam voor den Fryas Stjurar, dien vriend van Buda).

De naam Jês heeft Volney uit traditions sacrées et réligieuses, als bijaam van Buda. Het OLB geeft Jes-os op als den eersten en eigenlijken naam van dezen persoon, en Buda als een bijnaam. Zie mijne Gesch. Aant. bl. 28 volgg.

Bij Volney p. 257 is de chineesche naam Fôt eene gewijzigde uitspraak van Bodd of Boudd. Het OLB zegt FÒ (foei) is een scheldnaam valsch.

Welk een verschil, en dat alleen reeds omtrent den naam!

Het OLB staat in geene gemeenschap met Volney, evemin als Volney het OLB gelezen heeft.

Ik hoop dat deze korte opmerkingen voor u duidelijk zijn, anders vraag maar. Met vriendelijke groete.

=== 22-4-1877 / 52 (61) ===
WelEd. Heer!

Uw opstel tot weerlegging van BV’s beweeringen heb ik ontvangen en met veel genoegen gelezen, het is flink, knap en tevens bedaard en waardig geschreven. Wij zullen het spoedig ter perse zenden en vinden het raadzaam er geen ander stuk aan toe te voegen. Uw geschrift heeft een bepaald doel en strekking, is in zichzelf een volledig geheel, en moet dat blijven. De studie van den Heer Berk, op de waarde waarvan ik niets wil afdingen, is geheel heterogeen van uw opstel, en zoude hieraan eene nadeelige werking geven. - Al wil de Heer B. u nog zoo dringen om zijn studie onder onze vlag in de wereld te zenden, wij mogen daarin niet toestemmen. Wij hebben genoeg te doen, met de besturing van ons eigen schip en kunnen daarbij geen ander vaartuig op sleeptouw nemen. De Heer Kuipers is dit volkomen met mij eens. Bovendien is hij als uitgever hier ten sterkste tegen. Uwe brochure moet zooveel mogelijk verbreid worden, en daartoe zoo goedkoop mogelijk in den handel worden gebracht. Het [wordt] zoo wat 2½ vel druk en zal dan 30 cent moeten kosten. Een grooter omvang en hooger prijs zouden het debiet belemmeren. Dat mag niet en is lijnrecht strijdig met belang der zaak.

P.S. Het oude boek waarvan de Heer Munnik spreekt is stellig het MS van Worp van Thabor geweest. Dit MS was ook afkomstig van uw overgrootvader, maar uw vader heeft, mijns wetens, nooit gezegd dat hij dit van zijn tante Aafje heeft ontvangen en berustte, als niet onder het geheim begrepen, bij zijne moeder, na wier overlijden het van zelfs in zijne handen gekomen is.

Zie dat MS nog eens na; misschien vindt gij daarin eene of andere aanteekening.

=== 24-4-1877 / 53 (63) ===

WelEd. Heer!

Verleden Woensdag avond vertelde de Heer Miedema mij al dat in zijne Courant een stuk voorkwam van den Heer Siderius met een brief aan Verwijs, waar deze van zoude opfrisschen. Al dadelijk vertrouwde ik het niet, omdat ik wist, dat Siderius niet geschikt was om de pen te voeren. En den volgenden morgen kwam dat ook net zoo uit. Maar wat het ergste is, in dien brief van Verwijs is midden in een volzin, een paar regels overgeslagen, zoodat die periode onzin geworden is. Ik tenminste kan er niets van begrijpen, en niet eens gissen wat er uitgelaten kan zijn.

Ik heb Miedema daar opmerkzaam opgemaakt, en hem beduid dat hij, als hij weer iets van dien aard voor de courant kreeg, mij dat vooral eerst moest laten zien. Daarop zeide M. mij dat Siderius zijn opstel gegeven had aan Jansen te Harlingen, den redakteur van de Courant. Of nu de fout bij J. schuilt of bij S. kan ik niet zeggen. Maar wat zal Verwijs opspinnen over verminking van zijn brief! Dat heeft men van ontijdige hulp van onhandige vrienden!

Met veel genoegen heb ik het stuk van G. Dekker in Euphonia [Kalma 172] gelezen. Hij heeft BV netjes uitgekleed. Het is opperbest dat zulk eene weerlegging eens van dien kant komt.

Uw stuk moet daar nu zoo spoedig mogelijk volgen. De eerste 16 pagina’s zijn gistermorgen reeds in handen van den zetter gegeven. Laat mij daar nu maar voor zorgen en geef mij de vrijheid om er nog een of ander in te lasschen, dat ik in mijn vorige brief al heb medegedeeld.

In de Saturday review March 24, 1877 is een stuk opgenomen: the last of the oera Linda book, gebaseerd op de laatste verklaringen van Verwijs en de Beer in de Spectator. De schrijver stelt als zeker, dat uw vader (Gerrit over de Linde) bezeten en gebruik gemaakt heeft van:

* De Grave, République des Champs Elisées (Gent 1806.)
* Rudbeck, Atalantica sive Manheim (Upsala 1679-89).
* J. Lipsii Epistolae (Lugduni 1616).

want dat die boeken blijken te zijn de bron en oorsprong of the most excentric ideas of the oera Linda book.

Nu kunnen de lui bij BV lezen dat juist deze boeken in uw vaders bibliotheek niet gevonden zijn!

Voor ditmaal genoeg.

Met vriendelijke groete en het stuk van G. Jansen afwachtende

=== 4-5-1877 / 54 (65) ===

WelEd. Heer!

Ten vriendelijkste dank ik u voor de toezending van het boekske van G. Jansen [Kalma 166]. Het is wel wat mager uitgevallen, maar de bedoeling is goed, en het kan veel goeds uitwerken, juist omdat de oppositie tegen BV hier komt van een zijner bondgenoten. Zoo is het ook gelegen met het stukje van D. Dekker in Euphonia, dat veel sensatie heeft gemaakt.

Dezer dagen is mij iets in den zin gekomen ten opzichte van BV’s beschuldiging bl. 3 van een sluw beraamd plan.

Uw vader had niet een plan om het HS publiek te maken of in druk uit te geven. Wel had hij op aandringen van Verwijs, en toen de inhoud hem nog onbekend was, eerst daarin toegestemd, maar toen hij later ondervond hoe zeer deze hem teleurstelde door van zijnen kant zijne belofte niet te vervullen, meende uwe vader ook aan die gegeven toestemming niet meer gebonden te zijn. Lees gij eens onze brieven uit het begin van '71 (meen ik) over, dan zult gij zien hoe hij zich met hand en tand tegen mijn plan van uitgave heeft verzet. Dat doet iemand niet die de wereld wil misleiden, die zoude de gelegenheid om zijne misleiding uit te voeren juist met beide handen aangegrepen hebben. Kuipers en ik hebben hem bijna moeten dwingen, en daarbij zijn harde woorden gevallen.

Hoe een gedeelte van uwe kopij bij den drukker is zoek geraakt, is mij een raadsel. Het was gelukkig tot op een stuk van bl. 32 na afgezet. Ik herinnerde mij, dat daar gestaan had een argument omtrent Neptunus afgeleid van Neef Teunis, en kon dus de ontstane gaping aanvullen, zoo al niet woordelijk, dan toch zakelijk. Indien gij dus uit uw kladschrift dat fragment niet hebt kunnen herstellen, dan kan de bewijsvoering toch nog terechtkomen.

Het idee om Dr Buma te Makkum te noemen is het eerst bij mij opgekomen. Ik schreef dit voor de grap aan den Heer R. Kingma, en deze, een Makkumer, heeft het uitgewerkt voor de Deventer Courant, als een tegenhanger der Logica van BV en om te toonen dat met zulk een soort van argumentatie alles bewezen kan worden, wat men begeert.

Nevenstaand uitknipsel las ik uit de Friesche Courant van 30 April.

Wie is die oom Leendert o.d.L.? en wie kan die neef te Kooten wezen?

Met zeer vriendelijke groete.

[P.S.] Op bl. 37 aan te vullen: verschillende geschriften mijns vaders, deze is hier boven, op bl. 27, mijn inziens, voldoende verklaard. Men vindt echter daarbij een groot bezwaar in vreemd klinkende naamsafleidingen. Maar in welke oude kronijken, ja zelfs bij Grieksche en Latijnsche schrijvers, ontmoet men die niet. Evenals alle beoordeelaars die het OLB niet kennen, ergert de Heer BV zich aan eene afleiding Neptunus van Neef Teunis. Doch juist hierdoor verraadt hij zelf dat hij het OLB niet heeft gelezen, want als hij het geheele boek had doorgelezen, dan had hij moeten opmerken, dat de naam Neptunus daarin nergens te vinden is. Evenmin zoude men daarin den naam Brama of Bram daarin ontmoet hebben.

Deze laatste mag in een der opstellen van C.o.d.L. ergens gebruikt zijn en in het werk van Volney evenzeer voorkomen, doch dat kan het OLB niet helpen.

=== 24-4-1877 / 55 (54) ===

WelEd. Heer!

Hierbij zend ik u het geschrift van den Heer Berk terug. Ik voor mij heb het met genoegen en belangstelling gelezen, even als gij, maar dat komt daarvandaan dat wij het begrijpen. Doch ik moet er bij voegen, en dat zult gij een oud man niet euvel duiden, - ik vrees dat het voor het geëerde publiek niet zoo verstaanbaar wezen zal als voor ons. Altans in dezen vorm, zoo als het nu is, gelijkt het eenigzins op Rabeners Hinkmar von Repkow, Noten ohne Text! Het is waar, hier is wel eene tekst, maar om de noten te waardeeren dient de lezer eerst het geheele OLB in zijn hoofd te hebben.

Als ik een raad mag geven, dan zeg ik: houd deze ammunitie nog wat in het magazijn, totdat er eene attaque op den inhoud van het OLB geschiedt, bij voorbeeld, als NU [Nanninga Uiterdijk] soms nog eens weer komt opdagen, of iemand anders eene poging waagt om het fort Mythologie te bestormen.

Doch dit geef ik slechts als mijne opinie, die ik niemand wil opdringen.

Wees vriendelijk gegroet.

P.S. Mijn brief van gisteren heeft u, hoop ik, gerustgesteld omtrent de uitgave van uwe brochure; die komt in orde. Kuipers heeft ze in het Nieuwsblad van den Boekhandel geannonceerd.

=== 19-5-1877 / 56 (64) ===

WelEd. Heer!

De uitgave van uwe verdediging vondt goeden bijval. Wie ik er naar vroeg, vonden het boekje goed geschreven en hadden het met genoegen gelezen. Ik heb een exemplaar gezonden aan Dr. Vitringa in vertrouwen, dat hij er wel wat van zeggen zal in de Deventer Courant, evenals hij de brochure van BV heeft besproken.

Altijd nog bezig met nasporen, overdenken en verzamelen, heb ik dezer dagen weer eene opmerking uitgewerkt, die ik u hiernevens toezend. Zij is ten opzichte van het schrift wel van belang, vooral omdat Suffridus Petrus, de scriptoribus Frisiae, in den aanvang vermeldt, dat Friso verschillende geschriften heeft nagelaten, en daaronder ook een reisboek en verhaal van zijn leven; dat hij die geschreven heeft in de Friesche taal en met Grieksche karakters, en dat zijne opvolgers even zoo hebben geschreven tot aan den tijd toe dat het Romeinsche letterschrift in Germanie in zwang is gekomen.

Hij vermeldt daarbij niet hoe of vanwaar hij dat heeft vernomen, (dat is zoo zijne gewoonte niet) maar hij kan dat niet uit zijn duim gezogen hebben.

Er moet wel iets tot zijne kennis gekomen zijn van Friesche aanteekeningen uit den tijd waarin de ovira Linda’s schreven, en dat reisboek (over den tocht uit Indie naar Friesland) kan wel in verband staan met het dagboek van Ljudgert.

Men heeft wel altijd zulke berichten van Suffridus voor fabeltjes gehouden, maar het kan wel eens blijken, dat er onder die fabeltjes meer waarheid schuilt als men vermoedt. Ook wordt het erkend dat Suffr. Petrus nooit loog, maar hetgeen hij schreef uit vroegere berichten had overgenomen.

Ontvang deze letteren in gezondheid en wees vriendelijk gegroet.

P.S. Ik heb een misschien wel onbescheiden verzoek: mag ik dat exemplaar van Volnay wel houden, als een aandenken aan uwen vader?

=== 31-5-1877 / 57 (55) ===

WelEd. Heer!

Hartelijken dank voor de moeite die gij genomen hebt, om uit uw vaders brieven de Friesche woorden over te trekken. Zij zijn mij onontbeerlijk voor de schriftvergelijking, waarover ik in mijn voorlaatste brief heb geschreven. Het argument, daaruit getrokken heb ik publiek gemaakt in de Friesche Courant, en wordt ter overname gezonden aan de Heldersche, Groninger, Deventer, Utrechtesche, Rotterdammer en Amsterdamsche Couranten.

BV heeft door de opsomming van de boeken, die uw vader bezat, zijn eigen glazen ingegooid. Niet alleen omdat uw vader met dat beetje boeken geene bladzijde van het HS kon zamenstellen, maar nog meer omdat het blijkt dat hij juist die boeken niet had, die hij moest hebben, als hij het voornemen had, om orde en licht te brengen in den duisteren chaos van Friso’s sagen bij Occo Scarlensis, Winsemius, Suffridus, Petrus, Furmeriuus, Hamconius, enz.

Dat waren de boeken die de kern van zijne bibliotheek hadden moeten uitmaken. BV had even goed de vraag kunnen stellen: wie heeft het Oude Testament geschreven?

Van alles wat ik u schrijf moogt gij vrijelijk gebruik maken, waar het u kan dienstig zijn.

Ik maak u opmerkzaam op BV bl. 30, waar hij eene tegenstrijdigheid zoekt in de woorden: ik wilde het prul haast niet aannemen, en: zoo blij alsof ik een goud horlogie gekregen had. Doch let er op: er staat voor ik stelde mij zoo blij aan, alsof enz. Dus voor het uitwendige tegenover tante A. blijdschap, maar inwendig teleurstelling. Dat strookt volkomen.

Hoe toevallig is het geweest dat uw grootvader Jan op de korvet Nehalennia gediend heeft! Dat hij tot den Heer Wijs nooit van een HS gesproken heeft, bewijst niet dat hij van het HS niets wist. Hij kan er wel van geweten hebben, maar hem was op dat punt het zwijgen opgelegd. Zijn vader Andries wist wel dat zoon Jan er geen prijs op stelde, en bestemde het juist daarom voor kleinzoon Cornelis.

Als de aandacht van BV eens op die Nehalennia gevallen was, dan had hij daaruit ook al een argument kunnen distilleeren. Doch hij heeft het OLB niet gelezen. Zie bl. 74 de noot Neptunus van Neef Teunis. Al wie het boek gelezen heeft, moet weten dat de naam Neptunus daarin nergens te vinden is.

Gij hebt mij (dat ik weet) niet geschreven, dat uwe stiefmoeder hier te L. woont bij den Heer Swarts. Ik had wel opgemerkt, dat zij niet bij den Heer Toens was gekomen. Doch haar tegenwoordig verblijf was mij onbekend.

Ontvang mijne vriendelijke groete.

=== 10-6-1877 / 58 (66) ===

WelEd. Heer!

Door den Heer F. Leyte te Baltimore, uitgever des Deutschen Correspondenten, is mij een Exemplaar van dit dagblad toegezonden, in welks Beiblatt een stuk voorkomt, dat van groot belang is voor het OLB als bijdrage tot de bewijzen voor zijn echtheid en geloofwaardigheid. Ik heb dat stuk vertaald en zend van die vertaling hiernevens een afschrift aan u toe.

Ik bedank u ten zeerste voor het geschonken exemplaar van Volney.

De Heer E. van Geertruijen heeft vroeger ook wel aan mij geschreven over die oude wachtorens aan de kusten van Ierland en Sardinië; ik kan niet geloven dat zij iets hebben uit te staan met de Burchtorens van Fryaskinderen, maar houd ze voor het werk van Findas volken.

Van opgravingen op Texel verwacht ik niets.

Of NU [Uitterdijk] iets in ’t schild voert, kan ik niet gewaar worden.

Wat Dyserinck denkt te schrijven, zullen wij gerust afwachten.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 20-6-1877 / 59 (67) ===

WelEd. Heer!

Het verheugt mij dat gij ingenomen zijt met de mededeelingen van den Heer F. Luyk; vindt gij gelegenheid om die in het Feuilleton der Heldersche Courant openbaar te maken, doe dat dan maar terstond zonder naar de verschijning van Berk’s stuk te wachten.

Wat V. wil bewijzen vat ik niet. Al vindt hij op bl. 168 iets dat hem voorkomt niet te strooken met bl. 104 wat bewijst dat tegen de zaak, of tegen het boek? Ljudgêrt schrijft meer dan 12 eeuwen nadat de Landengte van Suez gevormd is (zie bl. 164; het berigt van die vorming zelve bl. 104 is bijna een gelijktijdig verhaal. Na zulk eene tusschenruimte van tijd zou eenig verschil in de opgave niet vreemd zijn. Is nu de voorstelling van Ljudgert onduidelijk, dan is dat niet de schuld van Frêthorik die slechts het ontvangene mededeelt. Wat er bovendien tijdens die zelfde katastrophe meer oostwaarts in Zuid-Azië is voorgevallen, daarvan is niets gemeld.

Evenmin begrijpt ik wat hij halen wil tegen het boek uit mijne opgaven omtrent Jes.os.

Ik heb alleen aangewezen dat de opgaven van Volney verschillen van die in het geschrift van Dela Hellenia en dat de eene niet uit de andere overgenomen kunnen zijn, evenmin als dat beide uit een gemeenschappelijke bron herkomstig kunnen wezen.

Maar ik zal de verschijning van B’s brochure afwachten. Het komt mij steeds voor dat B. geen het minst begrip heeft van wat men door de echtheid van een boek of handschrift verstaat.

Wees intusschen vriendelijk gegroet.

=== [na 22]-8-1877 / 60 (68) ===

WelEd. Heer!

Het deed mij veel genoegen uwen brief van 21 dezer te ontvangen. Ook ik had in langen tijd u niet geschreven, omdat alles stil was, en bovendien wegens onze druk bezochte Tentoonstelling.

Dank voor het toegezonden exemplaar van de Heldersche Courant.

De Heer E.v.G. heeft mij ook meermalen geschreven over opgravingen op Texel. Vroeger zijn daar opgravingen gedaan, en Romeinsche oudheden gevonden. Maar als men meer wilde zoeken, dan zoude het heele eiland moeten afgegraven worden tot beneden laagwater getij.

Den aanval van Berk zal ik gerust afwachten. Hij is boos, omdat ik al zijn vroeger geschrijf niet heb willen overnemen. Zijne redeneering berust op de valsche aanname dat het boek door één persoon, op één tijd geschreven is, en over ééne historischen toestand zoude handelen. Maar de aanwijzing van verschillende tijden door verschillende schrijvers geeft geene tegenspraak. Het verlies van de Zuiderlanden, de opstand van Kalta (bl. 86), het verlies van de Noordelijke landen door de voortdringende rooftogten van den Magy (bl.110) verdeelt het geheel in drie groote tijdperken onder zeer verschillende omstandigheden en in zeer verschillende toestanden, en de daardoor veroorzaakte veranderde staat van zaken geeft natuurlijk een zeer groot verschil van voorstelling. Maar daarom spreekt het boek zichzelf niet tegen.

Over uwe brochure bewaart men het stilzwijgen, dat is juist een bewijs dat men ze niet weerleggen kan. Wees dus van dien kant gerust en wacht bedaard af wat daar komen zal.

Ontvang mijne vriendelijke groete met dezen in welstand.

=== 19-1-1878 / 61 (70) ===

WelEd. Heer!

Ik begin mij wat ongerust te maken of de exemplaren mijner Aanteekeningen, die de Hr. Kuipers u eerst door de Boekverkoopers correspondentie en daarna nog eens over de post heeft gezonden wel bij u zijn ontvangen, of waar die kunnen gebleven zijn. Wij hebben altans omtrent dien ontvangst geenerlei bericht gekregen.

Daarenboven heb ik voor een dag of tien u al een brief geschreven en hierover, en over het gemeene prulschrift van Gallee [JJK 190]. En ook daarop is tot nog toe geen antwoord bij mij ingekomen.

Wat kan toch van dit een en ander de oorzaak of de reden zijn? Wordt onze correspondentie misschien op het Postkantoor onderschept? De Directeur hier, Ilpsema Vinckers is, meen ik, een broeder van den Kamper BV. Het is mij volstrekt een raadsel. Ik hoop tenminste, dat niet ongesteldheid u belet te schrijven.

Daarom verzoek ik u vriendelijk mij, op welke wijze dan ook, al is het maar met eene briefkaart, te doen toekomen, den mij uit de onzekerheid te redden.

In de hoop dat deze brief u in handen mag komen, groet ik u en de uwen ten allervriendelijkste, onder toewensching van alles goeds.

=== 3-1-1879 / 62 (42) ===

WelEd. Heer!

Hartelijken dank voor uwe vriendelijke begroeting bij den aanvang van het jaar. Het afgeloopen jaar heeft geene aanleiding gegeven tot briefwisseling. Doch dat is niet omdat het OLB wordt doodgezwegen, maar doordat wij beide met onze laatste geschriften aan het laatste woord zijn gebleken, en de bestrijders tot zwijgen gebracht hebben.

In de wetenschap is dat veel, is dat de overwinning.

Voor eenige maanden heb ik eene nieuwe ontdekking gedaan, dat ik namelijk op bl. 80 bovenaan, een woord beter had kunnen vertalen.

Er staat thæt hêde thyn moder bisjowath. Dat werkwoord [https://fryskednis.blogspot.com/2017/05/bisjowath-all-previous-translations.html bisjowath] was mij onduidelijk. Doch ik ontmoette bij Gabbema het woord ziouw of sjouw, als noodvlag of noodsein, ’t welk van de stinsen en torens opgestoken werd als er onraad was. Bij de zeelieden is dat woord, meen ik, nog in gebruik en bekend. Ik had dus kunnen vertalen dat had de moeder geseind. Hierin vind ik het eerste bericht van een middel tot kennisgeving op verre afstanden; met andere woorden van eene prehistorische telegraaf.

Deze vondst is hier door veelen met groote belangstelling opgenomen.

Het heeft mij verheugd uit uwe brief te kunnen besluiten dat het u en uw gezin welgaat, en wensch u daarbij verder zegen en voorspoed in alle opzichten.

Vergun mij dezen brief te sluiten, dewijl het schrijven mij vermoeit.

Met achting en vriendschap,

(De heer Ottema overleed op 19 maart 1879)

== III. Overig ==

=== 12-10-1874 / 9 ===
[briefkaart] Aan den Heer A.A. Bakker, boekdrukker te Nieuwediep

Verplicht ons met een uitvoerig verslag van de lezing over het Oera Linda bôk.

Ik zal zorgen dat het uit uwe courant in de friesche bladen geplaatst wordt.

Ik neem niet alleen deel in den strijd over dat boek, er zijn er hier honderden. Ik bid u zorg voor een goede verslaggever in dezen op woensdag 14 oct. zaal Musis Sacrum.

’t Zal ons uwe courant dierbaar maken.

Bergum, 12 oct. 74, w.g. P.G. v.d. Meulen.
==Noten==
<references />
[[Category:Briefwissellingen]] [[Category:Sources_Dutch]]

Brieven Ottema

2026-05-18T10:00:59Z

Jan: brief 21-10-1871, bl.1-4

Algemene opmerkingen:

Afschrift is gemaakt door [[Nico Luitse]], die kopie van uitdraai in kleine oplage verspreidde (m.n. aan liefhebbers), juli 1990. Grotendeels vanuit oude computerbestanden, geschonken aan [[Oera Linda Foundation|Stichting OL]] door een zoon van Luitse, worden de afschriften op deze wiki beschikbaar gemaakt voor onderzoek, met enkele verbeteringen door [[Jan Ott]]. De computerbestanden bevatten een oudere versie dan die gebruikt zijn voor de afdruk uit 1990. Het kan dus zijn dat latere verbeteringen van hem nog niet waren verwerkt (en door mij nog niet opgemerkt). Dit online bestand zal steeds, waar mogelijk, verder worden verbeterd.

De brieven zijn verzonden vanuit Leeuwarden, tenzij anders vermeld. / Volgnummers achter datum zijn overgenomen van Luitse, tussen haken het gestempelde nummer op origineel Tresoar, indien afwijkend. Brief '''9-8-1874 (7)''' is hier toegevoegd vanuit Luitses verzameling brieven van LFoL. / Zie ook: [[Jan G. Ottema]], [[Brieven C. Over de Linden]] (aan Ottema) en [[Brieven L.F. Over de Linden]] (aan Ottema).

== I. Aan Cornelis Over de Linden 1870-1874 ==

=== 22-12-1870 / 1 (2) ===
[1] WelEdelGeb. Heer!

Door uwe welwillendheid is de Heer Verwijs in de gelegenheid gesteld een afschrift te laten maken van het Handschrift van Liko Oera Linda, ten behoeve van het Friesch Genootschap. Dit afschrift is bij het Bestuur ontvangen en thans in mijne handen gesteld om te onderzoeken, wat dat werk is. Voor mij heeft reeds een ander zijne krachten daaraan zonder vrucht beproefd. En mij is door de vergelijking met de daarbij gevoegde bladen facsimili, door U met zooveel zorg nagetrokken, gebleken, dat de afschrijver op vele plaatsen het Hs. niet goed heeft kunnen lezen, omdat hij weinig van de taal verstond.

[2] Voor alle dingen heb ik dus noodig het geheel te revideren en moet daarom, misschien wel wat onbescheiden, tot U komen met een vriendelijk verzoek of UEd. zoo goed wil wezen het Handschrift zelf voor eenigen door UEd. te bepalen tijd, aan het Bestuur van het Friesch Genootschap toe te vertrouwen ter nadere vergelijking. Kan UEd. dat toestaan, wees dan zoo goed het te zenden aan mijn adres.

Uit hetgene ik erin gelezen heb is mij reeds gebleken, dat Liudwert, waar die Liko en Hiddo oera Linda woonden, moet gelegen hebben aan de oostzijde van Wieringen tusschen Wieringen en het Kreilerwoud (thans nog de plaats Kreyl). Van daar moet dus Uwe familie afkomstig zijn, die ongetwijfeld afstamt [3] van die oera Linda's.

Daarom vermeen ik ook dat de taal waarin het geschreven is, de Friesche taal zijn moet, zooals die gesproken werd bewesten en zuiden het Vlie, of tusschen het Vlie en de Kinhem (bij Alkmaar). Van welk belang dus dit Handschrift overigens meer of minder in Historischen zin mag wezen, het heeft altoos een Taalkundig belang.

In de hoop dat UEd. mag besluiten ons verzoek toe te staan, waardoor UEd. het Friesch Genootschap grootelijks zal verplichten, heb ik de eer met hoogachting te zijn

Uw Dv. Dienaar (w.g.) Dr. J.G. Ottema, Medebestuurder.

=== 28-12-1870 / 2 (3)<ref>Blz. 3 was door Luitse overgeslagen.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Uit uw antwoord bespeur ik dat gij niet tevreeden zijt over de handelwijzs van den Heer Verwijs, die u na drie en een half jaar nog even wijs gelaten heeft als te voren. Ik verbeeld mij die zaak te kunnen ophelderen, door het vermoeden dat de Heer Verwijs zelf ook even wijs gebleven is als te voren. Hij heeft op verre na niet alles kunnen verstaan, niet geweten wat er van te denken of te maken, en is voor eene vertaling opgetornd (hij had dit wel mogen te kennen geven). Hij heeft het afschrift tot ons opgezonden, ’t welk daarop in handen gesteld is van den Heer J. Winckler, doch deze heeft er ook geen mouwen aan weten te passen. Daarop heb ik het tot mij genomen, en ben [2] er nu reeds geheel in thuis en met de vertaling begonnen. Daarom kan ik u ook reeds de verzekering geven, dat er niets in staat ’t welk u of iemand anders zou kunnen compromitteeren. Liko oera Linda heeft het geschreven in ’t jaar 803, hij zelf was nog geen Christen, maar voorzag dat de stroom der Kristen Kerk niet meer te keeren zou zijn, en dat de ondergang van de voorvaderlijke dienst van Frija nabij moest wezen. Uit gehechtheid aan het geloof zijner voorvaderen heeft hij getracht nog te behouden en voor de vergetelheid te bewaren wat hij van oude aanteekeningen zou machtig worden. Dat zijn deels wetten, deels geschiedkundige (vaak fabelachtige herinneringen uit den vroegsten voortijd, opklimmende tot de twaalfde eeuw voor Christus. Het stuk is daarom merkwaardig wegens den ouderdom en de taal.

[3] In de door u voorgestelde punten neem ik gaarne genoegen: dat u namelijk mij het HS bij gedeelten toezendt, aangeteekend per post, dat is de veiligste weg. Langs denzelfden weg wil ik het u telkens, met bijgevoegde vertaling terugzenden. Of ik dit echter juist binnen eene maand altijd zal kunnen doen, kan ik moeijelijk zeggen, omdat ik ieder gedeelte van de vertaling voor u moet laten kopieeren.

Komt het Friesch Genootschap te eeniger tijd er toe om het werk te laten drukken (tegenwoordig is er nog zoo veel werk onder handen, dat het niet dadelijk geschieden kan,) dan zal het Genootschap gaarne zorgen dat een 25 tal exemplaren ter uwer beschikking worden gesteld. Intusschen zal mijner zijds de meest mogelijke voortgang gemaakt worden.

[4] Het zal mij groot genoegen doen binnen korten tijd eene eerste bezending van UEd. te mogen tegemoet zien.

Hebbe de eer met de meeste hoogachting te zijn ...<ref>Ondertekening wordt verder meest weggelaten.</ref>

=== 28-1-1871 / 3 (4) ===
[1] WelEd. Heer!

Bij de terugzending van het eerste gedeelte van het HS voeg ik de vertaling, geschreven pagina voor pagina, opdat de vergelijking voor u gemakkelijker moge zijn.

Eerst meende ik dat slechts de beide eerste briefschrijvers H. en L. oera Linda betrekking hadden op uwe familie, bij nader onderzoek is mij gebleken, dat dit met zeer veele personen die in het boek voorkomen het geval is. I de eerste plaats: de schrijfster van het eerste boek is Adela, de vrouw van Apol Grevetman van de oera Lindaoorden (tusschen Texel en Wieringen). Het tweede boek is meest geschreven door hare dochter Apollonia en andere van de familie.

[2] Die Mijnheer Apol voerde den persoonlijken toenaam oera Linda. Zijn zoon heeft de onderscheiding verworven dien toenaam ook voor zijne afstammelingen te mogen aannemen.

Door de combinatie van onderscheidene in het boek voorkomende tijdsbepalingen is mij gebleken, dat Adela dit boek geschreven heeft in het jaar 441 of 442 van onze jaartelling. Derhalve voert uwe familie haren geslachtsnaam nu reeds sedert meer dan 1400 jaren, wellicht de oudste van Europa.

Met verlangen zie ik het tweede gedeelte van het HS tegemoet. Want ik moet alles van voren af aan overschrijven, wegens de onnauwkeurigheid van het door den Heer Verwijs bezorgde afschrift. Het HS zelf is wel degelijk uit den jare 1256, daar het vervaardigd is op eenen papiersoort [3] die na den jare 1300 niet meer voorkomt. Voor mij liggen de facsimile’s van bl. 1-21 en van bl. 46-62. Is er ook mogelijkheid, en is het niet te veel verzocht, wanneer ik u verzoek ook de facsimile’s van de overige gedeelten mij te bezorgen voor het Friesch Genootschap, opdat het stuk zelve in duplo voorhanden te beter voor het vervolg bewaard blijve. Want het [is] zeer jammer dat er vroeger reeds gedeelten van verloren geraakt zijn, waaromtrent wel geene hoop bestaat, dat zij ooit weer te voorschijn komen.

Met de meeste hoogachting en vriendelijke groete, heb ik de eer te zijn

=== 7-2-1871 / 4 (5) ===
[1] WelEd. Heer!

Het spijt mij u eenige ongerustheid veroorzaakt te hebben door niet per ommegaande de ontvangst te accuseeren. Maar het bedoelde stuk is best overgekomen en ik ben reeds weer druk bezig met eene vertaling daarvan voor u gereed te maken. Van de bladen met het letterschrift laat ik photographische copiën vervaardigen, die ik u bij de terugzend hoop aan te bieden.

Met vriendelijke groete

=== begin maart 1871 / 5 (1) ===
[1] WelEd. Heer!

Hiernevens het tweede gedeelte van uw Handschrift terug, met de vertaling. Ik heb het langer gehouden dan ik zelf wenschte, want ik verlang zeer naar het vervolg, maar ik moest wachten tot ik de zekerheid had, dat de photographie van de beide laatste bladzijden goed zouden uitvallen. Zoodra die geheel gereed zijn, hoop ik bij eene volgende bezending u er een exemplaar van toe te zenden. Met de volgende gedeelten zal ik spoediger gereed kunnen weezen, omdat ik die alleen nodig heb om eene [2] geheel nauwkeurige copie te maken. Doch daarom ook zal het nog aangenaam zijn, zoo het geschieden kan, wat grooter deel tegelijk te ontvangen, waardoor ik ook des te eerder eene meer gecorrigeerde vertaling kan doen toekomen.

Intusschen heb ik de eer te zijn, met vriendelijke groete en hoogachting,

=== 10-3-1871 / 6 ===
[1] WelEd. Heer!

Met genoegen kan ik u melden, dat het toegezonden HS weder in goede orde ontvangen is.

Na vriendelijke groete

=== 9-4-1871 / 7 ===
[1] WelEd. Heer!

Veel langer dan mij lief was, heb ik U op de terugzending van deze bladen moeten laten wachten, om dat mijn kopyist door andere drukten belemmerd, mij te leur stelde. Dit kwam mij zeer ongelukkig voor den boeg, want daardoor werd ik zelf ook in mijn werk tegengehouden. De photographe stelt mij ook te leur, zoodat ik U de toegezegde photographiën nog niet kan zenden.

Intusschen moet ik U een opmerking mededeelen. In den brief van Hiddo oera Linda is genoemd een jaar 3449-1256 na Chr. In de verbeelding, dat dit eerste getal overdreven moest zijn, heb ik gemeend dat er 2449 zou moeten staan en heb later de jaartallen volgens dat cijfer [2] overgebracht. Doch ik ben hoe langer zoo meer tot de overtuiging gekomen, dat die meening eene dwaling was. De laatste schrijver die in het boek voorkomt heet Beeden en was een tijdgenoot van den Frieschen koning Askar, die weder een tijdgenoot was van Julius Caesar en Keizer Augustus. Alles is dus voor onze tijdrekening. Derhalve is 3449 min 1256 is 2193 voor Christus het jaar, waarin Atland verzonken is. Wees dus zoo goed in mijne vertaling alle jaartallen naar dit cijfer te veranderen, d.i. alles 1000 jaren terug te stellen. Het blijkt nu dat Adela het eerste boek geschreven heeft anno 558 voor Chr., dat is nu voor 2429 jaren! Het schijnt ongelooflijk en moet toch zoo wezen, als alles sluiten zal.

[3] In afwachting van Uwe volgende bezending, ben ik met vriendelijke groete

=== ong. 11-4-1871 / 8 ===
[1] WelEd. Heer!

In antwoord op Ue geeerd schrijven diene dat ik U gaarne opheldering van woorden wil geven. Wees zoo goed uwe vragen op te geven en te schrijven op half plique, dan kan ik mijne antwoorden er nevens schrijven. Omtrent de Krekalanden zal u kunnen opmerken dat er onderscheid gemaakt wordt tusschen ''heinde'' (nader bij zijnde) Krekalanden en ''verre'' (verder af wonende) Kr., de eerste zijn de bewoners van Italië, bij ouds groot Griekenland genoemd, de laatste die van eigenlijk Griekenland, waaronder ook Attica.

[2] Om voorts aan Uw verlangen te voldoen zend ik U nu de vertaling van bl. 45 tot 92, die ik juist gereed heb. Dit stuk zal u zeer interesseeren, vooral bl. 87 en vlg. zullen u de familie uwer stamouders leeren kennen. Later zult ge ontmoeten hunne achterkleinkinderen Frederik en Williow, hun zoon Koenraad, diens neef Beeden zoon van Hachgana, den broeder van Koenraad. Die allen hebben successievelijk het boek vervolgd. De laatste kan zoo wat in het begin der 6e eeuw geleefd hebben.

[3] De drie godinnen die ge in ’t begin ontmoet hebt Frya, Finda en Lyda zijn de stammoeders der Europeanen, Asiaten en Afrikanen (net als Japhet, Sem en Cham). Hare karakterschets past ook juist op die drie mensenrassen.

Wees vriendelijk gegroet, met hoogachting

P.S. Om de photografiën zal ik denken.

=== 13-4-1871 / 9 ===
[1] WelEd. Heer!

Met dankzegging bericht ik u de ontvangst van bl. 99 tot 146. Het verheugt mij dat bl. 100-112 niet ontbreken. Hoe die in het afschrift van E.V. ontbreken konden, ging mijn verstand te boven, juist omdat het 23 bl. waren en niet 24, gelijk het wezen zoude als een sektern verloren geraakt was. En juist deze bladzijden zijn weer hoogst kurieus. Ik moet ze nu na de overschrijving nog vertalen en de vertaling laten kopiëeren.

Vriendelijke groete.

=== 6-5-1871 / 10 ===
[1] WelEd. Heer!

Ofschoon de vertaling van pag. 99-122 nog niet in kopie voor u gereed is, zend ik UEd. toch deze katerns pag. 99-146 met de vertaling pag. 140-163. Dit doe ik omdat ik er bij de u beloofde photografiën kan voegen. Ze zijn wel niet volkomen naar mijn zin, wegens de ongelijke donkere grond. Doch ik vrees dat voor zulk werk nog een ander praeparaat noodig is, ’t welk oude photografen hier niet hebben, omdat dergelijk werk in de gewone ateliers niet voorkomt. Het schrift is best gelukt en dat is het voornaamste.

[2] Wees nu zoo goed mij de volgende katerns alle drie te doen toekomen dan kan ik er in eens mede gereed komen.

Met vriendelijke groeten heb ik de eer te zijn

[P.S.] Intusschen verzoek ik te overwegen, nu de inhoud u bekend is als van geen personeel belang, na de vertaling voor u eene waarde moet hebben die het HS zelf niet had, of UEd. ook kan besluiten om het HS tegen een of anderen prijs aan het Friesch Genootschap af te staan opdat het in eene openlijke [3] bibliotheek bewaard blijve, als eene antiquiteit.

=== 9-5-1871 / 11 ===
[1] WelEd. Heer!

Het HS is bij mij in orde ontvangen.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 15-5-1871 / 12 ===
[1] WelEd. Heer!

In de gelegenheid, U de vertaling van bl. 100-122 te zenden, meen ik U genoegen te doen, met dit terstond te doen. Dit gedeelte is weer zeer onderhoudend en belangrijk. De beschrijving van eene burgt is zoo uitvoerig dat gij er eene plattegrond teekening van kunt maken. Tevens gaan hierbij bl. 147-164 van het HS terug.

Met vriendelijke groete

=== 31-5-1871 / 13 ===
[1] WelEd. Heer!

Hierbij ontvangt UEd. het laatste gedeelte van het HS met vriendelijke dankzegging terug. Daarbij zend ik UEd. tevens het laatste gedeelte van de vertaling. Het HS heb ik nu bladzijde voor bladzijde gecopieerd; mocht het mij later blijken dat ik in mijn afschrift eenige fout gemaakt heb, dat bij de meeste nauwkeurigheid toch gebeuren kan, dan verzoek ik de vrijheid te mogen nemen, om nog die of die bladzijden afzonderlijk even terug te vragen ter nadere vergelijking. Omtrent de uitgave, namelijk de wijze waarop, is nog niets besloten. Ik tracht [2] te verkrijgen, dat de Provincie die uitgave voor hare rekening neemt. Want over het algemeen zijn onze Boekverkooopers bang voor de uitgave van werken van wetenschappelijk belang. Er kan dus nog daarover wel eenige tijd verloopen. Ik hoop maar, dat gij en ik het nog mogen beleven..

Tot betere bewaring van het HS zoude ik u wel willen aanraden om het te laten inbinden.

Intusschen dank ik u nog veele malen voor uwe bereidvaardigheid en blijf met vriendelijke groete hoogachtend

=== 6-6-1871 / 14 ===
[1] WelEd. Heer!

Met vriendelijke dankzegging kan ik u de ontvangst berichten van uw portret.

Wat de uitgave betreft van het HS, die kan niet zoo spoedig geschieden als u en mij wel aangenaam zijn zoude. Maar daartoe zijn nog meer zaken vereischt als de goede wil van het Fr. Genootschap.

# Ik moet zelve daarvoor gereed zijn, en het betreft niet maar het drukken van de vertaling, dan was er weinig moeite, doch de vertaling mag niet gedrukt worden zonder den Frieschen text, want zonder dien kan het stuk niet beoordeeld worden.
# In onze ongeloovige eeuw willen veelen de echtheid en [2] authenticiteit betwijfelen, ja betwisten: het schijnt ongelooflijk dat een geschrift zoo eeuwen lang bewaard en in ’t verborgen gebleven is; men meent dat het stuk in veel later tijd door dezen of genen verdicht kan zijn, om het publiek te mystificeeren, enz. Al die mogelijke en onmogelijke betwijfelingen, bedenkingen en tegenwerpingen moet ik opzamelen en weerleggen. Daarvoor heb ik nog menigen kamp door te staan.
# Hetzij het Fr. Genootschap, hetzij de Prov. Staten kunnen besluiten tot toestemming van de kosten, altijd moet er een besluit van de vergadering en een post op de begroting verkregen worden. Dat alles moet ik met beleid zoeken te bewerken en geen tijd of geduld sparen, om mijn doel te bereiken.

[3] Uwe vragen zie ik gaarne tegemoet, en wil trachten ze te beantwoorden. De tegewoordige vraag omtrent de beteekenissen der eigennamen, moet ik in zooverre toestemmend beantwoorden, dat ik geloof dat al die namen beteekenissen hebben, maar niet geloof altijd de beteekenis met zekerheid te kunnen bepalen. In het boek zelf worden tusschenbeiden namen verklaard van landen, steden en volken. Kadik: de bedijkte kade. Minsellja: de slechte koop. Athenen: de vrienden, enz. Van personen kan ik aannemen:

Adela: de edele; Minerva: mijne erven; Syrhed: sieraad; Rosmuda: Rosen-mond; Kalta: de Snapster(?); Frana: de vrome; Trâst: Troost; Geerte: de begeerde; [4] Adelbrost: de edelhartige (naar hem heeten wellicht nog onze adelborsten); Frethorik: de vrede rijke; Wiljou: wilt gij? Konereed: Koen van raad; Bêden: de afgebedene; Storo: de groote; Sterik: de sterke; Wodin: de woedende; Liudgêrt: bij de Lieden (het volk) begeerd.

Apol, Apollonia, Teunis, Teuntje, Inka, Hachgana en andere durf ik nog niet beslissen. Deze komen mij zoo voor den geest. Ik moet ze nog eens opzettelijk verzamelen.

Ontvang dezen in welstand met mijne hartelijke groete

=== 2-7-1871 / 15 ===
[1] WelEd. Heer!

Morgen namiddag te vijf uren ben ik voor u beschikbaar, en zal u dan zeer gaarne opwachten. Zoo gij Mevr. uwe echtgenoot en den Heer Siderius medebrengt, zal het mij aangenaam zijn.

Met vriendelijke groete

=== 8-7-1871 / 16 ===
[1] WelEd. Heer!

Zoo nu en dan vind ik nog iets dat mij weer duidelijk wordt. In het tweede gedeelte des boeks schrijft Apollonia dat haar broeder Apol verhuisd is naar het zuiden van West Schoonland en daar een burgt Lindaburch gebouwd heeft. Ik neem dat Schoonland voor Schonen, het zuidelijk deel van Zweden, maar kon daar niets van dien naam vinden. Uit het laatste stuk van het boek is mij opgevallen dat daar Lindaburch ook Lindanaas genoemd was. Daaruit heb ik begrepen dat Schönland het Scandinavische schiereiland bedoelt en dat het westen van Schoonland [2] Noorwegen is. Nu heet nog heden ten dage de zuidelijkste spits of kaap van Noorwegen Lindenaes (Lindas neus). Zie daar dus een punt op den aardbol, dat sedert 24 eeuwen den naam uwer familie draagt. Teeken daarom op uwe kaart kaap Lindenaes met een roode streep aan voor de curiositeit.

Deze bijzonderheid rekende ik bijzonder genoeg om een bijzonderen brief te verdienen.

Na zeer vriendelijke groete hoogachtend

=== 25-7-1871 / 18<ref>Brief 17 is verplaatst naar brieven aan L.F.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Onder terugzending van de bladen uit W.v.T. kan ik U berichten dat uw Handschrift wel een afschrift is van de Kronijk van Worp van Thabor. Er zijn echter zoo veele afschriften van dat boek verspreid, bv. het Friesch Gen. heeft 4, de Prov. Bibl. 5. De Gron. Akad. Bibl. en Stads Bibl. 3 enz, dat het HS weinig waarde bezit. Slechts indien het vijfde Boek er geheel in voorkomt heeft het waarde voor eene Bibliotheek als de Amsterdamsche, waar men van dit vijfde Boek slechts een klein gedeelte bezit.

[2] Wie is die Heer H.A.W. uit Amsterdam, die in het Handelsblad vertelt bij u geweest te zijn, maar alleen photografien van een drietal paginas gezien te hebben, omdat toen juist het origineele Handschrift zich bij mij zoude bevonden hebben? Ik heb toch nooit meer dan een of twee sexterns hier gehad, en die H.A.W. had het overige dus allen tijd bij u kunnen zien (als gij namelijk goed vondt het hem te laten zien.) Hij schijnt van u een verslag gekregen te hebben, waar hij sommige plaatsen uit aanhaalt. Het is ongelukkig dat men aan zulke voorbarige bemoeiallen bloot gesteld is die uit zucht om ook wat [3] in de krant te schrijven uit iets dat hun onder de oogen komt, hier en daar eenige uit hun verband gerukte regels afschrijven, en daardoor weer aan andere kranten gelegenheid geven, tot de bespottelijkste voorstellingen en de ongerijmdste aantijgingen, zooals in het Vaderland. Doch ik heb volstrekt geen plannen om mij met zulk kranten gewauwel in te laten, dat is beneden mij.

Voor uw zoon L.F. heb ik nog een proefblad photografie gevonden en verzoek u hem dat ter had te stellen, om altans eenigermate aan zijn verzoek te voldoen.

[4] Ontvang voorts dezen in welstand met mijne vriendelijke groete ook aan Mevr uwe Echtgenoot.

Met hoogachting

=== 3-8-1871 / 19 ===
[1] WelEd. Heer!

Dank voor de gegeven opheldering; ik begrijp de zaak nu geheel; en kan mij best voorstellen, dat het bezoek u wel wat heel druk wordt, vooral daar het grootendeels zijn zal van bloot nieuwsgierigen, die van de zaak geen verstand hebben.
[[File:Zeefier brief 20 Ottema aan COdL.jpg|thumb]]
Een paar bevindingen wil ik u weer mededeelen. Op bl. 55 leest gij de woorden: onze sêfyra zullen het rondblazen. Lang heb ik niet begrepen, wat er van die sêfyra te maken was, en toch bleef ik bij de opvatting, dat den lof rondblazen beteekende uitbazuinen, en dat die Sêfyr dus een bazuin, spreektrompel, scheepsroeper wezen moest. Dezer dagen kwam mij te binnen dat hier in het Museum van Oudheden zich een voorwerp [2] bevond, waarvan de bestemming ons raadselachtig was. Hierbij gaat eene afteekening op 1/4 van de grootte. Het is een hoorn, van 1.12 meter lengte, de wijde opening meet 0,14 - de mondopening 0,03 buitenwerks en 0,02 binnenwerks diameter. (N.B. het mondstuk is gevat in een ijzeren ring.) Het bestaat uit twee in de lengte gekromde helften, ruw als met een mes of holbeitel uitgehold en met 10 hoepeltjes aaneen geknipt, en wel van dennenhout. Dit hout, gelijk gij weet heet bij de Deenen en Noren 'fyr. Op zee (Sê) gebruikt en van fyr gemaakt zal dus die roeper den naam sêfyr gehad hebben. Het voorwerp is natuurlijk van later dagteekening, maar daarin is de oorspronkelijke vorm van 2000 j. voor Chr. bewaard gebleven. Is het niet curieus?

Ten anderen: [3] In het laatste gedeelte van Apollonia’s geschrift bl. 112 vindt gij breedvoerig gewag gemaakt van Marsaten, bewoners van Paaldorpen i de Zwitsersche meeren. Daarover moet gij nalezen een stuk van Dr. T.C. Winkler in de Volksalmanak van het Noorden van 1867 en gij zult u verbazen over de naauwkeurige overeenstemming. Zend aan Dr. Winkler afschrift van het stuk waar die Marsaten voorkomen. Hij zal u moeten zeggen, dat het niet geschreven kan zijn, dan in den tijd toen die Marsaten nog bestonden.

Met de meeste hoogachting en de vriendelijkste groete

=== 25-8-1871 / 20 ===
[1] WelEd. Heer!

Om uwen brief, heden ontvangen, en den vorigen te beantwoorden, zend ik U in de eerste plaats het briefje van Dr. Winkler terug. Die Heer maakt er zich af zonder de vraag te beantwoorden, en daar maak ik op dat hij ten aanzien van de echtheid niet ja wil, en niet neen durft te zeggen. Hij is een Leeuwarder, zijn broeder heeft voor mij het afschrift van Dr. Verwijs in handen gehad, maar er niet wijs uit kunnen worden, en tracht nu, er laag op neer te zien.

In den Spectator heb ik niets ontmoet. Het kan de Militaire Spectator zijn, doch die lees ik niet. Van [2] zulk krantengeschrijf neem ik geen notitie, en heb geen plan om op iets daarvan te antwoorden. Het geblaf van keffers acht ik niet. Wil iemand de onechtheid van het stuk beweren, dan moet hij met bewijzen aankomen. En in de eerste plaats bewijzen dat het papier van lateren tijd is dan de 13e eeuw. 2e dat na de 13e eeuw ergens zulk schrift is gebruikt en 3e dat na de 13e eeuw zulk Friesch gesproken en geschreven is. Zoo lang men dat niet doet, blijft het jaartal 1256 onaantastbaar.

Om het stuk te beoordeelen moet men niet alleen den gehehelen inhoud kennen, [3] maar ook de taal als taal.

De meening van den Hr. Colmjon ken ik; hij schermt met het komt mij voor en het lijkt mij toe, maar hij kan geen van de hierboven genoemde bewijzen leveren.

Jhr Mr de Haan Hettema is onder het thans leevend geslacht de man die het meest ervaren is in de oud Friesche taal, en deze beschouwd het geschrift als gedenkstuk van oud Friesche taal van onschatbare waarde. Het spijt hem zeer dat in dezen zomer te Schagen wezende nog geen kennis droeg van mijn verslag, en dus niet in de gelegenheid om U te bezoeken.

Ontvang mijne vriendelijke groete met hoogachting

[4] [P.S.] Apollonias bericht omtrent de paaldorpen zal in de volgende maand ter sprake gebracht [worden] in de vergadering van oudheidkundigen te Bologna (in Noord Italië) waar mijn Neef Mr J. Dirks heen gaat. Daar zal het opzien baren.

=== 12-9-1871 / (22)<ref>Brief 21 verplaatst naar 28-8-1873.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Bij het ontvangen van uwen brief dacht ik eerst dat het uwe bedoelig was, dat ik dien aan den Heer dHH [de Haan Hettema] zoude bezorgen. Bij nader inzien bleek mij, dat gij mij slechts kopie hadt medegedeeld. Hetgeen gij geschreven hebt is heel goed maar was juist niet nodig. Ik heb zelf dien Heer schriftelijk alle zijn bedenkingen omstandig beantwoord. Onder anderen dat zijn vermoeden als zoude het geschrift in de vorige eeuw opgesteld zijn, ongegrond is, om de zeer eenvoudige reden, dat hier te lande niemand ooit de oude Friesche taal grammatikkaal beoefend heeft dan juist hij Jhr Mr M. de Haan Hettema. [2] Hij zoude alleen in staat geweest zijn in die taal eenig geschrift op te stellen. Maar dan nog is de taal be-oosten het Flie, en niet in het westen [?] Flielandsch dialect. Was er in de vorige eeuw iemand geweest die zulk een taalstudie gemaakt had, dan moet dat een bekend persoon geweest zijn.

Alle idee van latere verdichting stuit daarop af, dat er sinds eeuwen niemand geweest is die in die taal schrijven kon.

Opmerkelijk is het ook dat in het HS woorden voorkomen die nergens meer bekend zijn, dan alleen in Noordholland, b.v. nol, kleine ronde terp, hêmisdêgum, onlangs. Daar wensch ik meer van te [3] weten. Kunt gij mij ook eenige zulke zeldzame en van het Hollandsch afwijkende woorden en uitdrukkingen, die men nog vindt op Texel, Wieringen, in de omstreek van Medemblik, bij de Egmonden, en vooral op afgelegen plaatsen, opzamelen? Daarmede zoudt gij mij een grooten dienst bewijzen.

En nu nog een verzoek. Bij de polemiek, die zich terzake van het HS ontsponnen heeft, kan ik niet langer mij buiten het spel houden. Vooral nu de Heer Colmjon in de Leeuwarder Courant een vreeselijk lang stuk bijeen gewauweld heeft. Doch ik gevoel dat het noodzakelijk is, dat gij mij in de gelegenheid stelt om de menschen het papier en schrift in originali te laten zien. Daarom ben [4] ik zoo vrij u te verzoeken een gedeelte van het HS. voor een geruimen tijd bij mij te willen deponeeren, b.v. het laatste stuk.

Bekommer u overigens niet over al dat geharrewar. Wees met uwe familie vriendelijk gegroet. Hoogachtend

=== 17-9-1871 / 23 ===
[1] WelEd. Heer!

De bedoeling in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001389065:mpeg21:p00002 het artikel van het Vaderland] [<nowiki/>[[Bibliografie Oera Linda|JJK aanv.]]] is niet twijfelachtig: tusschen de woorden anders en zijn is het woord door uitgevallen, en achter is staat eene komma die er niet behoort.

Ik raad u aan om het tweede gedeelte van uw opstel niet in te zenden. Dingsdag komt een stuk van mij in de Leeuwarder Courant, waarin ik de geleerdheid van den heer Colmjon ontleed en ontkleed, en omdat het ongeletterd publiek zoo veel gewicht hecht aan het gezag van dien man, houd ik met hem afrekening. Zoo spoedig mogelijk zal ik u dat No. toezenden.

[2] Intusschen hebben wij nog dit gewonnen, dat de kwestie op een klein veld is terug gebracht, namelijk de erkenning, dat het stuk geschreven is of toen, of nu. In onze dage is er niemand in het geheele land in staat om in die oude Friesche taal te schrijven. Ergo moet het geschreven zijn in den tijd, dien het HS zelf aangeeft.

Ten opzichte van dat nu komt nog in aanmerking dat dit tijdsbestek niet meer dan 18 jaren is. En dat gij een man van 61 jaren het geërfd hebt van uwen grootvader voor vrij wat meer dan 18 jaren. Ten einde nu daarover met nauwkeurigheid te [3] spreken, wensch ik nog wel van u de volgende opgaven te ontvangen.

Wanneer is uw Grootvader overleden? wanneer uwe tante, die het voor u bewaard heeft? En bestaat er ook van uwen Grootvader eene Schriftelijke bepaling of beschikking omtrent het HS?

Ontvang mijne vriendelijke groete en wees goedsmoeds. In de geleerde wereld denkt men gansch anders als die onbevoegde schreeuwers, en hier te Leeuwarden weet men wel hoe zwaar Colmjon en Johan Winkler wegen.

[4] P.S. Gij begrijpt dat ik in de eerste plaats behoor tot die Friesche zoogenaamde gelerden, en dus genoodzaakt eens de tanden te laten zien.

=== 23-9-1871 / 24 ===
[1] WelEd. Heer!

Met uwe aangename brieven van den 16 Sept. heb ik ontvangen de lijstjes met woorden nog in N.Holland in gebruik, van u en van den Heer Dekker. Daar dank ik u recht hartelijk voor, want ik heb daaronder wel een dertigtal woorden gevonden die bij ons niet bekend zijn en wel in het HS voorkomen.

Dank vooral uwe vrouw voor de scheveningsche uitdrukking joei en Trôôs bl. 126; ook het Vlissingsche myk is (bl. 63) van bijzonder belang. Daar het mij niet te doen is om eene collectie van alle bijzondere N.Hollandsche woorden te maken, heb ik voor mijn deel aan deze genoeg en verzoek u geene verdere moeite te geven.

[2] L.l. Dingsdag heb ik eene voordracht gehouden voor een Theol. Geselschap van Groninger geleerden waaronder Prof. Hofstede de Groot, Prof. Lorgions, Ds. Toorenenbergen enz. ten huize van Ds. van Velzen alhier. Allen waren opgetogen en diep doordrongen van het belang van onze zaak.

Omtrent mijn verweerschrift in de Leeuwarder Courant, dat hier veel indruk maakt, ontving ik onder anderen uit Bergum de nevensgaande briefkaart van den Heer van der Meulen, een speciale kennis van Colmjon. Daaruit kunt gij zien hoe men hier over C. en W. denkt.

Ik heb u van dat verweerschrift dingsdag twee exemplaren toegezonden. Daar omtrent geen bericht ontvangen hebbende, vrees ik [3] dat ze u niet geworden zijn. Is dat zoo, dan zal ik u andere zenden.

Aan het Couranten geschrijf stoor ik mij niet het minste, en ga rustig mijn gang, Gij moet er u ook niet over bekommeren. Hoe doller zij het maken, zooals de dronkenmanspraat van Ds. Van Vlooten in de Deventer Courant, des te beter.

Ontvang dezen in welstand, wees met de uwen vriendelijk gegroet, en laat mij spoedig iets van u vernemen, vooral de laatst gevraagde opgaven.

=== 15-10-1871 / 25 ===
[1] WelEd. Heer!

Ik dank u voor uwen vorigen brief en voor dien welke ik heden ontvangen heb. In den loop dezer week had ik geen opgewektheid, u te schrijven, want ik was beroerd, zenuwachtig en koortsachtig van louter nijdigheid over den Spectator. Ik heb er nu een stukje heengezonden, om dien Heer Van den Berg eens op zijn voorman te zetten. Daartoe had ik die juiste datums en namen nodig.

Gij hebt mij genoegen gedaan met den brief van Verwijs, doch gaarne had ik daarvan een volledig afschrift van den datum tot de onderteekening incluis. Gij verkeert nog in eene dwaling. V. heeft geene vertaling van het HS gemaakt. [2] Hij heeft het alleen laten overschrijven in ons letterschrift. Die afschrijver kon het maar zeer gebrekkig lezen (en Verwijs kon het niet beter, want daarop had hij moeten toezien) daardoor was dat afschrift volkomen onbruikbaar, zoo krioelt het van fouten. Voor dat afschrift heeft het Friesch Genootschap 40 gulden betaald. Voor de vertaling is Verwijs opgedraaid, daar zag hij geen kans toe, en daarom heeft hij er zich [van] afgemaakt en u ook geene vertaling kunnen bezorgen.

Daarna is het stuk in mijne handen gekomen; en nu hij gezien heeft dat ik het geheel opnieuw heb afgeschreven, en er eene volledige vertaling van gemaakt [heb], nu gaat hij het stuk laken en in minachting brengen. Die Spectator schrijvers [3] zijn van zijn kornuiten. Nu begrijpt gij zeker wel, hoe de vork in de steel zit.

Zeg aan Ds. Dyserink dat amper een oud hollandsch woord is, dat hij in het Woordenboek van Kiliaan vinden kan. Het beteekent eigenzlijk zwaar, vandaar als een werk ons zwaar valt, zeggen wij: ik kan het amper doen. Als de maleyer dat woord ook gebruikt dan heeft hij het van Janmaat geleerd.

De arabische cijfers hebben met de onze niets gemeen. Do. moet maar de Arabische Spraakkunst van Erpenius nazien. Tot in de 10e of 11e eeuw gebruikten de Arabieren evenals de Hebreewen en Grieken, het geheele alfabet om getallen op te schrijven.

[4] Zeg verder aan Ds. Dijserink: Van de straat die uit de Middellandsche Zee in de Roode Zee uitliep heeft Strabo, een Grieksch aardrijkskundige, bij een nog veel ouderen geograaf Eratosthenes (wiens werken verloren zijn) gelezen, dat toen die zeeëngte bestond de Straat van Gibraltar nog gesloten was, en dat na het doorbreken van de rotsen het tusschen de Spaansche en Afrikaansche kust, de waterstand van de Middellandsche Zee langzamerhand is gedaald, waardoor eindelijk de Straat van Arabië is droog gelopen, daar hij zeer ondiep was. Daardoor wordt het bericht in het HS volkomen bevestigd.

De peren hebben heerlijk gesmaakt. Hele hartelijke groete van

=== 21-10-1871 / 26-28 ===
<gallery>
File:JGO aan COL 21-10-1871-a.jpg|thumb|21-10-1871 JGO aan COL bl. 1
File:JGO aan COL 21-10-1871-b.jpg|thumb|bl. 2
File:JGO aan COL 21-10-1871-c.jpg|thumb|bl. 3
File:JGO aan COL 21-10-1871-d.jpg|thumb|bl. 4
</gallery>
[1] WelEd. Heer!

Onze vorige brieven hebben elkander gekruist en daar ik u geschreven had over de exx. van de Courant, wachtte ik met u te antwoorden tot de ontvangst van bericht hierop. Heden ontving ik dat bericht, maar vergezeld van zulk een kostbaar geschenk, dat ik niet weet hoe wel u daar mijn dank voor te betuigen. De stoel is een zeer fraai en hier hoogst zeldzaam stuk, en als herinnering en aandenken aan een geschrift dat mij nog steeds de hoogste belangstelling inboezemt, voor mij van drie dubbelde waarde. Geloof mij dat ik dien stoel in hooge eere houden zal als een geschenk van een echte Fryas fries en [2] van den drager van dien oudsten naam in Fryas land. Het mandje met appelen en peeren is mede in perfecte orde overgekomen. Zij zijn overheerlijk, en mijn nichtje betuigt u hiervoor mede haren hartelijken dank. — Nu tot uwen laatsten brief.

Veel dank voor de uitvoerig gegeven inlichtingen, waarvoor ik geheel op de hoogte ben. Echter zoude ik nog gaarne weten den voornaam van uwen grootvader, (ik vermoed dat gij naar hem genoemd zijt) en dien van uwen oom Koops.

Hettema’s opmerking omtrent de W is, gelijk gij juist opmerkt, ongegrond. Ook hier heette de W altijd dubbelouw evenals in het Engelsch.

In het Alfabet komen niet voor de Ò en de Z, deze zijn letters van lateren datum. [3] De Ò die gij in het HS op enkelde plaatsen ontmoet, is de lange O waar men in het hollandsch placht te schrijven oi bv. oirsprong, oirlogh, en bedrieg ik mij niet, alleen voor de r. De Z is de gs.

Op bl. 20 in art. 10 komt voor de gâ moder, door mij vertaald dorpsmoeder, zonder te weten, wie dat dan eigenlijk wezen zoude, is mij nu duidelijk geworden. Zij is de vroedvrouw. Ten platten lande noemt men haar wel de goedvrouw of goedmoer. Misschien ten uwent ook wel. Wees zoo goed dit in mijne vertaling te verbeteren. Alsmede op pag. 28 art. 5. de jongste middelste en oudste prentar in scheepsjongen en lichtmatroos, of zoo als het behoort. Is de kleinste jongen niet de muis?

[4] Hetgene gij onlangs in het N.v.d.Dag kunt gelezen hebben, betreft alleen eene aankondiging van het Verslag van ’t Friesch Genootschap over het afgeloopen jaar, en geenzins eene latere vergadering.

Hiernevens zend ik u nog een paar exx. van de [[1871 Ottema voorwerk|Leeuw. Courant 19 September]].

Veele groeten aan uwe familie, met herhaalden dank. Ontvang dezen in welstand.

P.S. Er zijn twee soorten van peeren: hoe is de naam?

Verwijs heeft te Leiden in de handschriften nog nergens soortgelijk papier kunnen vinden, noch in het Rijksarchief.

[5]<ref>Dit blad was gestempeld 27.</ref> P.S. De Leeuwarder Courant heeft na mijn stuk niets meer opgenomen.

De Heer Dirks komt eerst in het begin der volgende maand uit Italië terug.

Naast Piet Paaltjes wordt nu ook de Schoolmeester Jansen uit Harlingen genoemd. Er komt dus concurrentie. Misschien noemen ze ook nog eens onze Meniste Do. M. van Geuns, die vroeger te Oude Niedorp gestaan heeft. De grootste onzin wordt gretiger ontvangen, als de eenvoudige waarheid. Maar vroeger of later drijft de waarheid weer boven.

[6]<ref>Deze bladen waren gestempeld 28. Blz. nrs. verwijzen naar Ottema's uitgave van oktober 1872.</ref> Tijdverdeeling.

Omtrent de verdeeling van den tijd ontmoeten wij in het OLB de volgende opgaven.

Het etmaal, etmalde, omvat dag, dêi, en nacht, nacht.

Van den dag worden onderscheiden: morgen, morna, middag, middêi, en avond, êvind. Het etmaal werd verdeeld in twee maal twaalf uren, twya twilif stonda, en wel op twee wijzen, zonne-uren, sunna-stonda, waarvan twya twilif op een etmaal gaan, zoodat het etmaal in 24 gelijke deelen verdeeld is, - en zeemansuren, stjura-stonda, waarvan tweemaal twaalf gaan in dag en nacht, zoodat de dag en de nacht elk in 12 uren verdeeld zijn.

De laatste zijn dus ongelijke uren, wier lengte afhangt van het lengen [7] en korten der dagen. Slechts tweemaal in het jaar komen die uren overeen op de dagen der nachteveningen.

Evenzoo onderscheidt Ptolomaeus Alexandrinus ook, ωραι καιρικαι, tijdelijke uren, en ωραι ισημεριναι, nachteveningsuren. De eerste voor het dagelijks leven, burgerlijke uren en de laatste voor sterrekundige berekeningen. Zie bl. 146.

Bovendien werden nog dag en nacht verdeeld in acht waken, elke van drie uren, aider wâk sterja stonda. Zie bl. 148.

Voorts vindt men eene telling van dagen bij weeken, wyka, elke week van zeven dagen, sjvgun dêgum. bl. 28.

Namen van dagen der week komen niet voor.

Het jaar is verdeeld in maanden, mônadha; voor twee maanden sttaat op bl. 124 tweemaal dertig dagen, twya thritich dêga, zoodat elke maand [8] dertig dagen telde. Derhalve was het jaar niet een maanjaar, maar een zonnejaar van 12 maal 30 of 360 dagen (en vijf overschietende dagen).

Als namen van maanden ontmoeten wij op bl. 158

* Arnemonath, oogstmaand, augustus.
* Wolfamonath, wolvenmaand, december.
* Herde monath, harde (bevroren) maand, january.
* Sellemonath, February.
* Winna of Minnamonath, blz 128 ook Frjunskip mônath, bloeimaand, mei, vreugdemaand.

Andere namen van maanden, en daaronder wellicht ook Friesche, zie men bij D. Buddingh, Feesten en Feesttijding, Antwerpen 1869.

[9] De hier voorkomende namen zijn voldoende om te doen zien dat de maanden streng aan de jaargetijden gebonden waren, en het jaar dus 1e 365 dagen tellen moest.

Hiertoe werden zeker tusschen de wolfamonath en herde monath vijf dagen ingeschoven. Het jaar toch eindigde en begon met den winterzonnestand (21 dec.) wanneer de Kroder met zijn jol een nieuwen loopkring intrad; die vijf ingeschoven dagen waren bestemd voor het jolfêste, juulfeest.

In zooverre stond het oud Friesche jaar met het oud Egyptische jaar gelijk, ’t welk ook verdeeld was in 12 mmaanden van 30 dagen, en waarbij na de laatste maand nog vijf dagen waren toegevoegd, bij Ptolemaeus επαγομεναι genoemd.

[10] Doch het egyptische jaar was een wandeljaar, d.i. dewijl elk jaar het vierde del van een dag te kort kwam, schoof de 1e dag van het jaar alle vier jaren een dag terug. Die 1 Thot volbragt in een tijdverloop van 4 x 365 = 1460 jaren zijne wandeling langs het geheele jaar rond, en op de 1460 was één jaar verloren gegaan, dat er aan toegevoegd worden moest om 1461 Egyptische jaren gelijk te maken met 1460 zonne (Juliaansche) jaren. De Egyptische maanden schoven dus steeds terug door alle jaargetijden heen. Dit laatste nu mogt met het oud Friesche jaar niet gebeuren, het ging b.v. niet op,dat wolfeinde math in Augustus, of winnesmonath in January viel. Om dit te voorkomen stond slechts één en wel een [11] zeer eenvoudig hulpmiddel ten dienste, men behoefde slechts om de vier jaren in plaats van vijf dagen zes dagen voor het juulfeest in te schuiven. Die noodzakelijkheid was te gebiedend om niet aan te nemen, dat zulks werkelijk gedaan is.

Het Friesche jaar eindigde dus met 30 wolfamônath, gelijk onze 21 December, dan volgden in gewone jaren vijf dagen voor het juul, 22 tot 26 December, zoodat met 27 December gelijk 1 Herde mônath de telling van de dagen in het nieuwe jaar aanving. Vandaar is het gekomen, dat bij de invoering van het Christendom in Zweden, Noorwegen, Denemarken en gansch Duitschland de Feestelijkheid van het Juul aan het Kerstfeest is verbonden gebleven.

[12] Sterrekunde

Op bl. 144 leest men van de burchtoren: en lyth huske thêr vppa, hwâna man tha stara bisjath.

Op hunne zeetochten konden de zeevaarders Stjurar bij nacht hunen koers niet richten dan naar de sterren. Daartoe was het voor hen nodig den stand des sterrenhemels in elken tijd van het jaar vast in het geheugen geprent te hebben en die te leeren door opmerking en waarnemen. Het lyth huske op de toren als observatorium behoeft ons dus niet te verwonderen. En al ging die oefening ook niet verder dan het gadeslaan van de richting der sterren en sterrengroepen, [13] zij was toch ook eene soort van sterrekunde.

Namen van Sterrenbeelden, melding van planeten en kometen, van zon of maan eklipsen komen in het boek niet voor. Stellig is dus van de kennis der Friesche stjurur indezen niets te zeggen, doch wat andere oude volken aan den nachtelijken hemel hebben kunnen zien, heeft zonder twijfel ook hunne aandacht niet kunnen ontgaan.

Zie bv. de opmerking in de brief van Liudgêrt op bl. 221 omtrent den stand der zon op den middag ten tijde va den langsten dag,

op bl. 26 blijkt dat op de burgten de stuuremanskunst onderwezen werd door de alda Sêkêningar.

=== 25-10-1871 / 29 ===
[1] WelEd. Heer!

Door bezigheden verhinderd heb ik u gisteren niet dadelijk kunnen antwoorden. Ik bedank u zeer voor de toegezonden copien van de brieven van V[erwijs]. Het is goed dit wapen in reserve te hebben. Daaruit blijkt dat hij van de echtheid overtuigd is geweest en daarvoor uitgekomen, totdat hij zich van de zaak heeft afgemaakt, en daara begonnen is van het HS kwaad te spreken. Hij was door het Friesch Genootschap gemachtigd een afschrift op kosten van het Genootschap te laten vervaardigen. Dit heeft hij opgedragen aan den Heer Dr. Goslings, die daarvoor f 40 genoten heeft, en toch [2] een afschrift geleverd heeft zoo krioelende van tallooze fouten, dat het mij gebleken is volkomen onbruikbaar te wezen. Indien nu de Heer Verwijs het HS goed had kunnen lezen en verstaan, dan had hij daarop behooren toe te zien.

De Spectator van Zondag l.l. [JJK 18] heeft ons doen zien, naar mij dunkt, dat de storm wat bedaart en het weder handzamer wordt. Mijn laatste antwoord aan den Heer Ph. van den Bergh schijnt indruk gemaakt te hebben. De Boekhandelaar [https://fryskednis.blogspot.com/2018/08/genealogy-of-hendrikus-kuipers-ottemas.html Kuipers] denkt er ernstig over om eene uitgave bij inteekening te beproeven. De tekst met de vertaling zal 300 blz. beslaan, en het exemplaar 3 gulden moeten kosten. Zoo wij [3] 200 inteekenaren krijgen kan het plan doorgaan. Ik ben voorloopig bezig een prospectus te ontwerpen.

Nog iets: toen Verwijs u aan den Helder bezocht, heeft hij dat gedaan op last en ten koste van H.H. Gedeputeerde Staten, aan wie hij wel geen positief antwoord heeft terug gebracht, maar toch te kennen gegeven, dat zoo het HS blijken zoude echt te wezen, het voor de Geschiedenis en Letterkunde van het grootste belang zoude zijn. Dit rapport is van 17 December 1867.

Ontvang de vriendelijkste groete van

=== 28-10-1871 / 30<ref>Vanaf deze t/m brief 31-1-1874 ingevoerd vanuit OCR .</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Ik zet mij dadelijk neder om op uwe bedenkingen te antwoorden, zoo ik hoop tot uwe geruststelling. De uitgave van het HS is volstrekt geene boekverkopers speculatie; wanneer eene uitgave van dien aard zijne kosten dekt dan is het al heel wel; maar zij moet ook het vooruitzicht hebben van hare kosten te dekken; anders is zij onmogelijk. De kwestie of het gedrukt wordt voor rekening van hetgenootschap of zonder dat het genootschap de kosten draagt, maakt geen onderscheid in de zaak zelve. De inteekening is alleen eene vorm, die hier nodig is, om vooraf eene berekening te kunnen maken. De werken van het Friesch Genootschap zijn even zeer in den Handel als die van alle andere [2] Gerootschappen. Het eenig onderscheid is, dat de Leden van het Friesch Genootschap er niet afzonderlijk voor behoeven te betalen, maar ze krijgen voor de jaarlijksche contributie.

Voor u kan er geene moeyelijkheid uit ontstaan. Geschriften van vroegere eeuwen gaan geheel buiten alle aansprakelijkheid om van het tegenwoordig levende geslacht. En wat het onderhavige geval betreft: de personen, die in deze geschriften voorkomen, als uwe voorouders, doen zich voor als in hunnen tijd: zeer aanzienlijke en hoogst respectabele personen.

Bovendien, de uitgave van het geschrift is, en zal later nog meer blijken van het grootste Geschied- en Letterkundig belang te zijn. En na [3] al wat er over geschreven is door anderen en door mij, tegen en voor, is de uitgave eene noodzakelijkheid geworden. Overal gaan de stemmen op: laat het werk toch uitgegeven worden! Dit is ook de eenig mogelijke weg om alle bedenkingen te weerleggen of ingebeelde bezwaren uit de weg te ruimen. Het boek moet voor zich zelf spreken, want over het boek te schrijven zonder dat het publiek er zelf kennis van nemen kan, is voor mij een schermen in den wind. En voor mij is de uitgave, zoo zij uitvoerbaar is, op welke wijze dan ook eene gebiedende noodzakelijk[heid] geworden, dewijl thans mijne eer er mede gemoeid is. Wanneer ik nu, na al die moeite eraan besteed, en dien heelen strijd gestreden te hebben, zoude moeten [4] de vlag strijken en terugdeinzen voor de uitgave, dan was ik in de wetenschappelijke wereld een verloren man. Mij dunkt dat gij dit begrijpen zult, want dan zoude mijne handelwijze en terugtrekking aan wie weet welke onedele beweegredenen worden toegeschreven. En de kwaadwilligen zouden juichen.

Overigens geloof mij: Door eene uitgave bij inteekening komt het geschrift eerder alleen in handen van belangstellenden, dan door eene kostelooze uitreiking van het Friesch Genootschap, waar men een drie gulden voor betaalt. Stelt men meer belang in dan hetgeen men voor niet ontvangt. Dit laatste wordt in de kast gezet en niet gelezen, maar later als scheurpapier weggedaan.

[5] Tenslotte herhaal ik, de inteekening dient alleen om te weten of de kosten kunnen gedekt worden. Blijkt dit niet te kunnen, welnu dan wordt de uitgave eene onmogelijkheid en geschiedt niet, maar dan is er eene oorzaak bij die buiten mijne schuld ligt en waarvoor ik niet aansprakelijk ben. In dat geval zal ik genoodzaakt wezen altans de uitgave uit te stellen, totdat misschien over twee of drie jaren het Friesch Genootschap in staat zal wezen om er eene som voor op de begrooting te brengen. Geloof ten anderen dat de Boekhandelaar uitgever geene kans heeft om er iets aan te verdienen of liever er eene winstgevende zaak in te vinden.

[6] En wat mij aangaat, ik nog veel minder. Nu een vol jaar heb ik al mijn tijd aan de bestudeering van het HS en de bewerking van den inhoud besteed, en daarbij mij aanzienlijke kosten aan photographien en schrijfloonen getroost, omdat ik dat gaarne over had voor het genoegen dat die studie mij verschaft heeft.

Wees dus zoo goed, om uwe eens gegeven toestemming alleen wegens een loutere vorm niet in te trekken.

Ik zend u hierbij een proef van den prospectus, en beloof u dien niet te verspreiden voordat ik uw antwoord op dezen brief heb ontvangen.

Met zeer vriendelijke groete.

[7] Wat gij schrijft over de inleidende brief van Liko, die is juist zeer karakteristiek voor zijn tijd, onder de regeering van Karel den Groote, en werpt een helder licht op den toestand van het volk, en den hardnekkigen weerstand van de Saksen en Friezen tegen de invoering van het Christendom. Hoe juist die brief dien tijd kermerkt blijkt ook daaruit, dat wij bij den kroniekschrijver Occo van Scharl lezen, dat in den jare 806 de tempel van den God Foste op het Ameland vernield is. Dit is zeker de laatste der burgten, de Fæstaburch geweest en de ondergang van Frya’s dienst. - Dat die schrijver die een tempel noemt is aan zijne min juiste kennis te wijten.

[8] P.S. Laat dezen brief aan Ds. Dyserinck lezen, zoo gij namelijk in hem eenig vertrouwen stelt.

De vijfentwintig exemplaren voor U blijven als le conditie een paal boven water; dat heb ik met den Heer Kuipers voor alle dinging vastgesteld.

=== 2-2-1871 / 31 ===
[1] WelEd. Heer!

Op uwe vraag is moeyelijk een bepaald antwoord te geven, daar de oplage zich moet regelen naar de inteekening. Er moeten 250 Exemplaren verkocht worden eer de onkosten allen gedekt zijn. Dan is er nog geene winst voor den Boekhandelaar, en dan heb ik nog niets terug van mijne reeds gedane uitgaven. Dit cijfer is dus het minimum.

De uitgave als zij op kosten van het genootschap geschiedt vereischt altijd eene oplage van 450 Exx. Hoewel dit nu niet op die wijze geschiedt, is zij toch eenmaal de zaak van het Bestuur des genootschaps, en als [2] zoodanig in handen van mij als Bestuurder en van den Heer Kuipers als uitgever des Genootschaps.

Het Bestuur nu kan weer de Leden niet noodzaken zich een werk voor geld aan te schaffen, maar is toch verplicht de Leden in de gelegenheid daarvan te stellen. Ik echter voor mij zal mij nogal zeer verwonderen als de inteekening het kleinste cijfer bereiken zal.

Mijn vorige brief heb ik geschreven om u te toonen, dat ik niet wil handelen zonder uwe voorkenis en liefst met uw goedvinden. Doch bovendien is er nog iets dat ik niet op den voorgrond gesteld heb, maar dat ik onder uwe aandacht moet brengen. Namelijk dat ik [3] het HS overgebracht heb in ons letterschrift (hetgeen een ander niet heeft kunnen doen) en vervolgens vertaald (hetgeen een ander ook niet heeft kunnen doen). Die overbrenging en vertaling zijn mijn werk, waarover niemand buiten mij beschikken kan, en dat mijn letterkundig eigendom is en blijft tot twintig jaren na mijn dood. En daarom ben ik in de zaak van de uitgave ook als rechthebbend persoon betrokken.

Doch dit in het voorbijgaan: ontvang mijne zeer vriendelijke groete im welstand.

=== 7-11-1871 / 32 ===
[1] WelEd. Heer!

Uwe opmerkingen omtrent mijne vertaling zijn welgegrond. Toen ik u daarvan een afschrift zond was dat zooals die mij bij de eerste bewerking uit de pen gevloeid was. Toen had ik reeds op sommige uitdrukkingen gestuit, die ik vooreerst bij benadering moest bepalen. Daar zijn er onder andere waarop ik maanden gestudeerd heb; maar door herhaalde lezing eindelijk gevonden heb. Van die betere vertalingen heb [ik] u in mijne brieven ook van tijd tot tijd wel kennis gegeven. Zoo er nog hier of daar een woord mogt overig zijn, dan gaat dat bij den druk en de correctie weer door de handen en komt dan van zelve terecht.

Ik heb wel ter dege ondervonden dat de vertaling lang zoo gemakkelijk niet was als die schijnt te wezen.

[2] Bij de woorden papekappe en poppa keninggar in den brief van Liko moet men in het oog houden dat Liko schreef in 803 toen de vervolgingen van Karel den Groote en de Christenpredikers alles uitroeiden wat tot de vorige Fryasdienst betrekking had, terwijl Liko, zelf nog een aanhanger van de voorvaderlijke leer, tot de verdrukte en vervolgde partij (behoorde). Een wat bittere toon in zijn schrijven is daarom zeer natuurlijk. Doch de bovenstaande woorden zijn gene scheldwoorden. Paap als scheldwoord is dat eerst geworden door de tegenstelling van geest. Vroeger was paap de gewone benaming van priester. Pape gelijk pope bij de Russische en verdere grieksche kerk beteekent eenvoudig vader. Van dit pape komt het gebruikelijke papa, gelijk mama van mæm, mem komt.

[3] Pape of poppe keningar zijn dus priestervorsten en zullen hier wel Bisschoppen beteekenen.

Doch in den alleroudsten tijd had men priesterkoningen lang voor het Christendom, omdat bij de Heidensche volken tevens het hoofd van den Staat, ook het hoofd van de godsdienst was.

od træd tora binna. Dat od heb ik maanden mede gelopen, totdat ik eindelijk tot het resultaat kwam dat de beteekenis is: haat (vijandschap) trad tot haar binnen. Dit geeft de oorzaak aan van de vijandschap van de drie volken van Freya, Finda en Lyda, een erfelijke haat die in het bloed zit en aangeboren is, gelijk die overal in het boek ook steeds te voorschijn treedt.

thet enge bern. Ik was lang verlegen met dat enge, doch [4] zag later ook, dat het eenige beteekende.

ther thju dante heth fom en hof is ook mij lang een raadsel geweest, omdat ik in het handschrift, waar vaak de woorden niet duidelijk gescheiden zijn, thjudante als een woord en wel een zelfstandig naamwoord beschouwde en dan er geen beteekenis voor vinden konde; eindelijk heb ik evenals gij het woord gescheiden, en zoo dezelfde vertaling gevonden.

Friso mag geen priesterkoningen lijden. Het geheele boek eindigt 40 à 30 jaren voor Chr. en heeft dus met het Christendom, veel min met de R.K. Kerk, niets te maken. Dat priester is dus volstrekt geene aanduiding van Roomsch priester. Baal had evengoed zijn priesters als Jehova. Priesters zijn van alle tijden en van alle godsdiensten.

[5] Bij de drukproeven in de vorige stukken en nu ook in het Verslag, heb ik mij moeten behelpen met de letters die hier op de drukkerij aanwezig zijn. Bij den druk zelf moeten er nog van de gieterij ontboden worden. Men is hier op zulk werk niet ingespannen.

Ik moet dus nog hebben:

* ae voor À; â voor Á.
* ue voor Ü als úe of eu.
* û voor Ú als úû of úi.
* ê voor É als ee.
* ô voor Ô als oo.

voor de NG en Z moet [ik] wel ng en gs behouden, dearvoor zijn geene teekens.

In Apollonias boek is de Formleer, de zuiverste voorstelling van de Godheid, en die het meest met de ware Christelijke voorstelling overeenstemt. Vrij wat meer verheven dan de Oudtestamentische Jehova die ’s morgens in den hof Eden gaat wandelen om met Adam een buurpraatje te houden. Vrij van alle menschelijke voorstelling of [6] gelijkenis (anthropomorphisme noemt men dat in de wetenschappelijke taal).

Met uw brief zelve ben ik volkomen te vrede en neem er gaarne genoegen in. Kuipers schrijft u ook. Ik zal er nader met hem over spreken.

Wees ten vriendelijkste gegroet.

P.S. Uwe verklaring in de Spectator (Kalma 22) doet mij genoegen. Temeer omdat zij van uwe zijde geheel uit eigen beweging komt. Van meer dan eenen kant was ik reeds aangezocht om er u toe aan te sporen. Men voorzag juist daarvan een goed resultaat. Verwijs zal op zijn neus kijken.

Vaarwel.

=== 13-11-1871 / 33 ===
[1] WelEd. Heer!

Het heeft mij aan tijd ontbroken om eerder op uwe brieven van 8 en 9 Nov. te antwoorden. Ik dank u zeer voor de verklaring van poppe door het ten uwent nog bestaande woord in de beteekenis van vreemd, buitenlandsch. Daaruit blijkt nog dat uwe vertaling van poppekoningar de ware is. De Inspecteur van het Lager onderwijs, dien ik dit mededeelde, vond deze verklaring zeer interessant, omdat zij verklaarde, hoe het komt, dat zoowel de Duitschers ons, als wij hen poepen schelden, van welk woord de ware beteekenis en herkomst bij de taalgeleerden nog geheel onbekend is.

[2] Wat de naam Jes.us betreft, maak ik de aanteekening, dat de naam Jes.us niets gemeen heeft met Jezus, even min als Krisen met Christus. Men moet bovendien in de schrijfwijze opletten, dat de verdeling van de lettergrepen niet gelijk is, het eerste is Jes-us, het andere Jezus. Het eerste zouden wij moeten lezen Jessos; het andere zoude geschreven moeten worden JÉSUS. Bovendien is de naam Jezus een Grieksche vorm voor Josua, hij komt ook voor andere personen voor, b.v. Jesus Sirach.

Daaromtrent kunt gij gerust zijn: zoomede omtrent de vergelijking tusschen Wralda en Jehova. Zulke opmerkingen maakt men wel voor zichzelve, maar niet om ze te laten drukken.

[3] od is haat. Ik meen u er bij geschreven te hebben, dat in die uitdrukking de oorzaak is opgesloten van de erfelijke haat en vijandschap tusschen de volken van Lyda, Finda en Freya, die overal in het boek tevoorschijn treden. Dit od is de (tot nog toe onbekende) wortel van een Latijnsch werkwoord: odi, ik haat.

Sella beteekent zoowel koopen als verkoopen, en bovendien soms betalen. Het is er mede als met wandelja, ruilen, ruilhandel drijven. Als twee personen hunne waren ruilen dan elk voor zich zoowel kooper als verkooper. Evenzoo is koopen of verkoopen voor geld niets meer dan eene ruiling. Ik koop koffy voor geld, en de winkelier koopt geld voor koffy. Over de Taal kan overigens Colmjon niet oordeelen.

[4] Over de ng NG heb ik al lang nagedacht. Ik geloof er voor te kunnen gebruiken (als ik het teeken krijgen kan) de Portugeesche ñ die daar gebruikt wordt als ng‚ b.v. Señor, Senjor, fransch Seigneur. Dus kêningar kêniñar.

Wees met de uwen vriendelijk gegroet en ontvang dezen in welstand.

=== 22-11-1871 / 34 ===
[1] WelEd. Heer!

De Heer Laurey had u bij het eene ook het andere behooren te zeggen, namelijk dat hij bij het eene tot kennisgeving gezonden exemplaar van den prospectus tevens het inliggend briefje had ontvangen, gelijk het in den Boekhandel kostuum is. leder correspondent kan dan opgeven, hoeveele prospectussen hij meent benodigd te zijn. Door die aanvragen is de Heer Kuipers thans reeds bezig met de verzending van het tweede duizendtal: zoodat die distributie geenzins karig behandeld wordt. leder Boekhandelaar kan krijgen zooveel hij wil. Doch nu het [2] mij blijkt, dat gij zelf op eene ruime verspreiding gesteld zijt, nu gij zelf in de Spectator verklaard hebt te begrijpen dat het boek geschreven is voor het gansche Freya’s volk, — nu moet gij ook niet in een contract beperkende bepalingen bedingen. Gij verbeeldt u, dat de Heer Kuipers zich grove winsten voorstelt, — dat is volstrekt onze verwachting niet. Als de inteekening de kosten dekt, zullen wij wel tevreden zijn. Daarom is er nog van geen voordeel gesproken. Mogt evenwel boven onze verwachting het debiet zoo groot worden dat de onderneming winstgevend wordt, dan is het ons voornemen u een derde deel van de zuivere winst aan te bieden. Doch dat is nog een vogel in de lucht en gij weet, men moet [3] de huid niet verdeelen voordat de beer gevangen is. Daarom staat mij dat heele contract tegen; het schijnt een blijk van wantrouwen te zijn, ’t welk ik meen niet bij u verdiend te hebben. En de door u daaraan toegevoegde clausule is beneden kritiek. Dat is een bepaling die een deurwaarder u in het oor geblazen heeft, en beleedigend is voor den Heer H. Kuipers, een man die hier algemeen geacht en gezien is, voor wiens probiteit ik u borg sta, en die bovendien te welgesteld is om zich met slinksche praktijken in te laten. Dit laatste kon hij zelf u niet schrijven, daarom heeft hij gedraald met u te antwoorden, en daarom doe ik het in zijne plaats.

[4] Zie, ik schrijf u dit zonder omwegen, gelijk ik u voor een man van een rond en open karakter erken. En geloof dat ik het doe zonder rancune, want ik begrijp, dat gij hierin geen besten raadgever gehad hebt.

Ontvang dezen in welstand met mijne zeer vriendelijke groete

P.S. den naam Thet oera Linda bok heb ik na lange overweging gekozen, als gemeenschappelijke titel voor al de geschriften, omdat thet bok thêra Adela folstar alleen op het eerste stuk past, en de latere schrijvers (Apollonia) dat geschrift bepaald onder dien naam vermelden.

=== 2-1-1872 / 35 ===
[1] WelEd. Heer!

Hartelijken dank voor uwe gelukwenschen bij den aanvang van het jaar. Niet minder wensch ik ook dat dit jaar voor u en de uwen gezegend moge zijn. En voor ons beiden wensch ik dat het ons gelukken moge eenige voldoening van onzen arbeid te ondervinden. Ik heb u daaromtrent eerder niet kunnen schrijven, omdat wij zelve nog de resultaten van elders moesten afwachten. Voor zooverre bekend gaat het nog zeer traag. Het getal inteekenaren is tot 100 geklommen; wij zijn dus op de helft en hebben nog wel hoop dat er wat bij komt.

[2] Het gaat hier ook zoo: veel gepraat over de wenschelijkheid van de uitgave, maar tot medewerking is er niemand thuis.

De Heer Kuipers geeft zich zeer veel moeite; ook de Heer Eekhoff is zeer belangstellend en ijverig. En daarom geven wij de hoop nog niet op. Dus geduld.

Behalve eene zware verkoudheid tengevolge van het gure weder, ben ik voortdurend gezond.

Zoodra ik wat meer en gunstiger nieuws weet, zal ik u op de hoogte houden.

Met de meest vriendelijke groete, ook aan uwe familie

=== 7-1-1872 / 36 ===
WelEd. Heer!

In antwoord op hetgene uw zoon schrijft, moet ik u doen opmerken, dat er voor die bewering van geheimzinnigheid geen grond bestaat. Alle Boekhandelaren in het geheele land hebben prospectussen ontvangen en weten dat zij op aanvrage meerdere kunnen krijgen. Zij blijven niet in gebreke ieder zijne klanten daarvan in kennis te stellen, want het is in ieders belang, zoo hij kan, inteekeningen te verzamelen. Er zijn 2000 prospectussen verspreid. Daardoor is er waarlijk bekendheid genoeg en die er meer van weten wil behoeft er slechts bij een boekhandelaar naar te vragen. Die voorgewende onwetenheid is maar een doekje voor het bloeden, een praatje voor de vaak. In woorden wil men wel belangstelling hooren, maar voor de daad trekt men terug, want men heeft er geen drie gulden voor over. B.v. [[wikipedia:Johannes_Gerhardus_Rijk_Acquoy|Ds. Acquoy]], waarom teekent die dan niet voor zijn leesgezelschap?

Geloof mij, een annonce in Couranten zoude nergens toe dienen, en daarenboven is het niet doenlijk het prospectus in zijn geheel als advertentie te plaatsen.

Wat er gedaan kan worden, wordt gedaan, en verder moeten wij den uitslag afwachten. De boosaardige verdachtmakerij heeft maar al te veel kwaad zaad gestrooid.

Op het oogenblik heb ik hier niet meer bij te voegen, dan mijne zeer vriendelijke groete.

=== 21-3-1872 / 37 ===
WelEd. Heer!

Maak u maar nergens ongerust over. Als ik in wat langen tijd niet van mij heb laten hooren, zoo is het omdat ik u nog niets van belang te berichten had, en ik u liever iets meer positief wenschte te schrijven. De uitgave zal plaats hebben. Er zijn ruim 130 inteekenaren, buitenlandsche zoowel als binnenlandsche, namen die klinken als klokken, en die ik niet mag teleurstellen. In de laatste dagen heb ik nog moeten wachten op letters uit de gieterij van Enschede te Haarlem. Het papier [2] ligt gereed. Ik had u binnen eenige dagen met de toezending van het eerste vel willen verrassen. Zoodra dit gezet is, bericht de Heer Kuipers dat de uitgave doorgaat, en met den druk een aanvang gemaakt is.

Stoor u daarom maar aan geene praatjes, en lit de lju raebje (laat de lui rabbelen en babbelen).

Ik hoop dat gij met uwe familie welvarend zijn. Mijne nicht en ik genieten eene goede gezondheid.

Ontvang deze met mijne vriendelijkste groete, en denk dat als ik uw geduld wat op de proef gesteld heb, ik zelf ook meer geduld heb moeten oeffenen als mij lief is.

[3] Laat mij daarom u op alle mogelijke punten gerust stellen, en vertrouw op mijne hoogachting en vriendschappelijke gevoelens.

In haast, om per omgaande te antwoorden.

=== 15-4-1872 / 38 ===
WelEd. Heer!

Drukfouten zijn gevreesde kwelduivels (diablotins) in de boekenwereld en men kan er niet aan ontkomen. Zij verschuilen zich tot het laatste toe, en zoodra een vel is afgedrukt, steeken zij hun neusje uit den schuilhoek te voorschijn en steeken daarenboven de tong uit. Het is intusschen goed, als gij er een opmerkt, die te signaleeren, opdat wij ze zoveel mogelijk opzamelen en dan generale executie houden.

Wat het denkbeeld betreft, dat gij schrijft, van eene naamlijst van Inteekenaren te drukken, dat doet men in den tegenwoordigen tijd niet meer. Dat is veel te oudmodisch, behalve bij boekjes uitgegeven ten voordeele van een Chr. liefdadig doel, opdat de verdienste niet verloren ga.

Doch aan U zend ik voor de aardigheid eene opgave, waarbij van de Boekhandelaars Kuipers en Eekhoff alleen mij de namen van particulieren bekend zijn.

Ontvang dezen in welstand met mijne vriendelijkste groete. Ik heb huisarrest tot straf voor zware verkoudheid in de borst.

'''[bijlage, gestempeld 44, was niet afgeschreven door Luitse]'''

{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+Lijst van Inteekenaars op “Thet Oera Linda Bok”
|-
!Namen!!Beroep!!Woonplaats!!Get.Ex.
|-
|Jhr.Mr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_Julius_Johan_van_Eysinga_(1818-1901) F.J.J. van Eysinga]||Lid 1e Kamer||Leeuwarden||1
|-
|Mr. C.W.A. Buma||Advocaat||id.||1
|-
|J.N. Witteveen||Prov.Stat.||Metslawier||1
|-
|J. Klaasesz||Prov.Stat.||Ternaard||1
|-
|E.H. Lasonder||Predikant||Leeuwarden||1
|-
|A.P.H. Kuipers||Rentenier||id.||1
|-
|Mr. A. Bloembergen||Advocaat||id.||1
|-
|Mr. U.H. Huber||id.||id||1
|-
|Mr. B.J. Buma||Burgemeester||Oldeboorn||1
|-
|Mr. J. Dirks||Advocaat||Leeuwarden||1
|-
|Mr. J. Telting||Raadsheer||id||1
|-
|Jhr.Mr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Idzerd_Frans_van_Humalda_van_Eysinga I.F. van Humalda van Eysinga]||Lid Prov. Staten|| id="" |1
|1
|-
|Mr. A. van der Laan||Griffier||id||1
|-
|Mr. J.H. Albarda||Ged.Stat.||id||1
|-
|M. Kingma||id||Makkum||1
|-
|Jhr.Mr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Ernst_van_Panhuys J.E. van Panhuys]||Commissaris des Konings||Leeuwarden||1
|-
|Dr. D. Doedes Breuning||Geneesheer||Wolvega||1
|-
|Mr. [https://www.famhuber.nl/Huberiana/Quaestius%202003-1.pdf A. Quaestius]||Weth.||Dronrijp||2
|-
|J. Reitsma||Predikant||Kooten||1
|-
|A.A. Hulshoff||Em.Predik.||Leeuwarden||1
|-
|B.F. Brugsma||Predikan||Stiens||1
|-
|J.J. Bruinsma||Wethouder||Leeuwarden||1
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Doederus_de_Vries Doederus de Vries]||[burgemeester]||Dokkum||1
|-
|M. van Staveren||Theol.Doctor||Leeuwarden||1
|-
|Mejufr. R. Plaat||Institutrice||id.||3
|-
|Mr. L.W. van Kleffens||Notaris||Metslawier||1
|-
|J.H. Heymans Gz.||Secr.||Huizum||1
|-
|J. Oosterhoff Wz.|| ||Leeuwarden||1
|-
|O.A. Scholten||R.K. Pastoor||Nes op Ameland||1
|-
|Dr. M. Nauta Peters||Geneesheer||Harlingen||1
|-
|W.W. Wichers Wierdsma|| ||Leeuwarden||1
|-
|J. Hogeman||R.K. Pastoor||den Ham||1
|-
|Ernst Friedell||Kaiserl. Kreisrichter||Berlin||1
|-
|Dr. D. Budding||Hoogleraar||Utrecht||1
|-
|Jacob Ankringa||Gezagvoerder||Rotterdam||1
|-
|J. Wüste|| ||Amsterdam||1
|-
|Ds. Toorenbergen||Predikant||Groningen
|1
|-
|Ds. Offerhaus||id.||Eelde||1
|-
|Ds. Raadt Offerhaus||id||Ulrum||1
|-
|W. Eelkema||Boekhandelaar||Amsterdam||1
|-
|H. Dijkstra||id||Wolvega||1
|-
|A.L. Scholtens en Zn||id.||Groningen||3
|-
|J.B. Wolters||id||id.||1
|-
|Is.An. Nijhoff en Zn||id.||Arnhem||1
|-
|J.L. Beijers||id||Utrecht||1
|-
|We. Eekhoff||id.||Leeuwarden||32
|-
|R.J. Schierbeek||id||Groningen||1
|-
|P.N. van Kampen||id.||Amsterdam||2
|-
|Gebr. Belinfante||id||’s Hage||1
|-
|W.E.J. Tjeenk Willink||id.||Zwolle||1
|-
|H.G. Blom||id.||Utrecht||1
|-
|W. Tellinga||id.||Nijmegen||1
|-
|W.P. van Stockum||id||’s Hage||1
|-
|A.J. v.d. Sigtenhorst||id.||Deventer||1
|-
|S.C. van Doesburgh||id.||Leiden||1
|-
|I.C. de Buisonjé||id.||Nieuwe Diep||2
|-
|ten Brink en de Vries||id.||Amsterdam||1
|-
|G.L. Funke||id.||id.||2
|-
|L.A. Laury||id.||Nieuwe Diep||3
|-
|F. Hessel||id.||Heerenveen||2
|-
|Gebr. van den Hoek||id.||Leiden||1
|-
|A. Schaafsma||id.||Dokkum||2
|-
|J.G. Wester||id.||Leeuwarden||1
|-
|A.J.S. van Rooyen||id.||Utrecht||3
|-
|[https://www.dorpscanonshetbildt.nl/lemma/waling-dijkstra-51585 Waling Dijkstra]||id||Holwerd||3
|-
|H.R. Roelfsema||id.||Groningen||1
|-
|L. Schierbeek||id.||Leeuwarden||5
|-
|H. Brandenburgh||id.||Workum||1
|-
|W.H. Kirberger||id.||Amsterdam||2
|-
|S. Giltjes||id.||den Helder||1
|-
|E.S. Witkamp||id.||Amsterdam||1
|-
|J. Hilarius||id.||Leeuwarden||1
|-
|T. Telinga||id.||Franeker||2
|-
|H. Pyttersen Tz||id.||Sneek||1
|-
|B. Cuperus||id.||Bolsward||1
|-
|Edelman en Akkeringa||id.||Leeuwarden||1
|-
|P. Harte||id.||Bergen op Zoom||1
|-
|T.J. van der Meulen||id.||Bergum||3
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Frederik_Muller Fred. Muller]||id.||Amsterdam||1
|-
|Berkhout en Co||id.||Nieuwe Diep||2
|}
[volgens brief 53 (met bijlage) ook: W.G. Eyck dan Zuylichem, Maartensdijk, 3 ex.]

De 32 Inteekenaren van den Heer Eekhoff zijn: [2 ontbreken op kopie]
{|
|Jhr. J.A. Lycklama à Nijeholt||Beetsterzwaag
|-
|Prov. Bibliotheek||Leeuwarden
|-
|Mr. W.W. Buma||,,
|-
|Ds. P.W. Feenstra||,,
|-
|Mr. S.W. Tromp||,,
|-
|Mr. J.C. Bergsma||,,
|-
|R.W.D. Heijligers||,,
|-
|Leesgezelschap “Moderata Durant”||,,
|-
|Vening||,,
|-
|E.P. Brunger||Vrouwenbuurt
|-
|Jhr. Mr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_%C3%86milius_Abraham_van_PanhuysJ.Æ.A. van Panhys]||Bergum
|-
|Jhr.Mr. C.L. van Beijma||Dronrijp
|-
|Mr. [https://fy.wikipedia.org/wiki/Age_Looxma_Ypeij A. Looxma Ypeij]||Rijperkerk
|-
|Friesch Genootschap||Leeuwarden
|-
|[https://proxy.archieven.nl/0/B014022B72684D4AAE888FEBDF39472D J.J. Kiestra]||Ee
|-
|Jhr. [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wilco_Holdinga_Lycklama_%C3%A0_Nijeholt W.H. Lijcklama à Nijeholt]||Oldeboorn
|-
|Mr. [https://dejongebarones.nl/historie/ R. Bar. v. Harinxma thoe Slooten]||Beetsterzwaag
|-
|C.C. Ledeboer||Makkum
|-
|W. Eekhoff||Leeuwarden
|-
|Stedelijke Bibliotheek||,,
|-
|[https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu08_01/molh003nieu08_01_0109.php C.H.F.A. Corbelijn Battaerd]||,,
|-
|[https://www.bund-lemgo.de/download/DoornkaatKoolman_Jan_II.pdf J. ten Doornkaat Koolman]||Norden
|-
|Waldemar Haynel||Emden
|-
|P. Greidanus Goslings||Harlingen
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Willem_Hendrik_Feije_van_Heemstra W.H.F. Baron v. Heemstra]||,,
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Johan_Sippo_van_Harinxma_thoe_Slooten_(1848-1904) J.S. Bar. v. Harinxma thoe Slooten]||Leiden
|-
|[https://nl.wikipedia.org/wiki/Albertus_van_Harinxma_thoe_Slooten_(1836-1881) A. Bar. v. Harinxma thoe Slooten]||Beetsterzwaag
|-
|Selskip foar Frijsce tael in Scriftenkinisse||
|-
|K. Miedema||Oudkerk
|-
|J.F. v. Welderen Baron Rengers [geb.1842]||Leeuwarden
|}

=== 31-5-1872 / 39 ===
WelEd. Heer!

Hetgene mij door u gevraagd werd, is gemakkelijk te beantwoorden. Ik heb zoodra ik het HS in handen kreeg al de Noordhollandsche stedenkronijken geraadpleegd, maar niets gevonden dat zweemde naar een bericht van zoo hoogen ouderdom als het HS behelst, Het ''ecce cadit mater frisiae'' bedoelt niet anders dan dat men Vroonen voor de oudste stad, de moederstad, van West Friesland hield.

Hierbij gaat een afdruk van de beide platen. Gij zult zien dat ik het fantasie runskrift, dat in het HS voorkomt, heb laten varen. Dat is een bijvoegsel van veel lateren tijd, en zuiver fictie, dus onecht. Ik ben tot de eenvoudige overtuiging gekomen dat het standskrift is de groote letter in den cirkel geteekend, en het runskrift dat wat men in de gewone geschriften gebruikt en waarin het geheele HS geschreven is. Men zou het eerste theoretisch en het laatste praktisch schrift kunnen noemen.

Met veele vriendelijke groeten ook aan uwe familie.

=== 3-6-1872 / 40 ===
Waarde Heer Scheepsbouwmmeester.

Op bl. 198 van het Handschrift leest gij dat Askar schepen liet maken met dubbelde voorstevens, om zoowel achter als voor eene kraanboog te kunnen plaatsen.

Ik geloof het afbeeldsel van zulk een schip te vinden en te herkennen op een oud zegel van Stavoren, ’t welk hier nevens gaat. Het zegel staat op een dokument van 1456, maar is zelf van veel ouder datum: en op die zegels staan altijd modellen van voorwerpen uit nog veel vroegeren tijd. Zeg mij hier over uw oordeel en daarbij of ik voor die uitbouwsels de naam van voor- en achterplecht mag gebruiken.

Op bladz. 164 em 168 van het Handschrift bericht Liudgert dat hunne voorvaderen zich eerst oostwaarts van den Pangab (Indus) hebben neergezet, en later verhuisd zijn naar de westzijde der rivier; doch hij noemt geen naam van die plaats of dorp. Op blz. 168 blijkt het dat zij onder den keerkring gewoond hebben. Die naam geloof ik gevonden te hebben bij Ptolemeus. Op de kaarten van Kiepert vind ik aan den rechteroever van den westelijken mond van den Indus, juist op 240 N.B. een Minnagara, en een eind verder ten oosten van den Indus nog een Minnagara. Die naam is Friesch even als Walhallagara (er is in Friesland nog een Folsgara) en gevormd van Minna, den naam der eeremoeder, die in het gedrukte voorkomt op bl. 74 of bl. 53 van het HS.

Dit houd ik dus voor de beide bedoelde plaatsen, waar zij zich gevestigd hadden. Is dat niet kurieus? En eene bevestiging van de waarheid der berichten in het HS.

Ds. Dyserink heeft zeker wel een Atlas van Kiepert Oude Geographie.

Ontvang mijne vriendelijke groete.

=== 9-6-1872 / 41 ===
WelEd. Heer!

Al wat gij opmerkt omtrent het scheepje in het zegel van Stavoren is volkomen waar; de teekening is naar de cirkel verwrongen, dat is een gewoon verschijnsel in de zegel en wapenkunde, terwille van de beperkte ruimte en van de gedaante dier ruimte worden de voorwerpen verdrukt en verwrongen en gaan vaak over in conventioneele figuren, die op het oorspronkelijk voorwerp weinig meer gelijken. Hebt gij ooit zulke leeuwen gezien als die op onze lands en provinciewapens? Bij die leeuw komt het alleen op de tanden en klaauwen aan.

Zoo komt het hier, bij het scheepje, aan op dat uitbouwsel of uitstek aan voor en achtersteven. Dat balkon diende om de kraanboog, Fransch arbalète, op te plaatsen. De kraanboog lag op een soort van affuit, en kon gericht worden evenals een kanon. Er werden pijlen van 10 à 12 voet lengte mede geschoten. De pijlen, voorzien van een 2 à 3 voet lange ijzeren spits, waren vlak onder die spits omwoeld met hennep (werk) doortrokken van terpentijn, teer of pik, dat aangestoken werd op het oogenblik van het afschieten. Het stuk moest dus door verscheidene manschappen bediend worden. Daartoe was ene vrije ruimte nodig, die hier voor en achtersteven buitenboords is aangebracht. En nu is het opmerkelijk, dat juist te Staveren de herinnering bewaard is gebleven aan de uitvinding van Asega askon.

Wat de letters betreft, eene vergelijking met de photografie zal u doen zien, dat de steendrukker die nauwkeurig gevolgd heeft, voor zoover het standschrift betreft. De figuren die in het HS als runskrift geteekend zijn, behooren er niet toe. De soort van lettertrek wijst uit dat zij er (vroegstens) in het begin der vorige eeuw bij kunnen geteekend zijn. Hiddo oera linda had dat alfabet in runskrift weggelaten, als onnodig, omdat het boek zelf in runskrift geschreven was. Maar wat voor hem niet nodig was, is voor mij bij den druk nodig om aan te geven door welke letters ik de letters van het runskrift tracht aan te duiden. Door middel van die opgave kan men ten allen tijde naar de gedrukte tekst het boek in zijn oorspronkelijk schrift herstellen.

Ik wou om een mooi ding, dat die fantasieletters er nooit gestaan hadden, want zij hebben al meer dan te veel kwaad gedaan, terwijl het zien daarvan de menschen in den waan heeft gebracht en doen zeggen, dat schrift kan niet meer dan honderd jaar oud zijn.

Eerstdaags ontvangt gij vel 8. Het begint nu mooi te avanceeren.

Wees met de uwen vriendelijk gegroet van

=== 12-6-1872 / 42 (43) ===
WelEd. Heer!

Gij hebt zeker mijn vorigen brief en mijne bedoeling niet goed begrepen. Ik wil trachten duidelijker te zijn.

Het Standschrift is de lettervorm in het jol geteekend, dat Staand schrift is de Standaard, het model, maar voor het dagelijks gebruik te omslachtig en te moeyelijk. Zoo is ook het HS niet in Standschrift geschreven, Fæsta heeft er het runskrift van gemaakt door de zaak te vereenvoudigen, door de letter van het jol te ontdoen en daarbij de letters gelijk van grootte te maken. In dat runschrift is ook het HS geschreven.

Dit letterschrift is het run, dus niet de figuurtjes op pag. 46. Als gij dit goed [2] bekijkt, dan zult gij zien:

l. dat zij met een ganzenschacht geschreven zijn, en niet met het penseel zoo als het geheele HS.

2. dat de inkt verbleekt is en van een geheel andere soort, als de zuiver zwarte onverbleekte inkt van het HS. De oude inkt is niet ijzerhoudend, en verbleekt of verroest niet, zoo als de latere ijzerhoudende inkt. Die oude inkt in de 13e eeuw komt meer met de Chinese inkt overeen.

Bovendien als dat schrift het dagelijksche of loopend schrift was, dan had het HS in dat schrift moeten geschreven zijn. En dat schrift zoude juist veel moeyelijker geweest zijn.
[[File:Ottema 43 bijlage.jpg|thumb]]
Ik heb er de proef van genomen, en bevonden dat met die frisen en krolnen niet vlug schrijven is.

[3] Het runskrift is door de Krekalanders overgenomen, en tot een bewijs dus wat runskrift is, zend ik u hierbij een staaltje van oud grieksch schrift, benevens een grieksch alfabet met de Friesche letters eronder. Daaruit zult gij zien, dat de Grieken bijna alle lettervormen hebben aangenomen, schoon ze zich wel eens vergist hebben in de aanwending.

Doch het bewijst genoeg dat zij het Friesche schrift hebben nagebootst.

Nu had Hiddo oera Linda niet nodig bij zijn alfabet op te geven, hoe het runskrift er uitzag. Het heele HS was runskrift. Hij heeft daarom die ruimte open en oningevuld gelaten. Van die opene ruimte is later door iemand gebruik gemaakt, om te beproeven [4, was door Luitse overgeslagen] met lettervormen in den trant van onze Kapitaal schrijfletters, die Oudfriesche letters weer te geven; even zooals nog onze Kapitaal drukletters de afstammelingen zijn van het oude handschrift.

Het is hetzelfde geval met de pagineering. In de oudste HSS komt nooit pagineering voor. Die diende daar ook niet, omdat zij voor alle exemplaren verschillend zoude wezen. De pagineering is eerst met de drukkunst ontstaan. En gij ziet ook dat de cijfers van de pagineering niet gelijk zijn aan de cijfers die in de tekst voorkomen, dat de pagineering met verbleekte inkt is geschreven, en wel door dezelfde hand, die de bovenbedoelde Krulletters geschreven heeft.

[5] Die krulletters hebben met het origineele HS evenmin iets te maken als de pagineering. Zij behooren er niet toe en dienen trouwens ook nergens voor, omdat er geen geschrift bestaat met zulke letters geschreven. Het is en blijft een fantasie-alfabet.

Verder geloof ik niet dat in eenige bibliotheek een tweede exemplaar van het Adela Boek bestaat, dan was het al voor lang te voorschijn gekomen. Er valt m.i. niet aan te twijfelen of het HS van Liko oera Linda was, toen Hiddo het afschreef, wel het eenig overgebleven exemplaar.

U hartelijk beterschap wenschende met uwe ongesteldheid, ben ik met de vriendelijkste groete

=== 30-6-1872 / 43 (42) ===
WelEd. Heer!

Met vriendelijke dankzegging voor uw zoo goed gelijkend portretje, wil ik op uwe vraag antwoorden. Die bij verkorting geschreven woorden: ''Conferatum Hegel ad hunc locum'', beteekenen: vergelijk hetgeen Hegel over dit onderwerp heeft geschreven. Hegel namelijk, een Duitsch professor in de Wijsbegeerte te Berlin (gestorven 1831), leerde dat de wereld, het heelal niet zoo zeer bestond als wel ontstond, d.i. steeds in een wordenden toestad was en altijd voortging met worden en zich ontwikkelen. Nu zult ge misschien zeggen, dat was nog zoo heel gek niet, voor een [2] filosoof altans, want die lui hebben wel dwazer dingen verteld. Doch nu heeft hij dit begrip ook op de godheid toegepast, en dat uitgedrukt met: ''“De godheid komt tot bewustheid van zichzelven in de zelfbewustheid van den denkenden geest des menschen.”'' Dat komt al overeen uit met: Wralda denkt door middel van het brein des menschen.

Salomo heeft reeds gezegd: er is niets nieuws onder de zon. En het is zoo, wat iemand meent uit te vinden en als spiksplinternieuwe waarheid verkondigt, dat blijkt later, voor eeuwen en eeuwen reeds gedacht en gezegd te wezen, en vaak beter en duidelijker.

[3] Vel 10 is aan het afdrukken toe. Het werk begint op te schieten.

Ontvang met de uwen in welstand mijne hartelijke groete, waarbij ik het waag nog een verzoek te voegen, namelijk zoo gij het missen kunt, zoude ik nog gaarne een portretje van u ontvangen voor den Heer Kuipers.

=== [44 zie onder 38] ===

=== 15-8-1872 / 45-46 ===
WelEd. Heer!

Binnen weinige dagen zal ik weer in staat zijn u een afgedrukt vel te zenden en dan is het nog een paar vel te doen. Nu ben ik bezig mijn vroeger verslag nog hier en daar bij te werken, dat ik als voor- of narede aan het boek moet toevoegen. Maar nu mis ik onder de door u aan mij verstrekte gegevens nog de voornamen van uwen grootvader. Wees zoo goed mij die op te geven en zoo mogelijk nog eenige bijzonderheden die ter zake zouden kunnen dienen, b.v. Hebt gij als kind het HS bij uwen grootvader wel gezien? Heeft hij er wel eens dit [2] of dat van verteld? Is u ook iets bekend van uwen overgrootvader? Met een woord, is er ook nog een of andere bijzonderheid, hoe klein ook, betreffende het HS, waarvan partij getrokken kan worden?

Wees ook zoo goed mij copie over te zenden van de tot hiertoe door u opgemerkte drukfouten, dewijl ik bezig ben een lijstje van verbeteringen op te maken.

Hierbij voeg ik een concept van den titel.

Ontvang mijn vriendelijke groete voor u en uwe familie in welstand.

[3] ''Thet oera Linda Bok.''

''Handschrift uit de dertiende eeuw, met vergunning van den eigenaar, den Heer C. over de Linden aan den Helder, bewerkt, vertaald en uitgegeven door''

''Dr J.G. Ottema''

''te Leeuwarden''

''bij H. Kuipers''

''1872.''

[gestempeld 46]

''De Heer C. over de Linden, scheepsbouwmeester aan de Marinewerf Willemsoord, bezit een overoud Handschrift, dat sindts onheuglijke jaren in zijne familie vererfd en bewaard is, zonder dat iemand meer de herkomst daarvan wist, of den inhoud daarvan kende wegens de onbekendheid van schrift en taal. Alleen wist men, dat eene daaraan verbonden traditie van geslacht tot geslacht de zorgvuldige bewaring er van had aanbevolen. Deze traditie is gebleken te strooken met den inhoud van twee brieven, waarmede het HS aanvangt, van Hiddo oera Linda Ao 1256 en van Liko oera Linda Ao 803.''

''Het HS is aan den tegenwoordigen eigenaar gekomen door beschikking van zijn Grootvader den Heer [2] Andries over de Linden, wonende te Enkhuizen en aldaar overleden den 15 April 1820 in den ouderdom van 61 jaren. Daar de kleinzoon echter destijds nog slechts 10 jaren oud was, moest het HS voor hem bewaard worden door zijn tante Aafje Meylhof geb. over de Linde, wonende te Enkhuizen, die het in den jare 1848 aan haren neef heeft ter hand gesteld.''

=== 21-8-1872 / 47 ===
WelEd. Heer!

Dank voor uwe gemaakte aanteekeningen van feilen. Zend mij ook die gij nog verder moogt opmerken. Omtrent de nu gezondene heb ik alleen bedenking op bl. 18, waar ny lof, verbonden met swart, eene kleur moet aanduiden.

De woorden swetsaren, swetnata, komen af van swette, grens, grensscheiding, nog niet in onbruik, b.v. de Sneeker vaart wordt nog wel de Swette genoemd, als de oude grens tusschen Oostergo en Westergo. Swetsar zijn volken die aan elkander grensen, maar swetnata (grensgenoten) menschen die binnen dezelfde grenzen woonen, in beide gevallen [2] dus wel naburen, doch in het laatste tevens landgenoten.

Hierbij zend ik u de kleine uitbreiding, die ik aan de eerste alinea van mijn Verslag geef, ’t welk met eenige toevoegingen nu als inleiding zal voorkomen.

Gij ziet, ik heb daarin alleen namen en datums vermeld, want andere bijzonderheden gaan het publiek niet aan.

Het blaadje dat ik u de vorige keer zond, was een concept van den titel des boeks, die ik zóó gesteld had, omdat het mij eigenaardig voorkomt dat uw naam op den titel vermeld wordt.

Om het verschil te doen zien van de taal des handschrifts met die, welke men [3] tot dusverre als het oudste Friesch kende, heb ik een brok uit de oude Friesche wetten overgebracht in de taal van het HS.

Gij zult daarbij opmerken dat de laatste veel zuiverder, oorsprokelijker en dus ook ouder vormen en woorden heeft dan de eerste. De oud F.W. [Friesche Wetten] vertoonen reeds eene groote verbastering in de overhelling tot het latere Hollandsch. Scherp is dat onderscheid en het gebruik van de woorden vader, moeder, kind, tegenover het echte Friesche tât, mæm, bærn (tegenwoordig heit, mem, bern).

Vel vijftien wordt afgedrukt, met vel zestien zal het boek zelf klaar zijn en dan nog een paar vel voor de inleiding.

[4] Dat is dus op een oor na gevild.

Wees met de uwen vriendelijk gegroet en ontvang dezen in welstand van

[bijlage: fragment Oudfriese-wetten met Fryas vertaling door Ottema, zoals afgedrukt in zijn boek op blz. VIII-IX]
<gallery>
File:Ottema 47a bijlage.jpg
File:Ottema 47b bijlage.jpg
</gallery>

=== 27-8-1872 / 48 ===
WelEd. Heer!

Ik feliciteer u met de gepasseerde verjaardag van uwe echtgenoot, wenschende dat gij nog lang voor elkander bewaard moogt blijven.

Dankzeggende voor uwe opmerkingen wil ik die met een enkel woord beantwoorden.

zij antwoordde op bl. 152. Zij is de Burgtmaagd van Forana.

antwoordde niet op een vraag, maar op het gezegde van Apollonia, die in de Saxanamarken zooveel armoede gezien had. (de ik van de vorige zin is Apollonia).

Die opmerking van Apollonia beantwoordt zij (de Burgtmaagd) door aan te toonen, waaruit die armoede der Saxen ontstaan is.

Op bl. 160 MITH MITHA is goed, ik had kunnen vertalen: zoo was het mede met de anderen gegaan.

[2] Op bl. 173 hartstochtig is eene vergissing van mij en moet hardvochtig zijn.

Bl. 186 mêtrik. Dit woord wordt ook in de oud Friesche Wetten gevonden en door Hettema vertaald gelijke rijk.

Wiarda had het vertaald door verloofden, Halsema door echtgenoten. Op bl. 28 vindt gij mêt-rik in art. 18. Door mij vertaald maatrijk rijk in maat (van land of grondgebied) doelend op de uitgebreidheid van Fryas land. — Doch de juiste beteekenis blijft mij nog duister en onzeker.

Op bl. 228 berispt Rika de insluipende gewoonte om voor tât het woord fêder te bezigen als fatsoenlijker en voor mæm, moder.

foder, fêder betekent voeder en is vader geworden, doch door die klankverandering hebben wij het denkbeeld van [3] voeden daarbij uit het oog verloren. De Noordsche Mythologie kent ook Alfadur, in het Duitsch Alfater. Alvader is het Hollandsche woord voor Alfoder of Alfêder, en daarom gebruikt op bl. 197. Alvoeder is de beteekenis en daarom gebruikt op bl. 229.

bl. 217. Allen zijn slaven geworden, de lieden (slaven) van hunne heeren, (de heeren slaven) van nijd, boze lusten en begeerlijkheid.

Zoo dunkt mij is de bedoeling van den zin, doch in het HS staat het zoo niet en is de zin alles behalve duidelijk.

Het woord lieden, lioed beteekent in de Oud Fr. Wetten ook slaven, dienaren, onderhoorigen of het volk.

[4] Eene vraag is door u niet beantwoord, of gij namelijk den titel van het: boek, dien ik zoo gesteld heb dat uw naam daar mede op voorkomt, goedkeuren kunt.

Het is bezwaarlijk u de proef van de inleiding te sturen, omdat heen en weer zenden te veel tijd kost, en de drukker daar niet naar wachten kan. Hetgeen ik van u en uwe familie vermeld, heb ik u met mijn vroegere schrijven toegezonden.

Hiermede groet ik u en de uwen zeer vriendelijk. Heilwenschend

=== 4-9-1872 / 49 ===
WelEd. Heer!

Ik begrijp niet, wie of u nu wantrouwend maakt, en wel, zoo als gij schrijft, niet ten aanzien van mij. Is dat dan ten aanzien van den Heer Kuipers? Dan moet ik u vragen: welke reden heeft hij u daartoe gegeven?

Wat moet die inlassing van 400 er in den titel beteekenen? Wat heeft het publiek er mee te maken?

En dan, zoo als gij het opgeeft, zoude het eene zonderlinge vertoning maken, en misschien stof tot spotternij geven, [2] waaraan ik noch u, noch mij wil blootstellen. Het eenige wat ik doen kan, om aan uw voor mij onbegrijpelijk verlangen eenigzins te voldoen, is dat ik op de rug of keerzijde van den titel de woorden zet: ''getrokken op 400 Exemplaren''. Dan heeft het nog eenige houding. Doch ik blijf het ten sterkste afraden.

Eerstdaags ontvangt gij vel 16.

Van de Inleiding zal ik het zien te schikken dat ik u eene proef laat toekomen. Zend mij dan met omgaande post uwe opmerking en in afzonderlijken brief. Dan [4] behoeft de proef zelve niet teruggezonden te worden.

Dit om u te doen zien dat ik bereid ben om, waar het geschieden kan, aan uw verlangen tegemoet te komen.

Ontvang daarmede mijne vriendelijke groete en deze letteren in welstand.

=== 10-9-1872 / 50 ===
WelEd. Heer!

Bezwaar u maar niet over hetgeen die Heer v.G. communistisch belieft te noemen. Als dat er niet in voorkwam dan kon het heele geschrift niet oud wezen. Zoo was de inrichting van de vroegste Staten bij de Oude Romeinen, zoo beschrijft Tacitus ze ook. De grond behoorde aan de Gemeente of Go, niet aan een persoon. Daarvan bestaat nog een overblijfsel in de Drentsche Marken, uitgestrekte heivelden, die aan het dorp behooren, en waarop [2] ieder ingezeten een zeker getal schapen mag weiden. Dat markveld is een onverdeeld eigendom van allen.

Verwijs die Bm v.G. als ’t te pas komt naar de Revue des deux Mondes, no. XV. 1 Augustus 1872, een stuk over den landeigendom bij de Germanen.

Bekommer u ook maar niet over Adela als schrijfster. Zij heeft al die stukken laten afschrijven en verzameld en geredigeerd en daar het eerste stuk als voorrede voorgeschreven, en het laatste als besluit van haar werk er aan toegevoegd.

[3] Het Boek is haar werk. Haar zoon en dochter verklaren beide dat zij het werk hunner moeder vervolgen en voortzetten. Adelbrost vat onmiddellijk den draad des verhaals dáár op, waar moeder die had afgebroken. Daar is dus volstrekt geene zwarigheid. Intusschen dank ik u voor uwe opmerking. Ik zie gaarne dat gij mogelijke bedenkingen van anderen wilt voorkomen.

Wees met dit antwoord vriendelijk gegroet van

=== 5-9-1872 / 51 ===
WelEd. Heer!

Als vervolg op mijn schrijven van gisteren, moet ik u nog melden dat ik den Heer Kuipers raadplegende over de door u verlangde inlassing in den Titel, hetzelfde antwoord kreeg als ik u gegeven heb, dat namlelijk iets dergelijks eene dwaze vertooning zoude maken. Hij is, als gij dat soms macht verlangen, bereid u een schriftelijke door hem en door den drukker onderteekende verklaring te geven, dat er niet meer dan 450 Exemplaren gedrukt zijn, d.i.

* 400 Ex. voor den handel
* 25 overdrukken voor u en
* 25 ,, voor mij.

Laat mij hierop s.v.p. uwe meening verstaan.

Na vriendelijke groete

=== 21-9-1872 / 52 ===
WelEd. Heer!

Op den laatsten brief moet ik nog antwoorden omtrent Friso. De oudste traditie onzer Kronykschrijvers is altijd geweest, dat Friso uit Indie gekomen is. Dit feit is de kerm van hun verhaal, en dat moet Historisch wezen. Dit wordt ook in het HS miet tegengesproken, al wordt in het eerste gedeelte van Liudgêrts verhaal Friso niet met name genoemd, zulks is geen bewijs dat hij er niet bij geweest is. In het latere gedeelte wordt hij steeds met Wichhirte genoemd. Die twee behoren bij elkander, terwijl Liudgêrt speciaal als Schout bij nacht van Wichirte voorkomt. Dit kan wel de reden zijn dat hij in de eerste plaats van dezen spreekt. Meer weten wij er niet van.

Overigens moeten wij in het oog houden dat Alexander in Indie komt 327 v. Chr. en Friso in Friesland 303 v. Chr. Er liggen dus ruim 20 jaren tusschen hunne aankomsten in de Middellandsche Zee en hun vertrek vandaar naar het oude Moederland. En van die twintig jaren is niets in bijzonderheden gemeld dan dat zij in dienst van Antigonus en Demetrius gebleven zijn, en dus op de Middellandsche Zee hebben rondgezworven.

De strijd om Salamis (op het eiland Cyprus) valt voor 307 v. Chr. en die om Rhodus 305 v. Chr. Deze feiten komen uit.

De druk van het HS loopt nu af en kan met innaayen enz. omstreeks 1 October gereed zijn.

Ontvang in welstand mijne vriendelijke groete.

=== 25-9-1872 / 53 ===
WelEd. Heer!

Nadat ik verleden Saturdag middag aan u geschreven had, ontving ik ’s avonds laat uw kistje met overheerlijke peeren. Daarvoor zeg ik bij dezen mijn vriendelijken en hartelijken dank. Ik heb toen niet dadelijk geschreven en mijn brief wat uitgesteld omdat ik op dat oogenblik er niets bijzonders had bij te voegen, maar zet er mij nu terstond toe omdat uwe aangename letteren gisteren ontvangen, mij nieuwe stof opleveren.

Het verheugt mij zeer dat mijn vriend Eyck vZ [van Zuylichem] u bezocht heeft en het [2] HS heeft kunnen zien. Hij heeft van den beginne af veel belangstelling getoond, zich de photographien aangeschaft, en voor drie exemplaren ingeteekend. Meenige brief is tusschen ons gewisseld, waarbij hij ook zijne verontwaardiging te kennen gaf over den toon waarop het stuk werd aangevallen. Dit had hem genoopt om nevensgaand stukje te schrijven, bestemd voor de Spectator, die het geweigerd heeft. Toen hij het mij zond, was ik er ook niet voor om de strijd door te zetten, daar de uitgave bij inteekening was aangekondigd. Zoo is het blijven liggen. Nu gij hem hebt leeren kennen zend ik het u ter lezing. Wilt [3] gij er kopie van nemen, dat is best, want ik heb het gaarne terug. Gij ziet er uit dat de Heer Eyck een bescheiden, nederig man is, een stille in den lande die zich geen beslissend oordeel wil aanmatigen, waar hij de zaak niet in allen deele kent.

Zijne specialiteit is architectuur vooral van oude middeleeuwsche kerken.

Ontvang dezen met mijne vriendelijke groete en vaarwel.

[Bijlage, was niet afgeschreven door Luitse:]<blockquote>[1] Het oud Friesche Handschrift

Dat het voor den dag komen van een dergelijk stuk, hetgeen als het echt is, zeer vele zaken der oude geschiedenis, welke ons lot hiertoe slechts zeer onvolkomen en duister bekend waren, zoude ophelderen en in een geheel ander licht plaatsen, in de geleerde wereld groot opzien baart is natuurlijk.

Dat men begint mit de echtheid te betwijfelen is ook natuurlijk, dewijl er zoovele voorbeelden bestaan van dergelijke valsche en ondergeschovene steekken, maar het is den echten geleerden onwaardig zulks op eene spottende wijs te doen, even onwaardig als het zoude zijn wanneer hij zijn hoofd en hand geleend had om een dergelijk valsch stuk zamen te stellen en voor eene belangrijke vonst te doen doorgaan, [2] enkel en alleen om eene grap te maken en eenige collega’s bij den neus te hebben. Steller dezes niet lot de geleerde wereld behoorende kan nog wil ten deze een oordeel uitspreken, maar hij zoude wenschen de volgende vragen beantwoord of opgehelderd te zien.

# Is het onmogelijk dat een dergelijk handschrift eeuwen lang in eene oude familie bewaard is gebleven en nu voor den dag komt, daar wij behalve de werken der Klassische oudheid die onzen tijd bereikt hebben in de Noordsche Edda een diergelijk eeuwen lang bewaard gebleven stuk bezitten?
# Is het onmogelijk dat er in onze landen van midden Europa langen tijd vóór onze tijdrekening eene beschaving, letterschrift, handel, zeevaart enz heeft bestaan, die ons tot hiertoe onbekend waren gebleven, daar de in meer noordelijke landen gevondene wapenen, versierselen, huisraad enz duidelijk aantoonen dat de oude [3] Noordsche volken niet zulke wilden en barbaren zijn geweest als de Klassische schrijvers hen gewoonlijk afschilderen en dat zij toenmaals misschien niet minder beschaafd waren dan de Grieken ten tijde van den Trojaanschen oorlog?
# Is het onmogelijk al bezitten wij er geen andere bewijzen van, dat de taal en stijl van het dagelijksche leven in dien ouden tijd vrij wel overeenkomt met onze thans gebruikelijke dagelijksche taal en dat men een aantal van die oude woorden terug vindt in de thans nog levende talen, zoo als in het Hollandsch, met de verschillinde dialecten in het Engelsch, Deensch, Fransch, Duitsch enz en kan dat oude letterschrift geene overeenkomst hebben met het zoogenaamde Gothische der 12de en 13de eeuwen, daar beide gebruikt worden en misschien ontstaan zijn in de landen van Midden Europa?
# Verdient een dergelijk stuk, dat de [4] geschiedenes, Maatschappij, Godenleer enz der oude volken eenvoudig, natuurlijk en dus ook begrijpelijk voorsteld, oppervlakkig beschouwd, niet meer geloof en vertrouwen dan de dwaze en onbegrijpelijke verdichtingen van de Klassische schrijvers der Grieken en Romijnen, en is het verstandig en redelijk er dadelijk den spot mede te steeken om dat er tot nog toe geen ander dergelijk voorbeeld van de beschaving onzer oude voorvaders bekend is?

Indien onze geleerden deze vragen zoo goed mogelijk willen beantwoorden zonder spotternij of pedanterie dan zal dit misschien mede kunnen bijdragen tot ontwikkeling der waarheid aangaande het onderhavige stuk.

Steller dezes heeft ook zijne bezwaren en twijfelingen omtrent deszelfs echtheid en de daarin voorkomende geschiedenissen, zelfs zoodanige als tot nog toe door geen der bestrijders zijn aangevoerd [5] maar hij hoopt nu dat het door ruime inschrijving en zoo noodig met hulp van het Friesche genootschap in zijn geheel zal worden uitgegeven, als wanneer men eerst in staat zal zijn er volledig over te oordeelen en te beslissen want na de verklaring van den Heer C. van over de Linden in No 44 van den Spectator, kan men redelijker wijze er niet aan twijfelen of het is ouder dan de laatst verloopene 20 jaren, en al mogt het blijken dat het HS zelf jonger is dan de 13e eeuw, dan kunnen de daarin vervatte overleveringen en geschiedenissen nog wel waarheid bevatten.

W.G. [initialen of ''was getekend''?] Eijck dan Zuylichem, Maartensdijk, December 1871.

[mogelijk Willem Gerard Maurits Eijck tot Zuylichem (1846-1915), burgemeester van Schiermonnikoog en Nijeveen — voor een ''vriend'' van Ottema zou generatiegenoot te verwachten zijn]</blockquote>

=== 9-10-1872 / 54 ===
WelEd. Heer!

Door de bij u ontvangen exemplaren hebt gij gezien dat ik aan het verzoek in uwen voorlaatste brief niet heb kunnen voldoen, omdat bij de ontvangst van dien brief het pak reeds verzonden was. Het doet mij genoegen te vernemen dat het pak goed is overgekomen, en dat het uitwendig voorkomen der exemplaren uwe goedkeuring wegdraagt. Ik moet zelf ook zeggen dat het boek er fashionable uitziet. De heer Kuipers heeft ook reeds van verschillende Boekverkopers nieuwe bestellingen. ontvangen, ook van den Helder.

[2] Hoe kwaamt gij op het idee dat Kuipers juist een oud man moest wezen? Zijn vader is weinig ouder dan ik, en emeritus Apotheker, gelijk ik nu een emeritus conrector ben. Het gemeentebestuur heeft namelijk begrepen, dat ik oud werd en het schoolhouden mij moeijelijk begon te vallen en mij daarom uitgenodigd ontslag en pensioen aan te vragen. Ik heb mij daartoe laten vinden, en zoo is dat op een zeer beleefde en vereerende wijze in zijn werk gegaan.

Intusschen is het waar dat mijne jaren klimmen en dat, al kan ik nu nog wel wat werken, ik met een of twee jaren toch genoodzaakt zou zijn om uit te scheiden. Dus dat is alles heel best.

[3] Ik verheug mij dat het Boek in de wereld is, en ik dat werk heb mogen voltooijen. Hoe het nu opgenomen zal worden, moet de tijd leeren en zal ik afwachten.

Wanneer ik eenige mededeeling verneem zal ik u op de hoogte houden.

Ik heb een exemplaar gezonden aan Prof. J. de Wal te Leiden en dezen verzocht mij zijn opinie mede te deelen. Hij is de schrijver van dat laatste stuk in den Spectator, get. W.d.L.

Ook heb ik een ex. gezonden aan den Baron von Richthofen in Silesien, die is de groote man voor het oud Friesch, uitgever van die Friesischen Rechtsquellen, Alt. Friesisches Wörterbuch enz., voorts twee ex. aan geleerden te Kopenhagen. Hier aan de [4] Koninklijke Bibliotheek en aan de Bibliotheeken der Hooge Scholen.

De duitsche vertaling door mijn nicht is als proef aangevangen,

maar sedert blijven rusten, in afwachting van meer bepaalde gelegen”

heid en aanleiding.

Terwijl ik u hertelijk beterschap toewensch met koorts en oor-

pijn, groet ik u en de uwen zeer vriendelijk.

=== 22-10-1872 / 55 ===
WelEd. Heer!

Heb dank voor uwen brief van gisteren. Naar aanleiding daarvan komt onder hetgeen ik u te schrijven heb, het artikel van den Spectator voorop [Kalma 30]. Zoodra het hier aankwam zond Kuipers het mij terstond ter inzage. De uitgever heeft niet de impertinentie gehad mij een presentexemplaar te sturen. Het eerste oogenblik was ik boos en verontwaardigd. Doch dat duurde niet lang, ik heb er smakelijk op gegeten en best op geslapen. Er zijn beleedigingen waarbij men ophoudt zich beleedigd te gevoelen, omdat men er zich boven verheven gevoelt. Beschimpen, bespotten, belachelijk voorstellen [2 kan iemand, zelfs het eerwaardigste, het heiligste, het verhevenste, dat is heel gemakkelijk, maar het bewijst niets, dan onmacht om te wederleggen. Gij begrijpt dat ik er daarom ook geen notitie van neem, noch er een pen voor op het papier zet. Bovendien het antwoord op alle wezenlijke bedenkingen staat eenmaal in het verslag, dat nu als inleiding voor [in] het boek staat, en heeft ieder in handen. Daarvan heeft nog niemand iets weerlegd, maar alle aanvallers hebben gedaan alsof dit verslag niet geschreven was. Vraagt nu nog iemand op behoorlijken toon om nadere inlichtingen of ophelderingen, dan zal ik bereidwillig antwoorden.

[3] Dat gij aan den Heer van Loon een weigerend antwoord gegeven hebt, vind ik uitmemend. De Provincie heeft indertijd officieel voor hare rekening den Archivaris Verwijs naar u toe gezonden om de zaak te onderzoeken en het HS te zien. Later, nadat Verwijs van het HS niets heeft kunnen maken, en ik wel, heeft zij hare ondersteuning aan de uitgave geweigerd. En nu die uitgave toch tot stand is gekomen, zoude zij wel met dat kostbare stuk in hare verzameling van oudheden willen pronken. Dat gaat niet aan. Daar hebt gij gelijk in. Van Loon had er mij niet over gesproken, anders zoude ik hem wel gediend hebben.

[4] Van Loon is Lid van Gedeputeerde Staten en als zoodanig belast met het oppertoezicht en bestuur van Bibliotheek en Kabinet van Oudheden. Gij kunt dus zijn brief beschouwen als officieel in kwaliteit geschreven. Bewaar hem daarom zorgvuldig en laat hem aan ieder belangstellende lezen.

Het verheugt mij dat ...(?) de H.H. Loder en Voornveld zich zoo gunstig uitlaten en voor hunne overtuiging durven uitkomen.

Wees vriendelijk met uwe familie gegroet van

[P.S.] Kan het stuk van F. niet in de Heldersche Courant worden overgenomen?

=== 30-10-1872 / 56 ===
[in handschrift Ottema:] Fragment van een brief uit Norden. 30 Oct. 1872.<blockquote>Nadat het boek door mij em ook door onzen vriend Ds. P. is doorgelezen, zal ik u mededeelen welken indruk het op ons gemaakt heeft. Zij is deze dat het boek naar ons inzien geen falsificaat kan zijn, en dat het naar onze meening haast niet menschen mogelijk was, dat iemand, wie het ook zij, zulk een geschrift had kunnen schrijven en verdichten. Het is dus altijd een hoogst merkwaardig en belangrijk stuk, wat hier de wetenschappelijke en geleerde wereld wordt voorgelegd, en ik ben er zeer benieuwd naar, wat de geleerde Heeren en wel voornamelijk de Duitsche kenners van oude Spraken en Geschiedenis daarover zullen oordeelen.

Dat de verschillende stukken ook uit onderscheiden tijden zijn, daarvoor spreekt niet alleen het onderscheid in taal en stijl, maar voornamelijk ook het groot verschil in de zedelijke en burgerlijke ontwikkeling des volks, die zich in de eerste en laatste stukken op eene zoo merkbare wijze te kennen geeft, en een zeker bewijs daarvoor is, dat tusschen de eerste en oudste stukken en de laatsten groote omwentelingen in de gevoelens en bedrijven des volks hebben plaats gehad, waarvan de stukken schrijven, dus niet in een korten tijd, maar eerst in meerdere eeuwen hebben kunnen geschieden.

Wat den Heer O. aangaat, die het Handschrift bewerkt en vertaald heeft, zoo moet men hem toestaan, dat hij haast overal de zin juist heeft weergegeven, en dat er in het geheel maar weinige woorden gevonden worden, die door hem niet zijn verstaan en juist weergegeven. Wat mij aangaat, zoo zijn mij welligt 10 — 20 woorden in de text voorgekomen, die ik geheel en al niet kende, en waarvan het mij dus ook niet mogelijk was om er een oordeel over te vellen of zij goed vertaald zijn dan niet. Zoude de Heer O. in vervolg van tijd daartoe overgaan, om er een woordenboek over uit te geven, zoo zoude zulks mij zeer lief en aangenaam wezen en verzoek ik u vriendelijk mij daarvan kennis te willen geven als een Glossar van het Handschrift uitgegeven wordt. Mogelijk was ’t welligt goed, van de meer onbekende woorden een lijst in de Vrije Fries te geven en wel met een korte verklaring of aanwijzing over hunne verwantschap met andere talen.

get. ten Doornkaat-Koolman.</blockquote>[P.S. aan C. over de Linden] Antwoord op den brief van F. vroeger medegedeeld. Vriendschappelijk gegroet. Ottema.

=== 30-11-1872 / 57 ===
WelEd. Heer!

Dat ik u zoo lang naar een brief van mij heb laten wachten, komt daarvandaan, dat sedert de uitgave plotseling alles muisje stil is geworden, behalve eenige flaauwigheden van Uilenspiegel en Spectator, waar ik geen notitie van neem, is er geen tegengeschrijf meer en schijnt de oppositie verstomd. Dat is vooreerst al wel. Een Leeuwarder Courant met het u reeds bekende oordeel van den Heer ten Doorkaat Koolman hebt gij door den Heer Kuipers ontvangen. Nu kan de Heldersche Courant het overnemen en uit Leer schreef mij Ds. Trip: nooit heb ik zulk een belangrijk boek gelezen.

[2] Anders heb ik van Buitenlandsche Heeren nog niet gehoord. Er moet tijd zijn om het boek te bestuderen. Zoo is het ook bij Prof. de Wal die het zeer nauwkeurig zal onderzoeken, te meer omdat het met eene van zijne bijzondere studies in verband staat (De Moeder Godinnen.)

Nu van den Stokkalender. Die figuren staan langs twee zijden van den stok ingesneden. Een vroegere eigenaar heeft den stok voor wandelgebruik te lang bevonden en er ruim een palm afgesneden, waardoor de maanden July en December verloren zijn. Op de teekening heb ik die van elders aangevuld. De Almanak vertoont in de bovenste rei letters de 7 dagen der week. Kent men den Zondagsletters [3] van het jaar, dan wijst die letter het geheele jaar door de datums die op Zondag vallen. In de tweede rei staan de letters van A tot T, 19 in getal, en wijzen het gulden getal aan b.v. voor 1873 is het gulden getal 12 d.i. M, dan wijst de letter M in elke maand de dag van Nieuwe Maan.

Nu is deze stokalmanak gemaakt omstreeks 1595 (in den tijd van overgang tusschen ouden en nieuwen stijl) en daardoor voor die Maanrekening thans niet meer geldig. Indien ik het wel heb zoude elke van die letters A - T thans vier dagen later moeten staan.

Bij het begin van elke maand staat het teken van den dierenriem, en daarbij een paar cijfers, [4] b.v. 5-7. Dat wilt zeggen de zon op te vijf en onder te 7 uren.

Boven de dagen der maanden staan allerlei figuren, dat zijn de zinnebeelden van de kerkheiligen en hooge feestdagen. Bijzonder heilige dagen zijn bovendien gemerkt '''|-''' en de allervoornaamste heilige dagen met '''-|-'''. Ik vermoed dat de stok primitief aan een pastoor heeft toebehoort, maar van de herkomst is ons niets bekend, Het is een kunststuk.

Dank voor uwe mededeelingen van het teegenwoordig oordeel der Heeren aan den Helder.

Ontvang dezen in welstand met mijne vriendelijke groete, ook aan uwe familie.

[P.S.] 4065 jaar nadat Atland verzonken is.

=== 2-1-1873 / 58 ===
WelEd. Heer! HELD.

Zeer vriendelijken dank voor uwe hartelijke wenschen bij den aanvang van het jaar. Ook ik wensch u en uwe familie alles wat u nuttig en aangenaam kan zijn onder Gods zegening in vollen mate.

Uw bericht omtrent de meening van den Heer [Roël] heb ik met genoegen ontvangen en ik deel in uwe gissing dat het tegenwoordig algemeene stilzwijgen een bewijs is, dat de tegenspraak is verstomd, al durft zij het niet openlijk erkennen.

Menigeen schaamt zich over zijn voorbarige veroordeeling. [2] De Heer Burman Bekker (neef van Jhr. Eyck) is ook al genezen.

Mij blijft bij voortduring niets belangwekkend, van hetgene op het O.L.Boek betrekking kan hebben.

Thans houd ik mij bezig met een woordenboek zamen te stellen, ’t welk ik in het ruwe reeds heb afgewerkt. Tevens maak ik eene lijst op van de vormen onder welke ieder werkwoord in de verschillende tijden voorkomt, ten einde na te gaan hoe hier de leer der vervoegingen (conjugaties) in elkander zit, en die te vergelijken met de oud Friesche Spraakleer volgens de oude Friesche wetten.

[3] Als toegift zend ik u hierbij de vertaling van eene plaats bij Herodotus, waar over de Paalwoningen gehandeld wordt. Leg dat voor de aardigheid in het boek bij het bericht van Apollonia, ten bewijze dat in Apollonia’s tijd omstreeks 100 jaren voor Herodotus die paaldorpen ook elders bestonden en bewoond werden.

Ik heb uwe groete aan den Heer Kuipers overgebragt, die voor uwe vriendelijke attentie dank zegt en zijn wederkeerige groete verzocht heeft. Voeg daar nu nog de mijne bij, en ontvang dezen brief in welstand. Beteekent Held-er ook HELD THÉR: Heil daar!?

[bijgevoegd:]<blockquote>De oudste bekende vermelding van de paalwoningen vindt men bij Herodotus (450 v. Chr.). Zij zijn die van de Paeoniers, wier land vroeger tot Thracië, later tot Macedonië behoorde. Die paalwoningen of dorpen lagen (in) het meer Prasias, door hetwelk de rivieren Pontus en Stygmon zich in de Aegeische Zee storten. Herodotus beschrijft ze aldus: Er staan midden in het meer planken vloeren (steigers) op hooge palen gebouwd. Slechts een enkelde brug geeft een smalle toegang van de landzijde. De palen, waarop die vloeren rusten, werden in vroegere tijd door al de inwoners gezamenlijk ingeheid. Later is het in gebruik gekomen, dat zij op deze wijze geheid worden: voor elke vrouw die iemand trouwt (zij hebben veele vrouwen) moet hij drie palen in het meer heijen. Die palen halen zij van het gebergte Orbelus. Op die vloeren wonen zij aldus: leder heeft zijn hut met een valdeur of luik, dat door de vloer naar beneden toegang geeft tot het meer. De kleine kinderen binden zij met een touw aan den voet vast, opdat zij niet bij ongeluk in het water vallen. Aan hunnen paarden en lastdieren geven zij visschen tot voeder. De overvloed van visschen is zoo groot, dat als zijn valluik opent, en eene ledige mand aan een touw in het water laat zakken, hij.die in zeer korten tijd vol visch weer ophaalt. Magabasus de veldheer van Darius Hystaspes heeft deze Paeoniërs, die op het meer woonen, niet kunnen onderwerpen.</blockquote>

=== 9-1-1873 / 59 ===
WelEd. Heer!

Over den inhoud uwer letteren heb ik geraadpleegd met den Heer Eekhoff, die als boekhandelaar en kunsthandelaar veel ervaring heeft. Zijn advies waarmede ik mij wel kan vereenigen is, dat het gedane bod zeer aannemelijk is. Hier te tanden zouden wij niemand weten, die zulk een of hooger bod doen zoude. Want waren [er] twee rijke Engelschen die tegen elkander opboden, ja dan zou het misschien hooger loopen. Doch dat geval bestaat nu niet en is niet met zekerheid te verwachten. [2] Ik geef u echter den raad om den Heer Turk niet zoo dadelijk een toestemmerd antwoord te gaan geven, maar aan hem te vragen, dat hij u dat aanbod schriftelijk ter hand stelde, opdat gij het bedaard in overweging kunt nemen.

Het komt mij voor dat de bedoelde persoon een Engelschman is, die het Handschrift bij u gezien heeft, en misschien wel dezelfde die een stuk u voor £100 wilde afhandig maken. Doch wie hij ook is, hij moet zich bij u bekendmaken, want wij moeten weten waar het stuk blijft, dit is voor de wetenschap van belang.

[3] Wat zeggen uwe kinderen ervan?

Gij hebt mij eens geschreven, dat iemand van uw familie een notaris had geraadpleegd over eventueele aanspraak op een gedeelte der waarde van dat stuk dat door den wil uws grootvaders uw eigendom was geworden. Wees op dit punt bedacht. Men moet u geene moeyelijkheden kunnen berokken[en], waardoor een gedeelte van het voordeel voor u verloren kan gaan.

Intusschen is mijn gevoelen dat het zekere boven het onzekere is te verkiezen, nu dat zekere van dien aard is, dat het bij het klimmen [4] uwer jaren niet onverschillig zal zijn.

Neem dus de zaak goed in beraad. Hiermede ben ik na zeer vriendelijke groete ook aan uwe echtgenoot en kinderen

[P.S.] Het bij mij berustend gedeelte zal ik bij de erste opvraag terugzenden.

=== 29-1-1873 / 60 ===
WelEd. Heer!

De Heer tDK [ten Doornkaat Koolman] is Mennist. Die oostfriesche Mennisten zijn alle van Hollandsche afkomst en houden er nog steeds Hollandsch op na omdat zij hunne Dominee’s uitsluitend krijgen van de Amsterdamsche kweekschool. Door het Plat Duits evenwel, dat zij dagelijks spreken, is hun Hollandsch vrij wat verpoept.

Die Heer had in den brief waarvan een fragment in de Leeuwarder Courant geplaatst is, gezegd, dat ik een aantal woorden zijns inziens niet juist had vertaald. Daarop heb ik hem verzocht mij die woorden op te geven, omdat ik inderdaad menig woord, dat mij van elders niet bekend was, bij gissing uit den vermoedelijken zamenhang had moeten weergeven. Tevens zond ik hem een lijstje met eenige soortgelijke woorden, waarover ik zijne meening verzocht te weten.

Zijne aanteekeningen op die woorden schijnen zoo breed te zijn uitgeloopen, dat zij voor een gewonen brief te groot werden. Hij heeft die daarom laten drukken, doch zoo het schijnt niet voor den handel. Altans hij heeft den Heer Eekhoff een 30 tal gezonden ter uitdeeling onder goede vrienden. Hij had echter dat drukken gerust achterwege mogen laten, want al die omhaal van would be taalgeleerdheid is geen pijp tabak waard. Die wijsheid heeft hij uit een of ander Angelsaksisch of Oudduitsch woordenboek van Grimm of anderen nageschreven. Vandaar ook al die aanhalingen van vreemde talen, die hij evenmin kent als gij of ik. Dat is alles Duitsche bluf.

b.v. 14 Nyndask. Nun of nunder noemen wij eenen schulp, zoo als de schelpvisschers die voor de kalkbranders baggeren. De schildpad is ook met eene schulp geharnast, en kan daarom nundask, schelpdisk, heeten; doch op bl. 14 moet het een haagdisk beteekenen omdat de hagedis zich met vliegen, spinnen en andere insekten voedt. Er schijnt dus eene vergissing in dat woord te schuilen.

66. blijde kan geen garst zijn; als onze boeren spreken van koarn (kêren) dan bedoelen zij altijd garst. Daarom acht ik dat door blijde de rogge bedoeld wordt, die ook in koude luchtstreken welig (blijde) groeit.

24. ''Spilla mangêrta'' worden op bl. 8 lêr fâmkes genoemd. Deze meisjes moesten zeker ook spinnen (breiden doet men nog niet). Men spon niet met ons spinwiel, maar met de spil, spindel. De spil is het attribuut van de vrouw gelijk het zwaard dat van den man. Vandaar in de Middeleeuwen de benamingen van zwaardleen en spille leen.

20. lêra is in het Handschrift eene schrijffout, moet lêta wezen, d.i. overlaten. De zin is daar: men moest dat papier maken aan ons overlaten (als ons privilegie of monopolie).

Drochten wordt dikwijls van goden, afgoden gebezigd, nimmer van Wr-alda. Dus van goden die in beelden werden voorgesteld, af godsbeelden. bij drochten lika bylda denk ik aan de afgodsbeelden van Boedha in Indie en China, en vind dan dat drochten gelijk is aan ons gedrocht.

Ik heb u dat stukje van ten Doorkaat Koolman gezonden voor de curiositeit; om bij de verzameling neer te leggen, maar verder behoeft gij er niet in te studeeren, het is niets dan duisternis en verwarring.

Wees zeer vriendelijk gegroet van

=== 10-2-1873 / 61 ===
WelEd. Heer!

Naar aanleiding van uwe brief van den 7 dezer heb ik te Rotterdam informatie ingewonnen omtrent dien Heer E. [Edmond] van Geertruyen. Deze renseignementen luiden niet gunstig. Hij is geweest oprichter en directeur van eene Commandite Kas, die falikant is uitgekomen, heet te zijn liberaal R.Cath. en wordt gehouden voor een letterkundig warhoofd. Dus is mijn raad voorzichtig te zijn en u niet verder met hem in te laten. Komt hij u bezoeken, wees dan niet voorkomender als hoogst noodzakelijk is.

Wat Texel betreft, het lijdt bij mij geen twijfel of het dorp de Burgt ligt op de plek van de voormalige Fryasburg, en speciaal de Kerk, omdat de eerste Christen kerken bij voorkeur en in den regel gesticht zijn op heilige of eerbiedwaardige plaatsen.

Ligt die Kerk op eene hoogte of terp, dan zit daar onder die terp zeer waarschijnlijk het puin van de door brand verwoeste burgt.

Het is wel de moeite waard om eens na te vragen of men daar ook weet dat in de nabijheid van de kerk bij het maken van diepe graven, putten of regenbakken oud puin is aangetroffen of ontdekt op een diepte van ongeveer 20 voet. Op die diepte komen uit onze terpen oude overblijfselen te voorschijn.

Op bl. 200 heb ik het woord mêre overgezet door ten anker komen, onlangs ontdekte ik dat het woord meeren nog in gebruik is (het Fransche amarrer). Nu vraag ik, wat is meeren in onderscheiding van ankeren, vertuijen enz.

Een landrot mag zoo iets wel vragen, terwijl hij u en de uwen vriendelijk groet.

=== ..-4-1873 / 62 ===
WelEd. Heer!

Al is alles stil, er is toch wel werking. Ds. Reitsma te Groningen is bezig een stuk over het OLB te schrijven. Hoe zeer hij er mee ingenomen is, moge blijken uit nevens gaanden brief. Ik bezorg hem de nodige inlichtingen en terechtwijzingen, en lever ook andere bijdragen. Zoo zend ik hem heden het hierbij gevoegde opstel, dat ik u mededeel, omdat het u belang zal inboezemen, daar gij als alde Stjurar het begrijpen en waardeeren kunt.

Als Ds. Reitsma zijn werk klaar heeft, krijg ik het nog eerst ter inzage, voordat het gedrukt wordt.

Na in langen tijd niets van mij gehoord te hebben ontvangt gij dus opeens vrij wat lektuur.

Ik hoop dat gij met uwe familie den winter in goede gezondheid hebt doorgebracht, en ook nu in welstand dezen moogt ontvangen.

Wees daarbij ten vriendelijkste gegroet van

=== 28-8-1873 / (21)<ref>In bron onder 1871.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Gisteren 27 Augs heeft Do[minee] Reitsma zijne redevoering bij het Fr. Gen. gehouden. Ik haast mij u [er] een uittreksel van toe te zenden, met verzoek, dat te laten overschrijven, en in de Heldersche Courant te plaatsen.

Het zal even zoo met het verslag van de vergadering in de Leeuwarder Courant geplaatst worden. Ik ben blijde dat er nu eens eene stem in het openbaar gesproken heeft.

Van het tweede stuk van Do[minee] Reitsma, later voor te dragen, zal ik u [2] te zijner tijd in kennis stellen.

Te Berg en Dal heb ik kennis gemaakt met de HH Hugenholtz en Van der Marle en bij hen veel belangstelling ontmoet. Wees zoo goed hen te groeten en te vragen, of zij een hun toegezonden geschrift van mij hebben ontvangen.

Wees ook zelf met de uwen hartelijk van mij gegroet met hoogachting en vriendschap

[in potlood:] gij kunt hieruit zien dat het vervolgd zal worden

=== 16-9-1873 / 63-64 ===
WelEd. Heer!

Het doet mij van harte leed, dat de rhumatiek u nog maar niet verlaten wil, het gure herfst weder, dat ons zoo midden in den zomer overvallen is, doet daar veel kwaad aan, doch thuisblijven, u warm koesteren en de nodige dosis patientie onder toezicht van den Docter, maar vooral onder opzicht van uw vrouw, zullen u, hoop ik, spoedig weer kalfateren.

Zeer veel genoegen daarentegen doet het mij, dat Prof. Hofstede de Groot u een bezoek gebracht en het HS gezien heeft, want juist het zien van het HS zelf is het eenvoudigste en beste argument om van de oudheid van het stuk overtuigd te worden. Het spijt mij daarom ook menigmaal, dat niet een klein gedeelte, b.v. het laatste katern (dat een los fragment is) bij mij kan berusten. Ik weet wel dat gij niet kunt besluiten er iets van uit handen te geven, maar terwijl ik u in dat opzicht gelijk geef en uwe motieven volkomen eerbiedig, blijf ik het nog altijd voor mijne positie tegenover belangstellenden als zeer wenschelijk beschouwen.

Intusschen begint het boek in het buitenland de aandacht te trekken. Ik zend u hiernevens een lijstje van plaatsen en Boekhandelaren, die exemplaren in commissie hebben ontboden, van Stokholm tot Perth is dus reeds het boek verspreid, bij Finnen en Magyaren.

Met een woordenboek ben ik steeds bezig en tevens met de bouwstoffen voor eene spraakkunst, mear dat is een werk van langen adem, waarvoor ik eigenlijk vijf en twintig jaren jonger wezen moest. Mijne Nicht is in de aangevangen Duitsche vertaling blijven steeken. Het is ook veel beter, dat een of ander Duitsch geleerde dat eens aanvat.

Tegelijk met dezen zend ik u een vijftal afdrukken van de schets van Ds. Reitsma’s voorlezing. Van het volgende zal ik u te eignen tijde op de hoogte houden.

Hartelijk wensch ik u eene spoedige beterschap met uwe ongesteldheid, u en uwe familie vriendelijk en hoogachtend groetende.

[Bijlage gestempeld 63 met jaartal 1873. Kalma 46: verslag opgemaakt door J. Dirks]
<blockquote>Leeuwarden 27 Augustus [1872].

In de vergadering van het Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- en Taalkunde, is door Dr. A.T. Reitsma, predikant te Groningen, voorgedragen een historisch kritisch onderzoek aangaande het Oera Linda Bok. Bij deze lezing bepaalde de Spreker zich tot het onderzoek naar de echtheid van dat boek, om bij een latere gelegenheid te spreken over de historische waarde van dat document.

Hij behandelde met name deze drie vragen:

# Is het Handschrift, dat door Dr. Ottma uitgegeven is, werkelijk door Hiddo oera Linda Ao 1256 geschreven?
# Is dit Handschrift van Hiddo een afschrift van een ouder exemplaar door Liko oera Linda Ao 803 vervaardigd?
# Zijn de in het HS van 803 voorkomende stukken werkelijk uit den tijd van de hand der schrijvers wier namen zij dragen?

Behalve de wijze waarop het HS in de familie over de Linden is bewaard gebleven tot op den huidigen dag, pleiten voor de echtheid van dit HS de taal waar in het geschreven is, het meest overeenkomende met de taal van de oudste oud Friesche documenten; het geheel oorspronkelijke, van het latere Romeinsche afwijkende letterschrift, en het schrijfmateriaal dat daartoe is gebruikt.

Uit dit alles blijkt dat dit HS werkelijk in het midden der dertiende Eeuw moet geschreven zijn. Uit eene opmerkelijke gaping in het HS door het omslaan van twee bladen ontstaan, blijkt dat het geen origineel maar eene kopie is. Bovendien is het korte voorbericht van Liko volkomen in overeenstemming met den tijd waarin het geschreven is, en verklaart tevens waarom dit geschrift van dien tijd af niet meer kon behoren tot de nationale letterkunde, maar alleen als eene reliquie in een familie is bewaard geworden.

Dit alles leidt tot het besluit dat het HS van Hiddo oera Linda werkelijk is een afschrift van een ouder exemplaar door Liko in 803 vervaardigd. Uit de verhouding, waarin de verschillende stukken, die in dit boek zijn opgenomen, schijnt te blijken dat Adela in 558 v.Chr. is begonnen met de opteekening van de merkwaardigste overleveringen der Oudheid, dat dit werk geregeld is voortgezet in de familie oera Linda, dat echter een gedeelte van dit HS is verloren gegaan, zoodat men niet met zekerheid kan bepalen tot hoelang dit werk is voortgezet. Doch door die aaneenschakeling is ieder volgend schrijver een zekere getuige voor de echtheid der voorgaande stukken.

Men heeft geen recht, nog andere uitwendige bewijzen voor de echtheid van deze geschriften te eischen, omdat zij opklimmen tot eene oudheid, waaruit geene monumenten of geschriften, die aangaande de Friesche Geschiedenis of taal van die tijden getuigen, zijn overgebleven, met welke men deze geschriften zoude kunnen vergelijken.

Tot inwendig bewijs voor de echtheid dier geschriften wordt vooreerst aangewezen dat de algemeene cultuurtoestand, waarin Frya’s volk naar luid van deze geschriften in de zesde Eeuw v.Chr. verkeerde, volstrekt niet in strijd is, maar behoudens het eigenaardige van dit volk volkomen overeenstemt met den toenmaligen cultuurtoestand der andere oude volken. Ten tweeden wordt aangetoond dat de trant der geschiedschrijving hier nog geheel in hare kindsheid verkeert, nog geen spoor van kunst verraadt, en vergeleken mag worden met de historiebeschrijving der Grieksche Logographen vóór Herodotus.

Op deze uit- en inwendige gronden komt men tot het besluit, dat dit werk de ontwijfelbare kenteekenen van echtheid aan zich draagt, en dat Thet oera Linda Bok om zijne hooge oudheid verdient, aan de studie van onze vaderlandsche geleerden ernstig te worden aanbevolen.</blockquote>

=== zonder datum / 65 - auteur onbekend? ===
<blockquote>Mr. Hettema schreef op bl. 1 zijner Friesche Spraakleer: “De Friezen namen tegelijk met het Kristendom, het Latijnsche letterschrift in den verdraaiden vorm aan, hetwelk monnikenschrift genoemd wordt, en waarvan de Hollandsche en Engelsche zoogenaamde blackletters, alsmede de Deensche en Duitsche, zoogenaamde Gothische letters afkomstig zijn.” Alsmede, Inleiding bl. XVIII: “Men vindt geen ouder stuk dan van het jaar 1250; maar ten aanzien der meeste overblijfselen een veel ouder daarzijn in het land, toen de noordelijke bewoners noch Heidenen waren; men kan daarom het begin dier taal, in dien vorm, tot het jaar 900 brengen en derzelver verval met Gabbema op het jaar 1300 en 1350 en zelfs in dit tijdvak van vierhonderd tot vierhonderd vijftig jaren is het Friesch niet zuiver gebleven.”

“In het jaar 1350 ziet men reeds ene aanmerkelijke verandering, — die de taal een geheel ander aanzien gaf. Na 1500 is dezelve zodanig veranderd en verzet, dat zij niet meer voor dezelfde taal kan worden gehouden.”

“Het is aan het eerste dier tijdvakken, hetwelk met 1300 eindigt, dat ik mij voornamelijk in dit werk gehouden heb.”

Het spreekt dus wel vanzelf, dat het OLB, indien het in de 13e Eeuw of later ontstaan was, zich in geen ouderen vorm kon voordoen, als in dien van dat Latijnsche Monniken schrift.

Het kon in niemands brein opkomen om oud Friesch schrijvende, daartoe een ander schrift te willen bezigen.

Zelfs Hiddo oera Linda, als hij in 1256 het OLB had opgesteld, kon niet op zulk een denkbeeld komen. Heeft hij dus zich van een ander letterschrift bediend, dan moet daartoe eene bijzondere oorzaak bestaan hebben.

En deze kan geene andere geweest zijn, dan dat hij die verzameling van Stukken niet heeft geschreven, maar alleen overgeschreven naar een ouder Handschrift van voor het jaar 900, en dat hij dat HS, nagebootst heeft in den vormen en schrift waarin het voor hem lag en waar van de kennis in zijn geslacht was gewaard gebleven.

In eene vergadering van het Friesch Genootschap, waar een gedeelte van het HS ter bezichtiging werd aangeboden, was de Heer Nanninga Uitterdijk tegenwoordig. Deze, het schrift beschouwende, zeide:

“Dat HS kan niet uit de 13e Eeuw afkomstig wezen, want dan moest het in Latijnsch Monniken-schrift geschreven zjn.”

De Vergadering liep toen juist ten einde, en er was geen tijd meer over om deze opmerking te bespreken. Doch de zoo opgemerkte tegenstrijdigheid van schriftsoort en jaartal, wordt opgelost en verdwijnt voor de hierboven medegedeelde beschouwing, en gaat over in een bewijs voor de echtheid van het HS.</blockquote>

=== 27-10-1873 / 66 ===
WelEd. Heer!

De aanmerking van uw neef te E. is hoogst welkom. Zulke mededeelingen op lokale kennis gegrond zijn veel waard. Want mijne wetenschap is slechts kamerwijsheid. Ik nam Ouddorp voor Aldegâ, omdat op de kaart van Jansen 1575 dit de eenige naam was die met dien ouden naam overeenkomst had. Evenwel ligt het naar mijn zin te dicht bij Alkmaar. Ik had liever zoo’n plaats bij Hoorn gevonden ten zuiden van Medemblik, want ik moest hebben eene vaart of kanaal van Aldegamude langs Forâna voorbij Alkmarum loopende met een enge mude (Egmond) in zee. In de rigting van Berkhout, Hensbroek en Vroonen. Maar bij Hoorn vond ik geen passenden naam. Het Oudergouw bij Enkhuizen (welke naam niet op die oude kaart staat) komt in zooverre niet ongelegen, omdat ik daarbij de zuidwal van het Enkhuizer zand als oever van het Flymeer kan behouden, doch dan ben ik zuidoost van Medemblik, en niet zuid; en dan zie ik de vereischte gracht ook nog niet.

Bij de veele veranderingen die de grond van N-Holland door tallooze overstrooming en stormvloeden ondergaan heeft, zal het altijd moeijelijk blijven dit punt geheel op te helderen.

Op bl. 160 is thi græft vrsôndath ænd vrdên. Bl. 252 loopt die græft alingen thêre burch Forâna: en op bl. 252 schijnt het alsof de gracht zelve Egmude heeft geheten, waarbij de Magyaren êne cherka bouwen op de plek waar de burch Forâna gestaan had.

Bestaat er bij de Marine of bij de Waterstaat ook nog eene oudere kaart van N-Holland, als die van 1575?

Bij uwe opmerking omtrent eene periode van Ds Reitsma’s brief moet gij in het oog houden, dat het Verslag slechts eene korte opgave van de hoofdpunten van de redevoering is, (de schets van de preek). Het door u bedoelde denkbeeld is in de redevoering wel degelijk besproken. Woensdag avond houdt Reitsma die voorlezing te Groningen.

Een van mijn laatste resultaten is, dat de Pheniciers hunne oudste kolonie of stapelplaats aan de Barbarijsche kust Tunes (thans nog Tunis) genoemd hebben naar onzen Teunis. Het heeft mij van den beginne af op de leden gelegen, dat er zoo iets voor den dag zoude komen.

Gij zult mij grootelijks verplichten, als ik het laatste katern van het HS nog voor 4 of 5 weeken hier mag hebben om het op de volgende vergadering in November te kunnen produceeren. Men vraagt er mij van alle kanten naar. Gij kunt verzekerd zijn dat het niet uit mijne handen komt, en dat ik het in December terugzend.

Wees vriendelijk met hoogachting gegroet.

=== 29-10-1873 / 67 ===
WelEd. Heer!

Hierbij zend ik u het Verslag van de tweede lezing van Dr. Reitsma, die met veel genoegen en belangstelling gehoord is. De volgende vergadering zal aan hetzelfde onderwerp gewijd zijn in den vorm van wetenschappelijke bespreking, waarbij ik het woord zal voeren tot het beantwoorden van vragen, het geven van inlichtingen, enz. Het is een bewijs, dat men aan het boek eene ernstige aandacht begint te schenken. Daartoe heeft de vergadering mij opgedragen om namens het Genootschap u den wensch te kennen te geven en het verzoek, dat gij mij in staat wilt stellen eenig gedeelte van het Handschrift in die bijeenkomst te laten zien.

In mijn vorigen brief heb ik die snaar al aangeroerd, en ik herhaal dat schoorvoetende, omdat ik weet, hoe ongaarne gij daartoe zoudt besluiten. Doch ik acht het van al te groot belang voor de goede zaak, om niet bij u aan te dringen op eene ernstige overweging van mijn verzoek.

Ik heb in een doorgeschoten exemplaar eene menigte van aanteekeningen uit oude schrijvers verzameld van den meest verrassenden aard, zoodat ik geloof dat er niet veel meer is, waarvan ik niet ten volle rekenschap kan geven. Die aanteekeningen zijn meest Grieksch, Latijn en Duitsch. Als ik eens tijd heb, wil ik mij ertoe zetten om van dat alles eene schriftelijke vertaling ten uwen behoeve te maken. Nog kort geleden kwam ik op het reisverhaal van Nearchus over den tocht van den Indus tot aan den Euphraat, dat in onderscheide bijzonderheden op treffendste wijze overeenstemt met het dagboek van Ljudgert.

Nearchus noemt hen Indiers, maar weet dat zij van de andere Indiers zeer veel verschillen, bv. dat zij brieven schrijven op zamengestampt katoen (schrijffilt van katoen); dat zij het land gemeenschappelijk bebouwen em den gezamenlijke oogst verdeelen; dat zij gewapend zijn met lange bogen en pijlen, en met breede zwaarden van 3 elleboogen lengte (5 à 6 voet) (gêrt); dat zij algemeene wetten hebben en bijzondere (mêna êwa en setma); dat de dochters zonder bruidschat huwen; dat zij koningen en aanzienlijken nooit met kniebuiging, maar staande groeten. Hij vermeldt dat hun land en stad in het hindoesch ‘Pattala’ heeten, maar dat zij zelve die noemen delte, waarvan pattala de vertaling is; dat zij op het hooren van Alexander’s aankomst gevlucht zijn met hun onderbevelhebber (schout bij nacht) (dus Ljudgert); dat hun opperbevelhebber (zeekoning, dus Wichirte) een mondgesprek houdt met Alexander, die hem in het bezit laat van land en volk, maar hem in dienst neemt voor zijn verdere tocht; dat de gevluchte schepen en manschappen terug ontboden worden op vredelievende voorwaarden; dat er schepen gebouwd worden en daarop Indiers (Friesen) als stuurlieden en loodsen geplaatst worden; dat Alexander zelf ook een zeetocht onderneemt; dat Hij Hephaestion middelerwijl achterlaat om te Pattala eene burgt te bouwen; dat Alexander terugkomende die burgt gereed vindt; verder dat zij op de tocht naar den Euphraat onderweg eene haven van Carmania (Gêrt manja) aan de Persische golf aandoen, waar Nearchus aan wal gaat om Alexander en het landleger er te bezoeken.

Voor ditmaal genoeg.

Ontvang dezen in welstand en wees zeer vriendelijk gegroet.

=== 30-10-1873 / 68 ===
WelEd. Heer!

Ik heb het genoegen u te berichten, dat het toegezonde katern van het Handschrift heden middag in volkomen toestand door mij is ontvangen, em bedank u ten hoogste voor uwe welwillende bereidvaardigheid, waardoor ik mij eene krachtige ondersteuning verleend zie.

Dit in haast. Later meer. Vriendelijk groetend en hoogachtend.

=== 6-12-1873 / 69 ===
WelEd. Heer!

Hiernevens ontvangt gij een afdruk van mijne Aanteekeningen, waarvan ik u onlangs de proefvellen ter voorloopige kennisneming toezond. De Heer Kuipers heeft 25 exemplaren als present voor u bestemd, die u per boekverkoopers gelegenheid zullen toekomen.

De vroeger bedoelde vergadering van het Friesch Genootschap heeft in de afgeloopen maand niet kunnen gehouden worden, maar is bepaald op aanstaanden Donderdag.

[2] In de brieven van Verwijs vind ik een en andermaal gewag gemaakt van een stuk van het OLB dat hij vertaald en u toegezonden zoude hebben. Wat is daarvan waar? Heeft hij eenig gedeelte vertaald, dan wil ik dat gaarne inzien en vernemen, wat hij ervan gemaakt heeft. Wees in dat geval zoo goed, het mij ten spoedigste te zenden.

Kort geteden las ik een brief van eene Dame, Mevrouw Brons te Emden, die zeer hoog loopt met het OLB en blijken geeft het met voordeel en kennis gelezen te hebben. Zij is de zuster van den Heer ten Doornkaat Koolman te Norden, den schrijver van den Open brief. Maar de zuster [3] begrijpt meer van de zaak als de broer.

Er is nog een bijzonderheid die ik in de Aanteekeningen niet heb willen laten drukken. Zij is deze. Haghgâna, de broeder van Konerêd, is getrouwd met Kornhêlja de dochter van Friso. Hun zoon is Bêden. Daaruit volgt rechtstreeks, dat het geslacht over de Linden ook afstamt van Friso. (zie bl. 193.)

Ontvang dezen in welstand, met mijne vriendelijkste groete.

=== 18-12-1873 / 70 ===
WelEd. Heer!

Heden voor acht dagen hebben wij eene vergadering van het Friesch Genootschap gehouden, gewijd aan De bespreking van het O.L. Bok. Als woordvoerders van de bestrijding traden op Mr. J. Telting en Mr. A. Bloembergen, terwijl de verdediging gevoerd werd door Ds. Reitsma en mij. Het talrijk publiek was verbaasd, dat de oppositie niets dan beuzelingen, vitterijen en drogredenen wist te berde te brengen. Alles advocaten-spitsvondigheden, die het geene moeite kostte om te wederleggen. Op een tal van aanmerkingen, tot wier beantwoording de tijd te kort schoot, krijgen de Heeren van mij schriftelijk bescheid. Ik ben zeer tevreden.

Het HS is met veel belangstelling bezichtigd.

Ik verzoek die bladen nog een poosje hier te mogen houden, omdat ik bezig ben den aard van het papier te bestudeeren en te onderzoeken op welke wijze dat vroeger gefabriceerd kan zijn. De gladde oppervlakte moet dunkt mij verkregen zijn door polijsten met een soort van gladsteen, welk voorwerp in de huishouding van onze grootmoeders nog gebruikt werd. Als ik daarmede gewoon oud hollandsch papier sterk wrijf, dan krijg ik ook die gladde, eenigzins spiegelende glans.

Vertrouw mij daarom de bladen nog eenigen tijd toe, en wees gerust dat ik ze zoodra mogelijk zal terug zenden.

Wees met de uwen ten vriendelijkste gegroet.

=== 3-1-1874 / 71 ===
WelEd. Heer!

Hartelijken dank voor uwe belangstellende gelukwenschen bij de intrede van het jaar. Van mijnen kant wensch ik ook u en uwe familie alles toe wat uw welzijn en geluk kan bevorderen. Uwen zoon heb ik ook vriendelijk te bedanken voor het mij toegezonden boek van Eikelenberg, dat ik bij gelegenheid wel eens zal terugzenden, want al die N-Hollandsche steden-kronijken hebben wij hier in de Bibliotheek van het Fr. Genootschap. In de daarbij gevoegde Catalogus van L. Bergma is niets van belang voor mij.

[2] Mijn onderzoek naar de constructie van het papier in vergelijking met het tegenwoordige katoenpapier komt hierop neer:

Het is op een draadvorm geschept, waarvan de groote draden een onderlingen afstand hebben van 27 millimeter. Bij het tegenwoordige papier kan die afstand niet meer houden dan 25 of 26 mm.

Het papier is niet zoo sterk geperst als het tegenwoordige machinale papier. Vandaar is het inwendig flossiger en het blad slapper, De gladde oppervlakte is verkregen door polijsten met een gladsteen (gladde kei of iets diergelijks). Thans krijgt het papier die effenheid door de sterke persing der machine.

[3] Maar van meer belang is het onderscheid nog, dat al het hedendaagsche papier met chloor gebleekt is, welke chloor bij eene eenvoudige scheikundige proef tevoorschijn komt door een witten aanslag op zilver. Terwijl in het papier van het HS geen de minste spoor van chloor te ontdekken is. Om dat te weten te komen (en ik wilde het weten) heb ik van een der bladen een klein hoekje moeten afknippen. Dat zult gij mij hoop ik niet kwalijk nemen. Wegens het belangrijke van die proef heeft de oud-apotheker A.P.H. Kuipers, die de proef bewerkstelligd heeft, mij eene schriftelijke verklaring daarvan ter hand gesteld, die ik [4] bij het HS deponeer. Deze proef is tevens het antwoord op de vraag, hoe dat papier nu reeds meer dan zes eeuwen onveranderd heeft kunnen verduren. Het tegenwoordig papier zal het zoo lang niet uithouden, want juist die chloor doet het met der tijd vergaan. De kalk vreet de vezel op den duur weg.

Wie zijn die Heeren Pool en Vermeulen? Ik ken een Vermeulen, Archivaris van Utrecht.

Ontvang dezen in welstand met mijne hartelijkste en vriendelijkste groeten.

=== 24-1-1874 / 72 ===
WelEd. Heer!

Sedert ik voor 14 dagen op uwen brief antwoordde, heb ik van u geen nader schrijven ontvangen betreffende de aanhangige zaak. En toch ben ik nieuwsgierig te vernemen, welken loop die onderhandeling neemt. Hoe gunstiger ze voor u uitloopt, des te aangenamer zal het mij zijn. Later is mij voor den geest gekomen, dat iemand, die ongevraagd en vrijwillig zulk een bod doet, ook wel meer geven kan en wil.

[2] Iemand toch die biedt, waar geen vraag gesteld is, begint gewoonlijk niet met zijn ultimatum. Als dat gedane bod ernst is, zei mij een koopman, dan zoude ik het dubbde vragen, en dan met looven en bieden het verschil deelen.

Ik kan mij voorstellen dat die zaak u in eene spanning houdt, en hoop maar, dat zij u niet teveel zorgen baart. Moge slechts niet eene ongesteldheid de reden zijn, dat gij mij in de laatste week niet geschreven hebt.

Kan het zijn, laat mij dan spoedig iets vernemen, want gij kunt denken, dat ik er groot [3] belang in stel.

Ontvang dezen in welstand en wees zeer vriendelijk en hartelijk gegroet.

=== 31-1-1874 / 73 ===
WelEd. Heer!

Het verheugt mij dat het HS goed is overgekomen. Toen ik uw vorigen brief kreeg, heb ik het onmiddellijk ingepakt en verzonden, zonder tijd te hebben er een brief bij te doen. Bij mij waren nog altijd berustende de kopien, die gijzelf indertijd hadt doorgetrokken en ik van Verwijs had opgevraagd; die heb ik er nu bijgedaan. Daarvan zijn twee blaadjes op karton opgeplakt, waarnaar de eerste photographien genomen zijn.

Het doet mij grootelijks leed, dat gij zoo lijdende zijt. Daarom zal ik maar niet meer schrijven, ten einde u niet te veel te vermoeyen.

Van harte wensch ik u spoedige beterschap en hoop eerstdaags gunstiger bericht van u te ontvangen. Nu groet ik u en de uwen ten allervriendelijkste.

(De heer Cornelis over de Linden overleed op 22 febr. 1874)

== II. Aan Leendert F. Over de Linden 1871 en 1874-1879 ==

=== 20-7-1871 / 17<ref>In bron tussen brieven aan Cornelis.</ref> ===
[1] WelEd. Heer!

Het bericht dat door het Nieuws van den Dag is ontmoet, is niet van mij afkomstig, maar van een penny a liner, die de klok heeft hooren luiden zonder te weten waar de klepel hangt.

Wat uw verzoek betreft, moet ik u eerlijk bekennen dat het voor mij te kostbaar zoude worden meer photographien present te geven als ik reeds hier en daar uitgedeeld heb. Doch zij zijn te krijgen, daar de Photographe de negatieve platen bewaart. Zij levert afdrukken, ad ƒ2 het stuk. Hebt gij dus zes gulden voor zulk een stel over, zend mij die dan . . .<ref>Een regel ontbreekt op kopie.</ref>

[2] dan zorgen dat gij ze ten spoedigste ontvangt, tegelijk met een fragment van Worp van Thabor, dat ik binnen kort aan uw vader moet terug zenden.

Groet zEd vriendelijk van mijnentwegen.

=== 24-2-1874 / 1 ===
WelEd. Heer!

Met groote deelneming en leedwezen las ik uwen brief meldende het overlijden van uwen waardigen Vader. Ik besef dat dit voor u allen en in de eerste plaats voor uwe Moeder een zwaar verlies is. In de laatste dagen maakte ik mij wel wat ongerust wegens het uitblijven van nadere tijding, doch stelde mij niet voor dat ’s mans ongesteldheid zoo spoedig een zoo noodlottige afloop zoude hebben. In de laatste jaren met hem in zoo vriendschappelijke en interessante correspondentie, heb ik hem leeren kennen en achten als een flinken, helderen, rondborstigen en rechtschapen man, aan wien de herinnering bij mij altijd levendig en aangenaam blijven zal. Want het deed mij altijd genoegen zijn klaren eenvoudige juiste denkbeelden t lezen, en het was mij evenzeer een genoegen gelegenheid te hebben om aan hem te schrijven. Zijn brieven liggen ook bij mij zorgvuldig bewaard als een aandenken aan zijnen welwillenheid en in mij gestelde vertrouwen. Gaarne had ik hem nog eenige rustige en onbezorgde levensjaren toegewenscht.

Wees zoo goed mijne vriendelijke en deelnemende groete over te brengen aan Mejfr Uwe Moeder en uwe verdere familie.

Het zal mij aangenaam zijn met u in briefwisseling te blijven zoo vaak er iets belangrijks en wetenswaardigs voor komt betreffende het HS waarin ik veel belang stel.

Met achting en vriendelijke groete,

=== 21-4-1874 / 2 ===
WelEd. Heer!

Ik was juist voornemens u te schrijven, toen ik uwen brief ontving. Ik ben reeds begonnen met een stuk te schrijven, waarin ik met de Akademie afrekening zal houden. Zij die dat daar schrijven, zijn de kliek van Verwijs, en juist daarom zal ik tegenover het oordeel van de Akademie stellen het oordeel van Verwijs in zijn brief van 13 Oct. 1867, ’t welk door hem ook nooit openlijk is teruggenomen. Ik denk de gansche geschiedenis te geven van hetgeen er met het HS is voorgevallen, want nu de Akademie ons voor bedriegers uitmaakt, mag ik het er niet bij laten zitten. Daarbij verzoek ik U mij de handen vrij te laten om van uw vaders brieven dat gebruik te maken ’t welk ik zal nodig vinden.

In de Gottingische Gelehrten Anzeiger wordt beweerd, dat ik het boek geschreven heb in 1870 onder den indruk van de vrees voor de Pruissen, en wel het heb geschreven in het Hollandsch en vervolgens in het oud Friesch vertaald, zurücküberstzt.

Als mijn stukje gedrukt is, zal ik u eenige exemplaren voor uwe familie toezenden.

Uw brief aan de Akademie is best. Als zij in laten komen en ter vergadering verschijnen, vertel dan maar eenvoudigweg al wat gij weet. Daarbij moet ik u mededeelen, dat in eene vorige vergadering der Akademie Professor Land een Syrisch Handschrift uit de 12e Eeuw vertoond heeft op gelijksoortig papier als dat van het Friesche Handschrift.

Meld mij s.v.p. eens wat er wordt van het door den Ingenieur Turk gedaan bod van £ 1000 en wie de Engelsche Heer is uit wiens naam hij dat bod gedaan heeft. Ik vermoed dat het dezelfde zijn zal, die eens het HS voor £ 100 maar heeft willen meepakken.

Tot bevestiging van mijn betoog, dat de oorspronkelijke Germanen zijn de Gêrtmannen, die zich onder Wichhirte bij den mond van de Eems hebben neergezet, schrijft mij de Heer ten DorenkaatKoolman, dat in Oost-Friesland, en nergens elders, de geslachts of familienaam German nog bij verscheidene oude boerenfamilies wordt aangetroffen en wel in zonderheid in den omstreek van Norden sedert onheugelijke tijden bestaat.

Met vriendelijke groete ook aan uwe Moeder hoogachtend,

=== 22-4-1874 / 3 ===
WelEd. Heer!

De heer Kuipers is zeer ingenomen met uwen brief aan de Akademie en laat u voorstellen om dien te laten drukken en gratis verkrijgbaar te stellen onder dezen titel:

Open brief aan de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (afdeeling Letterkunde) van L.F. over de Linden, naar aanleiding van het voorstel van den Heer Leemans omtrent het Oera Linda Bok.

Antwoord mij per omgaande of gij dit goed vindt, dan zullen wij wel voor alles zorgdragen.

In haast, met vriendelijke groet,

=== 25-4-1874 / 4 ===
WelEd. Heer!

Ons idee omtrent het drukken van uwen brief hebt gij niet goed begrepen. Het doel is niet voor het groot publiek en voor den handel, maar om gratis te verspreiden aan belangstellenden (drukken als manuscript).

Uw brief is zoo waardig gesteld, dat het de grootste goedkeuring wegdraagt. Maar wij kunnen niet bij allen daarmede rondgaan en toch zijn alle belangstellenden begeerig te vernemen, welke houding wij aannemen tegenover de Akademie. De slag in het aangezicht ons door de Akademie toegebracht, is door alle couranten uitgebazuind, nu moeten de belangstellenden weten, dat wij niet stilzitten. In uwe brief staat ook niets dat de Akademie kwalijk kan nemen. Daarom, vertrouw mij, moet uewe brief niet geheim blijven. Kuipers zal u een 100tal zenden, die deelt gij en uw broeder te Amsterdam rond naar eigen verkiezing.

Zoo doen wij ook voor al aan inteekenaren van het boek en leden van het Friesch genootschap. Want de koopers en bezitters van het boek moeten weten waar zij aan toe zijn, moeten zien dat wij geen oplichters zijn. Daarom is een mededeeling plicht.

Mijne kleine (maar krachtige) brochure: de koninklijke Akademie en het Oera Linda boek, is reeds op de drukkerij. Zij bevat een verhaal van al wat er met het HS gebeurd is, en wat de Akademie vooraf weten moet, eer zij kan onderzoeken. Ik stel tegenover machtspreuken feiten, niets dan feiten, opgegeven met dag en datum. Gij zult het wel zien. Het sluit met eene gunstige aannkondiging enbeoordeeling in den Cataloog van Trübner en Co. te London.

Wees vriendelijk gegroet.

[P.S.] Nog wat, den brief van Prof. Boot, mijn voormalige collega, heb ik met genoegen gelezen. Ik heb vroeger wel met hem over het boek gesproken. Hij is verleden zomer bij de lezing van Reitsma hier tegenwoordig geweest. Daaruit kunt gij reeds begrijpen, dat hij met de schreeuwers niet instemt. Als hij de Akademie niet competent houdt, dan ben ik volkomen van hetzelfde gevoelen. Geen van hen heeft kennis van de Oud-Friesche taal.

=== 3-5-1874 / 5 ===
WelEd. Heer!

Uw brief aan Prof. Boot, waarvan gij mij kopie zendt, hadt gij gerust achterwege kunnen houden. De Heeren, die ons de onbeschoftste beleedigingen in alle kranten naar het hoofd gegooid hebben, verdienen waarlijk geene égards of excuses van uwe zijde. Die Akademie heeft gister mijne brochure ontvangen. Uw denkbeeld dat de Akademie mij zoude uitnodigen, kan niet verwezenlijkt worden. Ik ben een oude man van 70 jaren, die niet meer zoo ver van huis gaat. Als de Akademie mij wat te zeggen of te vragen heeft, dan kan ze bij mij komen, in den persoon van mijn Neef, Mr. Dirks, lid der Akad. en President van het Friesch Genootschap, die buiten dien alles weet, wat er in die zaak is voorgevallen. Maar de Akad. behoeft niets te vragen; al wat zij weten moet, kan zij lezen in mijne Inleiding, en in de Aanteekeningen. Bovendien is het eenige punt in kwestie eigenlijk dit materieele feit, dat het HS een manuscript uit de dertiende Eeuw is, daarin bestaat de echtheid. Al had Hiddo overa Linda er niets dan leugens in geschreven, dan was daarom toch het geschrift echt als een geschrift van H.O.L. in de 13e Eeuw.

Wat staan er niet een boel onwaarheden in de werken der oude en der Middeleeuwsche schrijvers, maar daarom zijn die boeken toch echt die zijn geschreven door die personen en dezen tijd, waarvan zij den naam dragen. Heeft H.O.L. zulk een werk kunnen verzinnen, dan mag de Akademie wel den hoed voor hem afnemen.

Voor al;le dingen moest de Akademie weten, welk eene rol Verwijs in deze zaak gespeeld heeft en daarvoor heb ik naar behoren gezorgd, door eens generale afrekening te houden.

Mijne brochure is reeds in Zwitserland bij de Heeren die zich met de paalwoningen bezig houden. Ook heb ik een exemplaar gestuurd aan Pannenborg te Zurich, wel moge ’t hem bekomen.

Dirks, Boot en anderen zitten in de pruimen en gevoelen dat de Akademie zich gecompromitteerd heeft.

Wees vriendelijk gegroet.

[P.S.] Gij hebt zeker nu de 12 exemplaren al ontvangen, niet waar?

Ik amuseer mij met het boek nog eens te kopieeren in het origineel letterschrift. Daarbij wenschte ik wel zoo goed te kunnen schrijven als gij doet.

MIN ÉRBÍDNESSE TO JO (pag. 228.)

=== 23-5-1874 / 6 ===
WelEd. Heer!

De Akademie kruipt in de schulp en wil zich thans verschuilen achter de Notulen, alsof hetgene de secretaris goed gevonden heeft niet in de notulen te schrijven, daarom ook niet in de vergadering gebeurd en gezegd is. Zij wil nu de schuld schuiven op een paar leden, maar juist die leden (Van den Bergh) hebben zich gehaast om hun oordeel als dat van de vergadering in alle kranten uit te bazuinen. Bovendien erkent Prof. Boot dat de discussie dien loop genomen heeft, d.i. dat die redenaties de motieven geweest zijn van het besluit der vergadering.

Des avonds na die vergadering heeft Van den Bergh zich bij Eekhoff erop beroemd, dat hij nu het OLB den genadeslag gegeven en voorgoed dood gemaakt had. Daarom moest ik te meer eens toonen dat het OLB zich zoomaar niet laat doodslaan.

Ik heb eene belangrijke ontdekking gedaan: Die tijdrekening of jaartelling nêi Atland sunken is, heeft niet alleen bestaanm, maar is altijd blijven bestaan en bestaat nog. Zij komt nog (altans tot voor weinige jaren) voor in de Almanakken. Neem b.v. een almanak van 1840, dan zult gij op de 1e bladzijde o.a. lezen:

het 5789 jaar der Schepping,

5601 jaar der Joden,

4033 jaar na den Zondvloed.

Wat beteekent dit laatste? Wel: 4033 - 1840 = 2193 v. Chr. Dat is het jaar, waarin Atlant sunken is. Men heeft nooit dat woord zond-vloed kunnen verklaren. Het is eenvoudig verbasterd uit sinkflod, zink vloed. Het heeft geene betrekking op den Noachitischen vloed, want dien kunnen de tijdrekenaars niet later stellen als 2329 vóór Chr., ’t welk geven zoude 2329 + 1840 = 4169 n.d.z. Zoo hebben wij thans 1874 = 4067 na den zinkvloed (niet 4203 na Noachs vloed).

Doe den Heer Bakker Dirks opmerken: 1o dat geene marine den Schout bij nacht kent, dan alleen de onze, en 2o dat alle rangtitels uitheemsche woorden zijn, maar de schout bij nacht alleen een hollandschen (frieschen) naam draagt. Dit bewijst dat die titel diep in de taal van ons zeewezen wortelt. De Sêkêning is Admiraal geworden, maar de Skelte bi thêre nacht is door alle tijden blijven bestaan. De vloot van Teunis en Inka was eene handelsmarine, al liep er wat kaapvaart onder. De eigenaardige beteekenis van den naam duidt aan dat de skelte bi thêre nacht het kommando had als de sêkêning sliep.

P.S. Het doet mij pleizier, dat het drankje ’t welk ik voor de Akademie klaar gemaakt heb, zoo goed efekt gesorteerd heeft.

Gij moet vooral in het oog houden, dat wij de Akademie niet om een onderzoek verzocht hebben en dat wij dat ook niet verlangen, omdat wij de Akademie niet erkennen als een rechter, aan wiens uitspraak wij ons zouden moeten onderwerpen.

Ik zond u dat boek van Vervou omdat het zeer merkwaardig is voor de Historie van Oldenbarneveld, en tevens van de Dortsche Synode.

Te zijner tijde zal ik u ook zenden de 4e afleverig van de Friesche Oudheden, die met de beschrijving hare voltooijng begint te naderen, waarmede het werk kompleet zijn zal.

Wees met uwe familie zeer vriendelijk gegroet.

=== 9-8-1874 / - (7) ===
[deze brief zat bij Luitse (en kennelijk ook Tresoar) tussen brieven LFoL]

[1] WelEd. Heer!

Met zeer veel belangstelling heb ik uw bericht ontvangen omtrent het bezoek van de Prinsen von Saksen en Meininger. Het bezoek van zulke Hooge personen kan niet nalaten de belangstelling te vermeerderen. Komt dat gezelschap te Leeuwarden, dan wil ik gaarne, als men het verlangt, alle inlichtingen en opheldering geven, waartoe ik in staat ben; te meer daar de Hofrath Eggeling op de hoogte van het Boek is. De Heer de Marez Oyen is onder den indruk van de Kon. Ak. heeft zeker de uitnodiging aan Verwijs bedacht, waarvoor deze zich wijsselijk verontschuldigd heeft. - Mijn toegediend drankje aan de Kon. Ak. heeft zijne uitwerking gedaan. Winkler heeft uit boosheid zijne betrekking [2] als Bibliothekaris en Lid des Bestuurs van het Friesch Genootschap neergegooid, hetgeen mij zeer aangenaam is. ''Il n'y a que la vérité qui blesse.'' En ik heb den spijker op den kop geslagen.

De stukken in de Deventer Courant lees ik ook met uitstekend genoegen. Doch ik ben nog niet te weten gekomen wie de schrijver is. De gissingen daarover loopen zeer uiteen. Hij heeft intusschen het boek goed bestudeerd en vrij juist opgevat, schrijft onderhoudend en behandelt zijn onderwerp meesterlijk, doch geeft wat te veel toe aan een zucht tot aardigheden en gezochte vergelijkingen, bijvoorbeeld van de ‘Finnen’ en ‘fijnen’, waardoor de oppervlakkige lezer in de war gebracht wordt, en allicht in den waan geraakt, dat die toepassingen in het Boek gelegd zijn. Fin als woord [3] staat gelijk met ons fijn, maar de beteekenis openbaart zich in het afgeleide bijv. nw. finnich (vinnig).

Die stukken zijn te uitvoerig om door andere Couranten overgenomen te worden. De Heer Kuipers heeft den uitgever voorgesteld om te zijner tijde de stukken bijeen te voegen en als een afzonderlijk boek uit te geven. Of de Lange daartoe zal overgaan is mij nog niet bekend.

Groet uwe Moeder vriendelijk van mijnentwege.

Gaarne zal ik u wederschrijven, als er iets belangrijks voorkomt, evenzoo is het mij ook hoogst aangenaam brieven van u te ontvangen.

=== 4-3-1875 / 7 (8) ===
WelEd. Heer!

In langen tijd heb ik geene bijzondere aanleiding gehad om aan u te schrijven, doch nu biedt zich die aan en maak ik er gebruik van. Hiernevens zend ik u een ruw geteekend schetsje (ik kan het niet beter), waarin gij dadelijk de sijfers in het Juul zult herkennen, alleen daarin verschillende, dat de hoekige vormen wat zijn afgerond.

Waar komen die weg? vraagt ge. Uit Spanje, en wel uit de beroemde Alhambra; onder het lof en krulwerk waarmede dat prachtstuk van Moorsche Bouwkunst versierd is, komen als architectonische ornamenten ook de nevens gaande figuren voor. Zij zijn beschreven en afgebeeld in het fraaie werk getiteld: The Arabian antiquities of Spain by James Cavanah Murphy, London 1843, gr: folio, op plaat LXXXVII. Miscellaneous parts and ornaments in the Alhambra.

De beschrijving luidt zoo: These are copied from various parts of this noble palace and will convey to the eye a better idea of the minute and diversified elegance which characterizes its almost innumerable ornaments. The line of Arabian ciphers is particularly interesting, as exhibiting the primitive form of those figures, for which we are indebted to the Spanish Arabs.

Dit laatste is meer schijn dan waarheid: wij zijn onze cijfers niet verschuldigd aan de Arabieren, om de eenvoudige reden, dat deze nooit zulke figuren als cijfers gebruikt hebben en wij die dus ook niet van hen hebben kunnen overnemen. De arabische cijfers hebben deze gedaante: ١٢٣٤٥٦٧٨٩٠

B.v. ١٠ = 10, ٢٠ = 20, ٥٠ = 50, ٦٩ = 69, ٣٠٠ = 300, ١٨٧٥ = 1875.

Die Arabische cijfers hebben niets gemeen met de onze. - De figuren van de Alhambra staan daar ook niet als getalmerken, maar alleen als architektonische ornamenten. En vanwaar hebben de Spaansche Arabieren die vormen ontleend? Van het Fryas schrift in het juul geteekend, zoo als het Oera Linda Boek dat bewaard heeft.

Sterker bewijs voor de oorspronkelijkheid, echtheid en oudheid van het Fryas schrift en daarmede van het Boek zelf, kan er niet gewenscht worden. Deze belangrijke bijzonderheid heb ik te danken aan den Her Dr. Campbell, Directeur der Koninklijke Bibliotheek te 's-Gravenhage.

Teeken gij de gebrekkige schets, die ik hier insluit eens netjes over, en laat het zien aan elk die het waard is. Wees daarbij vriendelijk gegroet en breng mijne groet ook aan uwe familie. Vaarwel.

=== 17-3-1875 / 8 (10) ===
WelEd. Heer!

Gaarne wil ik kortelijk uwe beide vragen beantwoorden.

1e vanwaar het verhaal (of de beweering) dat wij (de Westersche volken) onze cijfers van de Arabieren zouden ontleend hebben?

Het is geen verhaal, en steunt op geen geschiedkundig bericht hoegenaamd, maar een uit de lucht gegrepen gissing, die het lichtgelovig publiek sedert drie eeuwen nagepraat heeft. Vel is daarover geschreven. Toen de Geleerden op de vraag kwamen vanwaar onze sijfers ontstaan waren, gingen zij uit van de stilzwijgende veronderstelling, dat zij uit den vreemde komen moesten; want dat de volken van Midden- en Westeuropa ook zelve iets zouden hebben uitgevonden, kon in geen geleerde hersenen destijds opkomen. Daarom giste de een dat de Hebreën, de ander dat de Pheniciërs, een derde dat de Egyptenaren de uitvinders van onze sijfers zouden zijn. Elk voerde even veel geleerdheid aan voor zijne meening. Het meeste ingang vonden de voorstanders van de Arabieren, omdat men van deze wist, dat zij getalmerken gebruikten van een tientallig stelsel. Men vergat daarbij echter, dat als wij de sijfers van de Arabieren hadden leren kennen en gebruiken, zij ook noodzakelijk de vorm van die arabische sijfers hadden moeten overnemen. En zoo is die gissing als gangbare waarheid aangenomen.

Wat uwe andere vraag betrof, wat bewijs er is voor mijne stelling, dat de figuren in het lofwerk van de Alhambra van het Fryas schrift ontleend zijn, daaromtrent kan ik alleen dit zeggen. Een positief bewijs is er niet voor, maar alleen een negatief bewijs. Namelijk, zij hebben ze nergens anders vandaan kunnen krijgen. Het zijn kennelijk niet toevallige fantasievormen, maar opzettelijke nabootsingen van figuren die men ergens gezien heeft. En waar kunnen ze die anders gezien hebben, dan in de vormen der westersche sijfers?

Die deze beweering wat bout vindt, moge de laatste vraag zelf beantwoorden, en aantoonen, waar die figuren dan elders gevonden zijn.

Het zal mij genoegen doen, van u te vernemen wat Ds Grottendiek van zijn onderzoek voor den dag brengen zal. Maar dit verzoek ik u, aan ieder altijd voor oogen te houden, dat niemand het wezen van het boek kan beoordeelen, die niet de taal volkomen verstaat, en al de nuances in het verschil van taalvormen, spelling en stijl in al de stukken kan nagaan en opmerken, die in het boek verzameld zijn.

Met vriendelijke groeten,

[bijlage:]

Wat de betrekking aangaat tusschen het Latijn en de Germaansche talen: zijn de taalkundigen het eens dat het Latijn bestaat uit een grieksch en een ongrieksch element. Dit ongrieksche element, zegt Grozefeni (?) is het Keltisch of Germaansch, en te zoeken in die woorden welke het Latijn met het Duitsch gemeen heeft; en verder, dat alle woorden en woordvormen, die niet uit het Grieksch afstammen, van Keltischen of Germaanschen oorsprong zijn.

Vroeger heeft Functius reds gezegd, dat het Keltisch de moeder en het Grieksch de leermeesteres van het Latijn geweest is. Indien nu (voeg ik er bij) de Keltische en Germaansche talen dochters zijn van Fryas taal, dan is het oudste Friesch de grootmoeder van het Latijn.

De Godsdienst der oude Peruanen staat uitvoerig beschreven in de Geschiedenis der Godsdiensten van alle Volken, Amsterdam 17737 en 1792.

=== 17-5-1875 / 9 (11) ===

WelEd. Heer!

In dank zend ik u den brief van den Heer W.M. terug, dien gij mij den 9 dezer ter lezing hebt toegezonden. Ik heb dien met genoegen en belangstelling gelezen en den vrienden laten lezen. Dat de corr: van het Handelsblad niets van zich laat hooren, schrijf ik daaraan toe, dat bij over dat punt niet schrijven kan zonder afbeeldingen erbij te voegen, en om die afteekeningen in de courant te laten afdrukken, daar zit de groote zwarigheid.

Ds Grottendiek studeert lang op zijn onderwerp. Dat zij zoo. Ik vrees dat de tekst hem de slim is.. Intusschen zend ik u een L. krant, waarin gij het begin vindt van een reeks van beschouwingen, die later in een bundel; vereenigd zullen uitgegeven worden. De schrijver wil onbekend blijven. Hij is een oud Akademie-vriend van mij, eenigszins zonderling van karakter. Vandaar zijn eenigzins vreemde schrijfwijze, die bij de eerste lezing stroef en duister schijnt, maar bij herhaalde lezing duidelijk en klaar wordt. Het vervolg zal met ongelijke tusschenposen verschijnen. Verwacht dat dus niet geregeld wekelijks. Ik zal het u telkens sturen. Dit is nog maar de inleiding om met de Akademie afrekening te houden.

Gaarne zal ik uw portret voor mijn verzameling ontvangen.

Wees hartelijk gegroet, in welstand,

Den Heer L.F. over de Linden.

Vrage: is die F ook "Frêthorik"?

=== 3-9-1875 / 10 (12) ===

WelEd. Heer!

Ik dank u vriendelijk voor de toegezonden portretten van u en uwen broeder, en veroorloof mij de vraag, welke betrekking die broeder bekleedt. Gij hebt, meen ik, ook nog twee broeders in Amsterdam, die mij ook nog onbekend zijn; wees zoo goed mij eens de namen van uwe geheele familie op te geven. Hoe gaat het uwe moeder, waar is zij tans? Die conditie bij den Heer Toens alhier schijnt zij niet te hebben gekregen, ik heb er altans niet weer van vernomen. Het leek mij ook voor haar niet aannemelijk toe, als N.Hollandsche in een Friesche stad, waar zij geheel zonder betrekkingen zich al te vreemd zoude vinden. Hoe gaat het met de weezen van uwen in de Oost overleden broeder?

Het verslag in de N. Rott. Courant houd ik voor eene persiflage van de beide Kamper sprekers, die de Vergadering afschuwelijk verveeld hebben, omdat onder de Hoorders niemand was die het OLB kende of van hunne redeneeringen iets begreep.

De Heer B. Vinkers is leeraar voor het Engelsch aan de H.B.School, overigens mij onbekend.

De Heer N. Uitterdijk is Archivaris der Stad Kampen. Deze heeft eens eene Vergadering van het Friesch Genootschap bijgewoond, waar ik het laatste kahier van uw HS heb geproduceerd, daartoe expres door uw Vader overgezonden. Hij heeft dus zelf een gedeelte van het Handschrift gezien, en maakte er deze aanmerking op, dat als het HS in de 13e Eeuw vervaardigd was en gekopieerd naar een ouder HS, de afschrijver wel niet de moeite genomen zoude hebben zulke vreemde karakters na te teekenen, maar zich bediend hebben van het destijds gebruikelijke Latijnsche monnikenschrift!!! N.B., alsof niet in de Middeleeuwen de Grieksche, Arabische, Syrische, Hebreeuwsche enz. handschriften in hun eigen letterschrift gekopieerd werden, -- en alsof het voor een vervalscher gemakkelijker ware, een letterschrift (en wel een zoo volkomen) uit te vinden, dan voor een afschrijver om een voor hem liggend schrift na te maken. - De vergadering liep toen ten einde, zoo dat hij geene gelegenheid had om zijne wijsheid nader te ontwikkelen. Dat is Kampoer kritiek en wel van een Archivaris!

Ik hoop dat de beide Heeren hunne stukken in druk uitgeven.

Et pur se muove, schrijft gij. Zoo is het. Het OLB is in de wereld, en geen mensch krijgt het er weer uit.

Dr. A. Vitringa, Rector te Deventer (vroeger te Enkhuizen), schrijver van de Hist. Schetsen, schreef mij onlangs:<blockquote>"het naif geestige OLB is eene oase in de woestijn onzer tegenwoordige natiionale Literatur. Dit is zeker, dat nu het Buitenland zich met de zaak gaat bemoeijen, de Kon. Akademie zich verregaand gecompromitteerd heeft. - Neem mijn geschrijf als van iemand die zich verfrischt en opgewekt voelt door de lectuur van ’t OLB en die U recht dankbaar is, dat gij hem dit geestesgenot verschaft hebt."</blockquote>Gij vraagt of ik eens aan den Helder kom; ach! dat is te ver voor een oud man van 71 jaren.

Wees vriendelijk gegroet met uwe familie.

P.S. uw vader wist mij van zijn voorouders geen vroeger bericht te geven, dan van zijn Grootvader Andries. Zoude er op de Gemeente of Kerkregisters te Enkhuizen ook nog iets te vinden zijn, dat leiden kan tot vroegere geneallogische nasporingen. Ik meen dat een Neef van u aan de secretarie te Enkhuizen werkzaam is, wellicht is die in de gelegenheid daaromtrent navorschingen te doen.

Denk daar eens over na.

Ik heb altijd nog een flauw vermoeden, dat het dorp waarvan Frethorik (zie bl. 160) en Konered (zie bl. 194) schrijven dat zij Liudwert noemen, waar (bl. 196) al huizen in reien staan, en waar een haven wordt aangelegd, het eerste begin geweest is van de plaats die later als stad Enkhuizen genoemd is.

Doch de oude kronijk van Enkhuizen geeft mij dienaangaande geen licht.

=== 3-10-1875 / 11 (13) ===

WelEd. Heer!

Heb dank voor uwe mededeelingen aangaande uwe familie, en vooral voor de lektuur van den brief van BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|J.B. Vinckers]]], dien ik ook aan den Heer Kuipers heb laten lezen. Wij hebben er hartelijk om gelachen. Gij hebt volkomen gelijk dat een man die op grond van de spraakregelen der vergelijkende taalphilosophie der Indogermaansche talen uit het Sanskrit, de Engelsche taalgeleerden verwijt, binnen ’t halfuur op diezelfde gronden de kwestie omtrent de echtheid van het OLB voor goed uitmaakt. Maar als de Engelsche taalgeleerden en schrijvers hunne taal niet kennen, dan is het natuurlijk dat de schrijvers van het OLB, die geene taalgeleerden waren, en zelfs op school geene grammatika geleerd hadden, hun Friesch niet volgens de spraakphilosophie van BV konden schrijven. Ja, als zij dat hadden kunnen doen, zou dit het grootste bewijs voor de onechtheid dier geschriften zijn, dewijl zij dan leerlingen van de Kamper HBSchool geweest waren.

Verzoek den Heer BV dat hij eene bladzijde uit het OLB overbrenge in den vorm dien het Friesch b.v. in de 3e Eeuw v.C. moet gehad hebben.

Heb tevens de goedheid Z.E. te herinneren, dat de kwestie in de eerste plaats zuiver materieel is, namelijk dat het pak oud beschreven papier (onafhankelijk van taal en inhoud) zoo als het daar ligt een Handschrift is uit de 13e Eeuw, en aan alle eigenschappen van hadschriften op papier uit dien tijd beantwoordt. Vergel. mijne Inleiding bl. XXIV en XXX.

Hiernevens zend ik u de kopie van een stuk uit een brief van Dr. Bolhuis van Zeeburg aan den heer W. Eekhoff. Welk een onzin!

Is aan den Helder de Navorscher voor u toegankelijk, zie dan daarvan de laatste Nos. in en pas op de volgende want binnenkort zult gij daarin een stuk vinden van Ds. Leenderts te Medemblik, à la BV die zal de vraag ook in een amering [=oogwenk] uitmaken.

Hebt gij uwe boeken van Ds. Grottendiek al terug?

De Nederlandsche taalgeleerden, die het nooit eens geweest zijn en het nooit eens zullen worden, hebben ook geen verstand van hunne hollandsche taal. Dat is dunkt mij nog al troostelijk in het onderhavige geval, want geen boek is dan ooit in goed hollandsch geschreven.

Ontvang mijne vriendelijke groete. Vaarwel!

=== ..-1-1876 / 12 (14) ===

WelEd. Heer!

Uit uwen brief van 1 Jan. bleek mij niet dat gij exemplaren hadt ontvangen van de Tweede en vermeerderde uitgave mijner Aanteekeningen enz., ofschoon die reeds voor Kersttijd bij u hadden kunnen wezen. Daarop heeft de Heer Kuipers u nog eenige exemplaren per post toegezonden, die gij, naar ik vertrouw, nu wel zult gekregen hebben. Ik had het er op aangelegd dat zij in het licht verschenen tegelijk met het stuk van Gallée in de Gids, opdat het publiek zou kunnen zien, dat ik nog altijd werkzaam ben en mij voor al dat tegengeschrijf mij niet laat van de wijs brengen of bang maken.

Dat ellendig prul van Gallée is geen antwoord waard; het is niets dan napraterij van BV Er staat niet eens één enkeld eigen denkbeeld in. Daardoor had ik ook met de tweede uitgave mijner Aanteekeningen hier niet op behoeven te wachten. Intusschen beginnen door de ongerijmde wauwelarij van Gallée bij het publiek toch de oogen open te gaan. Bij het lezen van de lijst der brochures, die Gallée daar bespreekt, vraagt men: waarom maakt hij volstrekt geene melding van Ottema’s geschriften?? Waarom ignoreert hij die? En waarom doen ze dat allen? Dat is geen eerlijke kritiek, maar lage polemiek.

Ik antwoord daarop, dat geen van die schreeuwers het OLB zelf gelezen heeft. Dat heb ik verleden zomer den Heer Hartoch Heys van Souterveen in zijn gezicht gezegd. Die pretendeerde ook het boek gelezen te hebben, maar ik antwoordde, dat hebt giju niet kunnen doen, gij hebt slechts vluchtig en oppervlakkig mijne vertaling gelezen, doch om over een boek te oordeelen, moet men het in originali bestuderren, en gij verstaat geen Frisch, veel minder oud-Friesch, en hebt evenmin het Handschrift gezien. Dat moest hij erkennen!

Wees vriendelijk gegroet. Hartelijken dank voor uwe nieuwjaars wenschen. Geniet ook met uw gezin veel zegen en voorspoed.

=== 6-1-1876 / 13 (15) ===

WelEd. Heer,

Ten hoogsten dank ik u voor uw vriendelijke begroeting bij den aanvang van het jaar. Moge het ook u en uwe familie in alle opzichten wel gaan in gezondheid en voorspoed, dat is mijn hartelijke wensch.

Heb dank voor de medegedeelde brieven van NU [Uitterdijk] en F.H. [Haverschmidt]. Ze gaan hiernevens terug. Van de laatste heb ik afschrift genomen om daarvan later gebruik te maken, naar gelang van omstandigheden. Het zoude ontijdig zijn, daar aan nu ''publiciteit'' te geven, dewijl hij uitgelokt is ten gevolge van een ''particulier'' schrijven van Bolhuis van Zeeburgh aan Eekhoff. Zoodra B.v.Z. het tweede gedeelte uitgeeft van zijne Kritiek der Friesche Geschiedschrijvers, waarin hij gedreigd heeft het OLB à faire te zullen nemen, dan kunnen wij met de verklaring van PP [Piet Paaltjes] voor den dag komen.

Toen die laffe ui in den N. Spectator stond, is F.H. (een leerling van mij) al spoedig tot mij gekomen om mij zijn leedwezen daarover te betuigen en de verzekering te geven dat P.P. daaraan even onschuldig was als hij zelf en dat hij nooit iets gezegd had ’t welk aanleiding tot zulk eene bespottelijke beweering had kunnen geven.

Intusschen wacht ik af ''wat'' en ''hoe'' B.v.Z, doen zal, en zal u dan melden, hoe in dezen te handelen is, ’t zij door u ’t zij door mij. Gij echter kunt gerust den brief van F.H. laten lezen aan elk en overal, waar de gelegenheid zich aanbiedt.

De handelwijze van Grottendiek is die van een schurk. Ik vrees dat hij uwe boeken enz. aan Leenderts te Medenblik in handen gespeeld heeft. Kunt gij hem ook sommeeren bij Deurwaarders exploit tot teruggave van het geleende?

Voor eenigen tijd heb ik het portretje van uwen vader door de photographe Mejuf. Matthyssen in grooter formaat laten overbrengen, om pendant te maken met uw portret. Daarvan heb ik door den Hr. Kuipers een afdruk aan u laten toezenden. Dit schijnt nog niet tot u gekomen te zijn, misschien vertraagd door de stagnatie van de scheepsgelegenheid. Komt het niet binnenkort, zend mij dan eenige bericht. De Hr. Kuipers doet intusschen ook onderzoek.

Van de Engelsche vertaling heb ik nog geen stellig bericht, later dan dat de uitgave op de banden na gereed is, en dus spoedig te wachten. Wat dus Seyffart meent te weten is mij onbekend.

Wees met de uwen ten vriendelijkste gegroet.

=== 20-1-1876 / 14 (16) ===
WelEd. Heer!

Ik haast mij u de ontvangst te berichten van het zorgvuldig ingepakt portret van uwen vader. Het is fraai uitgevoerd. Dit had ik nog niet, wel een ander in zittende houding aan eene tafel, met passer in de hand.

Voor dit geschenk bedank ik u ten hoogste.

Gisteren ontving ik van den Heer Hora Siccama te ’s Hage een exp. van de Engelsche vertaling van het OLB door den Hr. W.R. Sandbach. Ik hoop en vertrouw dat hij u ook een Exemplaar zal gezonden hebben. De uitvoering draagt zeer mijne goedkeuring weg. Voor zoo ver ik nog naar de korte inzage nog kan oordeelen, schijnt mij de Friesche tekst zorgvuldig weergegeven. De vertaling is m.i. wel eens wat vrij, en daardoor soms niet zoo letterlijk met het Friesch overeenstemmende als ik in het Hollandsch getracht heb te doen. Doch het Engelsch is juist mijn fort niet, daarover zult gij beter kunnen oordeelen dan ik.

Als ik dat boek voor mij zie liggen, dan maakt het op mij een aangenamen indruk, vooral tegenover het onbeschofte stuk dat Ds. Leenderts in de Navorscher van December heeft geplaatst [JJK 75]. Dit is net zulk dom en verwaand gezeur als dat van Colmjon, maar daarbij zoo beleedigend, dat het beneden de waardigheid van een fatsoenlijk man is er op te antwoorde.

Ik meen te weten, dat de Heer Kuipers uw portret ontvangen heeft doch heb hem in de laatste veertien dagen niet gesproken, daar ik wegens zware verkoudheid huisarrest heb.

Ontvang mijne vriendelijke groete hoogachtend

=== 26-1-1876 / 15 (17) ===
WelEd. Heer!

Het verheugt mij dat de Heer Sandbach u een Exp. van zijne Engelsche uitgave gezonden heeft en dat de uitvoering daarvan U behaagt. De vertaling is gelijk gij ook ziet niet altijd juist en woordelijk, dat schrijf ik gedeeltelijk daaraan toe, dat Mevrouw Sandbach, die eene Hollandsche is, haren man daarin heeft geholpen en het met de woordelijke vertaling zoo naauw niet geholpen heeft.

De opmerkingen van den Heer Berk zijn zeer behagelijk, doch om de consequentie van de geest en zin van het OLB voor mij niet aannemelijk. In de Godsdienstleer van Frya kan ik geen inmengsel van Scandinavische Mythologie toelaten; van de drochten der Finnen en Magiaren heeft het OLB den grootsten afschuw, dat is afgodie.

Wuodin = Odin = Wodan, is niemand anders dan Wodin de oomzegger van Sterik aan de Aldergamude, en zijne vergoding tot ergernis van Fryas volk is op bl. 78 beschreven. Hem kan ik niet met Wr.alda gelijkstellen, veel min vereenzelvigen.

Dat de naam Wodin (woedend) verwant is met Od en Oð ''woede'' is duidelijk. Alle namen hebben eene beteekenis bij afleiding. Maar ''od'' is niet de Eigen naam, doch een gemeen z.v.naamwoord.

Od (woede, toorn, haat, vijandschap) trad to-ra binna, beteekent dat haat door drong in de harten der drie dochters van Irtha; die haat is natuurlijk op alle hare nakomelingen overgeërfd, en daarin ligt de oorzaak van de aangeboren, ingeschapen vijandschap vooral van Finda’s en Lyda’s nakroost tegen Frya’s kinderen. Een vijandschap die niet zal ophouden voordat de volken van Finda en Lyda zullen verdelgd zijn, en bij de eindelijke zegepraal het volk van Frya zal overblijven om de gansche aarde te beërven en alleen te bezitten.

Die vijandschap beheerscht [de] geheele geschiedenis in het OLB en duurt nog voort in onze dagen. Frya’s volk dringt door in alle werelddeelen en vestigt de heerschappij van den Europeaan over den geheelen aardbodem. Overal moet het volk van Finda en Lyda of zich onderwerpen of verdwijnen.

Hiermede heb ik naar mijn inzien aan uwe vraag voldaan. Verzoek den Heer Berk het Boek door te lezen met de pen in de hand, en de plaatsen op te teekenen waar de Engelsche vertaling onnaauwkeurig is, met bijvoeging van de meer juiste en woordelijke overzetting. Met de mededeeling daarvan zal hij mij bijzonder verplichten.

Wees met de uwen vriendelijk en hoogachtend gegroet.

=== 7-3-1876 / 16 (18) ===
WelEd. Heer!

Met veel genoegen heb ik uwen brief van eergisteren gelezen, en zal daarop later antwoorden. Nu alleen dit: het is zeer te bejammeren, dat uw vader niet op het idee gekomen is van zulk een verklaring te laten afleggen als die van de door u genoemde Heeren. Ik was in het denkbeeld dat uw vader in de eerste jaren ook het H.S. geheim gehouden had, en niet vroeger daaraan bekendheid had gegeven als door den heer Siderius (en Verwijs).

Zend mij ilico [d.i. terstond] eene copy van die verklaring (gelegaliseerd) en zend ook eene copy aan den Heer Hora Siccama te ’s Gravenhage voor den Heer Sandbach.

Laat het stuk opnemen in de Heldersche Courant, verzoek dat die het doen toekomen aan de Leeuwarder Courant ter overname.

Het door Leenderts erkende alteratief is volkomen juist, het boek is ontstaan of na 1853 of in de Eeuwen die het zelf opgeeft, d.i. in den loop van zes Eeuwen vóór Christus.

Het eiland Friesland ten N.W. van lerland is een bekende zaak, en komt voor in de reizen van de gebroeders Zeni, Genuesche zeevaarders en kooplieden in de XIII Eeuw.

Na vriendelijke groete

=== 18-3-1876 / 17 (19) ===
WelEd. Heer!

Heb dank voor de toegezonden Heldersche Courant, benevens de Verklaring en geleidenden brief. Van die stukken heb ik gebruik gemaakt tot mededeeling in de Vergadering van het Friesch Genootschap op l.l. Donderdag, waar zij met groote belangstelling zijn ontvangen. Daar heb ik ook voorlezing gedaan van de brief van Piet Paalttjes, die met te meer genoegen is aangehoord, omdat Piet een Leeuwarder jongen is.

Nog heb ik daar vertoond een volledig afschrift van het H.S., pagina voor pagina in zijn eigen schrift gevolgd, bij wijze van facsimile. En om de hoorders te beduiden dat zoo een Handschrift niet iets is dat iemand voor de grap onder een kopje thee vervaardigt, heb ik erbij opgemerkt, dat deze copie mij 300 uren werk gekost heeft. In den vorigen zomer aangevangen, heb ik het in January voltooid. Alle dagen een pagina was mijne taak, en zoo is het langzamerhand klaar gekomen. Daarbij heb ik nog eene voordragt gehouden over het OLB tegenover de traditioneele Geschiedenis, zoodat ik mijne spreekbeurt best heb besteed.

Intusschen is het OLB geheel ''uitverkocht'', Kuipers kan niet één exemplaar meer leveren; aan eene bestelling dezer dagen gedaan door iemand van het eiland Sylt kan hij niet voldoen.

De Boekhandelaar van Cleeff te ’s Gravenhage adverteert in de Leeuwarder Courant, dat hij exemplaren inkoopt voor den vollen prijs van f 4,-. Nu rijst de vraag: zulten wij een tweeden druk geven? Daarover zal de Heer Kuipers aan u schrijven.

Het Dagblad van ’s Gravenhage (Vrijdag 17 Mrt) bl. 1, kolom 4
verkondigt: "De vraag die zooveel pennen heeft in beweging gebracht:
is het OLB valsch of echt? schijnt nu beslist. De Heer P.
Leendertz. te Medenblik heeft uitvoerig aangetoond dat het òf eeuwen
oud òf niet ouder dan van 1853 kon zijn; daar nu eenige personen
daarbij verklaren, het tusschen 1848 en 1850 gekend te hebben, zou dus
de eerste conclusie de waarheid zijn,"

Ik voeg daar bij: het kompliment aan de Konkelkakademie!

Met vriendelijke groete

=== 23-3-1876 / 18 (20) ===
WelEd. Heer!

Hierbij zend ik u eene partij toevoegselen op mijne Aanteekeningen. Ik heb ze overgeschreven, en daarom deze brouillons niet meer nodig. Gij behoeft ze dus niet terug te zenden. Ik hoop dat gij er wijs uit kunt worden, er staan allerbelangrijkste zaken [in], die wellicht ook den Heer Berk te stade kunnen komen, en waarvan hij vrij gebruik mag maken. Er staan wel eens Latijnsche aanhalingen in; die zult gij wel in de gelegenheid zijn door iemand te laten vertalen (al was het Ds. D. [Dyserinck]).

De Heer Beckering Vinckers heeft een poging gedaan om zijn stuk bij den Heer Kuipers te laten uitgeven, maar deze heeft het krachtig geweigerd. Volgens zeggen van den Heer Koning Altmann moet er ook eene Engelsche beoordeeling (bestrijding?) in aantocht zijn. Wij zullen die afwachten.

Wees hartelijk gegroet.

=== Notitie (21) ===
OLB Bl. 44, Wr.alda Jepftha Alfoder.

Vollmer Mythol. Wörterb. Alfadur. Deze hoogste Godheid der Noordsche Mythologie bewijst, dat de Volken die Zweden, Noorwegen en de eene helft van Duitsland bewoonden, de zuiverste Godsvereering tot grondslag hunner Godsdienst hadden erkend: want alle edele en verheven eigenschappen, welke de Schriften van Moses aan Jehova en die de Christelijke Godsdienst aan den eenigen God toekent, vinden wij in dezen terug zonder ééne eenige der trekken, die het verheven beeld der Godheid ontsieren, als menschelijke hartstochten, ''toorn, wraakzucht, drift,'' en ''ijverzucht''. Hij is de Schepper, onderhouder en bestuurder van het heelal, zijn adem waait door alle zijden, ondoorgrondelijk is zijn macht en grootheid, niemand is in staat zijn wezen te denken of zich voor te stellen, want hij heeft zich nimmer aan een sterveling getoond, en als zijn geest of zijn adem op aarde vertoeft, dan is het in de schaduw van geheimnisvolle bosschen, en stille hem gewijde wouden.

Zijn wil heerscht over alles, en al wat niet ''Hij'' is, dat is hem onderworpen, want alles (menschen Goden) is uit zijn scheppingswoord voortgekomen.

Eene plaats uit de Edda zelf geeft eene aanwijzing omtrent dat
almachtig wezen of een begrip van de voorstelling, die men zich ten
tijde van Snorro Sturluson daarvan maakte:

Van den hoogsten God.

“Gangler deed nu de volgende vraag: Wie is de voornaamste onder alle Goden? Har antwoordde: In onze taal heet hij Alvader, in de oude Asgard had hij echter twaalf namen: Alvater, Herein of Herian (de Heer), Vikar of Hvikar (de Overwinnaar), Vikur, Fjolnir (de Alwetende), Oski, Orni (de Ruischende), Biflede (de snelle) Vidrir (de Zegevierende), Swidrir (de Verstoorder), Swidar (de Verbrander) en July of Julkr (het jul of de Krode?).

Gangler vroeg wederom: Waar is dan deze God? Wat is zijn vermogen? Wat heeft hij voor groote dingen gedaan? - Har antwoordde: Hij leeft in Eeuwigheid, beheerscht zijn geheele Rijk, en bestuurt alles, van het grootste tot het kleinste.

Jafar herinnerde daarbij, dat hij Hemel, Aarde, Lucht en alles wat daar in is, heeft geschapen. Thridje voegde erbij: En wat het gewichtigste is: hij schiep den mensch en gaf hem een geest, die leven zal en niet vergaan, zelfs als zijn ligchaam tot stof verkeert, of tot asch verbrand wordt. Alle deugdzamen zullen leven en bij Hem zijn in Gimle (den Hemel) of Wingolf, maar de boose menschen varen ter Helle, en zinken daarna in Nifleheim dat is de negende wereld, het rijk der duisternis.”

Welk eene overeenkomst met de leer van Wr.alda, en bewijs, dat in Scandinavië de Formleer van Frya’s volk ook door de Finnen niet geheel verdrongen is, maar in later tijd nog spooren van herinnering heeft achtergelaten, bij de vermenging van Frya’s en Finda’s volk.

=== 23-5-1876 / 19 (23) ===
WelEd. Heer!

Uwen brief van 3 Mei vingt gij aan met verontschuldigingen die ik op mijne beurt hier zoude kunnen herhalen. Doch zonder daarover uit te weiden, zal ik alleen zeggen, dat ik zeven weeken uit de stad ben geweest. De brief van 3 Mei is mij te Zeist opgezonden. Bij mijne thuiskomst vond ik uwe brieven van 13 Mei en 14 Mei, benevens vier gedeelten der Aanteekeningen van den Heer Berk. Tevens vond ik op mijne tafel een exemplaar van de brochure van B.Vinckers. Dat alles moet ik nu bestudeeren. Doch al dadelijk kan ik u doen opmerken, dat alle onzin die er door Leendertz, B.V. en N.Uiterdijk geschreven is, daarvandaan komt, dat zij mijne Aanteekeningen en ons beider schrijven aan de Koninklijke Akademie niet gelezen hebben, of te kwader trouw ignoreeren. Daarom is al hun geschreeuw geen antwoord waardig, en hoe harder zij schreeuwen, des te eerder zullen zij zelve zich doodgeschreeuwd hebben. B.V. beschuldigt L [Leendertz] reeds van onkunde. Zoo moet het komen! Laat de aanvallers maar onderling gaan vechten, dan zijn wij eraf. Hoe doller hunne beweeringen worden, des te beter, want dol is de beweering van B.V. dat uw vader het boek zelf zou geschreven hebben of hebben kunnen schrijven. E. Verwijs is de eerste, die de onmogelijkheid daarvan kan betuigen, als hij eene verklaring wil geven.

Het verwondert mij, dat B.V. miet liever beweert dat Verwijs en ik in compagnie de wereld (en uwen vader op den koop toe) hebben willen bedriegen. Dat is wel een bewijs, dat hij (B.V.) met de zaak verlegen is. In mijn antwoord aan de K. Akademie is reeds al wat B.V. geschreven heeft vooraf weerlegd. Al die kwasie taalkundige geleerdheid doet niets ter zake. Al is een boek nog zoo ontaalkundig geschreven, al was het wartaal en onzin, dan bewijst dat niets tegen de echtheid.

Het boek van Frans Baltesz ''de Samaritane'' is de grootste onzin die er wezen kan, maar daarom is het toch ''echt'', d.i. door den bekenden F. Baltesz geschreven en uitgegeven.

B.V. amuseert zich met het woord ''Bok''. Hettema’s Oud Friesch
Woordenboek geeft:
*''Boc'', scriptura, liber, schriftuur, boek.
*''Bocad'', inscriptus, geboekt, ingeschreven.
*''Bok'', lex, wet: liber, boek.
*''Boka'' (werkwoord) boeken zie bocade.
*''Bokinge, inscriptio, inschrijving.''
*''Boklong'', ager registro ecclesiae inscriptus, land in het register der kerk ingeschreven, geboekt.
Het woord is [?] in de Oud Fr, Wetten nooit anders geschreven als ''boc'', of ''Bok''.

Zoo veel weet de Heer B.V. van het Oud Friesch.

Voor ditmaal genoeg.

=== 24-5-1876 / 20 (45) ===
WelEd. Heer!

Ik wil mijn brief van gisteren vervolgen; Doch vooraf moet ik berichten, dat ik hedenmorgen ontvangen heb het werk van Werner met begeleidende brief van Heer Berk en het 5e blad zijner aanteekeningen, waarvoor ik ZEd en U hartelijken dank zeg. Ik zal die aantt. nu eens bedaard nagaan. Nu reeds vind ik ze hoogst belangrijk, maar ik acht het gevaarlijk of ontijdig er nu reeds mede voor den dag te komen. Zij zouden maar meer bestrijding uitlokken op nevenzaken, en daar door nadeel doen aan de hoofdzaak. Die is alleen de ''echtheid'' van het H.S. welke met grammatikale of historische kwesties niets te maken heeft.

De vraag is en blijft hier van zuiver materieelen aard, of het Handschrift een manuscript is uit de 13e eeuw, en die moet alleen palaeografisch (oudschriftkundig) opgelost worden. Dat is de handschoen, die wij aan de Kon. Akademie hebben voorgeworpen. leder die wil, moge ze oprapen. Op dat standpunt moeten wij ons houden. Daarna kan er eerst van taal of geschiedenis sprake zijn. Maar daarom willen de aanvallers juist dat palaeografisch standpunt ontwijken, en zich op grammatisch en historisch terrein werpen.

B. Vinckers beweert dat de taal der O.fr, wetten met de o.fr. spraakkunst overeenstemt, (’t gene niet eens opgaat zonder veele uitzonderingen en onregelmatigheden aan te nemen) doch wat is het geval? De spraakleer van (Richthofen) Rask en Hettema is getrokken uit en gebaseerd op de oud Friesche wetten. Zij is daarom op het OLB even min toepasselijk als de spelling van Siegenbeek of te Winkel of de spraakleer van Weiland of Brill, op de werken van Maerlant of Melis Stoke.

Eene grammatiek van het OLB moet nog gemaakt worden. Ik ben er mee aangevangen, doch te oud om er veel mee te vorderen. Was ik vijftig jaren jonger dan zoude ik ze tot mijne levenstaak stellen.

B.V. schrijft met ronde woorden, dat hij de taal van het OLB belagchelijk heeft willen maken, Dat kan hij op die manier ook de taal van Hooft en Vondel: wel doen. Wat kan men niet ridiculiseeren? Maar wat bewijst dat?

‘t Zal mij benieuwen wat N.U. van zijn historisch betoog gemaakt heeft.

Leendertz eischt nu in de Navorscher, dat gij een notarieel testament van uwen overgrootvader zult produceeren. ’t Is te gek om los te loopen.

Over uw opstel tegen B.V. heb ik Kuipers nog niet kunnen spreken. Het uit te geven zou ik u niet aanraden. Het is boter aan de galg gesmeerd. Gij hebt hier niet met een eerlijk tegenstander te doen, maar met iemand die er partij van zal trekken om u belachelijk te maken en niets liever wil, dan eene gelegenheid te vinden om u schimpen en scheldwoorden naar het hoofd te werpen.

Ik heb bij het Friesch Genootschap eene voorlezing gehouden, waaraan ik nog eenige uitbreiding te geven heb eer ze kan uitgegeven worden. Daar mogen [ze] dan tegen blaffen.

Groet den Heer Berk van mijnentwege en beschouw dezen als ook aan ZEd. gericht.

=== 30-5-1876 / 21 (22) ===
WelEd. Heer!

Gisteren wilde ik aan u schrijven, toen ik in handen kreeg 2 Nos. van Euphonia, waarin een stuk van [Taco H.] de Beer voorkomt [JJK 87], waarover de verontwaardiging mij voor den geheelen dag uit mijn humeur bracht. Op zulke onbeschofte aantijgingen antwoordt men niet. Gij moet dat ook niet doen, en vooral niet door advertenties. Tegenover zulke kanailes bewaart een eerlijk man een verachtend stilzwijgen en laat het oordeelt over aan den tijd en het weldenkend publiek. Laat de onwetende menigte het oor leenen aan de schreeuwers, de bezitters en lezers van het boek zullen altijd eindigen met hun eigen oordeel te volgen.

Al dat rumoer heeft ook het debiet niet kunnen beletten. Het boek is uitverkocht en er zijn 450 exemplaren in de wereld, die wel voor zich zelve spreken. Daar ben ik gerust op. Bovendien hoe meer de tegenstanders razen en tieren, des te ongerijmder worden hunne beschuldigingen en eindigen met zichzelve te weerspreken.

Kuipers is het met mii eens dat gij uw opstelletje niet openlijk moet uitgeven (d.i. niet in den handel), maar alleen als manuscript. Wenscht gij zoo een paar honderd exemplaren te hebben, om aan goede vrienden uit te deelen, dan is hij bereid u die ''kosteloos'' te verschaffen.

Wat B.V. schrijft van het lidwoord ''thene'' als nominatief (dat gewoonlijk accusatief is) dat heeft in het Hollandsch altoos bestaan, en is een versterkte vorm van den nominatief. Bilderdijk heeft dit gebruik in zijn Spraakleer uitdrukkelijk behandeld. Hij noemt dien vorm casus emphaticus, naamval van nadruk. Op ''den'' ligt meer nadruk als op ''de''. Het is sterker ''bepalend'' als ''de'', en komt te pas bij personen of zaken, die één zijn of als één gedacht worden, en daardoor van zelf ''bepaald'' zijn, zoodat er geen onbepaald tegenover kan staan: ''thene Magy'', er [is] slechts één persoon die den titel van ''Magy'' draagt. Er zijn niet meer ''Magys'', men kan dus niet spreken van ''en Magy''.

Laat de Heer Berk u dat maar eens uit Bilderdijk (bl. 91-93) verklaren.

Hierbij gaan de ter lecture gezonden stukken in dank terug, met mijne vriendelijkste groete

=== 13-6-1876 / 22 (25) ===

WelEd. Heer!

Heb maar wat geduld. Mijne voorlezing is op de pers en staat in proef. Nevensgaand plaatje komt erin.

Men heeft mij het laatste No. van de Euphonia met de correspondentie tusschen u en den Beer [Kalma 88] [gezonden]. Behalve Dr. Epkema wordt ook Dr. Kan, leeraar aan de H.B.[S.] te Utrecht genoemd, omdat hij Conrector te Middelburg geweest is, gelijk de (groot)vader van Dr. Epkema in der tijd Rector te Middelburg was. Wij weten dus nu dat de man te Walhallagara gezocht moet worden. Dat komt van Nehalennia, dat is klaar. Op een der gedenksteenen van Domburg staat Neef Teunis naast Nehalennia. Verder kunt gij hem zien op den toren van Zierikzee, waar hij het ambt van windwijzer bekleedt, en al zijn leven door de Zierikzeënaars nooit anders als Neef Teunis genoemd is geweest.

Wat de herdruk van het OLB betreft, die wordt net krekt lik [= precies gelijk] als de Engelsche, d.i. met behoud van de paginatuur, anders kom ik met de aanteekeningen in de war. Ook blijft de Inleiding geheel onveranderd, om te toonen dat ik van het geschrevene geen tittel noch jota terugneem. Wat ik er aan zoude kunnen toevoegen vindt later in de Aanteekeningen zijne plaats.

Van Kamper steur neem ik geene notitie, ook van geen rooden beer (onder dien naam was hij bij de Leeuwarder schooljongens bekend toen hij secondant was aan de Fr. School van den Heer N.J. Singels.)

Het Boek en de schrifturen van den Heer Berk zend ik in dank terug. Ik heb dat alles met veel belangstelling gelezen, en vind het zeer interessant. Doch ik acht het voor mij niet raadzaam er gebruik van te maken, want ik kan de verantwoording en verdediging van al die massa van Duitsche geleerdheid niet op mijne schouders nemen, Ik heb genoeg aan de defensie van het OLB zelf.

Het strijdt ook tegen alle regelen der krijgskunde, de lijn der defensiewerken eener vesting al te wijd uit te breiden; daardoor is b.v. Nijmegen eene volkomen onverdedigbare en onhoudbare vesting.

Uw opstel zal ik mede terugzenden.

Wees vriendelijk en hoogachtend gegroet.

=== 24-6-1876 / 23 (24) ===

WelEd. Heer.

Het zal mij groot genoegen doen, zoo de Hr. Berk zijn aanteekeningen tot een geheel verwerkt en uitgeeft. Ik wensch dat eens iemand optreedt die moed genoeg heeft om openlijk partij te trekken voor het OLB, zonder zich door het intimidatie stelsel te laten afschrikken. Want al dat geschreeuw is bangmakerij, daar is de Spectator al mede begonnen em dat wordt systematisch volgehouden. Er zijn voorstanders genoeg, maar zij durven zich niet uitspreken, uit vrees van voor een dwaas of een schurk te worden uitgekreten. Wie zijn het, die den triomf van BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] en NU [<nowiki/>[[Jurjen N. Uitterdijk|Uitterdijk]]] uitbazuinen, niemand anders dan zij zelve, met hun ''âme damnée'' d.B.

BV weet van het O[ud] F[riesch] niets af, de spraakleer van Rask en Hettema kent hij niet, van Richthofens woordenboek heeft hij wel eens horen spreken, had hij het ingezien, dan moest hij weten, dat een uitvinder van het OLB er volstrekt geen dienst van gehad kon hebben.

Tot stichting van den Hr. Berk voeg ik een blad met aanmerkingen op de wijsheid van BV bij, waarvan hij hem kopij mag zenden.

Ik hoop u morgen mijn geschrift te kunnen zenden, het is afgedrukt en wordt vandaag ingenaaid.

Met vriendelijke groete aan u en den Hr. Berk.

=== 26-6-1876 / 24 (26) ===

WelEd. Heer!

Het is mij ontgaan of ik uwen vader indertijd mededeeling gedaan heb van een schrijven van den Boekhandelaar Fred. Muller te Amsterdam over katoenpapier uit de 13 Eeuw. Ik wist dat door hem eene collectie zeer oud papier afkomstig van den Archivaris Van Hasselt verkocht was, en informeerde daar naar met de vragen, waar die collectie gebleven was, en hoe dat papier van de 13 Eeuw eruitzag.

Daarop ontving ik navolgend antwoord, dat ik uit zijn brief getrokken u hier mededeel:<blockquote>"Het verheugt mij u te kunnen melden dat de collectie papiermonsters van G.van Hasselt, door mij uit diens nalatenschap gekocht, thans in het bezit zijn van den Baron van Heemstra van Froma en Eybersburen, die er u zeker gaarne inzage van zal willen geven."

"Uit mijne herinnering eene beschrijving van dat papier te geven is wel wat moeijelijk, doch ik wil zien. Voor zooveel ik mij dat papier en ander katoenpapier herinner, was het dik, ligt, onvast, wollig, zonder waterlijnen, gaf geenerlei geluid bij het scheuren." (Amst. 26 Sept. 1871)</blockquote>tot zoover dien brief.

Wat de waterlijnen betreft, die zijn ook in het HS uiterlijk onzichtbaar, zoodat Verwijs het voor eene soort van velinpapier heeft aangezien. Zij komen eerst tevoorschijn, als men het papier tegen het licht houdt. Dus past de beschrijving va den Heer Muller volkomen op het papier van het HS

Daarom stel ik u voor, dat uw broeder te Amsterdam, eens met een gedeelte van het HS, al was het maar met een paar bladen, naar den Heer F. Muller moest gaan, en vragen hem uit mijn naam naar zijne opinie omtrent dat papier, en speciaal of hij daarin papier uit de 13e Eeuw herkent, en zoo goed zoude willen zijn van zijne bevinding eene schriftelijke verklaring af te geven. Zoodanige verklaring van zulk een bevoegd beoordeelaar zoude van het hoogste belang wezen.

Mijn brief van Saterdag en het ook dien dag nog verzonden exemplaar zult gij zeker reeds ontvangen hebben.

Met vriendelijke groete

=== 7-7-1876 / 25 (27) ===

Ik vreesde wel dat eene verergerde toestand van uwen Zwager de oorzaak wezen zoude van uw laat bericht op mijn vroeger schrijven. Tot mijn leedwezen zie ik dat zijne ziekte den ongelukkigsten afloop gehad heeft, en betuig u en de familie mijn hartelijk medegevoel en deelneming.

Het ongunstig oordeel van de Heeren wier brieven hier nevens terug gaan, moet u niet ternederslaan. Tot uwe opbeuring kan ik u mededeelen, dat het papier evenmin amylum bevat als chloor, dat wil zeggen dat er geen stijfsel in aanwezig is, en derhalve volgens het getuigenis van V[an] Gelder zelve het papier geen machinaal papier is!!

Toen ik den naam van den Heer v.G. zag, wist ik wat er volgen zoude. Hij is eens met Hugo Suringar bij mij geweest en van dezen heeft hij het denkbeeld overgenomen dat het gevergeerd papier wezen moest.

Intusschen heeft de Heer F.M. [Frederik Muller] zelf het handschrift in zijn geheel nog niet gezien. Men heeft u geen papier uit de 13e Eeuw vertoond of er mede vergeleken. Men heeft u niet kunnen aanwijzen uit welken tijd het dan wel wezen zoude. Ik blijf bij mijne woorden: Inl. bl. XXV men toone de weergave aan van dit papier, dit schrift en deze taal.

Na het ontvangen van uwen brief, ben ik terstond naar H. Kuipers gegaan en met dezen naar zijn broeder den Apotheker, en gezamenlijk hebben wij de proef genomen op een stukje dat ik nog bewaard had, afgeknipt van een der bladen van het laatste katern. Gij zult zien dat aan een dier bladen bovenaan een hoekje ontbreekt. Een druppel Jodium tinctuur daarop gedaan veranderde niet van kleur en bleef donker bruin, terwijl het bij de aanwezigheid van amylum in paarsch violet moest overgaan. Ieder apotheker kan u dat laten zien.

Wat de waterlijnen betreft, het maken van papier op draadramen is door de Gothen in Spanje uitgevonden tusschen de jaren 1035 de verovering van Toledo, en 1238 de verovering van Valencia. Deze hebben ook al watermolens en stampers gekend tot het verwerken van katoenen lompen. Zie: Meyers Conversations Lexicon; art. Papier.

Gij ziet dat ik bij mijne overtuiging blijf. Onthoud dit vooral: geen chloor, en geen amylum, dus geen machinaal papier. Het zoude mij verwonderen zoo de inkt iets anders was dan zuiver lampenroet, dat zwart blijft en het papier niet invreet.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 13-7-1876 / 26 (28) ===

WelEd. Heer!

In uwen laatsten brief 9 July, vraagt gij: zou ’t ook mogelijk zijn dat die meerdere volkomenheid van het fabrikaat ook vroeger bekend is geweest? Ik antwoord volmondig, ja. Reeds de Egyptenaren die hun papier maakten van zeer dunne reepjes uit eene soort van bies, wisten daaraan eene effene gladde en glanzige oppervlakte te geven door ze te polijsten met eene tand of eene schelp. Plinius XIII.22 zegt dat: laevigatur dente conchave (Gebruiken niet ook de goudsmeden eene wolfstand om te polijsten?)

Bij de bereiding van het parkement werd de binnenzijde der huid zorgvuldig afgeschrabd,en met puimsteen afgeschuurd, en voor de fijnste soorten dan nog met een tand gepolijsten.

Dat was eene bekende zaak. De Arabieren hebben ze toegepast op hun katoenpapier, ’t welk zonder dat wel wat te wollig en flossig wezen zoude om er op te schrijven. Op die wijze kregen zij die gladde, effene, satijnachtige oppervlakte aan hun papier, die ook in het HS aanwezig is.

Die bewerking was zeer doelmatig, maar omslachtig en vooral tijdrovend. Daarom heeft men ze ingevolge de tijden toen de fabrikatie van linnen papier zich ras op grootere schaal uitbreidde, moeten laten varen, en in plaats daarvan het papier gelijmd.

Onze overgrootmoeders gebruikten in vroeger eeuwen, om haar linnen glad en glanzig te maken, een glans- of gladsteen, waarvan exemplaren nog, schoon al vrij zeldzaam, in oude inboedels wel eens voorkomen. Dat was het zelfde procédé, als het oude polijsten met een tand of schelp. Thans is het strijkijzer daar voor in de plaats getreden.

Kunt gij soms zoo’n gladsteen machtig worden, dan zult gij b.v. karders papier net zoo glad kunnen maken als het papier van het HS Ik heb de proef genomen met zwaar mediaan papier. De machinale pletting van het papier vergé is dus eene navolging van de alou[de] manier van polijsting.

Ik hoop dat deze korte uiteenzetting van den voortgang dezer bewerking voor u duidelijk genoeg wezen zal.

Kuipers heeft u nog eenige exemplaren van mijne brochure toegezonden, en de Boekhandelaren aan den Helder daarvan voorzien. Ik vertrouw dat gij ze van Buissonjé ontvangen hebt.

Wees goedsmoeds, en ontvang mijne hartelijke en vriendschappelijke groete.

=== 29-7-1876 / 27 (29) ===

WelEd. Heer!

Vriendelijken dank zeg ik u voor de toezending van de redevoering van den Heer Sloet (van den Beele) over de kennis van oude Handschriften. Dat stuk was mij geheel en al ontgaan; ’t is trouwens bijna veertig jaren geleden dat ik het gelezen heb, en het verheugt mij zeer daaraan herinnerd te zijn.

Wat gij schrijft omtrent uwe proefneming met Jodkali. Beide papiersoorten werden erdoor aangedaan, doch met groot verschil van kleur; dat is juist het natuurlijk resultaat.

Alle plantveezelstof bevat in geringe hoeveelheid amylum, en reageert op Jod. Ook de zuivere katoenvezel. Eene zeer flaauwe werking zal zich dus altoos openbaren. Doch hier is de vraag, of bij de vervaardiging van het papier aan de vezelstof stijfsel is toegevoegd, en dit openbaart zich door eene veel sterkere werking. Van hier dat groot verschil van kleur.

Het doet mij genoegen dat gij in ’t bezit waart van een gladsteen, en dus zelf hebt kunnen zien, hoe men in ouden tijd het papier kon glanzen.

Prof. Moltzer weet van het Friesch even weinig als B[eckering] V[inckers]. Wat de conclusie van die Heeren betreft, volgens die redeneering zouden alle oud Friesche rechtsbronnen evenzeer onecht zijn, want zij zijn alle in verschillende dialekten geschreven, die bij naauwkeurige ontleding blijken zouden elk zijn eigen spraakkunst te hebben, even zoo als nu nog b.v. het N.Hollandsch, ’t Groningsch, het Zeeuwsch, enz.

Nu wat anders. Mijne brieven aan uwen vader en u zijn waarschijnlijk bewaard. Ik heb mijnerzijds uw beider brieven vrij compleet verzameld. Het zoude wel goed zijn dat die collectie bijeenkwam. Daarom ben ik op het denkbeeld gekomen de bij mij berustende brieven aan u terug te zenden, dan kunt gij die correspondentie rangschikken en bij het HS deponeeren. Vindt gij dat goed, dan wil ik ze u in aangeteekend pakket toezenden.

De Heer Kuipers is begonnen eene tweede editie ter perse te leggen, waarbij ik gelegenheid zal hebben alles nog eens te herzien, want bij bestendige bestudeering is mij gebleken, dat ik wel eens iets minder juist heb vertaald. Dit blijft vooreerst een geheim tusschen ons. K[uipers] wil het niet aankondigen voor de uitgave gereed is, dat kan misschien in October zijn. De Friesche kop [Thet Oera Linda Bok] ervoor gehouden, ten spijt van alle schreeuwers. Wij hopen dat dit ook uwe goedkeuring zal wegdragen.

De exemplaren der eerste editie gaan op aucties boven den oorspronkelijken prijs weg als uitverkocht.

Hierbij gaat het stuk uit de Letteroefeningen in dank terug, met mijne hartelijke groete.

=== 8-8-1876 / 28 (30) ===

WelEd. Heer!

In de vorige week had ik al eens een brief van u verwacht in antwoord op mijn voorstel om u de brieven van uwen vader en u terug te zenden teneinde gij de correspondentie geheel zoudt hebben en kunnen bewaren. Wellicht had gij het hoofd te vol om daarover te denken. Daarom ga ik er maar toe over om u die verzameling te sturen door de Expeditie van Gend en Loos.

Het stuk in den Spectator [Kalma 117] doet thans den rondgang door alle kranten. Zelfs de Opregte heeft zich verwaardigd het op te nemen. Houdt u toch bedaard eronder, en bedenk dat hoe meer ze schreeuwen des te meer hebben ze te verantwoorden, en hoe meer publiciteit ze eraan geven, des te meer wordt de aandacht erop gevestigd. Ieder zal dat wonderboek willen zien en lezen.

Er komen al aanvragen naar de tweede editie. Wij zelve zouden (op Americaansche manier) geen grooter Reclame kunnen maken. Het is zoover dat zij moeten aantoonen, waar het HS dan wel vandaan gekomen is, en daar zij dat niet kunnen, gedwongen zullen worden om te besluiten, dat het of uit den Hemel is gevallen, of afkomstig van uwe voorouders.

Ik heb het elders reeds geschreven, dat als uw vader het HS langs een anderen weg had gekregen, hij geene reden gehad had om die niet op te geven. Bovendien had hij in dat geval niet behoeven te zoeken naar iemand die hem dat (voor hem) onleesbare boek kon verklaren. Hij behoefde slechts zich te wenden tot dengene van wien hij het had ontvangen.

Al het tegengeschrijf verwikkelt zich in een warboel van ongerijmdheden, waarvoor de ogen van het onkundig publiek van zelfs zullen opengaan. Daarom hebben wij er ons niet over te bekommeren. Het boek spreekt voor zichzelf.

Het is ingebonden geweest, de band is van ouderdom versleten en weggeraakt, de bladen zijn losgegaan en ten deele verloren, dat alles gebeurt met een oud boek zoo maar niet in een kort tijdsbestek van een jaar of tien.

Bij eene volgende gelegenheid hoop ik u te verklaren, op welke wijze het ingebonden of liever ingenaaid geweest is.

Bericht mij zoo dra mogelijk de ontvangst der brieven, en wees vriendelijk gegroet.

=== 13-8-1876 / 29 (31) ===

WelEd. Heer!

Heb dank voor het spoedig bericht omtrent de goede ontvangst van de brieven, maar nog veel meer voor de gezonden monsters papier die mij tot eene belangrijke ontdekking hebben geleid.

Het stukje papier van het HS is juist 23 millimeter breed en bevat in die ruimte 16 horizontale waterlijnen. Daarentegen bevat een stukje machinaal papier van dezelfde breedte 18 horizontale waterlijnen. Dit verschil is te groot om niet te protesteeren tegen de beweerde identiteit van de beide papiersoorten. Engelsch Bath papier [het papier van Ottema’s brieven! NL] telt in dezelfde ruimte 20 zulke lijnen, en bij best gewoon Hollandsch schrijfpapier klimt dat getal tot 30. Het papier van het HS heeft dus breeder waterlijnen als de papiersoorten van den tegenwoordigen tijd.

Die breedte bedraagt voor

# 23/16 = 1.4375 mm
# 23/18 = 1.2777 enz. mm
# 23/20 = 1.15 mm
# 23/30 = 0.7666 enz. mm

[zie echter brief 31 (46)!]

Zij hangt af van de meerdere of mindere dikte van het koperdraad in het schepraam.

De proef met de iod-oplossing hebt gij goed gedaan. Om het verschil van kleur goed te zien, neemt gij een klein snippeltje van beide, legt die rakelings naast elkander tusschen twee glaasjes, en beschouwt die onder het mikroskoop bij opvallend zonnelicht (d.i. zonder den spiegel te gebruiken).

Onderzoek ook eens de dikte van het papier, door het geheele HS in één stapel tusschen twee plankjes (van eene pers) te leggen en meet den afstand dier plankjes; deel dien afstandsmaat door het getal der bladen, ik meen 96 of 97.

Het HS is ingebonden geweest, maar de ruggen der katerns vertoonen geen der minste spoor van lijm. Dat inbinden is derhalve geweest op de alleroudste en eenvoudigste manier die de Chinesen van de vroegsten tijden af tot nu toe gebruiken, waarbij de katerns onmiddellijk worden vastgehecht in een omslag van perkament (of iets dergelijks). Dat kan iedereen zelf doen, en dat heeft zeker Hiddo oera Linda ook eigenhandig gedaan, om zijn HS niet te vertrouwen aan een kloosterbroeder (papekappe) welke in zijn [tijd] de kunst van boekbinden uitoeffenden, even zooals ook in de kloosters de boeken geschreven werden.

In den boekhandel is die manier alleen in gebruik voor almanakken en dergelijk los ineen gehangen goedje. Voor de duidelijkheid voeg ik hier zulk een oud perkamenten omslag hierbij waarbij ge in den rug de steeken van het innaaijen zien kunt.

Merk nu ook op dat een boek, waarvan de band versleten en weg is, de katerns geheel los liggen en gedeeltelijk reeds verloren geraakt zijn, reeds lang in dien gedelaboreerden toestand moet verkeerd hebben en althans ouder zijn dan 25 jaren.

Ook gaat hier bij een boek voor u, dat in mijn bibliotheek verzeild was. Ontvang dit met mijne vriendelijkste groete.

=== 13-8-1876 / 30 (32) ===

WelEd. Heer!

Zoo zet ik mij om mijn brief van gisteren te vervolgen, en daar ontvang ik van u den brief dien ik gister niet had gevonden, waardoor mij uwe vraag helder werd. Die heer Hoogbruin mag zoo wetenschappelijk zijn als hij wil, maar ik raad u ten stelligste af aan zijn verzoek te voldoen. Geef geen snippel af, aan wie het ook zij, want dan krijgt gij alle nieuwsgierige apotekers op het lijf.

Bovendien kan van die schijnbaar met een zuiver wetenschappelijk doel gevraagde stukjes misbruik gemaakt worden. Ik wantrouw die beleefde verzoeken.

Vergeet vooral niet de verklaring van wijlen den ouden heer Kuipers, dat er geen chloor in het papier is, dat is ruim zoo belangrijk als de proef van het amylum. Laat uw apoteker u die proef ook eens toonen, door een klein stukje met wat zuiver water in een zilver lepeltje aan koking bloot te stellen totdat het water verdampt is.

Kuipers de boekhandelaar is naar Amsterdam voor de vergadering van den Boekhandel en zal daar den Heer Muller ontmoeten. Die Heeren M. [Muller] en v.G. [van Gelder] hebben mij met hun geschrijf een dienst bewezen door mij de gelegenheid te geven om deze kwestie te bespreken in het Voorbericht voor de 2e uitgave, waarvan nu 10 vellen zijn afgedrukt.

Het facsimilé van bl. 45 heb ik nu duidelijker gemaakt door de oorspronkelijke linieering te herstellen, die ik vroeger wel vermoed, maar niet gezien had, totdat Jhr. Hooft van Iddekinge er mij opmerkzaam gemaakt had. Zoodra die het HS zag zeide hij dat is met lood gelinieerd geweest; ziedaar de sporen ervan. Heeft men die eerst gezien, dan onderkent men ze overal.

Door die liniering te herstelle krijgt het schrift geheel zijn antiek voorkomen terug. Hoe oud moet een HS wel zijn, als de loodstreepen door den tijd uitgesleten zijn!

Gij ziet dat het mij niet aan stof ontbreekt om de H[eeren] M. en v.G. te antwoorden. Nogmaals vriendelijk gegroet.

[P.S.] Nog iets. Ik heb mij verwonderd in het OLB geene melding gevonden te hebben van den zeilsteen, sylsteen (IJslandsch leidar steen). Zij moeten die gekend hebben, even goed als de Chinezen. Opmerkelijk is het dat alleen in onze taal en in de Noordsche talen, die naam bestaat, en die naam kan niet ontstaan zijn dan door de wetenschap, dat men op die steen zeilen kon en er door geleid werd.

Laat dien natuurlijken magneet in een houten bakje op water drijven, dan keert hij altijd denzelfden kant naar het Noorden, en gij hebt een prehistorisch kompas, en tevens de verklaring van de uitvinding van ons compas in de 11e Eeuw. Praat daar eens over met de Heeren van de Marine.

=== 20-8-1876 / 31 (46) ===

WelEd. Heer!

Omdat het zondagmorgen is en de Fransche Kerk vacantie heeft, behalve dat zij vakant is, ga ik u eens weer een briefje schrijven. In de eerste plaats om u te bedanken voor uwe opmerkingen ten opzichte van de waterlijnen, want daardoor ben ik attent geworden op eene fout in mijne opgave van de breedte van het H..ige(?) papier, die is niet 23, maar 33 mM. Dat scheelt zooveel want 16 lijnen op eenen afstand van 33 mm, geeft 2 mm voor de breedte van iedere waterlijn.

Het papier, waarop gij doelt, als tellende 14 lijnen op 23 mm, zal dus op 33 mm hebben 33x14/23 = 20,1 waterlijnen of de breedte van elken lijn 1,64 mm. Dat is de juiste berekening.

Hoe ik aan die vergissing gekomen ben, is mij een raadsel: maar mijne conclusie (dat de waterlijnen in het oude papier breeder zijn dan die van het tegenwoordig papier) blijft gehandhaafd.

Uwe meting van de dikte komt uit; en daar gij het HS geperst hebt, is het papier van natuur eer dikker dan dunner als uwe opgave.

Kuipers heeft op de vergadering den Heer Muller niet aangetroffen, dewijl deze zich te Velp bevond. Aan den maaltijd werden door den president voor de toasten de personen aangewezen en de onderwerpen opgegeven. Kuipers werd als tweede spreker opgeroepen en kreeg tot opgave: het OLB en de droogmaking van de Zuiderzee. Zijne rede sloot met de betuiging, dat de erkenning van het eerste wel vroeger zoude volgen als de voltooying van de laatste.

Na het diner sprak hij nogmaals dezen en genen van de confraters, en toen zij hoorden dat aan de ruggen van de katerns zich geen lijm bevond, zeiden zij terstond, dat geeft aan de zaak een geheel ander aanzien, en maakt het advies van M[uller] zeer verdacht. Het blijkt mij dat de Heer M. vroeger papier uit de 13e Eeuw gezien heeft, dat nog ongepolijst was, en zich daardoor wat dikker en wolliger vertoonde, maar dat was dan ook nog niet geschikt om er op te schrijven. Het oude katoen papier toch moest om er op te kunnen schrijven nog eerst gepolijst worden. Of de fabrikant zulks deed, dan of dit aan den gebruiker was overgelaten, is mij nog niet duidelijk. Doch dat verschil zal zich wel oplossen.

Ik vraag daarom ook eene vergelijking, niet met (ongeprepareerd) papier, maar met een Handschrifdt en dus met gepolijst papier.

Ze kunnen nu nog wel gaan beweeren, dat het OLB geschreven is na den afloop van den oorlog met Atchin [?]; want er staat geschreven: Ne grip nâ thæt folk fon Lyda ner fon Finda an. Wr.alda skolde helpa hjam sa that at weld that fon joutgong uppa juwa ajm hâ veda skolde witker kvma.

Die profetische bedreiging schijnt snel hare uitkomst te naderen. Maar volgens de moderne leer moet eene profetie altijd geschreven zijn na hare uitkomst. Ergo, het OLB na den At [?] Chineeschen oorlog.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 10-9-1876 / 32 (47) ===

WelEd. Heer!

Met genoegen ontving ik uwen vorigen brief, meldende het bezoek van de beide Heeren Vitringa. Dat was fiks dat zij er de reis voor deden. Zulke bezoekers moesten er maar meer komen. De opmerking van den Heer Veenhuizen is zeer gegrond, dat een verdichter al zeer dom zoude gehandeld hebben, als hij door het bezigen van nieuw papier zich zoo gemakkelijk aan een ontdekking had bloot gesteld.

Kuipers heeft u een Friesche Courant [Kalma 125] gezonden waarin het bericht van Verwijs was opgenomen. De man die aan den maaltijd van Letterkunde dat vertelseltje gedebiteerd heeft, is Ds. Dyserinck geweest. Ik wist dat vroeger ook reeds door den Heer Eekhoff, die erbij tegenwoordig was. Zij zoeken nu naar een man, die dood is en dus niet zeggen kan: ik heb het niet gedaan. Zij hebben met Piet Paaltjes en anderen ondervonden, dat hunne taktiek met levende personen niet opging. Nu hebben zij een scheepskapitein bij het hoofd, die verleden [jaar] gestorven is.

Ik heb u een proefblad van het Voorbericht gezonden, opdat gij kunt zien hoe ik den Heer Muller op alle punten geantwoord heb. Ik hoop dat gij er uwe goedkeuring aan zult hechten.

De Inleiding heb ik onveranderd weer opgenomen, om te doen zien, dat ik van al wat ik geschreven heb, geen woord terugneem.

Zend mij als gij eens tijd hebt, een op mailpapier genomen overtrek van de paginatuur, om te zien uit den vorm dier sijfers te kunnen opmaken, in welken tijd (ten naaste bij) die pagineering geschied is. Want het HS is eerst niet gepagineerd geweest. Dat zijn zulke oude handschriften nooit. De vorm dier sijfers is ook geheel anders als die der jaartallen, die hier en daar in den tekst voorkomen. Kon ik op het spoor komen in welke eeuw die pagineering geschied is, dat zoude niet zonder belang zijn. Daartoe heb ik aan facsimilé der sijfers van de 25 eerste en 25 laatste paginas genoeg.

Eergister kwam ik toevallig tot eene ontdekking ten aanzien van de woorden tât en mæm, namelijk dat èn bij de oude Romeinen èn bij de Atheners de kleine kinderen ook tot de ouders zeiden: tata en mamma. Eene andere vorm van tata, nammelijk tetta komt bij Homerus voor. Is ’t niet kurieus?

Ontvang mijne vriendelijke groete in welstand met de uwen.

[P.S.] Homerus Ilias IV, 412.

=== 15-9-1876 / 23 (38) ===

WelEd. Heer!

Teneinde u gerust te stellen omtrent de spelling van ’t woord bok die ik niet op commando van BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|J.B. Vinckers]]] opgeef, heb [ik] eenige dergelijke woorden voor de greep opgeteekend ten bewijze dat die schrijfwijze in het HS regel is.

Van de uitgave is het laatste blad in proef, zoodat ze weldra zal gereed zijn. Van het Voorbericht zal ik u eenige overdrukken zenden om te gebruiken naar welgevallen.

Uw schrijven in de Groninger Courant is in de Friesche Courant overgenomen [Kalma 126]. Overigens heb ik u op het oogenblik niet te melden, en zend u mijne vriendelijke groete.

<div class="column_lists">bok → boek

god → goed

klok → kloek

blod → bloed

rok → roek (raaf)

hod → hoede

brok → broek

pol → poel

kok → koek

dol → doel

rom → roem

hor → hoer

blom → bloem

hrop → roep

bloja → bloeijen

roja → roeijen

snora → snoeren

mota → moeten

brothar → broeder

moder → moeder</div>

Zie hier eenige woorden opgeteekend als voorbeeld van het bestaande gebruik der o in gevallen, waarin het Hollandsch oe heeft, en waar in het Oud Friesch ook wel de klank oe gehoord zal zijn.

=== 20-9-1876 / 34 (33) ===

WelEd. Heer!

Vriendelijken dank voor de facsimilé’s van de paginatuur. Ik wil u dadelijk mededeelen, wat ik er uit geleerd heb, en dat is nogal belangrijk.

1o de sijfers behooren in den tijd van omstreeks 1600. Vroeger waren sommige sijfers nog meer hoekig 2 3 8. Met den overgang van de 16e tot de 17e Eeuw zijn die ronder 2 3 8. In het laatst van de 16e Eeuw, b.v de 1e druk der Kronyk van Andreas Cornelius 1593 vindt men ook nog de schrijfwijze b.v. anno 700 ende 36. Ik geloof dus den tijd vrij zeker te kunnen bepalen.

2o het sijfer van de laatste bladzijde 200 ænd 10 (en niet, zooals men verwachten zoude, 200-10) leert mij dat op het tijdstip van de pagineering dit de laatst aanwezige bladzijde was en hier de pagineering eindigde.

3o Hieruit volgt dat toen het laatste gedeelte van het HS reeds was verloren geraakt.

4o en dat het dus toen al een geruimen tijd was geleden sedert het HS door het slijten en breken der draden uit den omslag was gevallen, en in losse katerns en bladen daarheen lag.

5o Van die katerns waren de zeven eerste (tot p. 168) nog gaaf, en geheel, maar van het achtste en negende de ruggen al doorgesleten, ten gevolge waarvan de los liggende bladen al spoedig gedeeltelijk verloren zijn geraakt, zoodat van het achtste katern de twee laatste bladen, p. 189-192 toevallig bewaard zijn gebleven; en van het negende alleen de acht middelste bladen p. 195-210.

6o De pagineering kan dus niet van Hiddo’s hand zijn. Hij pagineerde nog niet, gelijk ook alle Handschriften van dien ouden tijd zonder paginatuur waren. Als men een HS liet binden, dan werden de afzonderlijke katerns ten behoeve van den binder voorzien van een volgmerk, bij voorbeeld de letters van het alfabet, zooals dat ook nog in de allereerste drukwerken uit het laatst van de 15e Eeuw geschiedde, b.v. Het Friesch Landrecht, Anjumer druk 1460. Daartoe dient thans de signatuur der drukvellen.

7o Zulk een volgmerk ontbreekt aan de katerns van het HS en dit bewijst dat zij niet bestemd waren om door een binder ingenaaid te worden. Hiddo heeft ze eigenhandig ingenaaid, en wist zelf wel hoe de katerns op elkander moesten volgen, daartoe had hij geen letters of ander merkteeken nodig.

Gij hebt misschien al een dozijn afdrukken van het Voorbericht ontvangen, en gezien dat ik er nog een Noot, aan het adres van B[eckering] V[inckers] heb bijgevoegd.

Met zeer vriendelijke groete.

=== 3-10-1876 / 35 (34) ===
WelEd. Heer!

Bij de toezending van de platen had ik geen brief gevoegd

1o omdat ik zat te wachten op een antwoord uwerzijds op mijn vroeger schrijven, en

2o omdat ik bij die platen niets bijzonders te schrijven had, maar ze enkel zond ter kennisneming.

Het spijt mij dat in Plaat 1 eene omissie heeft plaats gehad, doch een boek zonder fout mag er niet bestaan, daar zorgen de drukduiveltjes voor.

Van de linieering zelve is op de photographie niets te zien, daarom heb ik ze hersteld door boven en onder langs de letters lijnen te trekken, zoo fijn als mij mogelijk was.

De grondtint heb ik wat donkerder genomen als op de plaat in de verzameling van Friesche Oudheden; de lithograaf durf[de] daar niet met zwart in werken, om de vuile kleur na te bootsen, omdat zulks bij het afdrukken van de plaat een morsboel zoude opleveren.

Plaat II was niet gephotographeerd naar het origineel HS, maar naar de facsimilés door uw vader geteekend en die gij bij de klichés op mailpapier zult vinden, en opgeplakt zijn. pag. 46-74. Ik had destijds het HS zelf nog niet gezien, en maar die losse bladeren van Verwijs ontvangen.

Een los blaadje met opschrift: Het Handschrift van het oera Linda boek heeft reeds langen tijd vóór het jaar 1600 bestaan, wacht ik heden van den drukker, en wensch ik nog hierbij in te sluiten.

Kuipers heeft u denk ik reeds eenige exemplaren van het boek toegezonden. Wij hebben het hier druk gehad, om op 1 Oct. klaar te komen, gelijk wij ons hadden voorgesteld.

Heden is het aangekondigd in de Leeuwarder Courant en de annonce aan andere Couranten toegezonden.

Uwe vergelijking van de bewuste noot, met eene dynamietpatroon vind ik kostelijk. Het woord wanspraak is ontleend aan pag. 194: Ljvwrd, men thæt is wansprêke.

De Uilenspiegel is mij nog niet onder oogen gekomen.

Een denkbeeld, waaraan ik tot nog toe geen voet heb durven geven, dringt zich gedurig sterker aan mij op. Dat Ljuwert, waar Hiddo in 1256 woonde, moet toch Leeuwarden zijn, ’t welk destijds nog eene haven had en eene Hanzestad was, aan de toenmalige Middelzee die Oostergo en Westergo scheidde. De toren Oldenhove is daar eene herinnering aan als 'alde have'. Aan dien toren is eene overoude legende verbonden, dat daar eenmaal eene school der Druiden zoude geweest zijn.

De Middelzee kan ontstaan zijn bij de overstroming die Frêthorik beschrijft, verg. bl. 160 en 194. Ik moet daar nog meer op nadenken. Staveren, Ljudwert, Dokhêm, Grênegâ, dat sluit zoo mooi.

bl. 130 bij den moord van Adela komen de Magyaren (Deenen) als ruiterbende niet over zee. bl. 200 zijn Sêlandar de Flymond misgevaren en te Ljudwert aangeland, Konereid stuurt hen te paard naar Staveren enz.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 18-10-1876 / 36 (35) ===
WelEd. Heer!

Sedert mijn laatsten brief ten geleide van eenige afdrukken van mijne beschouwing der paginatuur, en daarna toegezonden exemplaar der Friesche Courant, waarin dat stukje was opgenomen, heb ik nog geen antwoord van u ontvangen. Dat doet mij vragen of die stukken wel tot u gekomen zijn.

Wel zond ik u bij die Friesche Courant niet een opzettelijken brief, maar ik wilde het aan u overlaten, of gij , ziende dat ik dit stukje in eene Courant had geplaatst, ook zoudt trachten het in de Heldersche Courant te laten overnemen.

De heer Kuipers heeft u zeker gemeld, dat de omissie op pl. I van de A in T.ANFANG hersteld wordt, en geene exemplaren zonder die correctie de deur uitgaan.

Ik schreef u ook met een enkel woord over de zekerheid die ik gekregen had, dat het Ljudwardia waar Frêthorik en Konerêd melding van maken het dorp geweest is, dat later Leeuwarden is geworden. Daardoor klimt de oorsprong van Leeuwarden op tot 300 jaren vóór Chr. Dat resultaat is colossaal. Is het u soms ook te wonderspreukig voorgekomen? Ik heb nu dat betoog uitgewerkt en tot geheele zekerheid gebracht: van even groot belang is de daaraan verbonden tijdsbepaling van het ontstaan der Middelzee, die eens Oostergoo van Westergoo scheidde.

Toen Hiddo in 1256 schreef was Leeuwarden reeds sedert eene eeuw tot Stad gepromoveerd. Hij woonde dus hier, en alle zijne voorzaten. Zonderlinge zamenloop, dat het geheele boek hier geschreven, na verloop van zooveele eeuwen ook nog hier gedrukt en uitgegeven is. Hier staat nog een huis in de Groote Kerkstraat, waar in den gevel een steen zit met het opschrift: aed Levwerd 1171. Wie weet, of Hiddo daar niet gewoond heeft!

Hoe of wanneer ik dat opstel zal laten drukken, is nog niet besloten.

Intusschen houdt Verwijs zich stil, en de aankondiging van de tweede uitgave heeft nog geene bitterheden uitgelokt. Zou de oppositie uit het veld geslagen zijn?

Voor ditmaal genoeg. Schrijf mij spoedig. Met vriendelijke groete.

=== 24-10-1876 / 37 (36) ===

WelEd. Heer!

De Heer Kuipers had aan u, evenals aan mij, een vijftal exemplaren gezonden, de eerste die gereed waren, en van u geen bericht ontvangen van de goede overkomst, het voorlopig daar bij gelaten. Nu ik hem uwen brief heb laten lezen, zal hij u nog een vijftal toezenden.

Ik distribueer geene present exemplaren, ik heb daarvan weinig satisfactie gehad, en die de 1e uitgave cadeau gekregen hebben mogen de 2e dan wel koopen.

Ook heb ik met Kuipers gesproken over de aanteekeningen van den Heer Berk; daaromtrent kan hij geen besluit nemen voor en aleer hij het stuk geheel geredigeerd en afgewerkt zal kunnen lezen. Doch mijns inziens behoeft de Heer Berk zich daarmede volstrekt niet te haasten, omdat het voor die uitgave nog veel te vroeg is; die zal meer gepast zijn als eerst het Boek zelf meer algemeen in de publieke opinie erkend wezen zal.

Die theoretische of philosophische behandelingen van de Mythologie bij de Duitsche geleerden beteekenen als bewijsvoering niets, want zij loopen te veel uiteen, of druischen tegen elkander in. Het is daarbij ook zooveel hoofden zooveel zinnen. Elk wil een ander of een nieuw gezichtspunt te berde brengen en ieder heeft evenveel gelijk of ongelijk.

Er heeft in de Couranten gestaan, dat een Letterkundige te ’s Gravenhage zich voorstelt drie lezingen over het OLB te houden. Wie die man is, kan ik nog niet te weten komen en dus ook niet gissen in welken geest hij spreken zal. De Heer Eekhoff maakte mij de opmerking, dat zoo die spreker het boek wilde afkeuren, hij aan ééne lezing wel genoeg zoude hebben, maar zoo hij het boek wilde verdedigen en grondig behandelen, om het in zijnen rijkdom te doen kennen, hij er best drie lezingen aan zoude kunnen besteeden. Misschien is deze opmerking wel juist gezien.

In Duitschland trekt de 2e uitgave reeds de aandacht en uit Leipzig zijn reeds bestellingen ingekomen.

Ik hoop dat de exemplaren aan uwen broeder in Amerika gezonden in goede handen mogen komen.

Het deed mij leed dat ongesteldheid u belet had mij eerder te schrijven. Ik hoop dat gij spoedig geheel hersteld moogt zijn.

Mijn opstel: Leeuwarden, de Middelzee en het oera Linda boek komt eerstdaags in de Friesche Courant.

Wees intusschen vriendelijk gegroet.

=== 2-11-1876 / 38 (39) ===
WelEd. Heer!

Heden zal, gelijk ik vertrouw, de Heer Kuipers u een exemplaar van de Friesche Courant toezenden om die later door eenige afdrukken van mijn opstel te laten volgen.

De brief van Smidt v[an Gelder gaat hierbij terug. In dat verzoek en voorstel kan niet getreden worden. Zoo zoude men wel van u kunnen eischen uw heele HS op te brengen voor proeven met de spectraal analyse. (Vraag uwen apotheker maar wat dat is.) Uit den aanhef van den brief blijkt mij, dat zij op mijne wederleggingen niets hebben in te brengen en daarom dit noodschot doen. Ik geloof niet aan die proef op het aschgehalte, die in het klein op een 100e deel van een milligram zoude aankomen. Laat hem dat eerst probeeren met ander papier, dat hij zelf erkent voor uit de 13e Eeuw afkomstig. Bovendien zoude die proef met een stuk van het HS niets geven, omdat dit papier met eene laag vuil is bedekt, en men bij de verbranding ook het résidu van die smerigheid zoude terugvinden en dus die onbekende stoffen als bestanddeelen van het papier in rekening brengen.

Wat de verklaring van wijlen den Heer Kuipers betreft, die heb ik in het Voorbericht besproken op bl. VIII, en daar kan S[midt] v[an] G[elder] die nalezen. En daarmede punctum.

Het bericht in de Dokkumer Courant Oostergo zal wel afkomstig zijn van den Redacteur [https://fy.wikipedia.org/wiki/Albertus_Samuel_Carpentier_Alting Ds. Carpentier Alting].

Van de buitenwacht is mij gerapporteerd, dat BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] nu wil beweeren dat uw vader zelf het onbegrijpelijk genie zoude geweest zijn, die een boek maakte in een letterschrift, dat hij zelf niet konde lezen en in eene taal die hij zelf niet verstond.!!

Zoo de Heer Berk met zijne aanteekeningen een geschrift opstelt en daarmede als medestrijder optreedt, zal het mij genoegen doen. Doch laat hij het geheel zelfstandig doen, buiten mij om. Er moet geen schijn of zweem van compérage ontstaan.

Voor het oogenblik is het al wel, dat Oostergoo het denkbeeld van grootspraak onder het publiek heeft geslingerd.

Wees vriendelijk gegroet en ontvang dezen met de uwen in welstand.

=== 20-11-1876 / 39 (37) ===

WelEd. Heer!

Wat er al uit het OLB tevoorschijn komt, daar is het end van weg. Dezer dagen heb ik [er] de telegraaf in gevonden, namelijk in beginsel.

Gij leest dat op bl. 80 bovenaan thât hêde thju Moder [https://fryskednis.blogspot.com/2017/05/bisjowath-all-previous-translations.html bisjowath], door mij bij benadering vertaald: dat had de Moeder besteld. Doch wat bisjuwa eigenlijk beteekende, was mij onbekend en volkomen duister. Onlangs vond ik het woord bij Gabbema Verhaal van Leeuwarden bl. 184 in de uitdrukking: De Vetkopers in Oostergo trekken hunnen zijwen op om ’t volk zamen te brengen. En bl. 187, Elk trekt zijn ziow op om de vrienden en bondgenoten bijeen te roepen.

De zijw, ziouwe of sjouw is dus een noodzein of noodvlag die geheschen wordt om veraf zijnden ergens van te verwittigen of voor te waarschuwen. Van dat woord sjouw, komt het werkwoord bisjou'n, seinen. Ik had dus moeten vertalen: dat had de Moeder geseind (getelegrafeerd).

Ik geloof nu ook te weten, wat de Lindaoorden waren en waar Lindahem gelegen heeft. Tusschen Kuinre, Urk en Schokland. De schippers kennen daar nog een plek, het Urker kerkhof genoemd, waaraan zeker eene oude herinnering verbonden is geweest.

Deze bijzonderheden vond ik merkwaardig genoeg om ze u eens opzettelijk mede te deelen.

Wees vriendelijk gegroet.

[P.S.] De oppositie zwijgt als een mof.

=== 7-12-1876 / 40 ===

WelEd. Heer!

In den laatsten brief, die ik het genoegen had van u te ontvangen, las ik dat niet alleen drukke bezigheden, maar ook ongesteldheid de oorzaak was geweest van uw vertraagd schrijven. Sedert dien heb ik u twee brieven, meen ik, geschreven, waarop tot nu toe geen antwoord bij mij is ingekomen. Hierover maak ik mij bezorgd in de vrees dat herhaalde of verergerde ongesteldheid u verhindert aan mij te schrijven. Wees daarom zoo goed eenig bericht aan mij te doen toekomen, is het niet van uw eigen hand, dan door tusschenkomst van iemand anders.

Den 1en dezer ben ik 72 jaren oud geworden en bevind mij voor dien ouderdom zeer welvarende, met uitzondering van wel eens eene gevatte koude tengevolge van het gure jaargetijde. Ik zit mij te verkneuteren, nu de oppositie zoo plotseling zwijgt, en het publiek wel zien en begrijpen moet dat al die luid klinkende aanvallen en bedreigingen, niets zijn dan r...montade [?] en machteloze woede, even als van honden die een voorbijsnellend rijtuig achterna bassen en eindigen met sluipstaartend af te druipen.

Een teekenaar zou daar een mooi prentje van kunnen maken voor den Spectator.

Op het oogenblik heb ik u niets bijzonders mede te deelen. Het doel van mijn schrijven is alleen om eenig bericht te ontvangen en zoo mogelijk gerust gesteld te worden omtrent de gezondheid van u en de uwen. Dit wensch ik hartelijk en voeg daarbij mijne vriendelijke groete.

=== 22-12-1876 / 41 ===

Weled. Heer!

Gisteren las ik in de Haarl. Courant dat gij benoemd zijt tot Commies; ik feliciteer u hartelijk met die bevordering, wijl ik begrijp dat zij u tevens finantieel voordeel zal aanbrengen. Zijt gij nu Chef de bureau in de afdeeling der Administratie waarbij gij werkzaam zijt? Was uw voorganger die oude vriend (zijn naam is mij ontschoten) van uwen vader, over wien deze mij wel geschreven heeft, als degene aan wien hij het eerst het geheim van zijn Handschrift heeft toevertrouwd? Is die man nu gepensioneerd, of is hij overleden?

De Maastrichtsche verslagen zijn nog niet in het licht verschenen, daardoor heb ik ook het stuk van N. Uitterdijk nog niet kunnnen lezen. Van een zijner vrienden heb ik vernomen, dat het krachtigste zijner argumenten tegen den brief van Liko [is dat] die volgens hem niet kon schrijven van 803 jaar naar Kerstenbegrip, omdat de Christelijke jaartelling eerst een paar Eeuwen later zoude zijn ingevoerd en dus in Liko’s tijd nog niet bestond. Als iemand u daarover spreken mogt, onthoud dan dat de Christelijke jaartelling in de Kerk is ingevoerd in het jaar 526 (het jaar 1300 na Rome’s stichting en de jaartelling van Dionysius genoemd is, een geleerde abt te Rome, die dat had uitgerekend. In Engeland is die tijdrekening overgenomen door den Eerwaarden Beda in 720, zoodat de uit Engeland afkomstige geloofspredikers, als Bonifacius en anderen, ze reeds gebruikten en herwaarts mede brachten. Daardoor kon Liko heel goed weten dat die Kersten papekappa een ander begrip haddem van tijdrekening als die de Friezen gebruikten, en dat zij 803 schreven in het jaar 2996 nêi Atland svnken is.

Gij ziet hieruit van wat allooi die Kamper drogredenen op Historisch gebied zijn. Die waanwijze heeren meenen dat zij het onkundig publiek kunnen wijsmaken al wat zij willen.

Ontvang dezen in welstand met uw gezin, en wees gelukwenschend gegroet door

=== 13-1-1877 / 42 (48) ===

WelEd. Heer!

Het verslag (of de Verslagen) van het Congres te Maastricht is eindelijk in het licht verschenen. Doch daarin komen de redevoeringen van de HH BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] en NU [<nowiki/>[[Jurjen N. Uitterdijk|Uitterdijk]]] niet voor. In de plaats daarvan staat er slechts: "De Voorzitter geeft het woord aan den Heer BV om te spreken over het O.L.Boek. Dit stuk wordt hier niet medegedeeld, omdat het door den spreker is terug genomen.

Is dat niet prachtig? De Heeren kruipen in de schulp!

Wij houden het er voor, dat dit wel niet zonder eene wenk van het congres-bestuur en de redactie van het Verslag geschied is.

Ik dank u voor uwe vriendelijke gelukwenschen bij den aanvang van het jaar. Het jaar is echter voor mij al rampspoedig begonnen; de hevige storm van 1 Janry heeft mij een schoorsteen en bijna het halve dak gekost. Er is hier ook omstreeks te 3 uur eene winddruk van meer dan 130 kilo op de _ Meter waargenomen. Het schijnt dat de ergste druk Leeuwarden getroffen heeft en eene soort van cycloon is geweest.

Gisteren heeft het werkkvolk bij mij gedaan gekregen en ik zit nu weer onder een dicht dak.

Ontvang met de uwen mijne hartelijke en vriendelijke groete.

=== 27-2-1877 / 43 (56) ===

WelEd. Heer!

Ik wensch u hartelijk geluk met uwe traktements verhoging en dank u voor uwen brief van eergister, want ik was verlangend iets van u te hooren na de opgewarmde Navorschers kost. Het is het oude en altijd hetzelfde relletje dat sedert meer dan een jaar rondgevent is. Nog moest Johan Winkler het weer eens in de Navorscher herhalen [Kalma 123], en Ds. Leenderts heeft er nog wat bijgevoegd, om ook een cent in het zakje te leggen. De twee beroemde letterkundigen zijn nog altoos de firma BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] en NU [<nowiki/>[[Jurjen N. Uitterdijk|Uitterdijk]]]. De bedreiging: wij zullen den man noemen wordt van tijd tot tijd herhaald, omdat zoo lang zij geen noemen, zij ook niet behoeven te bewijzen, toch hun doel bereiken dat het volk in den waan blijft, dat er zulk een man bestaat of bestaan heeft.

Maar zoodra zij een of anderen naam noemen, moeten zij bewijzen:

# niet dat die man er mogelijk wel toe in staat zou geweest zijn; maar dat hij het werkelijk geschreven heeft.
# uit zijne (nagelaten) geschriften tevoorschijn brengen de papieren, schetsen, opstellen of brouillons, waaruit kan blijken, dat hij met de vervaardiging van een boek in die taal, en dit schrift is bezig geweest.
# dat hij dat geschrift aan uw vader heeft ter hand gesteld;
# hoe het mogelijk was dat uw vader dan niet zou geweten hebben van wien hij dat HS ontvangen had. of
# waarom uw vader dan van dien man niet zou gevraagd hebben om de verklaring en vertaling van dat onleesbare schrift.
# waarom uw vader dan niet aan Verwijs zoude gezgd hebben op welke wijze dat raadselachtig[e HS] in zijne handen gekomen was.
# hoe het mogelijk was dat uw vader in den waan verkeerde een geschrift van zijne tante gekregen te hebben, ’t welk hem door iemand anders was gegeven of toegezonden.

Met een woord, de veronderstelling zelve van eene bedriegerij wikkelt hen in een net van ongerijmdheden en onmogelijkheden, waaruit zij niet kunnen losmaken.

Nog eens, het is niet genoeg een naam op te geven, maar er moet een positief feitelijk en in rechterlijken [zin] geldig en afdoend bewijs geleverd worden, dat de aangewezen persoon dat boek geschreven heeft.

Dat bewijs kan niet geleverd worden. Als zij ook zulk een bewijs in handen hadden, dan hadden zij het al voor meer dan een jaar wereldkundig gemaakt. Zij laten het daarom voorzichtig bij het woord: wij zullen, tot in eeuwigheid, amen!

Dyserink wroet er onder, met Johan Winkler.

Intusschen, zoo lang zij bij hunne taktiek van zullen blijven, kunnen wij niets doen.

Als ik dood was, zouden zij misschien mij de schuld geven; want, zouden ze zeggen, hoe is het mogelijk dat Ottema dat geheele boek zoo haarfijn weet uit te leggen, als hij niet die wetenschap zelf erin gelegd, dat is, het boek zelf geschreven heeft.

Ik hoop dat gij mijn gekrabbel kunt lezen en groet u ten vriendelijkste.

=== 3-3-1877 / 44 (49) ===

WelEd. Heer!

Wat zegt gij wel nu BV [<nowiki/>[[Jan B. Vinckers|Vinckers]]] au bout de son latin, uw vader als den vervaardiger van het OLB aankondigt. Dan is uw vader het grootste genie geweest dat Europa heeft opgeleverd. Een boek te schrijven in een schrift, dat hij zelf heeft uitgevonden en toch niet lezen kan, in een taal waarvan hij zelf geen woord verstaat, en over zaken hem niet het minste bekend is, daar geen mensch iets van weet, en die toch van achtere blijken waar te zijn, - zie dat is nooit of nergens vertoond!

Dat uw vader zoo iets niet kon doen, weet Verwijs even goed als ik, en blijkt zonneklaar uit uw en mijn schrijven aan de Kon. Akademie. Waar komt nu de ongerijmde beweering van BV vandaan?

Jansen te Harlingen is de eerste geweest die de overtrekken op mailpapier in handen heeft gekregen, en die aangezien [heeft] voor het oorspronkelijk handschrift. Knuivers te Enkhuizen heeft eene weduwe Meylhoff bezocht en gesproken, in den waan dat hij uwe oudtante Aafje voor zich had.

Berk heeft geweten dat uw vader zich een woordenboek op Gijsbert had aangeschaft, en daaruit besloten dat deze de Friesche taal verstond, en die kon spreken en schrijven.

Hier heb ik hooren zeggen: O, als de weduwe van C. over de Linden maar eens wilde klappen, dan zou er wel meer aan het licht komen.

Intusschen ben ik blij dat ik u de brieven van uw vader heb terug gezonden, dat de brieven [van] Verwijs bewaard zijn, en dat gij uit die zoo goed als compleete verzameling de nodige uittreksels kunt maken om dien onzin aan de kaak te stellen, zoodra het geschrift van BV in het licht verschijnt. Hier toch zijt gij de man die optreden moet en kunt.

Kuipers is bereid tot de uitgave. Gij zult het dan wel eerst aan mij ter inzage zenden.

Hierbij voeg ik kopie van een brief dien Kuipers voor weinige dagen uit Baltimore heeft ontvangen en die u wel genoegen zal doen.

Wees vriendelijk gegroet, en vaarwel.

[bijlage:]<blockquote>Baltimore 6 Febr. 1877.

Herrn H. Kuipers.

Geehrter Herr!

Trotz der ungüstigen Entschliessung der holländischen Akademie nehmen viele Deutsche in Amerika großes Interesse an dem Oera Linda Buch. Wollten Sie nicht so freundlich sein und mir umgehend mittheilen was die holländische Ausgabe kostet, ferner wo die Englische Übersetzung erschienen ist und was dieselbe kostet?

Ist auch bereits eine deutsche Uebersetzung des Buches erschienen? Ihrer freundlichen Auskunfte entgegen sehend, zeichnet hochachtungsvoll ergebenst

E. Leyte, editor of the German Correspondent</blockquote>Aan dezen brief was nog een naschrift toegevoegd aan mijn adres, waar in de schrijver mij opgeeft, dat in den breeden mond van de Amazonen rivier eene eilandengroep ligt, Inkas eilanden genaamd, en nog heden bewoond door een menschenras met blaauwe oogen en blond hoofdhaar.

Dit bericht was mij van groote waarde, omdat ik tot nog toe niets gevonden had, waardoor ik met eenigen waarschijnlijkheid een punt kon bepalen waar Inka mogt aangeland zijn. Wel vermoedde ik altijd dat hij ergens aan de Noordkust van Brasilien moest terecht zijn gekomen, maar nu is het mij duidelijk geworden, dat de naam dezer eilanden eene herinnering bewaart aan Inka en bewijst hij met zijn vloot daar is verzeild en zich het eerst moet hebben nedergezet. De nakomelinge dezer kolonie bestaande uit Friesen en Finnen hebben zich dan (vooral de laatsten) in verloop van veele eeuwen land inwaarts uitgebreid langs de oevers van de Amazonen rivier, en zijn zoodoende vanzelve gekoomen aan de westzijde van Amerika, waar zij 3500 jaar later in Peru en Chili zijn teruggevonden.

Is het niet opmerkelijk dat iemand in Baltimore zich opgewekt gevoelt om mij een bericht te zenden waardoor een zoo belangrijk raadsel onverwacht wordt opgelost?

Is het niet even opmerkelijk dat nog op die Inka eilanden de Friesche type is bewaard, en in Peru en Chili de Finsche type wordt aangetroffen?

=== 12-3-1877 / 45 (53) ===

WelEd. Heer!

Het deed mij veel genoegen uit uwen brief, heden morgen ontvangen, te zien, dat gij bij het losbreken van den storm zoo bedaard en goedsmoeds zijt. Ik ben dat trouwens even zeer. De scène met Dyserinck herinner ik mij zeer goed. Uw vader heeft mij dadelijk, den volgenden dag, het geheele gesprek, heel van den rooster, mede[ge]deeld. Dien brief vindt gij onder de overige.

De Spectator van Saterdag hebt gij gelezen. Wat een zamenraapsel van ongerijmde leugens! b.v. dat uw vader zijn heele leven ter zee gevaren, en uit China een voorraad van Chineesch papier medegebracht heeft.

Kan Dyserinck dat soms geschreven hebben? Welk aandeel kan de Heer Berk aan de zoogenaamde nasporingen van BV hebben?

Van de Deventer Courant dd. 2 Maart j.l. [JJK 142] merk ik dat gij nog geene kennis draagt. In het bijvoegsel daarvan komt een brief voor, die in kopie hiernevens gaat. Wij geloven hier dat hij uit de pen van Prof. Vitringa is gevloeid.

Het geschrijf van BV moet eergister de pers hebben verlaten. Ik verwacht het ieder oogenblik, want Kuipers heeft den uitgever verzocht het onmiddellijk per post te zenden.

=== 16-3-1877 / 46 (50) ===

WelEd. Heer!

Het verhaal vol jammer, leugen en bedrog, dat de Spectator verleden zondag heeft opgedischt [Kalma 146] en zoo gretig door het Handelsblad het Nieuws van den Dag enz. is overgenomen [Kalma 147], was in den loop dezer week het onderwerp van alle gesprekken. Men vroeg elkander af, wat zal Ottema daar nu wel toe zeggen? En zie daartoe vond ik de beste gelegenheid. Gisteravond hadden wij vergadering van het Friesch Genootschap en daar heb ik eens mijn hart lucht gegeven, door bijna een uur lang het woord te voeren om de ongerijmde leugens waaruit dat stuk is tezamengeflansd, in het licht te stellen. Daarbij heb ik gereleveerd, hoe die schrijver hoe weinig van de zaak weet, dat hij niet eens den naam kent van den man over wien hij spreekt, hem noemende Gerrit O.d.L. Ik heb opgemerkt, dat zoo Gerrit O.d.L. het boek had gemaakt, Cornelis O.d.L. het altans niet heeft gedaan.

Ik heb gesproken over de reizen van uwen vader, die daar heet vroeger altijd ter zee gevaren te hebben; over de scheve voorstelling van Verwijs' bezoek aan den Helder; over de werkplaats, waar het bewuste boek gefabriceerd is, en opgemerkt dat Verwijs, als hij dat zoo bevonden had, terstond wel had kunnen zien, waar hij aan toe was; over het zoogenaamde chineesche papier, dat reeds eene uitvinding was van Ds. van Limburg Brouwer in de Spectator, en dat men in elken theewinkel kon vinden (dat had uw vader dus niet uit China behoeven mede te brengen) enz. enz. enz.

Als toegift heb ik vermeld het bezoek van den Heer Knuivers bij de Wed. Meylhoff, zonder te weten dat uwe oudtante Aafje al sedert 26 jaren dood was. Tot toelichting van het gesprek heb ik tenslotte nog voorgelezen uwen laatsten brief van den 10 dezer.

Maar nu nog iets van groot belang. De zwarte leeuwen van Apollonia bij de Marsaten zijn in Zwitserland teruggevonden! Die zaten mij og altijd dwars in de maag, schoon ik voor mij zelf gerust was, dat die te eeniger tijd wel eens voor den dag zouden komen; want het OLB liegt niet!

Mr. J. Dirks namelijk deelde aan de Vergadering mede dat hij onlangs een brief uit Zwitserland van een zijner préhistorisch Congresvrienden had ontvangen, meldende dat men daar, bij het doen van opgravingen, in een beenderenhof onder de overblijfsels van allerlei dieren (en menschen) ook beenderen van leeuwen had ontdekt, en wel van eene bijzondere soort, die thans is uitgestorven. Dat is voor ons eene kolossale ontdekking! en met die heuchelijke tijding wil ik dezen sluiten.

Ontvang mijne hartelijke groete in blijdschap.

=== 23-3-1877 / 47 (52) ===

WelEd. Heer!

Uw vader heeft het Handschrift niet kunnen ''schrijven''. Dat schrift is niet van zijne hand.

Daartoe schreef hij veel te slecht en gebrekkig. Vergelijk de oudfriesche woorden veelvuldig voorkomende in zijne talrijke brieven aan mij met de letters van het HS en zie dat zij niet dezelfde hand kunnen zijn.

Zelfs de karakters van de cliché’s op mailpapier verschillen te veel van het origineel Handschrift, dan dat beide van één en dezelfde hand kunnen wezen.

Dat is onmogelijk!

Onderwerp dit aan welke expertise gij wilt en gij zult dit erkend zien.

De Nieuwe Rotterdammer Courant heb ik nog niet kunnen bezitten, dewijl ik geene societeiten bezoek. Maar ik zal die wel spoedig krijgen. Ik ben zeer verlangende naar uw opstel.

Het boekje van BV tracht de waarschijnlijkheid te betoogen, maar bestrijdt de waarheid d.i. het feit zelf niet.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 25-3-1877 / 48 (57) ===

WelEd. Heer!

Verleden Dingsdag ontving ik het schotschrift van BV terwijl ik aan tafel zat. Na den eten las ik het dadelijk, en legde het volkomen gerustgesteld weer uit handen. Want ik had gezien 1o dat al die omhaal van drogredenen niet kon strekken tot een bewijs dat uw vader het HS gemaakt heeft; 2o dat hoogstens een onkundige erdoor in den waan konde gebracht worden, dat uw vader knap genoeg was om zulks te doen, maar 3o dat elk deskundige uit die pompeuse opsomming van de boeken, waaruit de bibliotheek uws vaders bestaan heeft, kon zien, dat niemand met behulp van dien apparatuur, al had hij het geheele woordenboek van Richthofen van buiten geleerd, niemand, zeg ik, in staat kon zijn, om drie regels van het OLB bijeen te zoeken.

Voorts zag ik dat van den historischen inhoud des OLBs in al die boeken geen woord te vinden was.

Dit gevoelen deelt het Bestuur van het Friesch Genootschap.

Ik keer de redeneerinmg van BV om, en zeg: omdat C.o.d.L. geene andere boeken had dan deze, kon hij het OLB niet opstellen.

Aan den anderen kant was ik blijde dat BV zoo positief beweert dat C. het boek geschreven heeft, want nu komt de gansche kwestie terug op één punt, heeft C.o.d.L. dat HS kunnen schrijven?

Daarom schreef ik u vrijdag terstond mijn antwoord op deze vraag.

Ik heb dat denkbeeld ook reeds aan verschillende persoen op de photographiën aangewezen, en ieder erkent de juistheid mijner opmerkingen. Wees gij nu zoo goed, op een blad mailpapier voor mij facsimiles te maken van de Friesche woorden die [in] de brieven van uw vader aan mij voorkomen.

Uwe verontwaardiging uitgedrukt in uwe letteren van den 22 (gister namiddag bij mij ontvangen) gevoel en deel ik volkomen. Doch tracht gij maar tot bedaren te komen. Wij zijn, als ik mij niet bedrieg, vlak voor den mond van den haven.

Uw grootvader Jan schijnt van het HS geweten te hebben, al was ook de oudheid van uw geslacht hem persoonlijk geen pijp tabak waard.

Hiernevens heb ik voor u opgeteekend den korten inhoud van hetgeen ik Donderdag voor acht dagen bij het Friesch Genootschap gesproken heb.

Met vriendelijke groete.

=== 3-4-1877 / 49 (58) ===

WelEd. Heer!

Ik heb een woordenboek op het OLB gemaakt. Daartoe heb ik [een] doorschoten exemplaar van Hettema’s woordenboek genomen en daarbij de woorden opgeteekend eerst die uit de eerste afdeeling, en daarna in een tweede exemplaar die uit de tweede afdeeling. Nu ik alles bijeen verzameld heb tot één geheel, kan ik die doorschoten exemplaren wel missen, en zend u deze ten geschenke. Daarin kunt gij met een oogopslag zien, hoe ontzettend groot getal van woorden uw vader in zijn boeken niet kon aantreffen, en hoezeer deze hem in den steek lieten als hij met behulp daarvan het HS had willen vertalen (hoeveel als hij het boek had willen schrijven.)

Eene belangstellende aankondiging van het OLB vind ik in Macmillans Magazine, No. 210, April 1877, bl. 461. De steller, Rev. William Barnes (die het mij toezond) vindt het boek hoogst belang[rijk] voor Old Englands oudheden en taal, hij vindt onder anderen op bl. 24 in het voorschrift van Fæsta de tot nog toe onbekende oorzaak en reden, waarom de Engelsche matrosen een bijgelovigen afkeer hebben van op Vrijdag uit te zeilen.

Dit Magazine wordt uitgegeven bij Macmillan & Co. Londen.

Dr. Vitringa heeft in het Bijvoegsel van de Deventer Krant 30 Maart een artikel over B[eckering] V[inckers] brochure [Kalma 163].

Ontvang deze bezending in welstand met mijne vriendelijke groet.

=== 5-4-1877 / 50 (59) ===

WelEd. Heer!

Als de Heer van Loon wenscht een gedeelte van het HS op de tentoonstelling te zien, dan had hij in de vergadering van de Commissie, waarvan hij lid is, een voorstel moeten doen, om den Heer o.d.L. officieel uit te nodigen dat in te zenden. Zal het HS op de tentoonstelling verschijnen, dan moet het niet den schijn hebben van uwe zijde of op uwen wensch te geschieden. Ik heb daartoe ook al een wenk gegeven. Doch tevergeefsch. Onze President Hr. J. Dirks was er tegen, omdat hij vreesde de Tentoonstelling aan den toorn der Kon. Akademie en den spot des Spectators bloot te stellen. Toen heb ik er niet op aangedrongen, en gezegd : dan zal het ook niet gebeuren. Dit is ook Kuipers volkomen met mij eens. Het moet eene eer zijn voor de Tentoonstelling en niet voor het HS Aan de bezitters van bijzonder belangrijke voorwerpen zijn afzonderlijke uitnodigingen gezonden, dat is aan u niet geschied en daarom kunt gij gerust geene notitie van de tentoonstelling nemen.

Laat nu maar onder het Publiek de vraag opgaan: waarom is het HS hier niet geëxposeerd? dan heeft de Commissie het aan zichzelf te wijten.

Ik zal dit ook aan den Heer van Loon wel beduiden, dat men geene paarlen voor de zwijnen behoeft te werpen.

Ik vertrouw, dat gij gister met de expeditie van VG&L [Van Gend & Loos], een pakje van mij hebt ontvangen.

Wat is er van het verhaal, door BV bl. 31 medegedeeld, van den Heer Munnik? Mij komt het voor een leugen te zijn. Het HS kan niet in het bezit uwer grootmoeder geweest zijn.

Indien no. 92 Volney Les ruines soms nog in uw bezit is, dan verzoek ik het voor eenigen tijd ter leen te hebben. Ik wensch dat boek te lezen, maar kan het hier nergens bezitten.

Kent gij ook een Heer Berghuis? In een Emder Tijdschrift vind ik vermeld dat het Hist. Verein twee afdrukken van een zegel der familie van de Linde aan het Nieuwediep ten geschenke heeft ontvangen van den heer Berghuis. Doe daar eens onderzoek naar.

Achter het uitschrappen van het jaartal op den titel[bladzijde] van Volney No. 37 kan geene denkbare bedoeling schuilen. Waarschijnlijk was dat jaartal vroeger reeds door Stadermann uitgeschrapt.

Uw vader is indertijd slechts 2 à 3 uren bij mij geweest met Siderius en vrouw (een kopje thee drinken). Het gesprek liep uitsluitend over het HS en zoo was er voor uw vader geene gelegenheid om van Volney te spreken, zoo hij al toen aan dat boek heeft gedacht. Mij was dat boek onbekend.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 12-4-1877 / 51 (60) ===

WelEd. Heer!

Ik heb het boek van Volney, (verveelend als Télémaque zaliger) doorgelezen, maar daarin niets gevonden wat afbreuk kan doen aan het OLB Wanneer Volney als beginsels der natuurlijke staatkunde stelt liberté, égalité en justice, dan is dan geen uitvinding van hem, noch van den geest der Fransche révolutie, maar van het menschdom zelve. Overal waar de menschen begonnen zijn zich te vereenigen tot eene maatschappelijke zamenleving, daar zijn zij uitgegaan van de begrippen persoonlijke vrijheid, gelijkheid van rechten en plichten, en gemeenschappelijk eigendom.

Deze socialistisch, communistisch democratische republiek staat aan het hoofd van de geschiedenis des menschelijken geslachts. De voorstelling die het OLB in Frya’s tex geeft van den aanvang der geschiedenis van Frya’s volk is niets anders dan eene beschrijving van een bestaande toestand. En die voorstelling is zoo natuurlijk, eenvou-dig en duidelijk, zoo praktisch, dat zij uit het leven gegrepen en naar de natuur geschilderd moet zijn.

Het grootste bezwaar uit Volney getrokken is de geschiedenis van Buda. Maar die heeft bij Volney geene de minste gemeenschap met het geschrift van Dela Hellenia.

Bij Volney is de Buda sage reeds geheel onder den invloed der prediking van het Christendom, blijkbaar uit b.v. de wonderdadige geboorte uit eene maagdelijke moeder, de imitatie van den Bethlehemsen kindermoord enz. pag. 163-164.

In het OLB is dat gansch anders: daar beteekent ook de naam Buda buidel, schat.

Bij V [Volney] p. 262, bestaan, wetenschap Krisen herder, bij V. p. 227 Chrisen de behouder.

Van Gautama weet het OLB niet. (’t was anders een mooi friesch klinkende naam voor den Fryas Stjurar, dien vriend van Buda).

De naam Jês heeft Volney uit traditions sacrées et réligieuses, als bijaam van Buda. Het OLB geeft Jes-os op als den eersten en eigenlijken naam van dezen persoon, en Buda als een bijnaam. Zie mijne Gesch. Aant. bl. 28 volgg.

Bij Volney p. 257 is de chineesche naam Fôt eene gewijzigde uitspraak van Bodd of Boudd. Het OLB zegt FÒ (foei) is een scheldnaam valsch.

Welk een verschil, en dat alleen reeds omtrent den naam!

Het OLB staat in geene gemeenschap met Volney, evemin als Volney het OLB gelezen heeft.

Ik hoop dat deze korte opmerkingen voor u duidelijk zijn, anders vraag maar. Met vriendelijke groete.

=== 22-4-1877 / 52 (61) ===
WelEd. Heer!

Uw opstel tot weerlegging van BV’s beweeringen heb ik ontvangen en met veel genoegen gelezen, het is flink, knap en tevens bedaard en waardig geschreven. Wij zullen het spoedig ter perse zenden en vinden het raadzaam er geen ander stuk aan toe te voegen. Uw geschrift heeft een bepaald doel en strekking, is in zichzelf een volledig geheel, en moet dat blijven. De studie van den Heer Berk, op de waarde waarvan ik niets wil afdingen, is geheel heterogeen van uw opstel, en zoude hieraan eene nadeelige werking geven. - Al wil de Heer B. u nog zoo dringen om zijn studie onder onze vlag in de wereld te zenden, wij mogen daarin niet toestemmen. Wij hebben genoeg te doen, met de besturing van ons eigen schip en kunnen daarbij geen ander vaartuig op sleeptouw nemen. De Heer Kuipers is dit volkomen met mij eens. Bovendien is hij als uitgever hier ten sterkste tegen. Uwe brochure moet zooveel mogelijk verbreid worden, en daartoe zoo goedkoop mogelijk in den handel worden gebracht. Het [wordt] zoo wat 2½ vel druk en zal dan 30 cent moeten kosten. Een grooter omvang en hooger prijs zouden het debiet belemmeren. Dat mag niet en is lijnrecht strijdig met belang der zaak.

P.S. Het oude boek waarvan de Heer Munnik spreekt is stellig het MS van Worp van Thabor geweest. Dit MS was ook afkomstig van uw overgrootvader, maar uw vader heeft, mijns wetens, nooit gezegd dat hij dit van zijn tante Aafje heeft ontvangen en berustte, als niet onder het geheim begrepen, bij zijne moeder, na wier overlijden het van zelfs in zijne handen gekomen is.

Zie dat MS nog eens na; misschien vindt gij daarin eene of andere aanteekening.

=== 24-4-1877 / 53 (63) ===

WelEd. Heer!

Verleden Woensdag avond vertelde de Heer Miedema mij al dat in zijne Courant een stuk voorkwam van den Heer Siderius met een brief aan Verwijs, waar deze van zoude opfrisschen. Al dadelijk vertrouwde ik het niet, omdat ik wist, dat Siderius niet geschikt was om de pen te voeren. En den volgenden morgen kwam dat ook net zoo uit. Maar wat het ergste is, in dien brief van Verwijs is midden in een volzin, een paar regels overgeslagen, zoodat die periode onzin geworden is. Ik tenminste kan er niets van begrijpen, en niet eens gissen wat er uitgelaten kan zijn.

Ik heb Miedema daar opmerkzaam opgemaakt, en hem beduid dat hij, als hij weer iets van dien aard voor de courant kreeg, mij dat vooral eerst moest laten zien. Daarop zeide M. mij dat Siderius zijn opstel gegeven had aan Jansen te Harlingen, den redakteur van de Courant. Of nu de fout bij J. schuilt of bij S. kan ik niet zeggen. Maar wat zal Verwijs opspinnen over verminking van zijn brief! Dat heeft men van ontijdige hulp van onhandige vrienden!

Met veel genoegen heb ik het stuk van G. Dekker in Euphonia [Kalma 172] gelezen. Hij heeft BV netjes uitgekleed. Het is opperbest dat zulk eene weerlegging eens van dien kant komt.

Uw stuk moet daar nu zoo spoedig mogelijk volgen. De eerste 16 pagina’s zijn gistermorgen reeds in handen van den zetter gegeven. Laat mij daar nu maar voor zorgen en geef mij de vrijheid om er nog een of ander in te lasschen, dat ik in mijn vorige brief al heb medegedeeld.

In de Saturday review March 24, 1877 is een stuk opgenomen: the last of the oera Linda book, gebaseerd op de laatste verklaringen van Verwijs en de Beer in de Spectator. De schrijver stelt als zeker, dat uw vader (Gerrit over de Linde) bezeten en gebruik gemaakt heeft van:

* De Grave, République des Champs Elisées (Gent 1806.)
* Rudbeck, Atalantica sive Manheim (Upsala 1679-89).
* J. Lipsii Epistolae (Lugduni 1616).

want dat die boeken blijken te zijn de bron en oorsprong of the most excentric ideas of the oera Linda book.

Nu kunnen de lui bij BV lezen dat juist deze boeken in uw vaders bibliotheek niet gevonden zijn!

Voor ditmaal genoeg.

Met vriendelijke groete en het stuk van G. Jansen afwachtende

=== 4-5-1877 / 54 (65) ===

WelEd. Heer!

Ten vriendelijkste dank ik u voor de toezending van het boekske van G. Jansen [Kalma 166]. Het is wel wat mager uitgevallen, maar de bedoeling is goed, en het kan veel goeds uitwerken, juist omdat de oppositie tegen BV hier komt van een zijner bondgenoten. Zoo is het ook gelegen met het stukje van D. Dekker in Euphonia, dat veel sensatie heeft gemaakt.

Dezer dagen is mij iets in den zin gekomen ten opzichte van BV’s beschuldiging bl. 3 van een sluw beraamd plan.

Uw vader had niet een plan om het HS publiek te maken of in druk uit te geven. Wel had hij op aandringen van Verwijs, en toen de inhoud hem nog onbekend was, eerst daarin toegestemd, maar toen hij later ondervond hoe zeer deze hem teleurstelde door van zijnen kant zijne belofte niet te vervullen, meende uwe vader ook aan die gegeven toestemming niet meer gebonden te zijn. Lees gij eens onze brieven uit het begin van '71 (meen ik) over, dan zult gij zien hoe hij zich met hand en tand tegen mijn plan van uitgave heeft verzet. Dat doet iemand niet die de wereld wil misleiden, die zoude de gelegenheid om zijne misleiding uit te voeren juist met beide handen aangegrepen hebben. Kuipers en ik hebben hem bijna moeten dwingen, en daarbij zijn harde woorden gevallen.

Hoe een gedeelte van uwe kopij bij den drukker is zoek geraakt, is mij een raadsel. Het was gelukkig tot op een stuk van bl. 32 na afgezet. Ik herinnerde mij, dat daar gestaan had een argument omtrent Neptunus afgeleid van Neef Teunis, en kon dus de ontstane gaping aanvullen, zoo al niet woordelijk, dan toch zakelijk. Indien gij dus uit uw kladschrift dat fragment niet hebt kunnen herstellen, dan kan de bewijsvoering toch nog terechtkomen.

Het idee om Dr Buma te Makkum te noemen is het eerst bij mij opgekomen. Ik schreef dit voor de grap aan den Heer R. Kingma, en deze, een Makkumer, heeft het uitgewerkt voor de Deventer Courant, als een tegenhanger der Logica van BV en om te toonen dat met zulk een soort van argumentatie alles bewezen kan worden, wat men begeert.

Nevenstaand uitknipsel las ik uit de Friesche Courant van 30 April.

Wie is die oom Leendert o.d.L.? en wie kan die neef te Kooten wezen?

Met zeer vriendelijke groete.

[P.S.] Op bl. 37 aan te vullen: verschillende geschriften mijns vaders, deze is hier boven, op bl. 27, mijn inziens, voldoende verklaard. Men vindt echter daarbij een groot bezwaar in vreemd klinkende naamsafleidingen. Maar in welke oude kronijken, ja zelfs bij Grieksche en Latijnsche schrijvers, ontmoet men die niet. Evenals alle beoordeelaars die het OLB niet kennen, ergert de Heer BV zich aan eene afleiding Neptunus van Neef Teunis. Doch juist hierdoor verraadt hij zelf dat hij het OLB niet heeft gelezen, want als hij het geheele boek had doorgelezen, dan had hij moeten opmerken, dat de naam Neptunus daarin nergens te vinden is. Evenmin zoude men daarin den naam Brama of Bram daarin ontmoet hebben.

Deze laatste mag in een der opstellen van C.o.d.L. ergens gebruikt zijn en in het werk van Volney evenzeer voorkomen, doch dat kan het OLB niet helpen.

=== 24-4-1877 / 55 (54) ===

WelEd. Heer!

Hierbij zend ik u het geschrift van den Heer Berk terug. Ik voor mij heb het met genoegen en belangstelling gelezen, even als gij, maar dat komt daarvandaan dat wij het begrijpen. Doch ik moet er bij voegen, en dat zult gij een oud man niet euvel duiden, - ik vrees dat het voor het geëerde publiek niet zoo verstaanbaar wezen zal als voor ons. Altans in dezen vorm, zoo als het nu is, gelijkt het eenigzins op Rabeners Hinkmar von Repkow, Noten ohne Text! Het is waar, hier is wel eene tekst, maar om de noten te waardeeren dient de lezer eerst het geheele OLB in zijn hoofd te hebben.

Als ik een raad mag geven, dan zeg ik: houd deze ammunitie nog wat in het magazijn, totdat er eene attaque op den inhoud van het OLB geschiedt, bij voorbeeld, als NU [Nanninga Uiterdijk] soms nog eens weer komt opdagen, of iemand anders eene poging waagt om het fort Mythologie te bestormen.

Doch dit geef ik slechts als mijne opinie, die ik niemand wil opdringen.

Wees vriendelijk gegroet.

P.S. Mijn brief van gisteren heeft u, hoop ik, gerustgesteld omtrent de uitgave van uwe brochure; die komt in orde. Kuipers heeft ze in het Nieuwsblad van den Boekhandel geannonceerd.

=== 19-5-1877 / 56 (64) ===

WelEd. Heer!

De uitgave van uwe verdediging vondt goeden bijval. Wie ik er naar vroeg, vonden het boekje goed geschreven en hadden het met genoegen gelezen. Ik heb een exemplaar gezonden aan Dr. Vitringa in vertrouwen, dat hij er wel wat van zeggen zal in de Deventer Courant, evenals hij de brochure van BV heeft besproken.

Altijd nog bezig met nasporen, overdenken en verzamelen, heb ik dezer dagen weer eene opmerking uitgewerkt, die ik u hiernevens toezend. Zij is ten opzichte van het schrift wel van belang, vooral omdat Suffridus Petrus, de scriptoribus Frisiae, in den aanvang vermeldt, dat Friso verschillende geschriften heeft nagelaten, en daaronder ook een reisboek en verhaal van zijn leven; dat hij die geschreven heeft in de Friesche taal en met Grieksche karakters, en dat zijne opvolgers even zoo hebben geschreven tot aan den tijd toe dat het Romeinsche letterschrift in Germanie in zwang is gekomen.

Hij vermeldt daarbij niet hoe of vanwaar hij dat heeft vernomen, (dat is zoo zijne gewoonte niet) maar hij kan dat niet uit zijn duim gezogen hebben.

Er moet wel iets tot zijne kennis gekomen zijn van Friesche aanteekeningen uit den tijd waarin de ovira Linda’s schreven, en dat reisboek (over den tocht uit Indie naar Friesland) kan wel in verband staan met het dagboek van Ljudgert.

Men heeft wel altijd zulke berichten van Suffridus voor fabeltjes gehouden, maar het kan wel eens blijken, dat er onder die fabeltjes meer waarheid schuilt als men vermoedt. Ook wordt het erkend dat Suffr. Petrus nooit loog, maar hetgeen hij schreef uit vroegere berichten had overgenomen.

Ontvang deze letteren in gezondheid en wees vriendelijk gegroet.

P.S. Ik heb een misschien wel onbescheiden verzoek: mag ik dat exemplaar van Volnay wel houden, als een aandenken aan uwen vader?

=== 31-5-1877 / 57 (55) ===

WelEd. Heer!

Hartelijken dank voor de moeite die gij genomen hebt, om uit uw vaders brieven de Friesche woorden over te trekken. Zij zijn mij onontbeerlijk voor de schriftvergelijking, waarover ik in mijn voorlaatste brief heb geschreven. Het argument, daaruit getrokken heb ik publiek gemaakt in de Friesche Courant, en wordt ter overname gezonden aan de Heldersche, Groninger, Deventer, Utrechtesche, Rotterdammer en Amsterdamsche Couranten.

BV heeft door de opsomming van de boeken, die uw vader bezat, zijn eigen glazen ingegooid. Niet alleen omdat uw vader met dat beetje boeken geene bladzijde van het HS kon zamenstellen, maar nog meer omdat het blijkt dat hij juist die boeken niet had, die hij moest hebben, als hij het voornemen had, om orde en licht te brengen in den duisteren chaos van Friso’s sagen bij Occo Scarlensis, Winsemius, Suffridus, Petrus, Furmeriuus, Hamconius, enz.

Dat waren de boeken die de kern van zijne bibliotheek hadden moeten uitmaken. BV had even goed de vraag kunnen stellen: wie heeft het Oude Testament geschreven?

Van alles wat ik u schrijf moogt gij vrijelijk gebruik maken, waar het u kan dienstig zijn.

Ik maak u opmerkzaam op BV bl. 30, waar hij eene tegenstrijdigheid zoekt in de woorden: ik wilde het prul haast niet aannemen, en: zoo blij alsof ik een goud horlogie gekregen had. Doch let er op: er staat voor ik stelde mij zoo blij aan, alsof enz. Dus voor het uitwendige tegenover tante A. blijdschap, maar inwendig teleurstelling. Dat strookt volkomen.

Hoe toevallig is het geweest dat uw grootvader Jan op de korvet Nehalennia gediend heeft! Dat hij tot den Heer Wijs nooit van een HS gesproken heeft, bewijst niet dat hij van het HS niets wist. Hij kan er wel van geweten hebben, maar hem was op dat punt het zwijgen opgelegd. Zijn vader Andries wist wel dat zoon Jan er geen prijs op stelde, en bestemde het juist daarom voor kleinzoon Cornelis.

Als de aandacht van BV eens op die Nehalennia gevallen was, dan had hij daaruit ook al een argument kunnen distilleeren. Doch hij heeft het OLB niet gelezen. Zie bl. 74 de noot Neptunus van Neef Teunis. Al wie het boek gelezen heeft, moet weten dat de naam Neptunus daarin nergens te vinden is.

Gij hebt mij (dat ik weet) niet geschreven, dat uwe stiefmoeder hier te L. woont bij den Heer Swarts. Ik had wel opgemerkt, dat zij niet bij den Heer Toens was gekomen. Doch haar tegenwoordig verblijf was mij onbekend.

Ontvang mijne vriendelijke groete.

=== 10-6-1877 / 58 (66) ===

WelEd. Heer!

Door den Heer F. Leyte te Baltimore, uitgever des Deutschen Correspondenten, is mij een Exemplaar van dit dagblad toegezonden, in welks Beiblatt een stuk voorkomt, dat van groot belang is voor het OLB als bijdrage tot de bewijzen voor zijn echtheid en geloofwaardigheid. Ik heb dat stuk vertaald en zend van die vertaling hiernevens een afschrift aan u toe.

Ik bedank u ten zeerste voor het geschonken exemplaar van Volney.

De Heer E. van Geertruijen heeft vroeger ook wel aan mij geschreven over die oude wachtorens aan de kusten van Ierland en Sardinië; ik kan niet geloven dat zij iets hebben uit te staan met de Burchtorens van Fryaskinderen, maar houd ze voor het werk van Findas volken.

Van opgravingen op Texel verwacht ik niets.

Of NU [Uitterdijk] iets in ’t schild voert, kan ik niet gewaar worden.

Wat Dyserinck denkt te schrijven, zullen wij gerust afwachten.

Wees vriendelijk gegroet.

=== 20-6-1877 / 59 (67) ===

WelEd. Heer!

Het verheugt mij dat gij ingenomen zijt met de mededeelingen van den Heer F. Luyk; vindt gij gelegenheid om die in het Feuilleton der Heldersche Courant openbaar te maken, doe dat dan maar terstond zonder naar de verschijning van Berk’s stuk te wachten.

Wat V. wil bewijzen vat ik niet. Al vindt hij op bl. 168 iets dat hem voorkomt niet te strooken met bl. 104 wat bewijst dat tegen de zaak, of tegen het boek? Ljudgêrt schrijft meer dan 12 eeuwen nadat de Landengte van Suez gevormd is (zie bl. 164; het berigt van die vorming zelve bl. 104 is bijna een gelijktijdig verhaal. Na zulk eene tusschenruimte van tijd zou eenig verschil in de opgave niet vreemd zijn. Is nu de voorstelling van Ljudgert onduidelijk, dan is dat niet de schuld van Frêthorik die slechts het ontvangene mededeelt. Wat er bovendien tijdens die zelfde katastrophe meer oostwaarts in Zuid-Azië is voorgevallen, daarvan is niets gemeld.

Evenmin begrijpt ik wat hij halen wil tegen het boek uit mijne opgaven omtrent Jes.os.

Ik heb alleen aangewezen dat de opgaven van Volney verschillen van die in het geschrift van Dela Hellenia en dat de eene niet uit de andere overgenomen kunnen zijn, evenmin als dat beide uit een gemeenschappelijke bron herkomstig kunnen wezen.

Maar ik zal de verschijning van B’s brochure afwachten. Het komt mij steeds voor dat B. geen het minst begrip heeft van wat men door de echtheid van een boek of handschrift verstaat.

Wees intusschen vriendelijk gegroet.

=== [na 22]-8-1877 / 60 (68) ===

WelEd. Heer!

Het deed mij veel genoegen uwen brief van 21 dezer te ontvangen. Ook ik had in langen tijd u niet geschreven, omdat alles stil was, en bovendien wegens onze druk bezochte Tentoonstelling.

Dank voor het toegezonden exemplaar van de Heldersche Courant.

De Heer E.v.G. heeft mij ook meermalen geschreven over opgravingen op Texel. Vroeger zijn daar opgravingen gedaan, en Romeinsche oudheden gevonden. Maar als men meer wilde zoeken, dan zoude het heele eiland moeten afgegraven worden tot beneden laagwater getij.

Den aanval van Berk zal ik gerust afwachten. Hij is boos, omdat ik al zijn vroeger geschrijf niet heb willen overnemen. Zijne redeneering berust op de valsche aanname dat het boek door één persoon, op één tijd geschreven is, en over ééne historischen toestand zoude handelen. Maar de aanwijzing van verschillende tijden door verschillende schrijvers geeft geene tegenspraak. Het verlies van de Zuiderlanden, de opstand van Kalta (bl. 86), het verlies van de Noordelijke landen door de voortdringende rooftogten van den Magy (bl.110) verdeelt het geheel in drie groote tijdperken onder zeer verschillende omstandigheden en in zeer verschillende toestanden, en de daardoor veroorzaakte veranderde staat van zaken geeft natuurlijk een zeer groot verschil van voorstelling. Maar daarom spreekt het boek zichzelf niet tegen.

Over uwe brochure bewaart men het stilzwijgen, dat is juist een bewijs dat men ze niet weerleggen kan. Wees dus van dien kant gerust en wacht bedaard af wat daar komen zal.

Ontvang mijne vriendelijke groete met dezen in welstand.

=== 19-1-1878 / 61 (70) ===

WelEd. Heer!

Ik begin mij wat ongerust te maken of de exemplaren mijner Aanteekeningen, die de Hr. Kuipers u eerst door de Boekverkoopers correspondentie en daarna nog eens over de post heeft gezonden wel bij u zijn ontvangen, of waar die kunnen gebleven zijn. Wij hebben altans omtrent dien ontvangst geenerlei bericht gekregen.

Daarenboven heb ik voor een dag of tien u al een brief geschreven en hierover, en over het gemeene prulschrift van Gallee [JJK 190]. En ook daarop is tot nog toe geen antwoord bij mij ingekomen.

Wat kan toch van dit een en ander de oorzaak of de reden zijn? Wordt onze correspondentie misschien op het Postkantoor onderschept? De Directeur hier, Ilpsema Vinckers is, meen ik, een broeder van den Kamper BV. Het is mij volstrekt een raadsel. Ik hoop tenminste, dat niet ongesteldheid u belet te schrijven.

Daarom verzoek ik u vriendelijk mij, op welke wijze dan ook, al is het maar met eene briefkaart, te doen toekomen, den mij uit de onzekerheid te redden.

In de hoop dat deze brief u in handen mag komen, groet ik u en de uwen ten allervriendelijkste, onder toewensching van alles goeds.

=== 3-1-1879 / 62 (42) ===

WelEd. Heer!

Hartelijken dank voor uwe vriendelijke begroeting bij den aanvang van het jaar. Het afgeloopen jaar heeft geene aanleiding gegeven tot briefwisseling. Doch dat is niet omdat het OLB wordt doodgezwegen, maar doordat wij beide met onze laatste geschriften aan het laatste woord zijn gebleken, en de bestrijders tot zwijgen gebracht hebben.

In de wetenschap is dat veel, is dat de overwinning.

Voor eenige maanden heb ik eene nieuwe ontdekking gedaan, dat ik namelijk op bl. 80 bovenaan, een woord beter had kunnen vertalen.

Er staat thæt hêde thyn moder bisjowath. Dat werkwoord [https://fryskednis.blogspot.com/2017/05/bisjowath-all-previous-translations.html bisjowath] was mij onduidelijk. Doch ik ontmoette bij Gabbema het woord ziouw of sjouw, als noodvlag of noodsein, ’t welk van de stinsen en torens opgestoken werd als er onraad was. Bij de zeelieden is dat woord, meen ik, nog in gebruik en bekend. Ik had dus kunnen vertalen dat had de moeder geseind. Hierin vind ik het eerste bericht van een middel tot kennisgeving op verre afstanden; met andere woorden van eene prehistorische telegraaf.

Deze vondst is hier door veelen met groote belangstelling opgenomen.

Het heeft mij verheugd uit uwe brief te kunnen besluiten dat het u en uw gezin welgaat, en wensch u daarbij verder zegen en voorspoed in alle opzichten.

Vergun mij dezen brief te sluiten, dewijl het schrijven mij vermoeit.

Met achting en vriendschap,

(De heer Ottema overleed op 19 maart 1879)

== III. Overig ==

=== 12-10-1874 / 9 ===
[briefkaart] Aan den Heer A.A. Bakker, boekdrukker te Nieuwediep

Verplicht ons met een uitvoerig verslag van de lezing over het Oera Linda bôk.

Ik zal zorgen dat het uit uwe courant in de friesche bladen geplaatst wordt.

Ik neem niet alleen deel in den strijd over dat boek, er zijn er hier honderden. Ik bid u zorg voor een goede verslaggever in dezen op woensdag 14 oct. zaal Musis Sacrum.

’t Zal ons uwe courant dierbaar maken.

Bergum, 12 oct. 74, w.g. P.G. v.d. Meulen.
==Noten==
<references />
[[Category:Briefwissellingen]] [[Category:Sources_Dutch]]

File:JGO aan COL 21-10-1871-d.jpg

2026-05-18T09:57:53Z

Jan:

brief 21-10-1871 Ottema aan Over de Linden bl. 4

File:JGO aan COL 21-10-1871-b.jpg

2026-05-18T09:57:25Z

Jan:

brief 21-10-1871 Ottema aan Over de Linden bl. 2

File:JGO aan COL 21-10-1871-a.jpg

2026-05-18T09:57:01Z

Jan:

brief 21-10-1871 Ottema aan Over de Linden bl. 1

File:JGO aan COL 21-10-1871-c.jpg

2026-05-18T09:56:23Z

Jan:

brief 21-10-1871 Ottema aan Over de Linden bl. 3

Brieven C. Over de Linden

2026-05-18T09:19:17Z

Jan: nu wel goed?

Zie uitleg bij [[Brieven Ottema]]. Zie tevens [[Brieven L.F. Over de Linden]]. Nummering na datum is vooralsnog die van Luitse (met, indien afwijkend, tussen haken gestempelde nummers als bij Tresoar), maar zal nog worden verbeterd. (Code ''m'' staat voor ''minuut'' — ontwerp, dus niet de verzonden brief — maar is nog niet stelselmatig vermeld.)

Brieven zijn verzonden vanuit (Den) Helder, tenzij anders vermeld. Brieven d.d. 31-1, 8-3 en 23-10-1871 zijn hiernaartoe verplaatst vanuit verzameling [[Brieven L.F. Over de Linden|brieven van LFoL]].

== I. [[Cornelis Over de Linden]] aan [[Eelco Verwijs]] (1867) ==

=== 7-10-1867 ===
[zoals voorkomend in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar (1949)]] en bijlage van Luitse’s [[1990 Dossier Oera Linda|Dossier Oera Linda]]]
[[File:1811-1874 Over de Linden.jpg|thumb|''... neem ik de vrijheid mijn portret te zenden'']]
Zeer geleerde Heer!

Wanneer ik in mijn kinderjaren eens voor plezier bij mijn grootouders te Enkhuizen was, en mijn grootvader (hij was timmermansbaas) mij onder vier oogen eens aanhaalde, dan plagt hij daarbij altoos te zeggen, ''“je spreke nouw wel eel groot maar je motte altijd onthouden dat wij van geen hollandsche maar van zuiver fries bloed binne, as je wat ouwer binne zel ik je dat allemaal wel zegge, want je vader geeft nergens om.”'' De oude heer is gestorven zonder mij iets te kunnen zeggen. Een jaar of 18 geleden mijn familie eens bezoekende, heeft mijne tante mij twee manuschripten ter hand gesteld, die zij mij gedurende haar mans leven niet had mogen geven, ofschoon mijn grootvader het bevolen had. Vooral het kleinste, had zij gezegd, moest ik als een heiligdom bewaren; het grootste is dikker dan een Statenbijbel; het begin is latijn en het grootste gedeelte is oud-Hollandsch. Het kleinste moet een of andere tongval van het oude friesch wezen en is geschreven met een soort letter, die mijns inziens veel van groote romeinsche letters hebben. Aan het groot heb ik iets, aan het kleinste niets. Toevallig met den Heer Siderius, Huis- en Rijtuigschilder te Harlingen, op reis in kennis geraakt zijnde, is mijn grootvader zijn oud geschrift bij mij boven gekomen. Eens dat ik bij ZE. te logeeren was heb ik hem gevraagd of hij ook iemand onder zijne kennissen had die oud friesch zou kunnen lezen, hij sprak mij van eenen mijnheer Janzen [<nowiki/>[[Jan F. Jansen|J.F. Jansen]]], redacteur of medewerker van een of ander friesch blad; ik zoude maar iets oversturen.

Tehuis komende heb ik doorschijnend mailpapier genomen, heb dat op de bladen gelegd en de letters op die wijze overgeteekend. Later schreef hij mij dat den Heer Janzen het UEd. had laten zien en dat oude Friesche wette waren. Juny 11. schrijft hij mij, hij zou met zijne vrouw over acht dagen over komen. Ik zou dan maken dat ik veel overgeteekend had. Daarop afgaande heb ik het medegenomen, maar er bij gezegd, dat de heer Janzen liever het originele had. Daarop heb ik aan den Heer Siderius laten zien dat er hoegenaamd geen verschil in was, dat heeft Siderius beaamd, er bij zeggende, het oude ziet alleen een beetje geelder. Thans, nadat het drie maanden geleden is, schrijft mij den Heer Siderius bij gelegenheid van een brief die over andere zaken handelde. “Van de oude friesche geschriften hoor ik weinig mer, als dat men zegt dat zij niet van die oude stempel zijn als het teekenschrift aanduidt want er komen uitdrukkingen in voor van jongere tijden enz.” Ik kan daar natuurlijk niets op zeggen; maar wel dat het niet eens overbeleefd van den Heer Janzen zou gewest zijn wanneer hij mij, ware het slechts een blaadje, ervan in het Hollandsch had doen geworden. Op het einde van den brief schrijft Siderius: schrijf mij bij gelegenheid eens of het oude op papier of perqament is geschreven, zoodra ik meer van de zaak weet zal ik zulks melden. Naardien men mij van het vertaalde niets laat zien en nu naar de bekende weg vraagt, zoo geloof ik dat UEd. buiten spel is gelaten. Met alle eerbied neem ik daarom de vrijheid mij tot u te wenden en een paar blaadjes over te sturen, waarbij ik voor de aardigheid ook een paar blaadjes uit het dikke boek ter inzage heb gevoegd. Vermits men het al zoo grif kan lezen dat men daarbij de opmerking kan maken, dat er uitdrukkingen van latere tijd in voorkomen, zoo zal de vertaling ervan zeker niet ondoenlijk wezen, gelijk ik over eenige dagen nog van meening was.

Ten zeerste zou UEd. mij dus verplichten wanneer U zoo goed wilde zijn bij een uwer leerlingen of een ander te willen informeren hoeveel het per bladzijde wel zoude kosten om het voor mij in hollandsch over te zetten. En nu mijnheer, na u alvorens voor het lezen van deze tijdroovende brief excuus te hebben verzocht, noem ik mij met hoogachting

Uw Dw Dienaar, w.g. C. Over de Linden.

N.M. Mij voor heden niet persoonlijk aan u kunnende vertoonen neem ik de vrijheid mijn portret te zenden.

=== 15-10-1867 ===
[als in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]/ Boeles 1931 had alleen “Geen tijd verloren ... volgen.”, ''ontleend aan het verweerschrift van Dr. de Jong'', blz. 53]

Aan den Heer Eelco Verwijs,

In vreeze zijnde dat mijn brief en de oude bladen niet aan hunne bestemming gekomen waren deed het mij veel genoegen hedenmiddag bij mijne tehuiskomst een brief van UEd. te vinden.

Geen tijd verloren willende laten gaan zoo zend ik UEd. bij dezen van en met bladz. 47 tot en met bladz. 74. Hebt U dit katern vertaald, stuur het mij dan s.v.p. met een korte vertaling van den inhoud terug dan zal ik terstond weder een ander katern laten volgen. Geen tijd meer te verliezen hebbende voor den post zal ik later het genoegen hebben UEd, meer te schrijven.

Uw voorstel omtrent de uitgaaf neem ik echter aan.

Met achting enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 16 of 17-10-1867? (ongedateerd) ===
[zoals opgenomen in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]]

Den Heer Eelco Verwijs.

Met blijdschap meende ik bij het openen uwer brief van U een vertaling te vinden, dit was het niet maar het was toch iets en getuigde van uwe ijver. Maar ter zake: toen Siderius mij zeide dat ik maar iets zou oversturen, zeide mij mijn goede genius dat ik dit slechts in kopie mogt doen, ik heb die inspraak gevolgd, en heb welgedaan, want ziet, U vertaalt mij de eerste bladzijde en daarin vind ik „Okke mijn zoon enz. 2 Lieve erfgenamen om onze lieve voorouders wille enz.

Wanneer U dus niet al te eenzijdig wilt redeneeren dan kunt UEd ligtelijk begrijpen dat ik het nu volstrekt niet in zijn geheel uit mijne handen geven kan en dat ik al veel, zeer veel vertrouwen in u geheimhouding heb durven stellen, om bij al het gekopieerde nog 27 bladzijden van het oorspronkelijke over te zenden. UEd vraagt mij „is het bewuste schrift een heiligdom in Uwe familie, zoo ja vergun dan de openbaarmaking, zoo neen, mag ik dan enz. Waarde Heer, door uw vertaalde bladzijde wordt mij daarvoor al aanstonds het antwoord in de mond gegeven. Het is niet alleen een heiligdom voor mij en mijne kinderen, neen het is een heiligdom in mijne groote familie de W.Z. van het het roemrijke volk dat zich Frieschen noemt. Mogelijk beduit het niets, maar alvorens ik daarvan de gansche inhoud ken, kan er van afstand ook geen sprake zijn, vertalen en openbaarmaken, voor zooverre daar niets in voorkomt dat mijn familie zou kunnen compromitteeren daartoe geef ik u volkomen verlof. Present-exemplaren verlang ik daarvan niet eens te ontvangen, het postgeld wil ik wel betalen heen en weêr, als ik na de uitgave maar mag weten waar het te bekomen is.

En nu waarde heer, zal ik op burgerlijke wijze mijn opinie zeggen. Een familiestuk dat zoo ter bewaring wordt aanbevolen mag men zijne kinderen niet ontvreemden, dus niet verkoopen. Ook mag men het niet uit zijn handen geven hoewel ik door nieuwsgierigheid gedrongen daarin al heb misdaan. Waarde heeft het zeker voor mij niets, maar ik wil het toch voor geen waarde ruilen. [28] U schrijft mij dat u niet uit brokstukken kunt wijs worden, welnu stuur mij het katern en de andere blaadjes weder, dan zal ik ze allemaal met zorg voor u overhalen, zoo mogelijk nog zorgvuldiger dan de eerste keer. Wilt UEd echter al het oorspronkelijk onder de oogen hebben wel nu, wees dan zoo vriendelijk en laat katern voor katern door uw subalterne overdoen.

Met achting enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 18-10-1867 ===
[samenvatting in Boeles 1931, ontleend aan het verweerschrift van Dr. de Jong, bl. 53 v.v.: ''C.L. is aangenaam verrast door de „kleine vertaling”. De aanbeveling van Hidde oera Linda aan Okke zijn zoon, doet hem thans begrijpen, waarom zijn grootvader het handschrift niet aan zijn vader, die geen waarde hechtte aan zulke dingen, heeft willen toevertrouwen.''] [Hieronder zoals opgenomen in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]]

Den Heer Eelco Verwijs.

Aangenaam was ik daareven bij mijne tehuiskomst verrast met een kleine vertaling van het begin der oude Friesche geschriften te vinden. De aanbeveling daarin voorkomende aan Okke, doet mij begrijpen waarom mijn grootvader ze niet aan mijn vader toebetrouwde omdat hij wel goed maar overigens niets dan een gevierde timmerman was, die zich verder met niets bemoeide. Den 15 dezer heb ik UEd van en met 47 tot en met blz. 74 van het handschrift toegezonden, UEd zal mij dus ten goede houden wanneer ik U vriendelijk verzoek mij per omgaande te schrijven of u dit heeft ontvangen. Terecht of ten onregt, maar bij ons is een ambtenaar, die betigt wordt vreemde couranten en andere stukken eerst tot eigen gebruik te bezigen, om daarvan raport uit te brengen aan ik weet niet wie noch waar.

Na groete heb ik de eer te zijn enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 21-10-1867 ===
(Aan den Heer E. Verwijs.)

Waarde zeer geleerde Heer!

Uwe misive dd. 19 October is mij geworden; maar ik moet U bekennen, dat uwe vriendelijkheid mij verlegen maakt. Ik wil zoo gaarne believe, en toch hoe meer ik aan de eene zijde wordt overgehaald, zoo meer ik naar de andere kant wordt getrokken en in geluisterd — bewaar. Kortom ik schaam mij over mijne kinderachtige manie; maar ik kan niet verder gaan dan ik beloofde. Wil u zoo veel geduld niet oefenen in ’s hemels naam, dan zal ik maar aannemen dat een hoogere macht hier werkzaam is, die zoodoenden de openbaarmaking belet.

De zinsnede die UEd ietwat duister is, betreft u in de verste verte niet. Zij betreft iemand van hier, en die verdiend of niet verdiend, gevreesd wordt. Door die praatjes was ik bang dat hij de stukken die ik aan UEd zond eerst dan verzend als hij er mede gedaan heeft. Naar men zegt is die heer zeer knap in de oude talen en heeft hij te Hoorn alle oude stukken vlug verjongd. En nu waarde heer hoop ik dat UEd een weinig geduld met mijn gebrek moogt hebben en UEd tevreden stellen met hetgeen ik U zoo uit vrije beweging heb toegestaan.

Na minzame groete noem ik mij met achting / UEd. onderdanige dienaar, / wg. C. Over de Linden.

=== 7-11-1867 ===
Den Heer Eelco Verwijs,

Naar aanleiding van Uwe laatste missive dient deze U te informeeren het ramtorenschip Prins Hendrik Zaterdag den 9 dezer van hier vertrekt.

Met achting enz. / wg. C. Over de Linden.

=== 18-11-1867 ===
[als in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]] en Boeles 1931, volgens afschrift aan Boeles verstrekt door C. over de Linden te Amsterdam]

WelEdele Heer!

Hedenmiddag is mij een missive van dd 16 November geworden, eigenlijk begon ik te vrezen dat U ziek was, en had ik reeds een brief gereed om U te zenden maar Uw brief kwam nog net bij tijds.

Van 16 tot heden zijn twee volle dagen en welligt drie verloopen. Ik raad UEd. dus aan om eerst Woensdagmorgen op reis te gaan dan kunt gij des avonds zes uur en 3 m. hier zijn of des avonds ten 11 uren en 10 m. Liever zou ik echter om u, en ook om mijne zaken willen dat u in Amsterdam bleef vernachten, dan ga ik donderdag van de werf om u van de spoor te halen.

Wij gaan dan naar mijn huis koffij drinken en gezamelijk de werf bezien. Des nachts logeren kan ik u om toevallige reden niet, maar dat zulien wij later zien. Den volgende dag zal ik dan vrijaf hebben, wij kunnen dan de vuurtoren en cachematten bezigtigen et cetera.

Dien dag zult u dan niet meer van mijne zijde wijken, Wilt dus s.v.p. U reis daar naar inrigten, dan zoudt u mij verpligten en ik zou op mijn post staan en u af halen.

Met achting enz. (''get.'') C. over de Linden.

=== kort voor 24-4-1870 ===
[in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]:] ''een aanmanend briefje aan Verwijs'' (voor het antwoord daarop zie [[Brieven Verwijs]])

== II. Aan Dr. J.G. Ottema (1870-1874) ==

=== 25-12-1870 / 1 (2) ===
WelEdele zeer geleerde Heer!

Uw geëerd schrijven van 22 dezer is mij geworden en ik heb daaruit de wensch van het Friesch genootschap verstaan. Tot mijn spijt moet ik u echter als eerlijk man al dadelijk bekennen, dat de Heer Verwijs mij belangloozer heeft voorgesteld dan ik in waarheid ben. Ik heb hem het handschrift niet afgestaan om het voor het Friesche genootschap, maar voor mij te vertalen, en kon zelfs niet anders doen, aangezien ik toen niet eens wist dat er een Friesch genootschap bestond. Na de facsimilé heb ik den Heer Verwijs twee losse blaadjes van het handschrift gezonden. Die blaadjes waarin de aanbeveling staat, dat de erfgenamen — om onze lieve voorouders wille en om onze lieve vrijheid wille [-] deze boeken voor de oogen der munniken verbergen moesten, en waarin Hidde aan zijn zoon Okke schrijft dat hij de zelve met lijf en ziel bewaren moet, heeft zijn Edl. voor mij vertaald. Om als erfgenaam aan deze aanbeveling te voldoen, heb ik den Heer Verwijs het geheele handschrift geweigerd, en het ZEd bij gedeelten toegezonden.

Gedurende onze Correspondentie heeft ZEd mij allerhande voorslagen gedaan, b.v. het voor mij ten behoeve van het provinciale Friesche archive aan den Commissaris des Konings te verkoopen; mij lid van het Friesche genootschap te maken; mij gevraagd, of hij het in druk mogt geven, waarop ik geantwoord heb, dat als er niets in stond hetwelk mijn familie compromitteeren konde, ik er hem dan de vrijheid toe gaf.

Na al dat geschrijf en nadat er nu bijna drie en een half jaar verloopen zijn, ben ik nog even dom gelaten.

Wanneer ik dus zoo welwillend wil zijn, om aan UEd verzoek te voldoen, zult gij mij na dit gelezen te hebben, wel niet ten kwaden duiden als ik eenige voorwaarden stel.

# voor ieder gedeelte dat ik u aangetekend over den post toezend, verlang ik van UEd terstond antwoord dat UEd het van mij ontvangen hebt, en zend mij dan het gebruikte benevens de vertaling op dezelfde wijs terug.
# Mogt het genootschap het in den zin komen, het voor zijne leden te laten drukken, dan beding ik bij eene nader te bepalen overeenkomst eenige exemplaren voor mij.
# ieder [katern] van 25 of 26 bladzijden moogt gij eene maand behouden. Kunt U er, door het in bezit zijn van het overschrift van den Heer Verwijs spoediger mee teregt, des te beter voor de zaak en ook voor mij.

Neemt UEd daar genoegen mee, dan heb ik de eer met hoogachting te zijn

UwEd Dienstw. dienaar C. over de Linden. [vanaf hier meest weggelaten]

=== 1-1-1871 / 2 (5) ===
WelEdele zeer geleerde Heer!

Hiermede ontvangt UEd tweeentwintig bladzijden van mijn ouden handschrift, dit komt zoo met de verdeeling uit. Wees zoo goed mij terstond te schrijven, of UEd het ontvangen hebt.

De redene die UEd ter verontschuldiging van den Heer Verwijs hebt aangevoerd, bevredigen mij niet geheel, aangezien hij mij toch wel eenigermate, “al was het dan ook gebrekkig”, met den inhoud bekend had kunnen maken. Van U verwacht ik zulk een behandeling niet, daarom noem ik mij, na minzame groete met hoogachting

=== 31-1-1871 / (LF 1) ===
WelEd. Zeer Gel. Heer!

Met Uw geëerd schrijven van 28 dezer kwam ik heden in het bezit van de pagina’s 1-20 van mijn handschrift en de vertaling daarvan, voor de toezending waarvan ik U veel dank betuig.

Ik haast mij U dadelijk de volgende 26 pagina’s te doen geworden, waarbij ik de hoop te kennen geef dat het U wederom gelukken moge binnen den bepaalden tijd de vertaling ervan gereed te krijgen; mijne nieuwsgierigheid is door het nu ontvangene genoeg geprikkeld om met verlangen naar het vervolg uit te zien.

Aan Uw verzoek om de facsimile’s te ontvangen ook van de gedeelten waarvan U die niet bezit, kan ik tot mijn leedwezen voor het oogenblik niet voldoen. Ik maakte deze niet verder gereed dan voor zoover U ze nu hebt, en na mijne tegenwoordige ongesteldheid zal het mij niet mogelijk zijn daarvoor tijd te vinden. Mogt het Friesche Genootschap er echter zeer op gesteld zijn om een duplicaat van mijn handschrift te bezitten, dan wil ik de gereed zijnde bladen met genoegen afstaan en zullen de kosten, die gevorderd worden om de overige gedeelten over te halen zeker dan ook wel door het Friesche genootschap gedragen kunnen worden, en daarvoor wil ik het H.S. bij gedeelten wel beschikbaar stellen.

Met betuiging mijner hoogachting, heb ik de eer te zijn [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 6-2-1871 / 3 ===

WelEd. zeer gel. Heer!

Dadelijk nadat ik de eerste 20 paginas van het H.S. van U terug ontvangen had, stuurde ik den 1e dezer, dus verleden week Woensdag, de volgende paginas 21-46, waarna ik sedert niets heb vernomen; en dewijl U bij de vorige bezending dadelijk hebt berigt, maak ik mij eenigzins ongerust. Wees daarom zoo goed mij te melden of ze door U werden ontvangen.

Inmiddels hoogachtend, [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 8-3-1871 / (LF 2) ===
WelEdel Gestrenge Heer!

Met Uw waarde schrijven van .. dezer ontving ik met de vertaling van bl. 20-44, de bladzijden 20-46 van mijn Handschrift. De lezing der vertaling doet mij reeds met groot verlangen uitzien naar het vervolg der in vele opzigten schoone wetten en regelen daarin opgeteekend.

Ingevolge Uw verlangen zend ik U bij deze de bladzijden 47 tot en met 98; evenwel zou het mij zeer aangenaam zijn ter voldoening mijner belangstellende nieuwsgierigheid, zoo U, bij gereedheid der eerste 20 bladzijden, mij die toezond.

Er zijn nog verschillende woorden en uitdrukkingen die ik niet begrijp; te veel echter om die nu reeds op te geven. Zeer aangenaam zoude het mij evenwel zijn, zoo U die mij, bij mogelijkheid, wilde ophelderen, althans wanneer de verdere inhoud dat vanzelf niet doet. Heb de goedheid mij te willen melden of U zulks zoudt willen doen, dan zal ik ze eens met aanwijzing der bladzijde, U opgeven.

Op blz. 34 hebt U het woord “Grieken” doorgehaald en daarboven gesteld het woord “Krekalander”, terwijl U onderaan de bladzijde opteekent dat dit laatste woord “Romeinen” bedoelt. Voortlezende tot bladz. 39 schijnt mij uit den naam “Athener” te [rest ontbreekt] [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 13-3-1871 / 4 ===

WelEdelz.gel. Heer!

Spoediger dan ik het had durven verwachten ontvang ik heden de vertaling van de pags. 45-92 van mijn Handschrift. Met de overhaling van het origineel is U met deze bladzijden nog bezig?

Zoo spoedig die weder door mij ontvangen zijn, zal ik het vervolg aan U afzenden.-

Hoogachtend en na beleefde groete [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 12-8-1871 / 5 (6) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Uw brief van den 4 dezer heb ik ontvangen. Naar mijn wijze van zien kan de benaming sefier wel de wind, een geest, Engel of iets dergelijks, maar geen roeper van vurenhout beteekend hebben, zoo als die welligt door de zeelieden gebruikt zijn. Daar de Magiaren volgens uwe vertaling een Aziatisch volk van het drooge land geweest zijn.

Wat de Marzaten betreft, die bemerking vond ik zoo kurieus dat ik dadelijk die almanak geleend heb om S.O. Winkler te lezen. Volgens uw verlangen heb ik ZEd dan ook terstond dat gedeelte uit uwe vertaling gezonden en daarop laten volgen: “Ik heb hier niets bij te voegen dan dat de overeenkomst van dit berigt met uw opstel mij zeer getroffen heeft. En als UEd nu eens de moeite wilde nemen om mij te schrijven wat UEd daarover denkt dan zou UEd mij zeer verpligten. In afwachting enz.”

Het antwoord dat ZEd mij heeft gegeven gaat hiernevens. Ik vind het niet sociaal, niet ridderlijk.

Als UEd mij eens schrijft, zend het mij dan svp terug.

Een officier heeft mij gezegd, dat de Spectator het geschrift voor valsch erkend. Ik weet niet of hij het in ernst zeide of om mij te plagen. Ik lees de Spectator niet. Wees dus zoo goed het mij eens te schrijven en als het erin staat geef mij dan svp het nommer eens op.

Het geloop om het handschrift te zien neemt nog geen einde.

Is die mijnheer Winkler een Fries? Kan hij ook jaloers op uw werk zijn? Ik vind zijn handelwijze zoo vreemd.

Na minzame Groete noem ik mij

=== 23-8-1871 / 6 (7) ===

Waarde en Zeer Geleerde Heer!

Mij liggen twee vragen op het hart.

# Den 12 dezer heb ik u een brief gezonden waarin de brief van den heer S.O. Winkler was ingesloten. Hebt UEd dien ontvangen, wat dunkt u dan over dat antwoord?
# Hebt UEd het Nieuws van den Dag van heden gelezen? Daar staat in, dat den heer G. Colmjon archivaris van Friesland het handschrift bepaald voor onecht erkend. Is dat waar?

In afwachting noem ik mij met hoogachting,

=== ontbrekend antwoord op [[Brieven Ottema#25-8-1871 / 20|Ottema 25 aug.]]<ref>geschreven tussen 5 sept. ([[1871 Hettema in LC|LC-artikel Hettema]]) en 12 sept. ([[Brieven Ottema#25-8-1871 / 20|brief Ottema]])</ref> ===
=== 13-9-1871 / 7 (10) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Hede heeft men mij weêr een bijvoegsel van de Leeuwarder Krant gezonden, waarin Colmjon zijne geleerdheid, of spijt, laat luchten. Ik weet niet in hoeverre hij, met zijn aanmerkingen op de taal gelijk heeft, maar toen ik aan het slot las, dat hij het niet ouder dan van het jaar 1853 schatte, zei ik onwillekeurig: “ben je bedonderd kerel!”

Mijn grootvader of mijn vader kunnen het niet geschreven hebben, dat waren timmerlieden even als ik ben. Bovendien was er toen meschien niets meer als eenige beentjes van hen te vinden.

Als het zoo jong is moest mijne goede sloof van een tante het gemaakt hebben. Welligt is zij een kol geweest, die heeft men nog al in Enkhuizen. Maar als er dan zoo veel taalfouten en andere gebreken aan zijn, moet de duivel haar zeker bedrogen hebben, of zelf niet sterk in het Friesch geweest zijn.

Intusschen begint het mij nu wezenlijk te spijten dat het toeval mij in gezelschap van den Heer Siderius gebragt heeft, daar het handschrift anders nog niet vertaald zou zijn, en had ik met al dit gevraag over aanmerkingen omtrent de echtheid, waarmede ik nu door fatsoenlijke en onfatsoenlijke lieden wordt lastig gevallen, en niets weet te antwoorden, niet gekweld geworden.

Als ambachtsman kan ik niet oordeelen in hoeverre geleerde heeren kunnen twisten zonder dat het hunne koude kleêren raakt, maar als u zoo kort aangedraaid zijt als ik ben, dan beklaag ik U, want dan moet het u nog meer spijten, de vertaling, waaraan gij toch niets verdiend, aanvaart te hebben, als het mij spijt het stuk ter vertaling te hebben afgestaan.

Mij komt het voor dat uwe konfraters jaloers op u zijn en dat zij het handschrift aanranden om u te kwetsen.

Vergeef mij mijn opgewondenheid en ontvang met deze de welgemeende groet

=== 15-9-1871 / 8 (12) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Uw paketje en den brief zijn mij geworden.

Mij dunkt de redenen die UEd den Heer de Haan Hettema hebt opgegeven om te bewijzen dat het handschrift niet later dan in 1256 geschreven kan zijn, zouden ook wel kunnen dienen om den Heer Colmjon te overtuigen. (Voetnoot: Wat zijn aanmerkingen op vreemde woorden aangaat, als de Friezen zulke stoute buitenvaarders waren, dan konden zij ook wel vreemde woorden binnen smokkelen.) Ten minste, als het ZEd daarom te doen is, en niet liever zijn naam in de kranten wil lezen, zoo als ZEd vandaag weder met betrekking tot het handschrift in het Nieuws van den Dag kan lezen, dat hij een kundigen Friesche archivaris is.

Hoe gaarne ik u anders believen wil, moet ik u ditmaal zeggen, dat er geen gedeelte van het handschrift de deur meer uitgaat. Ik ben bang dat het niet meer zoo ongemoeid zou reizen als weleer.

Toen de Heer Eelco Verwijs het handschrift zag, schreef ZEd mij, dat hij niet meer aan de echtheid twijfelde. Zoo is het UEd ook gegaan, en UEd hebt er in het verslag bijgevoegd waarom U het voor echt hield.

Zijn er nu in Friesland en elders nog menschen die U niet betrouwen, dan kunnen die mijnentwegen naar de bliksem loopen: zijn er echter fatsoenlijke lieden die uit zoogenaamde belangstelling het handschrift willen zien, dan kunnen zij, wanneer ik geen verhindering krijg, des zondags bij mij komen om het te zien. Doch altoos onder die voorwaarde, dat zij van UEd een schriftelijke aanbeveling medebrengen. Zonder zulk een aanbeveling zullen zij het niet zien, omdat ik vrees dat er bezoekers zouden komen, die het handschrift evenzoo zouden havenen, als zij zich nu inspannen om er den inhoud van te havenen.

N.B. Als UEd op oude Noordhollandse woorden gesteld zijt, dan moet gij u tot onze burger onderwijzer D. Dekker wenden. ZEd schrijft vaak in de Texelsche taal. Mijnheer is nogal hoog, daarom wil ik hem niet vragen. Als UEd hem vroeg zou hij, denk ik, wel zijn best doen. Hij zou er weder andere onderwijzers van zijne kennissen voor kunnen spannen, die door Noordholland verspreid zijn.

En hiermede groet ik u vriendelijk en noem mij met hoogachting

=== 16-9-1871 / 9 (13) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Daar ik door ongesteldheid huisarest heb, heb ik mijn schoondochter van Schagen, en mijne werkster uit Medemblik en eenige andere liefhebbers, over echte boere westfriesche woorden onderhouden. Die ik hier mededeel ook heb ik den Heer D. Dekker bij mij verzogt. Hij zal zijn best doen wat voor u op te zoeken als hij kan, toch moest u hem maar eens schrijven.
<div class="column_lists">
* ''Amper'' — voor kwalijk, nauwelijks: ik kan het amper doen enz.
* ''angel'' — voor vischhengel.
* ''aventuur'' — voor kans, geluk: ik ga op mijn avontuur uit.
* ''Amering'' voor ademtocht, ogenblik.
* ''bald'' voor kwaad.
* ''baldslussig'', voor kwaad te leiden, weerspannig.
* ''barnsloot'' voor brandsloot.
* ''booike'' — voor jongetje.
* ''bedremmeld'' — confus.
* ''boord'' — rand.
* ''delte'' voor laagte; ''del vallen'' — laag gevallen bij Medemblik.
* ''gelde'' — onvruchtbaar.
* ''hooike'' — priksleetje (op het ijs).
* ''loot'' voor moede
* nooit wonderlijk of vreemd maar altijd ''raar'', b.v. raar eten, rare menschen enz.
* ''kluft'' — opgang eener dijk.
* ''kladdig'' — voor vuil — morsig.
* ''strooit'' voor verloren, kwijt geraken.
* ''snood'' voor schrander.
* ''kob'' voor een groote hoek om kobben te visschen, op de haringbuizen in gebruik.
* ''spint'' — voor kast.
* ''ulfte'' — voor houte klompen of schoenen.
* te Egmond zegt men ''holsters [holsten?]''.
* ''te wasschip'' uit gasten
* een ''wasschipper'' een logeergast.
* te Krommenie zegt men ''kadediesch'' voor aardig toevallig.
* Mijn vrouw verteld mij dat men mannen te Scheveningen ''joei'' — en de vrouwen ''Trôôs'' noemt.
</div>
Als ik weder op de werf kom en ik kan er meer opduiken dan zal ik ze u spoedig zenden.

N.B. Voor “ik heb” zeggen de boeren ''ik hèw'' of ''ik èw'' en gebruiken nooit het voorzetsel ge- en zelde be-.

b.v. ''ik èw — weest, loopen, sleepen, eten, dronken, leid, reden, deen'' enz.

Na vriendelijke groete

[P.S.]
<div class="column_lists">
* ''des nacht uit vrije gaan''
* ''uit schooije gaan''
* ''mijn tijd verschooid'' voor verbeuzeld.
* ''Naay'' — voor ruimte tusschen twee huizen
* ''weger'' — wand.
</div>

=== 16-9-1871 / 10 (14) ===
WelEdelZeerGel. Heer!

Hierbij ingesloten ontvangt U een uitknipsel uit de Heldersche Courant, vermeldende een berigt omtrent het H.S. voorkomende in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001389065:mpeg21:p00002 het Vaderland van j.l. Donderdag].

Het slot van dat artikel, zooals het daar is geschreven, is beledigend voor mijne familie en gaf aanleiding tot het concipieeren van den bijgaanden brief aan de Redacteur van genoemd blad.

Bij nadere overweging kwam het mij echter voor dat het doelmatiger was de redactie alleen het eerste gedeelte, tot de afstreping toe, te zenden, waaraan door mijn zoon is gevolg gegeven. Het andere gedeelte dat, zeer goed afgescheiden van het eerste, later geschreven kan worden, wenschte ik vooraf aan Uw meer verlichte oordeel te onderwerpen. Welligt keurt U de inzending ervan af, of, zoo U die goedkeurt, zoude U daarin de nodig geachte verbeteringen kunnen brengen.

In Uw verslag zegt U, bl. 6. blijkens de lokaliteit de taal moet geweest zijn zooals die gesproken werd tusschen het Vlie en Kinhem, en Wester Flyland.

De Heer Colmjon schermt met een taal die aan de andere zijde gesproken wordt, dus valt zijn betoog m.i. van zelf in het water.

Jhr. de Haan Hettema kent geen onderscheid tusschen oud en nieuw friesch, en Colmjon verwonderd er zich over dat hij het H.S. zoo zonder omzettingen in het nieuwe friesch kan overzetten.

Mij dunkt dat als U en de Heer Hettema geen kwade vrienden zijt, elkander wel mogt helpen tegen zulk een woesten vijand.

Als U eens een stuk in de Leeuwarder Courant plaatst, zend mij dat dan s.v.p. Ik brand van nieuwsgierigheid.

Ontvang mijne beleefde groeten en die mijner Echtgenoote, verblijvende ik steeds gaarne

(handschrift L.F. over de Linden)

=== 23-9-1871 / 11 (15) ===
[Luitse: 11/ Tresoar: 15]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Niet omdat ik mij voor kwasten verantwoorden wil, maar om u te pleizeren dient het volgende.

Mijn Grootvader stierf den 15 [moet zijn: 25] April 1820 in den ouderdom van 61 jaar. Mijn Tante den 4 February 1849. In Augustus van hetzelfde jaar [moet zijn: 1848] bezocht ik mijne Moeder en tegelijk mijn Tante die mij toen het handschrift gaf.

Van al wat mijn grootvader tevoren bezeten had was hem slechts een groote koepel overgebleven, en een tuin. In die koepel heeft hij verder geleefd en daarin is hij ook gestorven.

Mijn tante Aafje huwde en kwam met haar man bij grootvader in, of grootvader bleef bij hen.

Toen grootvader gestorven was, liet mijn vader en diens andere zuster haar [Aafje] koepel en tuin behouden en zoo kwam het weinige van mijn grootvader in handen van mijn tante, wier man Hk. Reuvers heette.

Toen ik een man was geworden, wilde mijn tante het handschrift aan mij zenden, maar H. Reuvers die zich inbeelde dat het soms een aanwijzing op eenige zaak van waarde bevatte wilde het niet toestaan. Toen ik het laatst bij mijn tante was, hing er een gele s. Louwerspeer aan den boom waarom ik vroeg, er bij voegende, dat ik zoo lang grootvader dood was ik nog geen peer meer uit de tuin geproeft had. Door het noemen van mijn grootvader zeî ze: je spreekt daar van je grootvader, maar ik heb nog wat voor je. Je oom wou nooit hebben dat ik het je gaf. Hij is nouw dood en Koops (zoo heete haar tweede man) weet er niets van. Daarop stelde zij mij het handschrift ter hand, zeggende ik geloof dat het Friesch is enz.

Zoodra ik de tijd had kocht ik een Friesch woordenboek van Gijsbert Jakops, vervolgens een paar anderen maar zij hielpen mij niet. Eens voor mijn pleizier naar Amsterdam zijnde, logeerde ik bij een neef en nicht, maar ik kon daar niet slapen. Ik sliep dus in een logement in de Warmoesstraat, maar was daarover niet gesticht. De tweede morgen komt de Heer Siderius met zijn vrouw in de gelagkamer, en spreken van naar Harlingen gaan. Ik luister en denk, wat drommel ze zeggen, dat je van Friesche afkomst bent, en je bent overal geweest en in Friesland niet, ga met deze menschen mee. De heer Siderius inviteerde mij bij hem aan huis, en brengt mij de volgende morgen weg, met de vermaning dat hij hoopte dat het nu niet voor het eerst en laatst zou zijn. Zoo zijn wij vrienden gebleven en zoo is al pratende het handschrift op de lippen gekomen. Hetwelk, naar het zeggen van den Heer Siderius best door den onderwijzer Janzen vertaald kon worden. In plaats van het handschrift stuurde ik echter kalkeer of facsimilés. Den Heer Janzen liep er mee naar Eelco Verwijs. Eelco Verwijs hield mij van 67 af aan de praat en gaf zijn vertaling aan het Friesche genootschap, en liet mij fluiten. De facsimilés bewezen echter dat hij niet voor zijn taak berekend was gemaakt en zoo kwam het dat UEd. aan mij schreef. Ik had de hoop om er ooit iets van aan de weet te komen reeds lang opgegeven. Nou moogt gij mij uitlagchen, maar ik meen in alles zoo iets van een beschikking te zien. -

Ik kwam bij mijn tante eenige maanden voor haar dood, vroeg een peer — anders was het in een ander geslagt en misschien reeds verloren geraakt. — Mijn pleizier reisje brengt mij bij Siderius, anders lag het nog in de kast. De facsimilés brengen het uit dat Eelco niet goed vertaald en niet goed met mij gehandeld had. Anders had ik geen vertaling gehad en niet eens geweten dat het vertaald was.

Na hartelijke groete noem ik mij met hoogachting,

P.S. Gister las ik in het Nieuws van den Dag dat er in het Friesche genootschap van het handschrift gesproken is. Wat was het resultaat?

[bijlage:]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Zie hier de eerste fouten, welke ik vermeen gevonden te hebben. Wat mijn familie betreft, daarvan heb ik het volgende opgediept. Mijn overgrootvader heeft zich van Frieschland met der woon naar Enkhuizen begeven.

Hij had twee zonen waarvan de oudste Andries genaamd, mijn grootvader was en waarschijnlijk in Frieschland geboren is. Ik heb althans zijn naam niet op het geboorte register te Enkhuizen kunnen vinden.

De Over de Lindens die op heden te Enkhuizen wonen zijn afstammelingen van de jongere broer. Mijn grootvader was in zijn jeugd huistimmermansbaas, en bij de ouden van dagen nog bekend onder den naam van Dries-baas. Doordien hij den eed niet voor de republiek wilde doen is hij het stadswerk en ook het burgerwerk kwijt geraakt en zoodoende arm geworden. Mijn vaders broers zijn vroeg gestorven. Ik ging jaarlijks voor pleizier naar Amsterdam of elders naar Enkhuizen. Als mijn grootvader die veel van mij hield, daar ik de eenige stamhouder was, mij hoorde praten, dan zeide hij: je spreke nu wel heel grootsch, maar je moet nooit vergeten, dat je van Friesch bloed bent. Als je groot wordt zal ik je dat alles wel eens uitleggen. Dit laatste is niet mogen gebeuren, en van het handschrift heeft hij mij niet gesproken.

Alleen herinner ik mij dat hij ook nog zeide: je vader heeft nergens geen aardigheid voor. Tegen mijne moeder zeide hij dat zij mij zoo veel moest laten leeren als zij kon omdat er veel in mij zat.

Meer kan ik u niet van hem of mijn familie zeggen. Als grap zou ik u nog kunnen mededeelen dat een andere tante als Aafje, van wie ik het geschrift heb, met haar kinderen naar een notaris is geweest. Zij had van het handschrift gehoord en beelde zich in dat het een bewijs van Eenige Millioenen was, waarvan zij gaarne haar deel wilde hebben.

Hiermede groet ik u minzaam. Maar eer gij iets mij of mijne familie betreffende in druk geeft, wil ik het eerst wel lezen.

C. over de Linden.

=== 27-9-1871 / 12 (16) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik feliciteer u met uw verkregen succes en met de belangstelling van den Heer Vermeulen, en anderen. Door het triestige weer was ik de geheele Zondag niet wel geweest, maar uw brief heeft mij des avonds weder opgevrolijkt. Zaterdag middag l.l. heb ik u de brief gezonden met de gevraagde inligting omtrent mijn grootvaders en Tantes dood. Of ik daarin geschreven heb, dat ik uw bijbladen van de Leeuwarder Courant ontvangen heb, weet ik mij niet meer te herinneren, maar ik ben ze kwijt en durf ze niet terug eischen. Als u er mij nog een paar wildet oversturen zou UEd mij zeer verpligten. Schrijf mij ook als ’t u belieft wat de bespreking van het H.S. op de vergadering van het Friesche genootschap heeft uitgewerkt. Die zee die Frija bij haar vertrek tusschen oost en west Flyland heeft gemaakt, belet mij even bij u aan te komen en te vragen: “Hoe is het nu?”

Met deze stuur ik u eenige peeren uit mijn tuin, UEd moet ze zoo lang laten liggen dat [ze] een geelachtige tint aannemen, dan zijn zij overheerlijk. De stoel die er bij gaat is uit Java en door de Stjurar mee gebracht, die hier zoo iets zelden brengen en in Leeuwarden zeker nog minder. Daarom dacht ik dat ik er u geen displeizier mee aan zou doen u die te zenden.

UEd kunt hem in uw tuinhuis zetten.

Zoo als u bij een oplettende beschouwing zien zult is het een kunststuk van eenvoud en genie.

[Ottema heeft zich in die stoel doen fotograferen; hij heeft waarschijnlijk de 1e (ingenaaide) druk van Thet Oera Linda Bok in de hand; op tafel een dikke foliant die het OLB moet verbeelden. NL].

Maak er nog vele jaren met genoegen gebruik van, en denk aan

UEd (enz.)

N.B. Als UEd mijn brief van zaterdag ll niet ontvangen mogt hebben, dient u dit tot antwoord. Mijn Grootvader is gestorven den 25 April 1820; mijn Tante 4 February 1849.

Bij het lezen der bedenkingen van den Heer Hettema is mij opgevallen dat ZEd er op wijst dat de W wel in het H.S. maar niet onder de letters bij het jol voorkomt. De oude lieden van Medemblik en mogelijk overal in Noordholland noemen de V ouw, de W dubbel ouw.

Het woordje net dat Colmjon voor niet wilde verklaren en door u als volkomen gelijk verklaard, is hier nog zoo in gebruik.: ''dat is net et zelfde'' is: dat is volkomen hetzelfde, ''dat ’s net ien'', is gelijk aan, “dat’s even eens of eenerlei.”

Men gebruikt hier soms (voor de verbastering der taal) wel drie en meer woorden voor eene bedoeling.

B.v. wat ben je ''mooi gekleed''/ ''netjes''/ ''kant''/ ''pront''.

=== 9-10-1871 / 13 (17) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Over een dag of 4 geleden kreeg ik des avonds bezoek van de Meniste dominé Dyserinck [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannes_Dyserinck Johannes Dyserinck] (1835-1912), letterkundige en doopsgezind predikant — JO] om mijn handschrift te mogen zien. Ik zeide dat ik het niet tehuis had. Toen sprak hij om, ik weet niet meer welke groote geleerde, die ook lid van de Tweede Kamer moet zijn, naar Leeuwarden te zullen verwijzen. Na veel praten waarbij het mij voorkwam alsof hij zich voor het handschrift interesseerde zeide ik hem, dat, als hij me op zijn dominée’s woord beloofde het hier niemand te vertellen, hij het dan mogt zien. Het handschrift maakte op hem den indruk als of het zoo oud niet was.

Vervolgens vroeg hij mij naar het afsterven van mijn Grootvader en Tante enz., het welk hij opschreef erbij zeggende , “dit zijn feiten enz.”

Gister na de middag kwam hij weder bij mij met de Spectator [JJK 13-16] en las mij daar, met blijkbaar genoegen, de laffe praat, uit drie of vier stukken, tegen het handschrift voor. Het was of de donder in mijn gemoed rommelde. Onder andere vertelde hij mij, of las hij mij voor, “dat de reis langs de Rijn door Apollonia, met de oorlog van Pruissen van 66 [1866] in verband stond. De aanmerking over de Himalaya kwam mij echter gegrond voor. Doch nadat ik er een nacht over gedacht heb zou voor menschen die geen fenijn zoeken daar niets in steken. De Geertmannen kunnen die naam gehouden hebben voor het geen zij in hunne taal beteekende.

Om kort te gaan de Spectator of hij zelf had op alles wat aan te merken; maar — op een wijze zoo als men tegenwoordig aanmerkingen op de bedrogen Communisten maakt, waarbij men zijn eigen vervloekte handelen en wreedheden over het hoofd ziet.

De mijnheer uit den Haag waarvoor hij mij een paar dagen te voren verlof gevraagd had om het handschrift te mogen zien, was ongesteld, vertelde hij mij, nu wilde hijzelf met het handschrift naar den Haag gaan, — maar dat kunt u begrijpen. Toen heeft hij mij audiëntie voor een andere Heer verzocht, hetgeen ik hem heb toegestaan.

Mijn vrouw was met uw lot begaan en zeide, zoo als ik dacht, als al die geleerde heeren tegen u opstaan, dan kunt gij het onmogelijk houden.

Verder vertelde hij mij dat de Groninger geleerden zich tot dominé Ledeboer hadden gewend, die aan hem had gevraagd of hij er iets van wist enz...

Hetgeen Dyserinck mij uit de Spectator heeft voorgelezen zal UEd zelf wel al gelezen hebben. Dus nu iets anders.

De ronde peeren heeten prinses peren, doch de boomkweeker noemt ze diamanten. Ik hoop dat uw Nichtje er niet een zal eten voor ze geel zijn. De andere heeten juttepeeren.

De tweede man van mijne tante heet Koops Meylhof, of hij nog meer namen heeft weet ik niet. In de plaats van haar eerste man is hij oudste knecht op een kaaspakhuis. Mijn grootvader heette Andries, maar mijn vader had geen broers, ik ook niet, zoo ben ik stamhouder.

Nu ik zoo veel geschreven heb, mochte ik ook wel van u te weten, welke opgang de reis van Appelonia in het noord van Italie gemaakt heeft.

Met hoogachting noem ik mij Uwe Ed. dienswillige dienaar.

Heil — C. over de Linden.

=== 13-10-1871 / 14 (18) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Daar ik van u geen antwoord op mijn vraag over den afloop van de voorlezing over de paalbewoners in het Noorden van Italië kreeg, zal ik maar weer aan u schrijven.

Gisteravond, te half zeven uren, kreeg ik weer een bezoek van den dominé Dyserinck. Eelco Verwijs had te Leiden, aan ik weet niet welke professoren gezegd, dat hij van stonden af aan de echtheid van het stuk betwijfeld had, waarop ik antwoordde: “Dat liegt hij”. — “Hebt gij daar bewijzen voor?” — “Waarachtig. Als hij het voor onecht had gehouden, zou hij mij niet gezogt hebben, om het uit mijne handen te krijgen, dan zou hij het niet vertaald hebben, en dan zou hij mij de vertaling gegeven hebben, met de aanmerking dat hij zijn woord had gehouden, maar dat hij het voor onecht hield: Maar het niet aan het Friesche gennootschap present hebben gedaan.” — “Dat alles bewijst niet genoeg. Maar heb je geen schrift van hem waarin hij verklaart dat hij het voor echt houdt?” — “Dat denk ik wel. Maar ik wil u eens wat zeggen. Al komen nu alle geleerden van Nederland en zeggen dat het vals is, dan zeg ik nog dat het echt is. Alle geleerden oordeelen naar hooren zeggen, zij doen als Don Quisot, die tegen windmolens schermde, maar juist omdat zij zeggen dat het na 53 [1853] geschreven moet zijn, geeft mij het vollen bewijs dat het echt moet zijn” — “Dat het na 53 geschreven zou zijn is nonsens, daarom vind ik het jammer dat zij er niet Piet Paaltjes bij ingehaald hebben.” — “Goed. Maar als het vroeger dan 53 is, hoe kan er dan van paalbewooners in staan? En hoe kan er dan van een doorvaart in de landengte van Zuez in staan? Hoe kan iemand voor 49 weten dat er door een rots en bergachtig land een verzand kanaal ligt, waarvan in 56 eerst raport is uitgebragt? Neen mijnheer dit besneid elkander immers.” Daar zweeg ZEd op, en daarom geloof ik dat hij zulks met mij gevoelde. Na dus nog vele woorden gewisseld te hebben die echter allen op hetzelfde neer kwamen, zeide hij mij: “Het woord amper dat er ook in vorkwam was maleis, of ten minste uit Indië. Toen zeide ik hem: “Als onze voorouders op Indie, Egypte, Griekenland, Afrika enz. gevaren hebben, stond het hun toen niet even goed vrij uitheemsche woorden te spreken als wij het nu doen? En als de Egyptenaren het eerst papier gemaakt hebben, zoo als men mij gezegt heeft, kunnen zij dat dan niet evengoed van ons geleerd hebben als wij van hun? Of zijn de hersenen der blanke en blonde menschen (dominé is blond) dan minder goed dan die der zwarte en geele menschen? Ik ben in China, Indie en Afrika geweest, maar heb daar niets van kunnen merken. Integendeel, in nesterijen en in bedriegen, zooals de smousen, zijn zij bliksems knap, maar in degelijke zaken staan zij in alles ten achter. Zijn gezigt verbijsterde. Eindelijk vroeg hij: “Zoo ben je ook in China geweest? Dat dacht ik niet” enz. Daarna haalde ik den brief van Eelco Verwijs. In het begin van den brief spreekt hij van twijfel, bij de facsimilees. En daar helderde dominé zijn gezigt op. Later kwam de volgende passage (toen begon hij zagt te lezen) maar mijn zoon zeide: “Kan u dat ook niet lezen?” en toen begon hij weer wat hier volgt: — “En daar ontvang ik uwe mij zoo hoogst welkome bezending, waardoor mij de echtheid onwederleggelijk werd bewezen, en waarvoor ik u hartelijk dank zeg, doch nu begin ik veeleischend te worden, maar ben dat met het vertrouwen iets goeds te willen. Gij zegt: «Aan het grootste — daar bedoelde ik het handschrift van Worp van Tabor mee — heb ik iets, aan het kleine niets.» De wetenschap daarentegen kan aan het bekend worden van uw handschrift veel, zeer veel hebben. Het is zeker hoogst belangrijk voor de friesche taal der middeneeuwen, waarvan geen enkel letterkundig produkt overig is dan alleen wetten. Doch nog belangrijker voor de letterkunde, die er een merkelijke aanwinst door zou krijgen. Al is de kunstwaarde niet groot, het is in allen gevalle zeer curieus. enz.”

Toen dominé dit gelezen had, keek hij net als iemand die geen raad met zijne positie wist. Nu vroeg ik: Wat zeg je daarvan? “Dat zal ik dadelijk schrijven.” — Schrijf het maar letterlijk over. — “Dat is wel wat kras.” — Geneer je maar niet. Eelco heeft er mij niet naar behandeld om hem te sparen.

Dominé lachte, maar hij schreef het toch eindelijk over. Nu wat zeg je nouw! vroeg ik daarna weder, houdt U het nu nog voor onecht? “Ja ik houd het niet voor echt.” — Wat rede heb je daarvoor? daareven heb ik je op het feit gewezen van de paalbewoners en van het Zueskanaal. Maar ge hebt er niets op geantwoord.” — “Ja maar de taal is niet goed.” — Kent u dan friesch? vroeg mijn zoon. “Neen ik niet.”

“Wil ik u eens wat zeggen,” zei ik. “Mijnheer Ottema heeft mij geschreven, dat van het thans levende geslacht den Heer M. de Haan Hettema het knapst is in de friesche taal. Deze Heer heeft ook tegen het handschrift geschreven, maar eindigt in zijn tegenschrift, dat de taal goed is, en dat de Friezen een penningske moesten afzonderen om het te laten drukken. Den Heer Ottema heeft hem daar op bediend met hem te schrijven dat hij het dan gemaakt moest hebben, aangezien hij de eenigste was die de Friesche taal grammatikaal behandeld had. En wat de aanmerking van Colmjon betreft, dezen heeft de Heer Ottema in de Leeuwarder Courant tot nul gemaakt.”

Daarop gaf ik hem die Couranten te lezen, en verzogt hem die nommers op te schrijven, dan konden de Leidsche geleerde heeren die lezen. Toen sprak hij mij weer over het woord nul in ’t syfer, dat Arabisch was. Maar ik vroeg hem al weder, als onze voorouders op Arabië gevaren hadden of zij dan ook geen Arabisch woord mogten bezigen, zoo veel als men nu Grieksche, Latijnsche en Spaansche bezigt. Wat wij verder spraken was klesserij en dominé vertrok, na mij eerst nog eens gevraagd te hebben, of hij met het handschrift en den brief van Eelco naar Leiden mogt gaan. Maar daar bleef hij ketelaar van, zouden de matrozen zeggen.

En nu waarde Heer, hoop ik dat UEd mij ook eens schrijft.

Wordt er nog meer in de Leeuwarder Courant geschreven, vraag dan s.v.p. of zij mij dat alles willen oversturen, met opgaaf van prijs, die zal ik hun wel overmaken.

Na minzame groete ook aan UEds nicht, heb ik de eer van te zijn

[Nr. 15 (20) is verplaatst naar '''II. Overig''']

=== 23-10-1871 / (LF 3) ===
WelEdele zeergel. Heer,

Confirmerende mijn schrijven van gisteren met bijgevoegde afschriften van eenige brieven van den Heer E. Verwijs, waarvan ik de goede ontvangst gaarne met een enkel woord verneem, heeft deze voorts ten doel U kennis te geven dat de houding van den Heer Verwijs ten opzigte van het Handschrift den Leidenaars eenig wantrouwen begint in te boezemen en zij hem dientengevolge op de vingers kijken. Ik merkte dat nog heden, toen de Heer Dyserinck, met mij voortwandelend, en nadat ik hem gezegd had dat de diensten van den Heer Verwijs niet geheel belangeloos waren geweest, want dat hem inzake het H.S. door het Friesch Genootschap ƒ40,- was uitbetaald, mij vroeg of ik niet met zekerheid konde opgeven onder welken titel hem dat geld verstrekt was geworden. Hij wenschte dat gaarne te weten omdat hij er van hield dat de waarheid gehuldigd blijft.

Bestaat er dus geen bezwaar tegen de mededeeling, ook aan anderen, dan verzoek ik U beleefd, mij daaromtrent te willen inlichten. Dat ik den Heer V. zoo iets gun, zal U na de lezing der afschriften van zijne aan mij gerigte brieven, zeker natuurlijk vinden, want óf hij heeft vroeger gelogen óf hij liegt nu, — in beide gevallen is hij strafwaardig.

Met belangstelling uw schrijven tegemoetziende verblijf ik steeds hoogachtend, [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 24-10-1871 / 16 (21) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Het berigt dat uEd mij omtrent de uitgave van Adela’s boek mededeelde is mij niet regt helder.

Moet de prospectus, die UEd gereed maakt, voor de leden van het friesche genootschap dienen, of voor het publiek?

Bij uw verzoek om mijn handschrift te mogen gebruiken heb ik u geschreven, dat als UEd het voor het friesche genootschap liet drukken ik eenige exemplaren bedong. Hoewel ik nu zie dat daaruit voor mij slechts onaangenaamheden kunnen voortvloeyen, wil ik de uitgave voor het friesche genootschap toch niet bemoeyelijken, omdat een man een man en een woord een woord moet zijn. Dit zou ik echter wel moeten doen wanneer het een speculatieve zaak werd.

Behalve dat mijn nieuwsgierigheid voldaan is, heb ik tot heden, van mijn handschrift, slechts kosten en bespotting geoogst, en — als het nu door edel en onedel voor geld gekocht kon worden, vrees ik, dat ik, door de aanbeveling van Liko, door de geschiedenis van Jezus, en door de ultra democratische wetten die erin voorkomen, wel eens de zondenbok, der Catolyken, der fijnen van allen kleur en der volbloed aristocraten kon worden, terwijl den uitgever er wel bij voer.

Een nadere toelichting zal mij dus zeer aangenaam zijn.

Na minzame groete noem ik mij met Hoogachting

=== 30-10-1871 / 17 (23) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Uwe positie kan ik begrijpen, als het den Heer Kuiper dus om geen grove winsten te doen is, laat ZEd dan zeggen hoe veel exemplaren hij zou willen drukken, en — als hij billijk is zal ik het ook zijn.

Dr Dyserinck heb ik er niet over gesproken.

In afwachting noem ik mij na minzame groete

=== 5-11-1871 / 18 (24-25) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Om met mijzelf te beginnen, zoo moet ik U bekennen dat ik op twee gedachten hink. Juist op ’t oogenblik leg ik Uwe vertaling uit de hand na die reeds, ik weet niet hoeveel malen, gelezen te hebben. En toch trof mij de inhoud weêr opnieuw. Als ik zoo pas gelezen heb zou ik haar wel in het bezit van alle menschen wenschen. Ware de vertaling nú eerst begonnen, zoo dacht ik heden, dan zouden de betweters zeggen dat het Handschrift gisteren gemaakt was, zoo slaan de voorzeggingen der verschillende eeremoeders op den toestand die wij beleven en op de voorsteling der Commune in Parijs. Ik wil daarmede niet zeggen dat wij ons heil van hen te wachten hebben; maar behalve al de onzin die men hen toeschrijft, en die zij welligt ook verkondigen, hebben zij ook veel dat naar de overoude Friesche vrijheidszin zweemt, zooals die in het Handschrift voorkomt.

Zoo aardig als ik de voorzeggingen vind, zoo belangrijk vind ik de eenvoudig gestelde geschiedenis; zelfs het Scheppingsverhaal in Frya’s tex, hoewel het geheel verdicht moet zijn, vind ik mooyer da dat des bijbels, waar men zwakke begeerige menschen bij een boom plaatst waarvan zij niet mogen eten.

Aan de andere zijde kwelt mij de vrees. Onder mijne chefs met wie ik op goeden voet sta, konden er welligt zijn die niet met den inhoud van het boek gediend waren, en meenen dat ik mij als speelbal van “Piet Paaltjens” of van een anderen “Piet” liet gebruiken.

Tot overmaat van alle rampen heb ik mij, een paar jaar geleden, uit de gemeenschap der Heilige (Gereformeerde) kerk laten voeren bij Deurwaarders exploit, omdat men mij niet verzocht, maar wilde dwingen belasting te betalen aan eene kerk waarvan ik de bedienaars voor het meerendeel voor huichelaars houd, die mogelijk minder geloven dan ik, welligt niet eens aan God. De dominees en fijnen zijn dus ook mijne vrienden niet, daar ik veel van Christelijke liefde, maar niet van hun geleerd gebabbel houd.

Nu weet Ge er hoop ik alles van; ik zou van velen de zondebok kunnen worden.

U zegt dat de vertaling Uw letterkundig eigendom is. Ik wil daarover geen twist aanvangen, dewijl ik zoo vredelievend van aard ben dat ik nooit twist, tenzij ik zoover wordt gebragt dat ik geen meester meer ben over mijne rede. Wilde ik echter de openbaarmaking van Uw letterkundig eigendom beletten, dan zou ik dat kunnen, omdat ik de openbaarmaking alleen heb toegestaan onder voorwaarde dat daarin niets zoude staan wat mij of mijne familie kon compromitteren. En dewijl nu door de openbaarheid van het Handschrift onze naam aan eene beweging wordt gekluisterd die welligt zeer onaangenaam kan worden, ben ik alleszins geregtigd die beweging te verhoeden.

Hoogachtend en vriendschappelijk,

UEd dw dienaar C. over de Linden.

N.B. Nog voeg ik hierbij een velletje met een paar opmerkingen.

[gestempeld: 24]

Door het vele lezen, herlezen en vergelijken met het handschrift meen ik u op een paar onnaauwkeuigheden betrapt te hebben, die ik om het belang der zaak de vrijheid neem onder uwe aandacht te moeten brengen. Heb ik mis dan zal u het toch wel niet kwalijk nemen.

In de opdragt van Liko lees ik: PÁPEKAPPE vertaald ''papenkap''.

Op hetzelfde blad lees ik POPPA KENINGGAR vertaald ''papen koningen''.

Daar PÁPE en POPPA nu geheel andere woorden zijn, verbeeld ik mij dat dit laatste ''vreemde'', ''booze'' of ''andere'' koningen moeten zijn.

Bladzijde 6 staat OD TRÀD TO RA BINNA vertaald ''onluk trad (de) deur binnen''. Voor deur vond ik op blz. 94 DURE. Zou het nu ook moeten zijn: OD ''natuur'', ''levenskracht'', ''vruchtbaarmakende kracht'' of een woord dat nog beter is — ''trad tot haar binnen''?

Toen ik bij u was hebt gij mij gezegd dat de À ê heete. Uw schrijven schrijft ''Fasta'' voor FÀSTA zou dit nu geen ''Fêsta'' of ''Fàsta'' moeten zijn?

Op bladzijde 96 heeft uw overschrijver gezet: “Adela is dat en een kind van onze grevetmannen.”

In het handschrift staat: ADELA IS THET EnGE BERN VSAR GRÉVET-MAN. Zou dit ook moeten zijn: ''Adela is dat eenige kind onzer grevetman''?

143 THÉR THIU DÁNTE HETH FON EN HOF. Dit is onvertaald voor een gedeelte. Kan dit ook zijn: ''welke de gedaante heeft van een hoef''? Koe of paardenpoot.

Daar de hollensche letters [in handschrift van L.F.o.d.L.: die U voor de Friesche tekst gebruikt hebt] niet de letters van het handschrift zijn, zou het niet kwaad wezen als u een verklaring van de tekens gaf die u er boven zet. Alle menschen zijn geen geleerden en als alle menschen het begrijpen, zullen zij u meer helpen dan de geleerden doen.

Bladzij 153. ''Friso zegt dat hij geen priester, of papenkoningen lijden mag.'' — Daar er toen nog geen Roomschen waren zou dit direkt vrij beter zijn: ''mag geen vreemde koningen lijden''.

Uw aandacht zoude boos worden.

=== 8-11-1871 / 19 (26) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Het doet mij genoegen dat wij de zaak eens zijn geworden.

Als er niets in den weg is kan men geregelder denken, daarom kom ik dan ook nog eens op mijne aanmerkingen terug.

U wil het woord poppekoningen het liefst door papenkoningen vertalen. Hier in West friesland zegt men tegen elk vreemdeling pop en spreekt men van poppe peerden varkens enz.

UEd zou er dus niets bij wagen als Gij voor poppa koningen — vreemde koningen zettet. U zegt: In Apollonia’s boek is de Formleer de zuiverste voorstelling van de Godheid, en die het meest met de ware christelijke voorstelling overeenstemt. Vrij wat verhevener [dan] de oudtestamentische Jehova, die ’s morgens in den hof Eden gaat wandelen om met Adam een buurpraatje te houden.

Als gij nu niet wilt dat het boek bij de eerste opslag, door velen niet met vooroordeel opzij gelegen zal worden, dient u naar mijn burger verstandje alles te vermijden wat het tegen zich innemen kan. Men vangt meer vliegen met stroop dan met azijn.

De Friesche Courant (die ik er voor mij zelf op na houd) maakt meer vijanden dan bekeerlingen, door altoos met zijn zwarte bende om te schermen.

Als men de kinderen bittere medicijnen wil doen slikken om ze van wormen te bevrijden, die hen beletten in hunnen groei, dan zegt men niet, “slik dan domkop, het is immers tot je best wil;” maar dan paait men hen met zoete woorden en suikergoed.

Zoo moesten de geleerden ook doen die het volk beter wilden maken, maar het niet voor graauw, ezels enz. schelden.

Voor het woord od wilt u vijandschap zetten. Op bladzijde 128 vind ik FIAND voor vijand. Ik had liever dat u daar vruchtbaar makende kracht — of een gepaster woord voor zette. Het woord vijandschap baart vijandschap. Als men tegen de jeugd over liefde spreekt, wordt zij verliefd. Spreekt men tegen haar van oorlog, dan vormt het groepjes en gaat soldaatje spelen, tot groot genoegen der dwingelandij.

bladzij 153 FRISO SÉITH THÀT ER NÉNE PRESTERA NER POPPA FORSTA LÍDENE MÉI.

Daarvoor staat in de vertaling weder papenvorsten. Ik verbeeld mij al meer, dat vreemde koningen minder aanstotelijk voor de Catolyken zou zijn. En daar het mijn bedunkens wel kan zou ik dat gaarne willen.

Toen ik zoo even naar huis ging, ontmoete ik dominé Dyserinck. Hij vroeg mij hoe het met het handschrift stond, ik zeide hem dat Gij het uit zoudt geven en dat ik een stukje in de Spectator had gezet. Hij hoorde nieuw op, doch zeide dat het ferm was. Het regende, en zoo namen wij spoedig afscheid.

Niets meer op mijn gemoed hebbende, groet ik u vriendelijk en noem mij met hoogachting,

=== 9-11-1871 / 20 (27) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Nog iets.

Mijn oudste zoon had uwe vertaling maar eenmaal gelezen, en nu wilde hij mij, nadat ik voorgaanden brief had laten wegbrengen, met alle geweld opstrijden dat er een geschiedenis van Jezus in stond. Nu had hij wel in zooverre gelijk, dat er van een Jezus in staat, maar dat is een Indiaansche, doch geen Jezus, die te Bethleëm geboren was.

Als nu een gewezen schoolmeester, die nu klerk bij de Marine is, zich zoo verkijken kan, zou dit met anderen, die minder ontwikkeld zijn, nog veel eer kunnen gebeuren, daarom verzoek ik u, met een kleine aanwijzing onder het blad erop te wijzen, dat Jezus van Kasmir niet de Jezus van Bethleëm is.

Colmjon heeft in zijn boekje gezegd dat sella verkoopen en geen koopen is. In uwe vertaling is er ook geen sprake van koopen, maar wel van verkoopen. Zou het dan niet beter wezen als Gij Misselia door misverkoop of misverkocht vertaalde? Ook spreekt hij er van dat er aan de vervoeging en verbuiging nogal wat mankeert om voor een beschaafde taal door te kunnen gaan. Is dat waar? of zijn het kleine onnaauwkeurigheden, die u zonder veel verandering kunt verhelpen?

U schrijft mij ng zult gij wel moeten houden. Ik vond NG zoo prachtig, doelmatig en zoo eenvoudig te maken dat de Heer Kuipers die moest laten gieten. Welligt werd Gij dan nog de man welke die letter in de mode bragt. Bij wier gebrek de eene nu e elen en de andere en-gelen enz leest.

Mij dunkt u heeft die letter revolutie nu in uwe hand.

Niets meer hebbende groet ik UEd hartelijk en noem mij met hoogachting ...

N.B. Als ik weer iets gevonden meen te hebben en mijn gezeur u niet verveelt, zal ik weder schrijven.

=== 16-11-1871 / 21 (28) ===
Behoorende bij den afgeschreven brief van Eelco Verwijs voor den Heer Ottema.

Waarde en zeer geleerde Heer!

Het spijt mij regt hartelijk dat die apen u zoo ongesteld hebben gemaakt. Nu die eerste schok zeker wel wat over zal zijn zoo als hij bij mij nu reeds over is, (Ik begin nu schik in de nonsens te krijgen) wenschte ik wel aan u de raad te geven, die UEd mij (hemesdegum) gaf, te weten Wees goeds moeds, waarbij ik voeg “doe niets in haast, veel min in toorn, want gedane zaken nemen geen keer”. Dat de waarheid boven drijven zal daar twijfel ik geenszins aan, maar nu dat ik uwe vertaling bestudeerd heb, meen ik dat de wetten welke daarin voorkomen zeer radicaal zijn, en dat als de godsdienst die er in geleerd wordt, weder die van het volk werd, de dominées en c.s. wel een ander baantje bij den hand mogten nemen. Daarom dunkt mij zullen zij het zoo veel tegenwerken als in hun vermogen is.

Met hoogachting noem ik mij uw dienstwillige dienaar

=== 20-11-1871 / 22 (29) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik den boekverkooper Laurey bij mij gehad. Hij zeide mij dat hij één, zegge één prospectus voor het Oera Linda bok had ontvangen. Dat lijkt wel niks, zouden de jongens hier zeggen en zoo is het ook. Hier een bevolking van 19 000 zielen en zieltjes, behalve de land en zeemagt en waar zoo veel Friesche ma’s, stra’s en da’s woonen en een Institut is.

In de Friesche Courant heb ik ook geen advertentie gelezen. Als den heer Kuipers het niet in alle voorname kranten adverteerd en zoo zuinig met zijn prospectusschen is, zal hij zijn getal inteekenaars niet krijgen, en men het er naderhand voor houden dat de uitgave van uwe zijde niet opregt gemeend is.

Naar het schrijven mijner schoonzonen te oordeelen, dan is de nieuwsgierigheid onder de Amsterdamsche heel en half geleerden algemeen, en zoo zal het wel overal zijn.

Den Heer Laurey wil nog om vijftig prospectussen schrijven, maar hier zijn nog twee groote boekverkoopers W.P. Kooij en J.C. de Buisonjé en onder de kleine boekverkoopers heeft men hier eene I. Binner die zijn klanten meestal onder de geleerden heeft.

Door het gepraat hetwelk die zending van die ééne prospectus uitgelokt heeft, meende ik er u opmerkzaam op te moeten maken.

Ontvang dezen dus met de uwen in gezondheid en houd u verzekerd van de hoogachting uwer Dw. Dr. C. over de Linden.

P.S. Als het geadverteerd wordt mag het wel niet alleen als Oera Linda bok, maar ook als Adela’s boek of oud friesch handschrift geannonceerd worden. Dat woord ‘oera linda boek’ is weer iets nieuws.

=== 1-1-1872 / 23 (30) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

U en de uwen wensch ik met dezen veel zegen, gezondheid en genoegen in het nieuw begonnen jaar, waarbij ik de egoistische wensch voeg, dat ik nog vele jaren in staat mag zijn u dezen wensch te herhalen.

Wat de intekening op het oeralindas boek aangaat, zoo geloof ik dat het hier weinig opneemt, en dat degenen die er het meest over geschreven hebben, zoo als domine Dysering [Dyserinck] enz. er niet op hebben ingeteekend. Ik hoor er zelfs niet meer van.

Alleen mijne schoonzonen uit Amsterdam schrijven er mij nu en dan nog eens over, dat het te Amsterdam druk besproken wordt. Verleden week is er bij een van hun een doctor Acquoi geweest die hem kwam vragen, of, als hij naar den Helder ging, hij het handschrift niet eens zou mogen zien. Ik heb mijn zoon geantwoord, dat hij mij eerst moest melden, of die heer er meê of tegen was. Met de nieuwjaarsbrief zal hij daar wel op antwoorden.

En nu, waarde Heer, weest nu ook zoo goed mij eens te melden , hoe het

met de uitgave staat. Ik ben nieuwsgierig en kan niemand antwoorden,

die er mij naar vraagt. Ontvang dezen in welstand van

=== 4-1-1872 / 24 (31) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik dank u voor uw lieve brief. Vanmorgen vond ik de inliggende op mijne tafel.

Het kwam mij voor dat ik u dien eens moest verzenden. Weest zoo goed mij daar eens op te antwoorden en of het niet goed zou zijn, dat er eens een advertentie in het Nieuws van den Dag geplaatst werd, waar de prospectussen te krijgen zijn? Wilt u dat ik het laat doen, wees dan zoo goed mij daar voor een Model op te geven.

In afwachting, als altijd uw toegenegen en dienstwillige dienaar C. over de Linden.

=== 20-3-1872 / 24 (32) ===

[Luitse heeft onbedoeld nr. 24 herhaald]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Tot heden wacht ik tevergeefsch naar antwoord op den brief, waarin ik een brief van mijn schoonzoon had ingesloten. Sedert lang is dus bij mij de vrees opgerezen, of u ook boos over dien brief zoudt zijn. Is dit werkelijk het geval, dan kunt Gij mij gerust gelooven, als ik u schrijf, dat ik niet dacht, dat daar iets in stond waarom U boos kondet worden.

Hoor eens. — Wanneer iemand aan een kwaal lijdt, of met iets bezig is, waarvan men weet, dat hij geen verstand heeft, dan matigt iedereen zich aan, hem zoogenaamd goeden raad op te dringen, en wil iemand daar niet van gediend zijn, dan dringt men die raad aan zijn familie op. Op die wijze ben ik ook aan het contract gekomen, waarvan u zeide, “dat mij dat zeker door een deurwaarder gegeven was”. Een deurwaarder had het mij echter niet gegeven. Het was een contract hetwelk eens tusschen zekere kaptein van Braam van Hoekgeest en zijn uitgever gediend had, en dat men mij door tusschenkomst van mijn zoon, als zoo behoorende gesteld te worden in handen [zijde 2] heeft gespeeld.

Voor de leden van het Friesche genootschap, hetwelk ik voor een gestoten gezelschap hield, had ik de uitgave van het handschrift toegestaan; maar om redenen die ik niet gaarne op papier zet, had ik erop tegen, dat het publiek werd gemaakt. Toen UEd mij echter schreef, dat uw eer als geleerde er mee gemoeid was, heb ik de vrees voor de nadeelen, welke mijn eigen belang er onder lijden kon, overwonnen en u de uitgave toegestaan. Dat ik die uitgave wilde beperken was op dezelfde vrees gegrond. Toen UEd bedenkingen omtrent het contract maakte, heb ik niet meer op de onderteekening aangedrongen. Toen ik daarna tegen iedereen vertelde dat het handschrift zou worden uitgegeven, en de heeren officieren die alle couranten aan boord of in de Marine Club lezen, daar niets van geadverteerd vonden, zeiden zij tot mij: Och kom, ben je bedonderd? — Denk je dat dat menens is? Mijnheer Ottema, zal zich wel wachten, om jouw handschrift in het licht te geven. Mogt hij zich bij de vertaling misleid hebben, nu Colmjon, van Vlooten en andere degeleke geleerden [zijde 3] er hem op gewezen hebben, hoe onverdedigbaar zijn verslag is, zal hij het wel uit zijn lijf laten om het handschrift onder de oogen van alle geleerden te brengen. Op dit tema moest ik allerhande variaties hooren. Toen ik hun kort daarop de prospectus liet zien, antwoordde men mij: dat beteekent niets. Als het nu een tijd geleden is, zal hij zeggen, dat hij uit gebrek aan deelneming, van de uitgave af moet zien; dan mogen zijne tegenstanders mopperen; maar dan kunnen zij niet zeggen dat hij het niet in het licht heeft durven geven. Toen mijn schoonzonen mij naderhand schreven, dat de voornaamste boekverkoopers te Amsterdam nog geen prospectus gezien hadden, moest ik onwillekeurig over het gehoorde nadenken, daarbij kwam dat de spotternij gedurig in omvang toenam.

Een officier, waarmede ik anders op een goeden voet omga, vertelde mij: “Vanavond zal er in onze rederijkerskamer een speech over je handschrift gehouden worden.” Nu moet u weten, dat er in die rederijkersklub nooit iets anders dan over bespottelijke onmogelijkheden en onvereenigbare dwaasheden gebabbeld mag worden. Die mededeeling smaakte mij dus bitter genoeg, al lachte ik er quasie om. De officieren verwisselen hier nogal, maar het is net of zij het elkander overgeven, hoe zij mij met mijn handschrift plagen moeten.

Na u dit alles gemeld te hebben zal u mij nu wel begrijpen, waarom ik zoo op adverteeren gesteld was, dat ik dit zelfs op mijne kosten wilde doen. Thans ben ik al tegen hunne praatjes verhard, en denk: Loop naar de weerlicht! Zelfs het denkbeeld, dat de uitgave van mijn handschrift de stroodood zal sterven hindert mij niet meer; Maar ik kan er mij niet aan gewennen, dat Gij mij niet meer schrijft. Om uwe voortvarendheid, acuratesse, en om de burgerlijke stijl waarvan Gij u in uwe brieven tegenover mij bediende, had ik u, als een andere, als een betere, onder de zoogenaamde grooten, leeren waarderen en u zelf zoo lief gekregen als of gij een der waardigste leden van mijn familie was.

Na deze opheldering van mijn zijde, verzoek ik U dus te schrijven, en als Gij nog eenige rancune over hebt, scheld mij dan maar eens naar hartenlust uit.

Intusschen hoop ik dat gij dezen in gezondheid mag ontvangen en met hoogachting voor u noem ik mij als tevoren uw dw. dr.

=== 2-4-1872 / 25 (33) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor uwe mededeeling. De reden waarom ik u niet eerder op uwen brief geantwoord heb is daarin gelegen, dat ik mij goed heb moeten inspannen, om alles in gereedheid te helpen brengen, wat voor de optogt nodig was, waarvan ik UEd het gedrukte programma zend. Daarbij komt dat ik de mogelijkheid van een of ander schandaal of ongeval inziende, u dit te gelijkertijd wilde melden.

Tot mijn genoegen kan ik u echter mededeelen, dat allesin de beste orde, begonnen — voortgegaan en — ook geëindigd is. Dit was ook met de gondelvaart het geval, waarbij ik nog al voor ongelukken vreesde, daar deze na het eindigen van den dag afgespeeld moest worden, waarop gewoonlijk meer dan op andere dagen gedronken wordt. Doch niet alleen, dat alles behoorlijk toeging, maar het geheel overtrof ook verre mijn verwachting. Daar het bij droog — donker weer — bladstil was, waar uit volgde dat èn de vaartuigen èn de muziek op het water èn de fakkels èn het bengaalsch vuur dat nu eens op de vaartuigen en dan weder aan een der boorden van het Heldersche kanaal werd afgestoken, een schitterende uitwerking op het water maakte. Dat was vooral het geval voor het huis van den burgermeester, waar de booten stil hielden en aan beide zijden van het kanaal als op de booten bengaalsch vuur werd afgestokenm, hetwelk bij de rook en vlam van de fakkels, het afschieten van geweren,, vuurpijlen enz. over het geheel een voorkomen had alsof men daar duchtig aan het strijden was.

Van de vele vlaggen zal ik u alleen zeggen dat de armste nog een vlaggetje had. Illumineren deden de meesten binnenshuis. Bij een heer zag men, behalve de verlichting aan de voorzijde zijner kamer, op den achtergrond een tafel waarvoor den hertog van Alva was gezeten met een landkaart voor zich. Naast den hertog stond een watergeus, al lachend naar het publiek te kijken, terwijl hij den bril van Alva tusschen den duim en voorsten vinger hield, welke hij Alva had afgenomen.

Deze beelden waren zoo natuurlijk, dat men alleen aan de onbeweeglijkheid kon zien dat het geen menschen waren.

Vandaag heb ik nog veel drukte met het opbergen enz.

Vol nieuwsgierigheid zijnde omtrent de uitvoering van het gedrukte werk zijnde, hunker ik naar het eerste vel.

Intusschen wensch ik u en de uwen gezondheid en noem mij as altijd met hoogachting

=== 13-4-1872 / 26 (34) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik dank u zeer beleefd voor de bezending. De reden dat ik daar zoo laat meê aankom is daar in gelegen, dat ik het op de werf te druk had om het blad te lezen en dat men bij mij aan huis aan het schilderen, behangen enz. is, zoodat ik kwalijk plaats kan vinden om te zitten. Zoo aanstonds ben ik er aan begonnen en tot mijn spijt meen ik twee drukfouten bemerkt te hebben.

In de aanbeveling van Hiddo aan zijne kinderen staat op de geschreven vertaling die ik van u heb: “Bijaldien gij ze erft,” enz.

Op mijn handschrift: SAHWERSA THV SE ERVE enz.

Op het gedrukte blad staat: “Bijaldien gij sterft”, enz. hetgeen mij ongerijmd voorkomt.

Op bladzijde 16 van de geschreven vertaling staat: “Verfoeijelijk volk.” Op het handschrift VRFIALIK FOLK.

Op het blad staat: “Vryfalik folk”. de y staat hier voor de f dat zeker fout is.

Wat nu overigens het oude Fries in onze letters betreft, zoo moet ik bekennen dat het er heel wat bete uit ziet als het nieuwe hetwelk ik nu en dan in de vuursteenvonken van de friesche krant vind en ik geloof dat de onbevooroordeelden zulks met mij zullen instemmen.

Ik ben al benieuwd wat de geleerden nu van het boek zullen zeggen en daar UEd mij geschreven hebt dat u onder uwe intekenaren, namen heeft die klinken als klokken, zou ik wel willen dat de namen der intekenaren voorin het boek kwamen.

Daar mijn zitplaats om te schrijven niet aangenaam is, zoo eindig ik met u de verzekering mijner hoogachting te geven en noem mij ...

P.S. Ik verlang wel naar een brief van UEd.

=== 12-5-1872 / 27 (35) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Reeds heb ik vier vel druk van u ontvangen. Zoo gedrukt leek het toch veel aangenamer dan geschreven en als ik de oude tekst zoo bij het hollandsch zie, dan ziet het er dunkt mij zoo uit, dat ik niet kan zeggen, dat ik de dochter Hollandia mooijer dan de moeder Frisia kan noemen. Ik vind zelfs dat moeder Frisia er eerwaardiger uit ziet. Of dit voorliefde van mij is weet ik niet.

In de drie volgende bladen meen ik ook eenige drukfouten gevonden te hebben, ik zal ze echter zoo lang verzamelen dat ik ze bij elkander heb. Het blaadje dat ik u hierbij zend, of liever de inhoud van het blaadje, kwam mij zoo belangrijk voor, dat ik niet na kon laten er u deelgenoot van te maken.

Ik dacht: is de zaak zoo belangrijk als zij mij voorkomt, dan zal UEd er wel mede in zijn schik wezen. Heeft zij daarentegen niets te beduiden, welnu dan kost het mij slechts de moeite van een brief te schrijven, die ik erbij verspeelen kan.

Ik wenschte wel dat Gij nu eens hier waart, wij hebben op het ogenblik de Prins Hendrik (Zuesboot) in het doc die het geheel volmaakt. Hij is over de honderd Meter lang, de gezelschapszaal is uitmuntend enz. Als UEd lust hebt om eens over te komen om een van die monsters van menschenlijke arbeid te zien, dan moet u mij zulks schrijven, dan zal ik u schrijven wanneer UEd komen moet om het in zijn volle gedaante in het doc te kunnen aanschouwen.

Denk daar eens over en ontvangt dezen in gezondheid. Groet uwe Nicht van onsentwegen en zijt ook zelf van ons gegroet.

[bijlage 1]
<gallery>
File:CoL brf stempel 35 bijlage zijde 1 en 4.jpg|zijde 1 en 4
File:CoL brf stempel 35 bijlage zijde 2 en 3.jpg|zijde 2 en 3
</gallery>

[zijde 1] Okke mijn zoon: zevende regel: ''sa hwersa thu se erve''/ op de hollandsche text: ''bijaldien gij sterft'' / moet zeker zijn: ''(...) ze erft''.

Bladzijde 16: ''vryalik folk''. Hollandsch: ''verfoeijelijk volk''. In het handschrift staat: VRFIALIK FOLK

''gâdvrad anda bôsma thêra blommur'' / handschrift staat: ''(...)'' ''blommun''

Bladzijde 18: ''ny lof — nieuw groen''. Zou dit ook kunnen zijn: ''niet loof'' = ''niet moe of moede'' / op bladzijde [niet ingevuld] heb ik ook ''ni'' voor ''niet'' aangetroffen.

Bladzijde 20, zevende regel: ''and ik skolde jo lik vnbekende ofwisa mota'' / handschrift: LIK EN VNBIKÀNANDE / in het hollandsch staat ''i'' als ''een onbekende'', enz.

Op de negende regel staat: ''solde'' voor ''skolde''

Bl. 22: vijfde regel van onder opgeteld staat: ''stridande wither vsa'' / handschrift: STRIDANDE WITH VSA

[zijde 2] Bl. 28 vers 17. ''is-t vr-t êlle Friasland, than moton ther jeta sjugun tjuga by wêsa''. ''/'' in het handschrift staat: JETA THRJA SJVGON / ''tria'' hebt gij vertaald op bladzijde 26 [vers 12] door driemaal: ''thria sjvgun flinka bodon'', dus zou het moeten zijn: ''driemaal zeven getuigen''. Zoo staat er ook in uwe hollandsche vertaling. THRJA is dus over het hoofd gezien.

Blz. 38 Minnos schriften / ''swetsar'' — vertaald: naburen / iets lager ''swetnata'': vertaald ''landgenooten''. Volgens de zin moest dit — mijn erachten — ook ''naburen'' zijn of ''buurgenoten''.

Van de nuttige zaken uit de nagelaten geschriften van Minno, vijfde regel, hebt gij ''swethnata'' ook door ''naburen'' vertaald.

46 tweede regel van onder is — zijn vergeten. ''afskên-et an lichême arg to gêit'' — ''ofschoon het in zijn'' ... / in het handschrift staat ook SIN LICHÉME

[zijde 3] Bl. 54 hebt gij ''ulk'' [r. 17] vertaald door ''wolk'' — ulk noemt men in Noordholland een zeehoorn en een schip zonder masten -?

8ste regel van onderen: ''wiston hia alles to wisa en to vrbruda'' / vertaald: ''wisten zij alles te bewijzen en te verbinden''. Hier zegt men hij of zij ''heeft het verbruid''. Zou het dus ook moeten zijn: ''wisten zij alles te wijzigen en te bederven''? Namelijk de goede wetten.

Blz. 62 laatste regel van het 2de vers staat: ''thrvch that en êrerâwar âk is to frêsane'' / vertaald: ''want een eerrover is ook te vrezen''. In het handschrift staat THRVCH THAT EN ÉRERAWER ÁK THÉR IS TO FRÉSANE. / namelijk in de strafkolonien.

68 ''tomet'' [regel 5], vertaald: ''somtijds'' / Hier zegt men: het was temet raak, ik had het temet, enz. omtrent gehad; altemet — betekent hier somtijds.

[zijde 4] Dit schijnt ook te strooken met [regel 12 v.o.] ''juttar ut havede hja tomet'' (omtrent) ''navt owers ne dêdon as barnstên jutta''.

''Alle strand and skor hêmar'' — alle strand en kust bewoners. / skorren noemt men hier nog die eilanden en eilandjes langs de stranden welke bij hooge vloeden onder water loopen.

Op de 14de regel van bz 92 staat: ''nei Kalta Minäis'' / in het handschrift: NÉI KALTA MIN-HIS / zou dit niet moeten zijn: ''naar Kalta de mijnen''? Omdat daar onder staat: ''voor Minerva wij''?

Bl. 100 staat ''then kroder'' [regel 14] ''skil jeva fifthusand'' / in het handschrift (...) JETA FIF enz.

[bijlage 2 — niet gescand]

Bij het nalezen van bladzijde 26 is mij opgevallen: vers 15. Is er iemand gekozen om op de burgten te dienen en wil hij niet, dan mag hij naderhand geen burgtheer worden, en dus nooit een stem hebben. Is hij reeds burgtheer, dan zal hij die eer verliezen. Zou ons woord burger, stemgeregtigd burger, daar ook van kunnen afstammen?

Op hetzelfde bladzijde staat, onderaan 2de regel: ''lêtsa'', vertaald ''leetse''. Zou dit ook moeten zijn: ''leetziener''?

''Alfoder'' hebt gij door ''alvader'' vertaald. Zou dit niet ''alvoerder'' kunnen zijn, waardoor het tegenwoordige woord ''vader'' de betekenis van ''voeder'' verkrijgt, zooals ''mem'' of ''mam'' doordat zij de kinderen met hare borst — ''mam'' spijst? In Noord-Holland noemt men op veel plaatsen een vrouwen borst ''mam'', en een kind dat lang of veel zuigt ''mammer''.

Wanneer u in de voorrede zet dat gij het handschrift met mijne toestemming uitgeeft, moet u er bij zeggen dat ik die toestemming gegeven heb toen ik de inhoud nog niet kende, dat ik naderhand mijn beloften heb willen inhalen [d.i. ''intrekken''], maar door u overreed ben geworden, dat ik nu mijn woord moest houden enz.

Ontvang alles in gezondheid van uwe toegenegen ...

=== 2-6-1872 / 28 (36) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

De platen heb ik ontvangen; maar daar ik hoop dat het slechts een proefdruk is, zoo haast ik mij u te doen opmerken dat een van de twee ee’s niet goed is. In het handschrift [bl. 46] zijn zij aldus geteekend [E in wiel] en [É in wiel]; op de plaat zijn beide ee’s als deze laatste geteekend.

Met veele groeten ook aan uwe familie, noem ik mij met hoogachting

=== 6-6-1872 / 30 (29/37) ===
<gallery>
File:CoL brf stempel 37 zijde 1 en 4.jpg|zijde 1 en 4
File:CoL brf stempel 37 zijde 2 en 3.jpg|zijde 2 en 3
File:CoL brf stempel 37 zijde 5.jpg|zijde 5
File:CoL brf stempel 37 zijde 6.jpg|zijde 6
</gallery>
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Gisteravond heb ik de verbeterde plaat ontvangen. Doch ook met deze ben ik nog niet in mijn schik, omdat zij geen zuivre voorstelling van het handschrift geeft. Bij vele letters ontbreken de spaken van het wiel, bij anderen mankeeren enkele spaken. Dit moest zoo niet zijn. Dat UEd het runschrift hebt weggelaten spijt mij ook. Zijn deze letters van later vinding, daarvoor is UEd niet verantwoordelijk. Dat de letters van het standschrift zoo oud zijn als het blanke menschelijke geslacht, geloof ik evenmin, en ik denk dat UEd zulks ook niet gelooft. Hetgeen ik van de geheele geschiedenis der Friesche schepping geloof is dit, dat de oude Friezen of Noord-Europesche wijzen, dit alles verzonnen hebben om de vrijheid en gelijkheid onder hun volk (familie) te bewaren, evenals de Aziatische schurken alles [zijde 2] verzonnen hebben, om onder den naam van middelaars tusschen de gewaande Goden en de overige menschen, zich tot opperhoofden te verheffen.

Daar UEd eenige photografien van het handschrift hebt laten maken die nu ook in handen van geleerden zijn, zoo vrees ik dat die u over die vrijheid genoeg zullen lastig vallen.

Als ik u dus met mijn burger verstandje iets mogt raden, dan zou ik zeggen (zie van die verminking af).

Wat het afdruksel van het zegel aangaat, zoo geloof ik dat het schip hier naar den cirkel verwrongen is, waar in het staat. Om niet van den man te spreken die hier zeer onnatuurlijk gelijk [zijde 3] een manvlieg bij één touw opkruipt, wil ik mij enkel bij het schip bepalen.

Welnu — een zeeschip moet altoos meer hout onder, dan boven water hebben. Een geladen Friesche kof of tjalk is bijna geheel onder water. Als gij nu een potlood neemt en verlengt de lijnen der beide stevens, dan zult gij een schip verkrijgen dat veel op een zeeton [afbeelding zeeton] gelijkt:

Zulk een schip kan onmogelijk door zijlen vooruit bewogen worden, maar zal steeds rond draaijen, te meer als dit schip geen roer heeft, zooals dit hetwelk op het zegel staat. Als men de mannen die erop zijn bij het schip vergelijkt dan gelijkt het wel een bootje. Daar het echter wel eenige gelijkenis met een schip van die dagen zal hebben, zal ik zoo vrij zijn het een w...(?)

[zijde 4: zie afbeelding zeilschip] A. stukken zijl bonetten genaamd — die men er af en aan kan rijgen. De haringvisschers hebben zulke zijlen nog.

Waren die schepen in dien geest, dan heet het hooge gedeelte voor en achter (als er een dek op ligt, aan het vooreinde bak en aan het achtereinde kampanje. Is de verhooging ongedekt dan heet zij verschanzing. Wat nu de dubbele stevens aangaat, zoo meen ik te mogen aannemen, dat dit alleen aan de bak en kampanje zal zijn geweest. B.v. [afbeelding boog] om de boog voor te bevestigen tegen en een doorgang aan de pijl te verleenen. Een kraan is een liggend spil of kaapstand, nu zullen zij mijn erachtens dat spil gebruikt [zijde 5] hebben om daarmede de boog te spannen, totdat de snaar achter een mik of klink kwam te liggen, welke dan weggetrokken moest worden, als de pijl voort moest. B.v. zie hieronder [afbeelding ''scheepsboord van boven gezien'']

Ik meen dat dit een goede voorstelling is, maar komt er iemand die het beter weet, dan geef ik haar dadelijk op.

De ontdekking die UEd door uwe onvermoeide ijver omtrent [zijde 6] den naam Minnagara gedaan hebt, vind ik niet alleen kurieus, maar tot bewijs voor de deugdelijkheid van het handschrift onbetaalbaar. Het komt mij voor dat UEd dit in een noot onder het bladzijde moest zetten, dan hadden de tegenstanders een pil waarop zij kaauwen konden zonder hem ooit te kunnen slikken.

Als UEd weer zoo iets vind, dan verzoek ik om de gunst van mededeeling.

Ontvang mijne vriendelijke groete ook aann UEds Nicht.

=== 11-6-1872 / 30 (38) ===
[zijde 1] WelEdele en zeer geleerde Heer!

Een verzoek om revisie, zegt W. de L. in den Spectator van 21 October 1871 Nr. 42, dit zelfde verzoek ik ook aan u, en aan alle gelieden [d.i. ''lieden''] welke het zoogenaamde runschrift als van jongere datum verwerpen.

In uwe vertaling staat: Och lieve, laat de oogen van een munnik toch nooit over deze schrift weiden, zij spreken zoete woorden, maar enz.

Uit deze vrees voor de munniken duf ik op [te] maken, dat deze zich reeds van vele onzer oude geschriften hadden meester gemaakt. Ook durf ik gelooven dat de over de Lindens niet de eenige zijn geweest, welke het boek der Adela follistar bezeten hebben. Wanneer ik de geschiedenis van het handschrift volg, dan durf ik annemen dat de Romeinen, de Phoeniciers, de Grieken en al de [zijde 2] volken aan de Middellandsche zee het letterschrift van ons geleerd hebben. Niet overgenomen van de meetkundige lijnen van het joel, maar van de minder net uitgevoerde schriften der Friezen.

Ten tijde, dat ik mij zelf afmartelde om toch het handschrift te lezen, was er iemand die mij zeide, dat [het] misschien Phoenisische letters waren. Toen heb ik naar een phoenische spraakkunst gezogt, en heb naar lang zoeken een boek gevonden hetwelk de titel droeg: Paläographische Studien über phönizische und punische Schrift — Herausgegeben von D. Wilhelm Gesenius. Mit 6 lithographirten tafelen. Leipzig 1835.

De letters welken daarin voorkomen zijn zeer verschillend, doch velen daarvan gelijken op het stand en op het run schrift, zoo als dit in het handschrift staat. Onder de afdruksels van de penningen met letters zijn vele ofwel de meeste vrouwenkoppen, hetwelk mij aan de eere moeders der [zijde 3] Friezen doet denken. De schrijver zegt dat ieder volks planting van de Phoenicier een eigen letterschrift hadden. Ik kon hem echter niet volgen, daar hij de letters met de Hebreeuwsche vergelijkt, die ik niet ken.

Is mijn vermoeden juist, dan zijn wij de lettergevers van al de volken aan de Middellandsche zee geweest. Daar de Noordelijke volken tevoren evenals nu de echte zeerobben zijn geweest, de Franschen met al hunne hooge theorien niet uitgezonderd, hebben die ook het meeste behoefte aan letters en cijfers gehad.

Dat de Munniken, welke een eigen letterschrift hebben uitgevonden, het onze verdonkeremaand hebben om het onleesbaar te maken, ligt in hunnen aard. Maar wie weet hoeveel Exemplaren, van het boek der Adelas folstar er nog hier en elders bij vorsten of te Rome berusten. Nadat er nu meer dan duizend jaar verloopen waren kunnen zij het loopend schrift, [zijde 4] hetwelk veel van kapitale schriftletters heeft, wel voor kapitale schriftletters hebben ingevoerd.

Wanneer Gij zoo zwak zijt om het loopend schrift, uit vreeze voor eenige schreeuwers te verwerpen dan is het zoo goed alsof gij met een schede wilde dualeren terwijl gij hun de degen in handen geeft.

Immers in het handschrift staat “Toen Fæsta eeremoeder was, heeft zij er het run of loopende schrift van gemaakt. De Witkoning dat is zeekoning Godfried[”] enz.

Wel nu, als het runschrift er over een groote 100 jaar ingebragt is dan is het bovenstaande er ook ingebragt, en dan kan al het andere er ingebragt zijn. Ik blijf dus tegen de verminking protesteren.

Zondagmiddag ben ik met de hens naar bed gegaan, hed[en] morgen stond ik op en heb nu belroos. Mijn linker oor is bijna zoo dik als een vinger.

Na minzame groete ook aan UEd Nicht.

=== 8-7-1872 / 32 (*) ===
[1 zijde; *Luitse nr. 32/ zonder Tresoar stempel]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik de bezending van Apollonia ontvangen. Ik vind het interessant. Colmjon zeide dat het H.S. Hollandsch met enkele friesche woorden was. Maar om zoo iets te durven zeggen moet men de menschen voor de gek houden of zelf een gek zijn. Ik stuur u hiermede twee in plaats van een kaartje.

Uit erkentelijkheid voor zijne belangstelling wilde ik gaarne dat gij het tweede aan den Heer Vermeulen uit Borgum gaf, welk u per briefkaart zijn dank betuigde voor uwe verdediging in de Leeuwarder Courant. Altoos echter met uw goedvinding. Heeft den Heer Kuiper ook liefde voor het handschrift — of is het alleen als uitgever? Schrijf mij dit eens bij gelegenheid s.v.p. en ontvang dezen met de uwen in gezondheid van UEd dienstwillige dienaar

[bijlage? *Luitse nr. 31/ Tresoar stempel 39]

[zijde 1] Verleden week heeft mijn zoon mij een boekje ter lezing gegeven, getiteld “Gedaante en gesteldheid van west Friesland voor 1300 en tevens de ondergang van het dorp Vroone. Aantoonende dat de gemeene voorstelling van een belegering en verwoesting van een magtige stad, die Vroonen zoude geheeten hebben, niets anders dan een verzinsel is, en verder de verklaring van verscheiden oudheden, door Simon Eikelenberg, te Alkmaar gedrukt bij Klaas Mol, boekdrukker over de platte Steenebrug. MDCCXIV.

Mijn zoon maakte mij opmerkzaam op de vertelling, die hier zal volgen, en vroeg mij:“Zou dit ook eenige betrekking op de eeremoeder van Friesland kunnen hebben?” Daar ik de zaak niet durf beslissen, zoo doe ik u dezelfde vraag.

De vertelling luidt als volgt. blz. 48. Junius zeyd: [laatse regel zijde 1 niet gecopiëerd] [zijde 2] te meer gemelde plaatze, dat ten zijnen tijde, op ’t kerkhof, een houte kruis gezien wierd, aldaar onderhouden (om de gedachtenis en de ouden godsdienst te bewijzen.) Volgens de beschrijving, bij de punt van Jan Volkertszoon gevoegd is openlijk gesteld geweest omtrent het kerkhof, aan een opgeregd kruis van hout, dat van de nakomelingen langen tijd onderhouden is geweest, om de gehuigenisse van deze te verversen.

Het halve latijnsche versje: ''Ecce cadit Mater Frisiæ'' en wierd de plaats waar het kruis gestaan had, ten tijde dae de prent wierd uitgegeven, nog het kruis genaamd.

Het opschrift vertaalt men gewoonlijk “Siet de moeder van Friesland valt neer”, of beter: “Ziet de Moeder van Friesland stort neer”. Indien men let dat de Westvriezen, voor de hervorming geen Godsdienst dan de Roomsche hebben gekend, en dat er nog heden in die landschappen enz...... Maar (vraagd de schrijver) ter gedachtenis van welke nederstorting [zijde 3] was dat kruis gesteld?

De prentbeschrijving geeft voor dat het ter gedachtenis van de val, of verwoesting van Vroone, dat hij een stad noemt, is geschied; en men gelooft doorgaans, dat het opschrift dat zelfde, en de oude uitstekendheid van Vroonen, wil getuigen. Doch die opschrift spreekt van een val of nederstorting, in ’t jaar 1303 voorgevallen, en derhalve kan er die niet door verstaan worden.

“Ziet de Moeder van Vriesland stort neder”. Zoo luidt het halve jaarversje gansch niet uitdrukkende wat het woord Moeder hier betekent, bijgevolg ook niet ontdekkende van welken val of nederstorting het spreekt enz.

Zoo gaat de schrijver die een Alkmaarder schijnt te zijn voort om alles bij elkander te haalen teneinde te bewijzen dat Vroone nooit een groote stad is geweest. Maar daar de schrijver zegt: “dat het halve jaarversje gansch niet uitdrukt wat hier het woord moeder betekend, zoo kan het gewaagd worden om [zijde 4] te gelooven dat toen de Roomschen hunnen godsdienst daar geplant en op de ouden eerdienst overwonnen hadden, zij daarvoor een kruis oprigten met de woorden “Ziet de Moeder van Vriesland stort neer”. Evenals men de priesters naderhand zouden hebben kunnen zeggen: “Ziet de paap of vader van Rome stort neer”.

Denk daar eens goed over na en als Gij de zaak naauwkeuriger onderzocht zult hebben, zoo is er dunkt mij een noot van kunnen maken, op het bezoek uit Apollonia te Forana geeft.

=== 22-8-1872 / 33 (40) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Hedenmiddag te huiskomende vond ik een groote brief, daar ik u hartelijk voor bedank.

Daar op bl. 18 tegelijk met nylof — zwart staat — blijft UEd van gevoelen dat het woord nylof een kleur moet aanduiden en U zal wel gelijk hebben.

Mij kwam het echter voor dat: ''de lucht werd zwart en niet moede van tranen te storten'', een betere zin daarstelde. Altijd, als de taal die opvatting gedoogt.

Van zondagmorgen 7 uur tot zoo lang het dag was ben ik bezig geweest of ik ook iets aanstootelijks in de lezing kon vinden. Als het weder zondag is zal ik, naar ik hoop, de overige bladen met even veel zorg nalezen.

[zijde 2] Op mijn bespiegeling over de woorden alfoder — en mam — of dit ook alvoeder, in plaats van vader en voedster in plaats van moeder zou kunnen zijn, hebt u mij niet geantwoord.

De Heer C. over de Linden scheepsbouwmeester aan de Marine werf enz. moest u veranderen in Eerste Meesterknecht, of anders: scheepstimmermansbaas. Ik kan wel een schip ontwerpen — en ook maken — maar ik wil liever meer zijn dan ik heet, dan een titel voeren waarop men mij geen regt heeft gegeven.

Teneinde dus op het einde van het spel minder over den afloop der zaak tevreden te zijn als ik dit tot heden geweest ben, wenschte ik ook even gaarne de gedrukte inleiding te lezen [zijde 3] eer zij voor goed onder den pers kwam, als ik al het andere gelezen heb.

De inval van UEd, om de taal uit het oude friesche wetboek met die van het handschrift te vergelijken, vind ik onbetaalbaar en het komt mij voor, dat als u dit proefje achter in het boek zette, het praatje van den Heer Colmjon als zoude het handschrift slechts uit Hollandsch bestaan, dat met eenige Friesche woorden doorspekt is, zou dan voor goed ontzenuwd zijn.

Als ik ze vinden kan zal ik UEd na aanstaande zondag nog wat fouten of opmerkingen zenden.

Ontvang dezen intusschen met de uwen in gezondheid, van Uw toegenegen dw. dienaar C. over de Linden.

=== 25-8-1872 / 34 (41) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Volgens belofte breng ik den zondag door met nalezen. Mijn nalezen betekent echter weinig meer dan het luisteren naar de muzyk van [door] iemand die wel veel muzyk gehoord heeft, maar er geen verstand van heeft. Alleen als de muzykanten zoo zeer buiten de maat geraken dat het gevoel er door geschokt wordt dan merken zij dat het niet goed gaat en zoo is het bij mij ook met het nalezen gelegen. Zie hier.

Op bladzyde 152 en 53 staat op de 14de regel van onder af: Weleer was ik in de saxenmarken op de burgt mannagardaforda geweest. Doch daar had ik meer armoede gezien als ik hier rykdom bespeurde.

[zijde 2] Zij antwoorde: enz.

Nu vroeg ik mij zelf af. Waarop antwoorde zy?

In de Friesche text kan ik ook niet anders vinden. Den Heer Ottema heeft zeker de vraag, waarop het antwoord paste, overgeslagen. Maar in het handschrift kon ik ook dien vraag niet vinden. En daarop verbeeld ik mij dat de overschrijver de vraag overgeslagen heeft. Waarop het antwoord hier volgt. Zou ik daar gelijk in hebben of ben ik niet goed?

Op bladzijde 160 (tweede regel van boven) staat in het friesch: ''sa-t mith vsa burg gvngen was, was’t mith mitha ôra gvngon''. Uw vertaling luidt: ''zoo was het ook met de anderen gegaan''. In het handschrift staat: WAST MITH MITHA ÔRA GVNGEN. Ik geloof dat het zoo zijn moet als u het vertaald hebt, namelijk: [zijde 3] ''zoo was het ook met de anderen gegaan''. De overschrijver heeft hier dus zeker ook een schrijffout begaan.

bladz. 172 4de regel van onder staat in het Friesch: ''Men Friso thêr stolte and herdfochtich wêre''. Op blz. 173 staat ''hartstochtig''. In het handschrift staat MEN FRISO THÉR STOLTE ÀND HERD-FOCHTICH WÉRE.

Blz. 174, 8ste regel van boven: ''Dêmêtrius lêt ra likka in sê werpa'', enz. / 175 ''De bode liet hunne lijken'' enz. / Op het handschrift staat: DEMÉTRIUS LÉT RA LIKKA enz.

Blz. 187 [13de regel van onderen]: ''om de menschen alzo tevens rijkdom en gelijk geluk te geven''. Zou dat ook kunnen zijn: ''om de menschen alzo gelijkmatig'' enz.

[zijde 4] Op blz. 196 stoot ik weer op [3de regel]: ''that Wr.alda vsa Alfoder, al sina skepsela fot'', waaruit ik maar al wil opmaken dat het niet alvader, maar alvoeder zijn moet.

Op blz. 206 [10de regel van onderen] staat: ''men that jongfolk, that fvl strêdlust wêre wilde ne tât jeftha kaning hâ''. Daar staat dus geen ''foder''.

Ook staat er: ''tât his svna'', maar niet: ''foder his svna''.

216 [11de regel van onderen]: ''Alle send slâvona wrden, tha ljuda fon'' / 217: ''Allen zijn slaven [geworden], de lieden'' enz., dus een woord vergeten.

Daar vind ik op bladzijde 229 [9de regel van boven] dat Rika wralda alvoeder noemt, het doet mij pleizier.

Niets meer vindende groet ik u in vriendschap.

UEd dw dienaar C. over de Linden.

P.S. Mijn vrouw is jarig, nu begrijpt gij er alles van.

=== 1-9-1872 / 32 (42) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

De reden dat ik u niet eerder op uw laatsten geantwoord heb is daarin gelegen, dat ik het zoo vermoeijend heb gehad dat ik des avonds met de brokken in mijn mond in slaap viel. Zie hier het antwoord op uw vraag.<blockquote>Thet oera Linda Bok.

Handschrift uit de dertiende eeuw, waarvan door den eigenaar den heer C. over de Linden vergunning is verleend daarvan vierhonderd exemplaren te laten drukken. Bewerkt, vertaald en uitgegeven door

Dr J.G. Ottema.</blockquote>Als ik er zoo op sta, om daar de woorden: “vierhonderd exemplaren” tusschen gelast te willen hebben [behoeft] [zijde 2] UEd daar niet uit op te maken dat ik UEd niet betrouw of controleeren wil. Maar daar zijn somwijle van die redenen welke men niet aan het papier kan toebetrouwen. -

Ook wil ik geen ''scheepsbouwmeester'', maar bloot ''eerste Meesterknecht'' heeten.

En ik ben er erg op gesteld om eerst de proef van uw inleiding te lezen. Het heeft nu al zoo lang onderhanden geweest dat een dag of drie langer of korter niets betekent.

De peren beginnen mooi te rijpen. Ontvang dezen in gezondheid en geloof mij uw toegenegen en dw. dienaar C. over de Linden.

=== 6-9-1872 / 33 (43) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Het spijt mij dat ik mij niet helder genoeg heb uitgedrukt en u dus nodeloos boos heb gemaakt, maar dat ik er het getal vierhonderd op het boek gedrukt wil hebben, is niet omdat ik u of mijnheer Kuiper niet betrouw, maar komt uit een geheel andere bron...

Zeker baron van Geen [vermoedelijk [https://nl.wikipedia.org/wiki/Van_Geen Alexander James baron van Geen] (1833-1913), officier Marine, [https://www.openarchieven.nl/nha:87EA7851-859E-42C2-AA76-C5FD5AB5269A geh. 1865 Den Helder], won. [https://www.openarchieven.nl/raa:5ec431fa-79a0-4248-84e5-79babf6eb226 Den Helder tot 1876]; [https://www.geni.com/people/Alexander-James-van-Geen/6000000025720830112 foto] — JO] waarmede ik altoos op een familliaire voet ben geweest heeft mij gepasseerde winter net zoo lang aan mijn hoofd gemaald om het handschrift te mogen zien, dat ik ZEd heb toegestaan met mij mede te gaan. Bij die gelegenheid liet ik hem ook de geschreven vertaling zien. Als hij [zijde 2] daarin nu de wetten las, zeide hij: ''“Godverd... dat is ’n mooye communistische boel.”'' Daarna vertelde hij zijn opmerking aan anderen. Onder die anderen was er een die mij het leven onaangenaam kan maken, en deze zeide mij: ''je moet dat boek niet uitgeven.''

Vandaar dat ik eerst tegen de uitgave was. Maar een ander die ook over mij te zeggen had, zeide later in tegenwoordigheid van den eerste: ''als hij de uitgave heeft toegestaan, dan kan hij het nu niet weigeren of hij heeft kans dat hij een proses op zijn hals krijgt'', enz. Toen sprak de eerste van een beperkte uitgaaf. Toen ik hem nu later mededeelde, dat er slechts vierhonderd exemplaren gedrukt zouden worden, [zijde 3] was hij daarover tevreden. Daar ik om, u of den heer Kuiper niet tegen mij in te nemen, het contract geheel heb laten slippen, kunt Gij van uwe zijde toch ook wel iets doen om mij niet tegen u in te nemen. Temeer daar ik in mijn laatste brief niet gezegd heb, dat er ook niet meer dan 400 gedrukt mogten worden.

Uw voorstel om het op den omslag te melden, komt mij beter voor dan om het in den text te voegen.

Waarom ik de titel ''Eerste meesterknecht'' achter mijn naam wilde hebben en geen hooge titel, berust op het volgende.

Domine Dyserinck en een paar officieren hebben mij verteld, dat [hij] mij voor een geletterde had gehouden en dat ik die geschiedenis met Piet Paaltjes verzonnen had. Maar zeide Ds Dyserinck: ''daar'' [zijde 4] ''ben je nouw af.'' Daar er nu bij de grenzen of in het buitenland menschen kunnen zijn die hetzelfde denken kunnen, kwam het mij goed voor dat de lieden terstond zouden weten dat zij met een werkman te doen hebben. Ik heb echter gezien dat UEd er nu maar liever niets op gezet heeft, enfin UEd moet het weten.

Maar nu een woord over de inleiding, die ik gisteravond omstreeks 10 uur ontving. Daarin komt naar mijn ongeleerd verstand een onjuistheid in voor. UEd zegt daar in dat het eerste gedeelte van het boek door Adela geschreven is. Ik kan er niets anders in vinden dan dat het onder toezigt van verschillende graven, op aanraden van Haar, van de wanden der burgten is afgeschreven. Is de lezing daaromtrent soms eenigszins duister zoo kan men dat toch daar uit opmaken, dat het voor de grevetmannen, ieder in zijn provintie gemakkelijk moest [zijde 5] vallen, dit, onder hun toezigt, door den schrijver van den burgt te laten afschrijven, als dat Adela, zulks gedaan zou hebben. Daar de burgt in de Linda oorden, op Walcheren enz. nog al een heel stuk van elkander afliggen om die zonder hulp van spoorwagens of stoomboten enz. te visiteeren. Weest daarom zoo goed, om dat nog eens, met bedaardheid na te lezen. Uw werk is van zulk een groote omvang en moeite geweest, dat het mij zou spijten als anderen die het oude fries niet kunnen lezen UED op een onnaauwkeurigheid konden betrappen, en daaruit gevolgtrekkingen zouden maken alsof er nog veel meer onnaauwkeurigheden in het boek konden staan.

En nu, waarde Heer! meen ik U al datgene geschreven te hebben wat ik aan het papier durf toe betrouwen. Sprak ik u echter [zijde 6] den een of anderen tijd nog eens dan zal ik er nog wel wat bij voegen, waaruit UEd zult kunnen opmaken dat ik UEd en den Heer Kuipers mijn volle vertrouwen schenk.

Ontvang dezen met de Uwen in gezondheid van uwen Dw. dienaar C. over de Linden.

=== 16-9-1872 / 34 (44) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Gisteravond ontving ik uw vel druk van de inleiding. Op bladzijde XVI dat juist bloot lag, las ik: ''“Alexander had de schepen aan de Indus gekocht of laten bouwen door de daar gevestigde afstammelingen van de Friesen, de geertmannen, en van hen scheepsvolk in dienst genomen, en aan het hoofd van deze bevond zich Friso.”'' Volgens mijn bescheiden mening moest dit Wichhirte zijn. De naam Friso komt eerst in de Grieksche wateren voor. Naar hetgeen ik ervan begrijp, was Friso wel een afstammeling der Friesen, maar geen Indiaan [Indiër], wel een Griek. Een vlootvoogd der Grieken. Zie 173. ''“Nu wilde Friso met alle mannen naar Friesland varen, waar hij vroeger geweest was.”'' Het komt mij voor, dat ware hij een [zijde 2] Indier geweest, dit geen plaats had kunnen vinden, tenzij hij, om daar te komen, een reis om Afrika of om Kaap Hoorn gedaan had.

Doch er is meer. [Blz.] 177. De Joniers baden uit aller naam of zij met ons mede varen mogten. ''“Friso die veel met de Joniers gevaren had, zeide ja; maar Wichhirte onze koning zeide neen. De Joniers (...)'' enz. ''Friso zeide: “Dat heb ik vaak zelf gedaan, en toch ben ik zoo Fryas als de vroomste van U.”''

Dat van U toont dunkt mij aan dat hij tot een ander soort Friesen behoorde...

[Blz.] 207. De jonge maagden zeiden: ''“Friso ken de ranken der Golen wier taal hij spreekt, enz. ook spotte hij met de wijze der oorlogstactiek der Friesen (...)”''

Daar ik nu voorzie dat er even goed een storm tegen u zal [zijde 4] opsteken, hetgeen mischien voor u wel aardig is, om een en ander eens op zijn plaats te zetten, zou ik toch niet gaarne willen dat zij u op een onjuistheid konden snappen.

Ontvang deze met de Uwen in gezondheid van uw dw. dienaar C. over de Linden.

=== 23-9-1872 / 35 (46) ===
[vanaf hier tot einde niet uit diskettebestanden maar m.b.v. verbeterde OCR ingevoerd]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik uw antwoord op mijn bedenkingen omtrent Friso ontvangen, en... tot mijn genoegen geloof ik, dat UEd het pleit gewonnen hebt.

Gepasseerde dingsdag heb ik, op verzoek van een Luitenant ter zee Stein, die mij een week tevoren gevraagd had, een heer bij mij toegelaten om het handschrift te bezien. Die heer heeft naar zijn zeggen met UEd op studie gelegen. Zijn naam is Mr Eijck van Zuijlichem (zijn voornaam weet ik niet), wonende te Maartensdijk bij Utrecht. [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_Nicolaas_Marius_Eyck_van_Zuylichem Frans N.M. Eyck van Zuylichem] 1806-1876]

Die heer sprak niet als domine Dysering [Dyserinck], maar zeer bescheiden, ofschoon hij toch niet naliet om te zeggen, dat Colmjon, Hettema, Winkler en anderen er den spot mee dreven.

Ik zeide, ja maar ik vond het aardig dat die lieden welke het niet konden vertalen, er nu om lagchen, dat vind ik niet eerlijk.

Ja, zeide hij, je moet rekenen de geleerden zijn allegaar een weinig pedant. Verder zeide hij dat de geleerden er over het algemeen aan twijfelen. Ik zeide hem, dat ik door al het geschrijf zelf had beginnen te gelooven dat het een verzonnen stuk was, maar dat ik daarna, door de kwestie van de paalwoningen, waaruit men besloot dat het na 53 [1853] geschreven moest zijn, ben terug gekomen, aangezien ik toch zelf wist dat ik het vroeger in mijn bezit had gehad.

Ja! zeide hij, het is raar! Ik weet niet wat ik ervan zeggen moet. Toen vroeg hij naar mijn grootvader en nadat ik hem daarvan ingelicht had zeide Hij: Uw familie waren dus gegoede menschen, zooals men dat noemt, maar overigens niets meer. Hetgeen ik natuurlijk beaamde.

De geleerden willen het echter niet voor echt erkennen, tenminste zij zijn er bang voor, want er is in de laatste jaren met die dingen zeer veel bedrog gepleegd. En nu vertelde Hij mij daar een heeleboel annecdotes van. Wat mij betreft, ik spreek daarover geen oordeel uit: “ik ben geen geleerde”. dit heeft Hij zeker wel 10 maal gezegd.

Toen sprak hij over het wonderbaarlijk dat de stijl zoo nieuw was. Ik zeide hem dat ik geleerden gesproken had, die zeiden dat het nog wonderbaarlijker zou zijn, als het anders was. Dat de spreektaal van het volk niet verandert, maar dat de schrijftaal, door de monniken en andere geleerden welke in vreemde talen doen, bedorven is geworden. Dit beaamde Hij ook ten deelen. Toen las Hij een geschreven getal — en zeide tegen de Luitenant, dat is compleet Engels er is alles in, Engelsch, Zweedsch, Deensch enz.

Daarop zeide ik: Mogelijk is het Friesch wel de moeder van al die talen, en volgens de geschiedenis van het handschrift daar is dat zoo. Ja! zeide Hij bedenkelijk. Het kon wel zijn. Het is wonderlijk, maar onmogelijk is het niet. Ook vertelde ik Hem van uw bevinding der dorpsnamen aan beide zijden van den Indus. Hij scheen er ook mee bekend dat daar een stam gewoond heeft die geheel verschillend van alle overige Indianen was. Zoo heeft Hij omstreeks een uur bij mij doorgebragt, en onder betuiging van dankbaarheid voor het genoegen dat ik hem verschaft had, ging hij oogenschijnlijk zeer voldaan heen. Hij wilde nog een fooi voor de meid neerleggen, dat ik hem natuurlijk niet toestond.

=== 28-9-1872 / 36 (47) ===
In haast op den werf.

Waarde en Zeer geleerde Heer!

Met deze zend ik U den brief van den Heer Eijck van Zuilichem in dank terug.

Maar nu heb ik een bede.

Het stoomschip de Citadel van Antwerpen gaat waarschijnlijk den 5 October naar Java. Daarmede wilde ik een en ander mede geven voor mijn zoon, de Machinist welke zich tegenwoordig in Oostindie bevind.

Als den Heer Kuiper nu zoo goed wilde zijn om te zorgen dat ik voor dien tijd één Exemplaar van het handschrift kreeg, dan zou hij mij een groot pleizier doen.

Verzoek hem dit s.v.p. voor uw dienstwillige dienaar C. over de Linden.

Nu iets anders. Op dezelfden dag heb ik u een Sigaren kist vol peeren gezonden, zoo ook aan de beiden Sideriussen, maar ik heb nog niets van de ontvangst gehoord. Nu vragen wij elkaar af zou het wel teregt zijn gekomen? Schipper Drijver heeft het aan het veerhuis voor Leeuwarden bezorgd.

Ontvangt dezen met de Uwen in gezondheid van Uw dw. dienaar

=== 2-10-1872 / 37 (48) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor de spoedige toezending van het boek.

Als de anderen gereed zijn, weest dan s.v.p. zoo goed een exemplaar bij den Heer W. Siderius, Mr Broodbakker in de Weerd te Leeuwarden en een bij den Heer H. Siderius, Mr. Schilder op de Laanen te Harlingen te laten bezorgen. Dan behoeven die boeken niet heen en weer te reizen. Als UEd mij de anderen stuurt, doet het dan niet met Van Gend en Loos. Zij hebben mij voor dit eene boek vijftig cents af genomen.

ZEd den Heer Kuiper weet daar zeker wel een beter weg op.

Nogmaals dank van Uw Edlens Dw. dienaar

=== 7-10-1872 / 38 (49) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik heb de boeken van ZEd den Heer Kuipers ontvangen. Zij zien er netjes uit.

Als ik u nu nog eens lastig mag vallen schrijf mij dan nu en dan wat de geleerde wereld nu van het Handschrift zegt. Geef mij zoo mogelijk de Couranten waar in hunne beoordeeling geschreven staat en zoo het in tijdschriften of boeken voorkomt geef mij dan s.v.p. die nommers op, dan kan ik ze hier meschien wel eens te lezen krijgen.

Schrijf mij ook s.v.p. hoe het met de vertaling van Mejuffrouw uwe Nicht in het Duitsch staat enz.

Ontvangt dezen met de uwen in gezondheid van Uw Dw dienaar

(Ik heb koors en oorpijn.)

[brief '''17-10-1872 / 39 (50)''' verplaatst naar '''II. Overig''']

=== 21-10-1872 / 40 (51) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Van eergisteravond, dat ik van Mijnheer Kuipers de tijding ontving dat vLB [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Petrus_Abraham_Samuel_van_Limburg_Brouwer Petrus A.S. van Limburg Brouwer] 1829-1873] uw werk veroordeeld had en U door een spotprent had beledigd, heb ik niet goed kunnen slapen en ben ik niet goed te moeden geweest.

Gistermorgen ben ik naar de Marine Klub gegaen, om de Spectator zelf in oogenschouw te nemen. De praatjes die vLB verkoopt is bombast, dat niets beduid, en de prent is aardig als hij onder studenten moest dienen, maar voor mannen van kunde ! en dan tegenover u die op jaren is vind ik hem liederlijk gemeen.

Die vLB en zijn kliek schijnt het echter niet alleen op u gemunt te hebben, maar op alle Friezen. Tenminste rand hij hun nationaliteitsgevoel smerig aan.

Onder alle wraakzuchtige denkbeelden, die mij door het brein zijn gevlogen, is er een hetwelk hoe langer hoe meer omvang verkrijgt.

Ik onderwerp het aan uw beter oordeel, omdat ik weet dat, als Gij het goed mogt vinden, Gij ook in staat zijt er een goed gevolg aan te geven. Zie hier mijn plan.

Gijlieden bezit een openbaar Friesch genootschap, waarvan ik de werking — mogelijk ten onregte — als negatief beschouw. Dit genootschap moest zich op de aanleering der oude Friesche taal toeleggen. Maar dan wilde ik er nog een geheim genootschap bij hebben, hetwelk zich ten doel stelde het Friesche element meer uitbreiding te geven. Zulk een genootschap konden zich bij voorbeeld Adelas folgers noemen!

Om het Friesche element meer uitbreiding te geven, moest het iedere hoeve die er door sterfgeval om de grenzen van Friesland te koop kwamen, zien magtig te worden. Op die hoeve moest het een flinke eerlijke volbloed Friesche boer plaatsen die het door vlijt tot het zijnen kon maken, enz. ook bij de stemming voor de gemeentenraden of volksvertegenwoordigers kon zulk een genootschap veel dienst bewijzen. Wilde men daar echter toe overgaan, dan zou men dat zeer behoedzaam moeten doen en vooral goed toe moeten zien dat men volbloed Friesche leden kreeg, enz.

Wanneer mijn wraakplan doorging, dan konden de andere Nederlandsche boeren naar Amerika gaan en de Friesche boeren hier blijven om het erf in te nemen, hetwelk hen toebehoort.

Komt mijn plan u te gek voor, neem het mij dan niet kwalijk.

Met achting groet ik u en noem mij U dw dienaar

=== 27-10-1872 / 41 (52) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

In de Heldersche Courant van den 25 October heeft men het stuk van Fr. uit de Leeuwarder Courant overgenomen. Ik hoor er ook lang zoo slim niet mee spotten als toen alleen het Verslag bekend was.

Het stuk van vLB schijnt alzoo veel te hebben bengaalsch vuur hetwelk alles op een schitterende wijze verkeerd couleert — en u daarna in het duister laat. Als UEd weer wat weet, weest dan zoo goed het mij dalijk te melden.

=== 28-11-1872 / 42 (54) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Heden middag bij het naar huis gaan, dacht ik, ik zal den Heer Ottema eens een brief schrijven waarin ik Hem zal feliciteren met de uitgave van het oera Linda boek. En zie daar! Bij mijne tehuiskomst vond ik een geschenk, mij door u en door den heer Kuipers vereerd, waarvoor ik u beiden hartelijk bedank. Het werk is keurig uitgevoerd.

Ik moet er echter bijvoegen dat ik met het geschenk “zoo als het mij daar is gezonden” maar half tevreden ben. Ik had u namelijk bij de uitgave van het boek zoo vriendelijk verzocht mij nu en dan eens te schrijven, wat die en gene geleerde er al zoo van zeide. Alle avonden blijf ik zoo lang op totdat de brievenbestelter voorbij is, maar ik wacht nog altoos te vergeefsch.

Noch van de gevoelens van mijnheer de Waal — noch van de duitsche of deensche geleerden, noch van iemand hoe ook genaamd heeft UE mij iets medegedeeld, enz.

Ik zal dus maar doen of ik na deze middag niets ontvangen heb en u met de uitgaaf van het boek filiciteeren.

De rede van die filicitatie is deze, dat de weinige geleerden die hier zijn er zeer meê ingenomen zijn. Verleden week had ik hier een onderwijzer in de Fransche taal — Mijnheer Goubé — van de school die hier den dienst van hogerburgerschool verrigt. Hij wist geen woorden genoeg om het te prijzen, en hij bejammerde het maar dat het niet genoeg in andere talen overgezet en verspreid werd. Ik geloof aan Hem genoeg begrepen te hebben dat, zoo hij daartoe verlof had, hij het wel in de Fransche taal zou willen overzetten.

Van dezen week had ik een andere specialiteit van dezelfde school — in de wiskunde — bij mij, deze scheen het boek genoegzaam van buiten geleerd te hebben. Ook hij kon geen woorden genoeg vinden om de eenvoudige, degelijke en zedelijke inhoud van het boek te roemen. Onder andere zeide Hij:<blockquote>''“Toen ik het boek voor het eerst las, was het mij alsof iemand mij op een heete dag een glas goed koel water gaf. Want alles is zoo frisch, zoo oorspronkelijk, zoo echt, als ik in langen tijd geen boek heb aangetroffen. Ik lees veel, maar al wat men voor nieuw uitgeeft, is meestal opgewarmde oude kost. Komt er een nieuw denkbeeld in voor dan wordt dat zoo lang uitgesponnen, dat het ten laatste al zijn waarde verliest.”''</blockquote>Over de beoordeeling van v.L.B. sprekende, zeide Hij:<blockquote>''“Enkel jaloezie. Ik heb altoos veel met v.L.B. opgehad, maar door deze falsche beoordeeling is hij zeer in mijn achting gedaald. Dat boek zal zijn weg wel vinden. De tegenstand die het ontmoet ligt daarin, dat men hetgeen men geleerd heeft, niet zoo spoedig voor onjuist kan houden, maar ik houd mij verzekerd dat, eer twintig jaar verloopen zijn de jongere geschiedschrijvers er uit zullen putten. Was ik zoo wel voor de geschiedenis als ik nu voor de wiskunde ben, dan zou ik er dadelijk uit putten enz.”''</blockquote>Mijn Hoofdingenieur, den Heer Jansen, een streng Catoliek, van wien ik een zeer afkeurenswaardig oordeel verwacht had, vond het zoo mooi dat hij zegt “al was het geheel verzonnen dan was het nog mooi!” De Kolonel, onze Equipagemeester en diens vrouw vinden het prachtig, en van twijfel aan de echtheid is geen sprake. Behalve meschien bij dominé Dysering [Dyserinck], die welligt mogelijk het wachtwoord uit Leiden heeft, geloof ik dat er hier niemand is die tegen de echtheid oposeert.

Wanneer het UEd mogelijk is, zend mij dan eenige inligting omtrent het beeld of runnenschrift van die rotting. Ik kan er volstrekt geen wijs uit worden.

UEd en den heer Kuipers ontvangt dezen in gezondheid van

=== 1-1-1873 / 43 (55) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!!

Wij wenschen u en de uwen veel zegen en vooral genoegen in het nieuw begonnen jaar, en met het oog op de vele studie en moeite enz die u het oera Linda bok gekost hebben, wensch ik van harte dat u van de beoordeelaars in het buitenland, die mogelijk minder jaloezie koesteren, zoo veel pleizier zult hebben, als de geleerden van hier getracht hebben u verdriet aan te doen.

Den Heer Roël eerste officier op de Java — een lid van een voorname Familie uit den Haag — heeft mij op den werf aangesproken. Hij had het boek gelezen en het heel mooi gevonden. Verder hield hij mij wel een half uur aan de praat — hoe ik eraan gekomen was en op welke wijs het in uwe handen was geraakt. Toen ik hem dit alles verteld had bedankte hij mij en zeide dat het zoo belangrijk voor de geschiedenis was, dat in meer talen uitgegeven moest worden, dan zou het ook wel tegenstand ontmoeten, maar die zou eindelijk even goed ophouden, als zij hier opgehouden heeft.

Dit bezoek doet mij vermoeden dat er in den Haag en elders toch meer over gesproken en belang in gesteld wordt als uwe tegenwerkers wel zouden wenschen.

Ontvangt deze in gezonheid en weest verzekerd van mijne Hoogachting.

P.S. Als UEd den Heer Kuipers spreekt groet hem dan hartelijk van mij.

A Dieu

<big>WÁK</big>

=== 28-1-1873 / 44 (56) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Eérgister ontving ik een open brief van den Heer J. [Jan] [https://www.bund-lemgo.de/download/DoornkaatKoolman_Jan_II.pdf ten Doornkaat Koolman] [1815-1889, taalkundige, schreef in 1873: [https://books.google.nl/books?id=rHtWAAAAcAAJ Open brief aan den heer dr. J.G. Ottema], den bewerker en vertaaler van het ‘Oera Linda bok’ te Leeuwarden].

Ik was er blijd mede; maar ik kan er de bedoeling niet van begrijpen. Was die brief gemaakt om UEd eenigermate te helpen, dan behoefde ZEd die brief niet publiek te maken, tenzij die mijnheer zoo pedant is om in de eer van de vertaling te willen deelen. “Helder mij dat s.v.p. eens op.”

Is het daarentegen met uw medeweten geschied, met het doel om de zaak nog eens op te wakkeren, dan zou ik wel de permissie willen hebben, die brief door een uitgever te laten drukken en annonceren. Kan dat niet, weest dan zoo goed mij nog een dozijn van die brieven [rest ontbreekt in verz. Luitse]

=== na 5-2-1873 / 45 (57) m ===
Wel Edele en zeer Geleerde Heer!

den 3 l.l. ontving ik de volgende brief:<blockquote>Rotterdam, den 1 Februari [1873].

Den Heer C. over de Linden, aan den Helder (eerste meesterknecht bij Rijks Marine werf)

Met ongewone belangstelling heb ik kennis genomen van een werk: Thet oera Linda bok, wat een afdruk zou zijn van een handschrift dat in uw bezit zou zijn en afkomstig van de aloudste tijden van Friesland. Het zoude mij hoogst aangenaam zijn iets naders aangaande dat werk te vernemen. Is het van de geleerde[n] volkomen uitgemaakt dat dit handschrift op geen vervalsching berust ! en is het geoorloofd dit als een wezenlijk oorspronkelijk document te beschouwen. Het zou mij hoogst aangenaam zijn dienaangaande iets te vernemen en ik blijf intusschen met de meeste hoogachting UEd dienaar [https://hdl.handle.net/21.12133/5488DF15AF3247569557CA01CF1C136C Edmond van Geertruijen].</blockquote>Daaraan heb ik haar klein voldaan. Ik weet niet meer of ik u al die byzonderheden heb meê gedeeld. Maar in mijn kinderjaren ging ik jaarlijks naar Enkhuizen voor pleizier. Mijn Grootvader, in wiens tuin ik dan naar hartenlust vruchten mogt plukken. Terwijl ik [zijde 2] hier [in den Helder] was komen wonen, was mijn moeder weder naar Enkhuizen gegaan. Daar zocht ik haar nu en dan benevens mijn familie op. Zoo kwam ik in 7- of ’48 (1848) bij mijn tante Aafje, die na Grootvaders en Grootmoeders dood bewoonster van zijn huis en tuin was gebleven. Het was september en de Sint-louwers peren hingen rijp aan de boomen. Ik zag er drie aan een lage tak hangen, en zeide: sedert Grootvaders dood heb ik niet meer van de peren geproefd, mag ik die hebben? Zij stond dit toe, en zeide verder: Je spreekt: daar van je grootvader, ik heb nog wat voor je. Hendrik (zoo heette haar eerste man) wou niet hebben dat ik ’t je gaf, maar Koops weet er niet van. Zoo kreeg ik het handschrift. Jaarlijks ging ik met verlof. In een Logement te Amsterdam trof ik den Heer Siderius uit Harlingen die met zijne vrouw naar provesor Donder was geweest. Zij spraken van de stoomboot om naar Harlingen te gaan, ik dacht wat donder, ze zeggen dat je van Friesche afkomst bent, en na overal zoo wat in de wereld geweest te zijn diende je dan Friesland ook wel eens te zien. Ik ging dan met hen mede, logeerde bij hen, en het gesprek kwam over het handschrift, dat ik niet vertalen kon. Siderius zeide dan moet ge het maar eens sturen. Wij hebben hier een schoolmeester, eene mijnheer Jansen, die is zoo verduveld knap in dat oude Fries; die zal ’t je wel gouw vertalen.- Mijn tante stierf in ’49 dat alles is zoo zonderbaar dat ik aan de rotterdamsche heer schreef, dat als ik aan voorbeschikking durfde geloven ik het hier voor houden moest, want na mijn tantes dood was het handschrift onder de familie Reuvers of in handen van Koops geraakt. Daarop luid het antwoord hetwelk gij onder in de volgende brief zult lezen. —<blockquote>Rotterdam 5 February 1873.

Den Heer C. over de Linden, Helder.

Met buitengewoon veel genoegen las ik uwe vriendelijke letteren. Ik twijfel geen oogenblik meer aan de oorspronkelijkheid [zijde 3] van het geschrift, want ik acht u volkomen buiten staat om een dergelijk belangrijk document te hebben gefabriceerd en nog veel minder met opzet een soortgelijk stuk in de wereld te brengen, daar u geen geldelijk voordeel daarbij hebt beoogd. Ik lees dat oera Linda bok nu voor de tweede maal en zal het waarschijnlijk nog 10-20 maal lezen. Het is zoo belangrijk, dat ik mij niet herinner dat eenig stuk zoo beduidend in de laatste 300 jaren is opgespoord.

Mijn ambacht is Effecten Handelaar; maar uit liefhebberij doe ik veel aan studie en als ik tijd heb kom ik bepaald in den Helder om het handschrift eens te kijken. Laat het u maar niet aftrochelen, maar houd het goed in een brandkist bewaard en vooral zend geen katerntjes meer over de post naar vreemde menschen.

Met der tijd kan dit stuk zeer groote geldswaarde krijgen, zoo haast algemeen in Europa aan de autenticiteit geloof zal worden geslagen. Vooralsnog gelooft men daaraan niet en de geleerden zullen nog lang elkander in de haren zitten, alorens zij het er over eens zullen worden. Mogt u zonder kinderen zijn aan wie u het zeer sekuur kunt toevertrouwen, geef het dan in bewaring aan de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, of verkoop het zoo goed mogelijk, want het is beter dat het goed worde verkocht dan dat het verloren ga.

Laat het niet zoek raken.

Ik hecht veel aan dit handschrift om geheel andere redenen dan de geleerden — die ik nader zal ontwikkelen. Zij.zijn van godsdienstigen aard. Dit boek bewijst veel der waarheden die in den Bijbel en in de Openbaring opgesloten liggen, uit zijn overeenkomst met andere oude handschriften van andere volken.

[zijde 4] U zal zeker wel op Texel bekend zijn. Kan u daar niet eens laten onderzoeken of van de Burgt nog iets bestaat en vooral eens bij de boeren laten informeren of daar nergens geen andere oude handschriften bewaard leggen! Ingeval nog een of twee soortgelijke geschriften ergens te vinden waren zoude u handschrift een nog hoogere waarde verkrijgen. Gelieve eens te trachten op het Eiland Texel te laten informeren van deskundigen naar bovenstaand en mij dit dan te berigten.

Zeer gaarne blijf ik op de hoogte van alles wat betrekking heeft op het handschrift, want ik geloof het een zeer groote toekomst heeft. U spreekt van voorbeschikking maar in het bewaard blijven van dit document ligt een voorbeschikking.

Met achting Edmund [van] Geertruijen.</blockquote>[weer aan Ottema:] Wat dunkt u Waarde Heer!

Zou dat alles ernst wezen? Zou dien effecte handelaar mijn handschrift ook als een effecte in spe beschouwen? Zou het een dweeper zijn? Maar vooral zou u door de een of ander van uwe kennissen niet aan de weet kunnen komen wat het eigenlijk voor een Mijnheer is. Meent hij alles wat hij zegt dan mag men hem gerust onder de grootste bedonderaars rekenen.

In alte gevalten veracht ik van u wat u er over denkt.

Na vriendelijke groete noem ik mij als altoos met achting Uw dienstwillige dienaar C. over de Linden.

PS. De heer Kuipers zal deze brief ook wel [willen lezen].

=== 1-9-1873 / 46 (58) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor uw brief van den 27 Augustus l.l.

Ds. Reitsma heeft zich goed gehouden; het staat al in de Heldersche Courant en ik ben benieuwd wat de Heldersche wereld er van zeggen zal.

Den Heer Hugenholts heeft uw schrijvwerk ontvangen. Zij zitten te studeren of zij u ook op eene onjuistheid kunnen betrappen, maar zij hebben er nog geen een kunnen vinden. U moet het compliment van hun hebben. —

Hij heeft mij verteld dat u nog altoos met het oera Linda bok bezig zijt. Hoe staat het met uw woordenboek en hoe maakt het uwe geëerde Nicht met de duitsche vertaling? En hoe is de voordragt van den Heer Reitsma door de Leeuwarder geleerden opgenomen? Als de Spectator er weder iets van te zeggen heeft, schrijf het mij dan s.v.p.

Nieuws is hier niet dan dat ik met de Rematiek in mijn voeten te huis moet blijven, vandaag voor het eerst. Ik hoop maar dat het spoedig zal beteren, want ik heb niet graag een ander in mijn werk.

Geen nieuws, of verzoeken meer hebbende wensch ik u gezondheid en noem mij met hoogachting

=== 15-9-1873 / 47 (59) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Terwijl ik met een rematiek been veroordeeld ben thuis te blijven, hield er vrijdag l.l. een open rijtuig voor mijn deur stil. Daar houd een rijtuig voor de deur stil, zeide mijne vrouw, er zitten vreemde heeren in, wat zouden die moeten? Wij hadden echter geen tijd om daar lang over te praten eer de bel overging. Toen mijn vrouw de deur geopend had trad een der heeren binnen. Ben ik hier teregt bij den heer over de Linden? Toen ik Hem daarvan de verzekering gegeven had, zeide Hij verder: Ik kom uit Groningen en wenschte het handschrift wel eens te zien. Is U dan Domine Reitsma?

“Nee ik ben professor in de theologie. Mijnheer Reitsma heeft een mooi stuk over het Handschrift geschreven en voorgelezen, waarin Hij de deugdelijkheid van het handschrift mijns inziens grondig bewezen heeft. Een gedeelte heeft hij daarna voorgelezen in het Friesch genootschap, en het andere gedeelte in een gesloten gezelschap, waarbij ik ook tegenwoordig was, maar dat was al even degelijk als het ander. Hij zal het later ook in de vergadering van het Friesche genootschap voorlezen en daar hij mijns inziens de echtheid van het stuk bewezen heeft, wilde ik het ook eens zien.”

ZEd heeft het dan ook met atentie bekeken. Terwijl Hij bezig was kwam mijn doctoor. Na met dezen ook over het handschrift gesproken te hebben zeide Hij eindelijk: Aangezien er van paalwoningen uit Zwitserland in staat, moest dit stuk, wanneer het valsch was, nog zeer jong zijn, maar nu vraag ik u: wie zou in staat geweest zijn om een stuk, zoo als dit hier voor ons leidt, na ’53 te maken?

Nadat ZEd nog lang met mij gesproken hadt, hoe ik er aan kwam, en op welke wijze het in uwe handen was geraakt, zeide Hij: het is een geluk dat het in handen van den Heer Ottema gekomen is. Mijnheer Ottema is een eerlijk man, en een man die voor die taak berekend was. Hij is niet alleen zeer knap in het ouden Fries, maar hij is een geleerd man, ja ik houd hem voor een van de geleerdste die ik ken.

Toen zijn Edelen weg ging gaf hij mij zijn kaartje en wie denkt UEd nu dat het was?

P. Hofstede de Groot.

Na u dit nieuws medegedeeld te hebben zalt UEd mij toch ook wel eens schrijven: hoe het met uw woordenboek en met de duitsche vertaling van Mejuffrouw uwEd Nicht staat.

P.S. ZEd verwonderde er zich over dat hier aan de noordhoek zoo dicht bij de zee alles zoo frisch groen staat.

Hiermede groet ik u hartelijk en na u een bestendig welzijn toegewenscht te hebben noem ik mij met hoogachting

VEd dienstwillige dienaar C. over de Linden.

[P.S.] Als mijnheer Reitsma zijn speech gehouden heeft zal UEd het mij wel schrijven en als zijn verhandeling in druk komt moet den heer Kuipers mij vier exempl aren toezenden. Zoo Hij wil.

=== 26-10-1873 / 48 (60) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Uw brief met bijliggende verslagen omtrent de redevoering van Ds Reitsma heb ik met genoegen gelezen. Zoo mede dat u er nog wat boter bij zult doen. De punten welke u mij in uw brief genoemd hebt komen mij zeer belangrijk voor en als u deze met tackt ingekleed hebt zullen zij mijns inziens wel overtuigend zijn.

Nu iets anders dat mij al lang op de leden gelegen heeft, maar waarmede ik niet best voor den dag heb durven komen, uit vreze dat u het kwalijk zoudt nemen.

Aan een neef van mij die bode op het stadhuis te Enkhuizen is, heb ik een exemplaar van het oera Linda bok present gegeven. Deze heeft het aan de heren van [zijde 2] het stadhuis enz. uitgeleend. Een van die heren heeft hem de opmerking gemaakt, dat de aldegamuede (zie bladzijde 71 en 73) niet Ouddorp bij Alkmaar, maar het Oudergouw bij Enkhuizen moet zijn, een vliet vlak achter de stad die tegenwoordig droog wordt gemaakt. (Zij is drie palen dat is een half tij drie uren van Medeasblik gelegen.)

Bij de feestviering te Enkhuizen zat mijne Nicht Aafje vergezeld van andere maagden op een zegenwagen. Die stedemaagd, de Hollandsche maagd en andere maagden van dat soort doen mij denken aan de burgtmaagden. Zoude dit nog een voortzetting in de traditie van de oude burgmaagden kunnen wezen. Zoo ja, dan kunt U er welligt met goed gevolg op wijzen.

UEdele komt er al weder op terug om eenig bladzijden van mijn [zijde 3] Handschrift te mogen hebben. Nu ik ze naar al het rondzwerven dat zij gedaan hebben mede alle bij elkander heb kunt u wel begrijpen dat ik er zeer tegen op zie weder te laten uitvliegen. Wanneer het echter voor eene korte en bepaalde tijd is, wil ik u het laatste katerntje nog wel eens aangetekend over den post zenden. Want wij worden beiden al wat oud om veel in den toekomst te bouwen bij een eventueel verscheiden van u of van mij zouden de blaadjes waaruit het geheel bestaat wel eens van elkander af kunnen geraken en dit zou mij om de zaak erg spijten.

Ik verbeeld mij dat al hetgeen in het oera Linda bok geschreven staat nog wel iets in de schaal der toekomst kan leggen en daarom moeten zij door eendragt en zamen blijven sterk zijn.

[zijde 4] In den brief van Ds. Reitsma vind ik deze uitdrukking: ''“En wat het karakteristieke onderscheid tusschen Fryja’s volk en de andere Rijken vooral bestond in erkenning van persoonlijke vrijheid aan de eene en onderwerping aan het gezag aan éénen despotische aan de andere zijde, enz.”'' Van deze opmerking heb ik niets in de Friesche Courant of in uw gedrukte blaadjes vernomen. Heeft ZEd dat overgeslagen dan kon UEd daar nog op wijzen. De Friezen en de Nederlanders over het algemeen zijn nog al op persoonlijke vrijheid gesteld.

En nu waarde Heer, wensch ik u en de uwen van harte gezondheid en al wat goed is en noem mij als altijd uw zeer dienstwillige dienaar

=== 8-12-1873 / 49 (61) ===
Waarde en zeer geleerde Heer

Ik heb het niet geweten, maar daar UEd er mij attent op maakt, wensch ik u veel geluk met uwe verjaardag, en hoop dat u de jaren welke God u nog wil laten leven met al die genoegens mag door brengen welke een sterveling genieten kan. Verder zeg ik u hartelijk dank voor uw boekje en als den Heer Kuiper woord houdt zal ik verscheiden menschen een pleizier kunnen doen. Die aanteekeningen zijn zeker van U en U kan mij zeker gelooven dat ik uw geleerdheid bewonder. Ik noem het zoo iets om van al die schrijvers uit Griekenland en Rome maar zoo te weten wat zij ten voordeelen van het oera Linda bok te boek hebben gesteld. Onwillekeurig [zijde 2] denk ik bij het lezen aan de woorden van professor Hofstede de Groot, die mij zeide: dat u niet alleen knap was in de oude Friesche taal, maar dat u een der geleerdste mannen is die Hij kent.

Ik ben bij al mijne blijdschap echter moeyelijk te vreden te stellen. U zal mij namelijk nog altoos zeggen of Ds. Reitsma zijn verhandeling in het licht zal geven. Mij dunkt als die verhandeling zoo op pooten staat als mijnheer Hofstede de Groot mij gezegd heeft, welke die in een gesltooten gezelschap van geleerden heeft hooren voorlezen, dan zou het wel de moeite waard zijn, omdat er dan zoo veel honderden zouden zijn welke er mede bekend werden als er nu individuen zijn. Op het oogenblik zit ik op mijn kantoor want wij werken tot des avonds 10 uur om de Java klaar te maken, welke het volk enz. van de Kaap moet halen, daar de Djambie [zijde 3] de reis naar Holland niet kan vervolgen.

Geen bijzonders meer hebbende wensch ik u en de uwe gezondheid en noem mij van harte UEd dienstwillige dienaar C. over de Linden.

P.S. Dat ik mogelijk van Friso afstam, heeft u wel gedaan maar onvermeld te laten, ik beoog geen zelfsverheffing, als de waarheid triomfeerd en men overtuigd zal zijn dat onze friesche voorouders geen wilden waren en in vele opzigten beter wetten hadden dan wij nu hebben ben ik dubbel te vreden.

De uwen.

=== 1-1-1874 / 50 (62) ===
Waarde en zeer geleerde Her!

Ik wensch u veel zegen in het nieuw begonnen jaar. Ik weet niet of UEd in het verloopen jaar veel genoegen heb gehad, maar zoo u ongenoegen hebt gehadt dan hoop ik dat zij even min zullen terug keren als de dagen die vervlogen zijn.

Gepasseerde maandag is dominé Pool en den heer Vermeulen bij mij geweest om het handschrift te zien, maar daar ik ’s avonds tot 10 uur moet werken, was ik niet te huis. Hij schijnt bezitter van het boek te zijn ten minsten hij vertelde mijne vrouw dat hij het met pleizier las. Uwe aanteekeningen vindt men algemeen mooi. Nu dat zijn zij dan ook en ik twijfel niet of uwe verdiging die U schriftelijk zult geven zal wel even interessant zijn. Ik ben er al nieuwsgierig naar.

Wanneer ik zoo bedenk wat al praatjes en geschrijf dat oera Linda bok heeft uitgelokt dan moet ik u dikwijls beklagen omdat het aangename toch nooit tegen het onaangename gesnap kan opwegen en UEd er niet de minste financieele voordeelen van hebt gehadt.

Het Katerntje van het handschrift kan u zoo lang houden als u het noodig heeft voor de goede zaak.

Wensch den Heer Kuipers veel zegen voor mij en ontvangt dezen in gezondheid van uw welmenende dienaar C. over de Linden.

=== 8-1-1874 / 51 (63) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Heden morgen heeft den Ingenieur Turk mij over mijn handschrift gesproken en mij gezegd dat hij iemand wist die er wel 1000 pond voor zouw willen geven. Wij hadden juist over geld gesproken en toen had ik hem gezegd: ik ben toch arm en zal ook nooit rijk worden. Als [je] toch arm bent, heeft hij gezegd, dan is 1000 lb toch wel iets om over te denken. Ik zeide, ja ik ben wel niet rijk maar toch nog te rijk om het voor een appel of een ei te verkoopen.

Ik verbeeld mij, repliceerde hij hier op, dat 12000 gulden toch geen appel of een ei is, enfijn practiceer er nog maar eens over. Dit heb ik gedaan en ik kan niet anders zeggen, als dat mij die 12000 wel aanstaan. Ik ben echter bang dat er naderhand iemand komt die zal zeggen, het spijt mij want, als ik geweten had dat je het wilde verkoopen, dan had ik er wel 2000 lb voor willen geven. Daar UEd nu buiten het spel staat en heel wat meer ervaring in die zaken heeft, wilde ik gaarne dat UEd mij eens rade, hoe ik mij in deze zaak gedragen moet.

Ontvang dezen in gezondheid van uw toegenegen C. over de Linden.

=== 27-1-1874 / 52 (64) ===
Waarde en Zeer Geleerde Heer!

De reden waarom ik u niet eerder geantwoord heb is daar in gelegen dat ik niets degelijks heb kunnen antwoorden. Omdat mijn hoofd niet goed is. Ik heb namelijk rematiek in mijn hoofd. Geen kwaal waarmede te spotten valt, en die mij zoo maakt dat ik niet weet wat of ik moet doen. Wat de zaak betreft daar mede is het nog altoos stationair. Ik heb den Heer Turk gezegd dat dien heer het handschrift voor 1000 lb kan krijgen, maar hij heeft mij geantwoord dat den heer naar Engeland is. Ik zal dus mijn tijd moeten afwachten.

Ik weet ook niet waar het goed voor is. Wat mijne positie aangaat die is alles behalve voordeelig, men wil mij namelijk pensioneren, iets waarin ik [zijde 2] nog geen zin heb, maar waarin ik toch zal moeten berusten. Zoo ik niet wil dat zij het soms nog erger maken.

Enfijn ik zal mijn zaak aan God overgeven zoo doen de vromen meen ik ook. Intusschen zou ik toch wel willen dat u mij het laatste katerntje gouw stuurde want als ik het handschrift verkoopen wil dan dien ik het ook te hebben en nu waarde Heer ik twijfel niet of UEd zult het mij spoedig doen geworden en hier in berustende noem ik mij als altijd uw toegenegen C. over de Linden.

Vaarwel. Mijn vrouw laat u hartelijk groeten, en wij beiden groeten Mevrouw uw Nicht.

=== 30-1-1874 / 53 (65) ===
Heden [vrijdag] morgen 11½ uur heb ik Het handschrift van het postkantoor afgehaald. Alles was in orde...

Hiermede zijn wij echter nog niet aan het einde. Ik zou echter gaarne van u vernemen wat of die photografien te beduiden hebben en ook willen weten. Wat ik eigenlijk nog meer zou willen weten want mijn hoofd loopt om van de rumatiek. Daar mij dit nu echter niet te binnen wil vallen zoo groet ik VEd vriendelijk en noem mij als altijd uw zeer dienstwillige dienaar en vriend C. over de Linden

Met dezen beken ik niets meer van het Handschrift te vorderen te hebben.

C. over de Linden.

== III. Overig ==

=== 8-9-1871 (nummer?) ===
Brief aan [[Montanus Hettema|'''M. Hettema''']] (minuut), op te zoeken bij Tresoar.

=== 26-10-1871 / 15 (20) ===
[ontwerp? bevat veel doorhalingen/ wijzigingen; door wie achteraf gedateerd? Stempel Tresoar: 20, nummer Luitse: 15]

Over het boek der Adela’s volgers.

Ik ondergetekende verklaar, dat bovengemeld boek niet na 1853 door Piet Paaltjes of door een anderen geleerden piet gemaakt is.

Durfde ik mijn geheugen zoo zeer verdenken, dan zou ik veeleer geloven, dat mijn vader, die in 1837 het tijdelijke met het eeuwige verwisselde, het mij op een goeden dag, met passende toespraak had ter hand gesteld. Zoo had het ten minste behooren te zijn. Ik ontving het echter van mijn tante, die eerst in 1849 stierf, met de eenvoudige toepraak, dat zij het op verlangen van mijn Grootvader zoo lang had moeten bewaren totdat ik oud en wijs genoeg zou zijn, om er prijs op te stellen.

Dat deze verklaring geen bewijs is, voor hen, die met mij en mijn geheugen niets te maken hebben, begrijp ik volkomen. Met zwart op wit kan ik echter bewijzen, dat Dr. Eelco Verwijs, na inzage van het eerste gedeelte van het boek, mij het volgende schreef:<blockquote>“En daar ontvang ik uwe mij zoo hoogst welkome bezending, waardoor mij de echtheid onwederleggelijk werd bewezen, en waarvoor ik u hartelijk dank zeg.”</blockquote>Na de ontvangst van een andere bezending schreef ZEd mij:<blockquote>“Is het bewuste handschrift een ‘heiligdom’ in uw familie, zoo ja, vergun mij dan de openbaarmaking; zoo neen, mag ik dan in mijne kwaliteit als archivaris er met den Commissaris des Konings en Gedeputeerden over spreken en hun een voorstel doen met U te onderhandelen over de overname? Vergeef mij die vraag, enz.”</blockquote>Wat de Heer Dr. Ottema van het boek denkt, bewijst zijn verslag. Het eenige verschil van gevoelen dat ik bij beide heeren bespeur, is dat de Heer Ottema het voor het door Hiddo oera Linda geschreven boek houdt en de Heer Eelco Verwijs meent dat het meermalen overgeschreven is.

Wat het geschil tusschen de Heren Ottema en Colmjon aangaat, ieder hunner kan van diens standpunt gelijk hebben, doch het verschil van meening wordt door het volgende geheel opgehelderd. Hebben onze voorouders destijds zoo veel op de Middellandsche Zee gevaren, dan kunnen zij niet alleen Latijnsche namen, zelfs al eenige Arabische en Afrikaansche woorden gebezigd hebben. Dat G. Japicks en de Friesche boeren die niet gebruiken, bewijst niets, daar men in de zeeplaatsen allerhande vreemde woorden bezigt, die men op het platte land en in binnenste steden niet hoort. En nu de hoofdzaak. Daar mijne nieuwsgierigheid en die mijner zonen door de vertaling van den Heer Dr. Ottema voldaan is, komt het er voor mij minder op aan, wat de geleerden er van denken, die het boek niet gezien hebben. Maar ! — bij het lezen bemerk ik, dat het boek, voor zooveel er van het geheel nog over is, wel door de Over de Lindens bewaard is, doch dat het niet voor hen, maar voor de blanke Europesche bevolking geschreven is: Omdat de Heidensche volken met hunne priesters destijds uit Azië, ten noorden over Zweeden en ten zuiden over Frankrijk, in Europa drongen, en door list en geweld alles vernielden en zoek maakten, wat de overwonnenen aan hunne verloren vrijheid kon herinneren.

Of de geschiedenissen daarin te boek gesteld nu even onwaarschijnlijk is, als die der Aziatische en Afrikaansche volken, laat ik in het midden, maar ik geloof toch, dat het zeer ondankbaar van ons zijn zou, haar overboord te werpen, terwijl men die van vreemden, met vele kosten in eere houdt.

Helder, 26 October 1871. — C. over de Linden.

=== 17-10-1872 / 39 (50) ===
aan '''J. van Loon Jzn.''', Lid. Gedep. Staten Friesland: zie in ''[[1908 Nog iets nieuws|Nog iets nieuws...]]'' van J.T. Eekhoff (1908)

=== 24-6-1873 ===
aan [[Hermanus Siderius|'''H. Siderius''']], zie '''JJK 171'''
[[Category:Briefwissellingen]] [[Category:Sources_Dutch]]

Brieven C. Over de Linden

2026-05-18T09:16:44Z

Jan: corr.

Zie uitleg bij [[Brieven Ottema]]. Zie tevens [[Brieven L.F. Over de Linden]]. Nummering na datum is vooralsnog die van Luitse (met, indien afwijkend, tussen haken gestempelde nummers als bij Tresoar), maar zal nog worden verbeterd. (Code ''m'' staat voor ''minuut'' — ontwerp, dus niet de verzonden brief — maar is nog niet stelselmatig vermeld.)

Brieven zijn verzonden vanuit (Den) Helder, tenzij anders vermeld. Brieven d.d. 31-1, 8-3 en 23-10-1871 zijn hiernaartoe verplaatst vanuit verzameling [[Brieven L.F. Over de Linden|brieven van LFoL]].

== I. [[Cornelis Over de Linden]] aan [[Eelco Verwijs]] (1867) ==

=== 7-10-1867 ===
[zoals voorkomend in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar (1949)]] en bijlage van Luitse’s [[1990 Dossier Oera Linda|Dossier Oera Linda]]]
[[File:1811-1874 Over de Linden.jpg|thumb|''... neem ik de vrijheid mijn portret te zenden'']]
Zeer geleerde Heer!

Wanneer ik in mijn kinderjaren eens voor plezier bij mijn grootouders te Enkhuizen was, en mijn grootvader (hij was timmermansbaas) mij onder vier oogen eens aanhaalde, dan plagt hij daarbij altoos te zeggen, ''“je spreke nouw wel eel groot maar je motte altijd onthouden dat wij van geen hollandsche maar van zuiver fries bloed binne, as je wat ouwer binne zel ik je dat allemaal wel zegge, want je vader geeft nergens om.”'' De oude heer is gestorven zonder mij iets te kunnen zeggen. Een jaar of 18 geleden mijn familie eens bezoekende, heeft mijne tante mij twee manuschripten ter hand gesteld, die zij mij gedurende haar mans leven niet had mogen geven, ofschoon mijn grootvader het bevolen had. Vooral het kleinste, had zij gezegd, moest ik als een heiligdom bewaren; het grootste is dikker dan een Statenbijbel; het begin is latijn en het grootste gedeelte is oud-Hollandsch. Het kleinste moet een of andere tongval van het oude friesch wezen en is geschreven met een soort letter, die mijns inziens veel van groote romeinsche letters hebben. Aan het groot heb ik iets, aan het kleinste niets. Toevallig met den Heer Siderius, Huis- en Rijtuigschilder te Harlingen, op reis in kennis geraakt zijnde, is mijn grootvader zijn oud geschrift bij mij boven gekomen. Eens dat ik bij ZE. te logeeren was heb ik hem gevraagd of hij ook iemand onder zijne kennissen had die oud friesch zou kunnen lezen, hij sprak mij van eenen mijnheer Janzen [<nowiki/>[[Jan F. Jansen|J.F. Jansen]]], redacteur of medewerker van een of ander friesch blad; ik zoude maar iets oversturen.

Tehuis komende heb ik doorschijnend mailpapier genomen, heb dat op de bladen gelegd en de letters op die wijze overgeteekend. Later schreef hij mij dat den Heer Janzen het UEd. had laten zien en dat oude Friesche wette waren. Juny 11. schrijft hij mij, hij zou met zijne vrouw over acht dagen over komen. Ik zou dan maken dat ik veel overgeteekend had. Daarop afgaande heb ik het medegenomen, maar er bij gezegd, dat de heer Janzen liever het originele had. Daarop heb ik aan den Heer Siderius laten zien dat er hoegenaamd geen verschil in was, dat heeft Siderius beaamd, er bij zeggende, het oude ziet alleen een beetje geelder. Thans, nadat het drie maanden geleden is, schrijft mij den Heer Siderius bij gelegenheid van een brief die over andere zaken handelde. “Van de oude friesche geschriften hoor ik weinig mer, als dat men zegt dat zij niet van die oude stempel zijn als het teekenschrift aanduidt want er komen uitdrukkingen in voor van jongere tijden enz.” Ik kan daar natuurlijk niets op zeggen; maar wel dat het niet eens overbeleefd van den Heer Janzen zou gewest zijn wanneer hij mij, ware het slechts een blaadje, ervan in het Hollandsch had doen geworden. Op het einde van den brief schrijft Siderius: schrijf mij bij gelegenheid eens of het oude op papier of perqament is geschreven, zoodra ik meer van de zaak weet zal ik zulks melden. Naardien men mij van het vertaalde niets laat zien en nu naar de bekende weg vraagt, zoo geloof ik dat UEd. buiten spel is gelaten. Met alle eerbied neem ik daarom de vrijheid mij tot u te wenden en een paar blaadjes over te sturen, waarbij ik voor de aardigheid ook een paar blaadjes uit het dikke boek ter inzage heb gevoegd. Vermits men het al zoo grif kan lezen dat men daarbij de opmerking kan maken, dat er uitdrukkingen van latere tijd in voorkomen, zoo zal de vertaling ervan zeker niet ondoenlijk wezen, gelijk ik over eenige dagen nog van meening was.

Ten zeerste zou UEd. mij dus verplichten wanneer U zoo goed wilde zijn bij een uwer leerlingen of een ander te willen informeren hoeveel het per bladzijde wel zoude kosten om het voor mij in hollandsch over te zetten. En nu mijnheer, na u alvorens voor het lezen van deze tijdroovende brief excuus te hebben verzocht, noem ik mij met hoogachting

Uw Dw Dienaar, w.g. C. Over de Linden.

N.M. Mij voor heden niet persoonlijk aan u kunnende vertoonen neem ik de vrijheid mijn portret te zenden.

=== 15-10-1867 ===
[als in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]/ Boeles 1931 had alleen “Geen tijd verloren ... volgen.”, ''ontleend aan het verweerschrift van Dr. de Jong'', blz. 53]

Aan den Heer Eelco Verwijs,

In vreeze zijnde dat mijn brief en de oude bladen niet aan hunne bestemming gekomen waren deed het mij veel genoegen hedenmiddag bij mijne tehuiskomst een brief van UEd. te vinden.

Geen tijd verloren willende laten gaan zoo zend ik UEd. bij dezen van en met bladz. 47 tot en met bladz. 74. Hebt U dit katern vertaald, stuur het mij dan s.v.p. met een korte vertaling van den inhoud terug dan zal ik terstond weder een ander katern laten volgen. Geen tijd meer te verliezen hebbende voor den post zal ik later het genoegen hebben UEd, meer te schrijven.

Uw voorstel omtrent de uitgaaf neem ik echter aan.

Met achting enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 16 of 17-10-1867? (ongedateerd) ===
[zoals opgenomen in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]]

Den Heer Eelco Verwijs.

Met blijdschap meende ik bij het openen uwer brief van U een vertaling te vinden, dit was het niet maar het was toch iets en getuigde van uwe ijver. Maar ter zake: toen Siderius mij zeide dat ik maar iets zou oversturen, zeide mij mijn goede genius dat ik dit slechts in kopie mogt doen, ik heb die inspraak gevolgd, en heb welgedaan, want ziet, U vertaalt mij de eerste bladzijde en daarin vind ik „Okke mijn zoon enz. 2 Lieve erfgenamen om onze lieve voorouders wille enz.

Wanneer U dus niet al te eenzijdig wilt redeneeren dan kunt UEd ligtelijk begrijpen dat ik het nu volstrekt niet in zijn geheel uit mijne handen geven kan en dat ik al veel, zeer veel vertrouwen in u geheimhouding heb durven stellen, om bij al het gekopieerde nog 27 bladzijden van het oorspronkelijke over te zenden. UEd vraagt mij „is het bewuste schrift een heiligdom in Uwe familie, zoo ja vergun dan de openbaarmaking, zoo neen, mag ik dan enz. Waarde Heer, door uw vertaalde bladzijde wordt mij daarvoor al aanstonds het antwoord in de mond gegeven. Het is niet alleen een heiligdom voor mij en mijne kinderen, neen het is een heiligdom in mijne groote familie de W.Z. van het het roemrijke volk dat zich Frieschen noemt. Mogelijk beduit het niets, maar alvorens ik daarvan de gansche inhoud ken, kan er van afstand ook geen sprake zijn, vertalen en openbaarmaken, voor zooverre daar niets in voorkomt dat mijn familie zou kunnen compromitteeren daartoe geef ik u volkomen verlof. Present-exemplaren verlang ik daarvan niet eens te ontvangen, het postgeld wil ik wel betalen heen en weêr, als ik na de uitgave maar mag weten waar het te bekomen is.

En nu waarde heer, zal ik op burgerlijke wijze mijn opinie zeggen. Een familiestuk dat zoo ter bewaring wordt aanbevolen mag men zijne kinderen niet ontvreemden, dus niet verkoopen. Ook mag men het niet uit zijn handen geven hoewel ik door nieuwsgierigheid gedrongen daarin al heb misdaan. Waarde heeft het zeker voor mij niets, maar ik wil het toch voor geen waarde ruilen. [28] U schrijft mij dat u niet uit brokstukken kunt wijs worden, welnu stuur mij het katern en de andere blaadjes weder, dan zal ik ze allemaal met zorg voor u overhalen, zoo mogelijk nog zorgvuldiger dan de eerste keer. Wilt UEd echter al het oorspronkelijk onder de oogen hebben wel nu, wees dan zoo vriendelijk en laat katern voor katern door uw subalterne overdoen.

Met achting enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 18-10-1867 ===
[samenvatting in Boeles 1931, ontleend aan het verweerschrift van Dr. de Jong, bl. 53 v.v.: ''C.L. is aangenaam verrast door de „kleine vertaling”. De aanbeveling van Hidde oera Linda aan Okke zijn zoon, doet hem thans begrijpen, waarom zijn grootvader het handschrift niet aan zijn vader, die geen waarde hechtte aan zulke dingen, heeft willen toevertrouwen.''] [Hieronder zoals opgenomen in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]]

Den Heer Eelco Verwijs.

Aangenaam was ik daareven bij mijne tehuiskomst verrast met een kleine vertaling van het begin der oude Friesche geschriften te vinden. De aanbeveling daarin voorkomende aan Okke, doet mij begrijpen waarom mijn grootvader ze niet aan mijn vader toebetrouwde omdat hij wel goed maar overigens niets dan een gevierde timmerman was, die zich verder met niets bemoeide. Den 15 dezer heb ik UEd van en met 47 tot en met blz. 74 van het handschrift toegezonden, UEd zal mij dus ten goede houden wanneer ik U vriendelijk verzoek mij per omgaande te schrijven of u dit heeft ontvangen. Terecht of ten onregt, maar bij ons is een ambtenaar, die betigt wordt vreemde couranten en andere stukken eerst tot eigen gebruik te bezigen, om daarvan raport uit te brengen aan ik weet niet wie noch waar.

Na groete heb ik de eer te zijn enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 21-10-1867 ===
(Aan den Heer E. Verwijs.)

Waarde zeer geleerde Heer!

Uwe misive dd. 19 October is mij geworden; maar ik moet U bekennen, dat uwe vriendelijkheid mij verlegen maakt. Ik wil zoo gaarne believe, en toch hoe meer ik aan de eene zijde wordt overgehaald, zoo meer ik naar de andere kant wordt getrokken en in geluisterd — bewaar. Kortom ik schaam mij over mijne kinderachtige manie; maar ik kan niet verder gaan dan ik beloofde. Wil u zoo veel geduld niet oefenen in ’s hemels naam, dan zal ik maar aannemen dat een hoogere macht hier werkzaam is, die zoodoenden de openbaarmaking belet.

De zinsnede die UEd ietwat duister is, betreft u in de verste verte niet. Zij betreft iemand van hier, en die verdiend of niet verdiend, gevreesd wordt. Door die praatjes was ik bang dat hij de stukken die ik aan UEd zond eerst dan verzend als hij er mede gedaan heeft. Naar men zegt is die heer zeer knap in de oude talen en heeft hij te Hoorn alle oude stukken vlug verjongd. En nu waarde heer hoop ik dat UEd een weinig geduld met mijn gebrek moogt hebben en UEd tevreden stellen met hetgeen ik U zoo uit vrije beweging heb toegestaan.

Na minzame groete noem ik mij met achting / UEd. onderdanige dienaar, / wg. C. Over de Linden.

=== 7-11-1867 ===
Den Heer Eelco Verwijs,

Naar aanleiding van Uwe laatste missive dient deze U te informeeren het ramtorenschip Prins Hendrik Zaterdag den 9 dezer van hier vertrekt.

Met achting enz. / wg. C. Over de Linden.

=== 18-11-1867 ===
[als in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]] en Boeles 1931, volgens afschrift aan Boeles verstrekt door C. over de Linden te Amsterdam]

WelEdele Heer!

Hedenmiddag is mij een missive van dd 16 November geworden, eigenlijk begon ik te vrezen dat U ziek was, en had ik reeds een brief gereed om U te zenden maar Uw brief kwam nog net bij tijds.

Van 16 tot heden zijn twee volle dagen en welligt drie verloopen. Ik raad UEd. dus aan om eerst Woensdagmorgen op reis te gaan dan kunt gij des avonds zes uur en 3 m. hier zijn of des avonds ten 11 uren en 10 m. Liever zou ik echter om u, en ook om mijne zaken willen dat u in Amsterdam bleef vernachten, dan ga ik donderdag van de werf om u van de spoor te halen.

Wij gaan dan naar mijn huis koffij drinken en gezamelijk de werf bezien. Des nachts logeren kan ik u om toevallige reden niet, maar dat zulien wij later zien. Den volgende dag zal ik dan vrijaf hebben, wij kunnen dan de vuurtoren en cachematten bezigtigen et cetera.

Dien dag zult u dan niet meer van mijne zijde wijken, Wilt dus s.v.p. U reis daar naar inrigten, dan zoudt u mij verpligten en ik zou op mijn post staan en u af halen.

Met achting enz. (''get.'') C. over de Linden.

=== kort voor 24-4-1870 ===
[in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]:] ''een aanmanend briefje aan Verwijs'' (voor het antwoord daarop zie [[Brieven Verwijs]])

== II. Aan Dr. J.G. Ottema (1870-1874) ==

=== 25-12-1870 / 1 (2) ===
WelEdele zeer geleerde Heer!

Uw geëerd schrijven van 22 dezer is mij geworden en ik heb daaruit de wensch van het Friesch genootschap verstaan. Tot mijn spijt moet ik u echter als eerlijk man al dadelijk bekennen, dat de Heer Verwijs mij belangloozer heeft voorgesteld dan ik in waarheid ben. Ik heb hem het handschrift niet afgestaan om het voor het Friesche genootschap, maar voor mij te vertalen, en kon zelfs niet anders doen, aangezien ik toen niet eens wist dat er een Friesch genootschap bestond. Na de facsimilé heb ik den Heer Verwijs twee losse blaadjes van het handschrift gezonden. Die blaadjes waarin de aanbeveling staat, dat de erfgenamen — om onze lieve voorouders wille en om onze lieve vrijheid wille [-] deze boeken voor de oogen der munniken verbergen moesten, en waarin Hidde aan zijn zoon Okke schrijft dat hij de zelve met lijf en ziel bewaren moet, heeft zijn Edl. voor mij vertaald. Om als erfgenaam aan deze aanbeveling te voldoen, heb ik den Heer Verwijs het geheele handschrift geweigerd, en het ZEd bij gedeelten toegezonden.

Gedurende onze Correspondentie heeft ZEd mij allerhande voorslagen gedaan, b.v. het voor mij ten behoeve van het provinciale Friesche archive aan den Commissaris des Konings te verkoopen; mij lid van het Friesche genootschap te maken; mij gevraagd, of hij het in druk mogt geven, waarop ik geantwoord heb, dat als er niets in stond hetwelk mijn familie compromitteeren konde, ik er hem dan de vrijheid toe gaf.

Na al dat geschrijf en nadat er nu bijna drie en een half jaar verloopen zijn, ben ik nog even dom gelaten.

Wanneer ik dus zoo welwillend wil zijn, om aan UEd verzoek te voldoen, zult gij mij na dit gelezen te hebben, wel niet ten kwaden duiden als ik eenige voorwaarden stel.

# voor ieder gedeelte dat ik u aangetekend over den post toezend, verlang ik van UEd terstond antwoord dat UEd het van mij ontvangen hebt, en zend mij dan het gebruikte benevens de vertaling op dezelfde wijs terug.
# Mogt het genootschap het in den zin komen, het voor zijne leden te laten drukken, dan beding ik bij eene nader te bepalen overeenkomst eenige exemplaren voor mij.
# ieder [katern] van 25 of 26 bladzijden moogt gij eene maand behouden. Kunt U er, door het in bezit zijn van het overschrift van den Heer Verwijs spoediger mee teregt, des te beter voor de zaak en ook voor mij.

Neemt UEd daar genoegen mee, dan heb ik de eer met hoogachting te zijn

UwEd Dienstw. dienaar C. over de Linden. [vanaf hier meest weggelaten]

=== 1-1-1871 / 2 (5) ===
WelEdele zeer geleerde Heer!

Hiermede ontvangt UEd tweeentwintig bladzijden van mijn ouden handschrift, dit komt zoo met de verdeeling uit. Wees zoo goed mij terstond te schrijven, of UEd het ontvangen hebt.

De redene die UEd ter verontschuldiging van den Heer Verwijs hebt aangevoerd, bevredigen mij niet geheel, aangezien hij mij toch wel eenigermate, “al was het dan ook gebrekkig”, met den inhoud bekend had kunnen maken. Van U verwacht ik zulk een behandeling niet, daarom noem ik mij, na minzame groete met hoogachting

=== 31-1-1871 / (LF 1) ===
WelEd. Zeer Gel. Heer!

Met Uw geëerd schrijven van 28 dezer kwam ik heden in het bezit van de pagina’s 1-20 van mijn handschrift en de vertaling daarvan, voor de toezending waarvan ik U veel dank betuig.

Ik haast mij U dadelijk de volgende 26 pagina’s te doen geworden, waarbij ik de hoop te kennen geef dat het U wederom gelukken moge binnen den bepaalden tijd de vertaling ervan gereed te krijgen; mijne nieuwsgierigheid is door het nu ontvangene genoeg geprikkeld om met verlangen naar het vervolg uit te zien.

Aan Uw verzoek om de facsimile’s te ontvangen ook van de gedeelten waarvan U die niet bezit, kan ik tot mijn leedwezen voor het oogenblik niet voldoen. Ik maakte deze niet verder gereed dan voor zoover U ze nu hebt, en na mijne tegenwoordige ongesteldheid zal het mij niet mogelijk zijn daarvoor tijd te vinden. Mogt het Friesche Genootschap er echter zeer op gesteld zijn om een duplicaat van mijn handschrift te bezitten, dan wil ik de gereed zijnde bladen met genoegen afstaan en zullen de kosten, die gevorderd worden om de overige gedeelten over te halen zeker dan ook wel door het Friesche genootschap gedragen kunnen worden, en daarvoor wil ik het H.S. bij gedeelten wel beschikbaar stellen.

Met betuiging mijner hoogachting, heb ik de eer te zijn [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 6-2-1871 / 3 ===

WelEd. zeer gel. Heer!

Dadelijk nadat ik de eerste 20 paginas van het H.S. van U terug ontvangen had, stuurde ik den 1e dezer, dus verleden week Woensdag, de volgende paginas 21-46, waarna ik sedert niets heb vernomen; en dewijl U bij de vorige bezending dadelijk hebt berigt, maak ik mij eenigzins ongerust. Wees daarom zoo goed mij te melden of ze door U werden ontvangen.

Inmiddels hoogachtend, [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 8-3-1871 / (LF 2) ===
WelEdel Gestrenge Heer!

Met Uw waarde schrijven van .. dezer ontving ik met de vertaling van bl. 20-44, de bladzijden 20-46 van mijn Handschrift. De lezing der vertaling doet mij reeds met groot verlangen uitzien naar het vervolg der in vele opzigten schoone wetten en regelen daarin opgeteekend.

Ingevolge Uw verlangen zend ik U bij deze de bladzijden 47 tot en met 98; evenwel zou het mij zeer aangenaam zijn ter voldoening mijner belangstellende nieuwsgierigheid, zoo U, bij gereedheid der eerste 20 bladzijden, mij die toezond.

Er zijn nog verschillende woorden en uitdrukkingen die ik niet begrijp; te veel echter om die nu reeds op te geven. Zeer aangenaam zoude het mij evenwel zijn, zoo U die mij, bij mogelijkheid, wilde ophelderen, althans wanneer de verdere inhoud dat vanzelf niet doet. Heb de goedheid mij te willen melden of U zulks zoudt willen doen, dan zal ik ze eens met aanwijzing der bladzijde, U opgeven.

Op blz. 34 hebt U het woord “Grieken” doorgehaald en daarboven gesteld het woord “Krekalander”, terwijl U onderaan de bladzijde opteekent dat dit laatste woord “Romeinen” bedoelt. Voortlezende tot bladz. 39 schijnt mij uit den naam “Athener” te [rest ontbreekt] [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 13-3-1871 / 4 ===

WelEdelz.gel. Heer!

Spoediger dan ik het had durven verwachten ontvang ik heden de vertaling van de pags. 45-92 van mijn Handschrift. Met de overhaling van het origineel is U met deze bladzijden nog bezig?

Zoo spoedig die weder door mij ontvangen zijn, zal ik het vervolg aan U afzenden.-

Hoogachtend en na beleefde groete [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 12-8-1871 / 5 (6) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Uw brief van den 4 dezer heb ik ontvangen. Naar mijn wijze van zien kan de benaming sefier wel de wind, een geest, Engel of iets dergelijks, maar geen roeper van vurenhout beteekend hebben, zoo als die welligt door de zeelieden gebruikt zijn. Daar de Magiaren volgens uwe vertaling een Aziatisch volk van het drooge land geweest zijn.

Wat de Marzaten betreft, die bemerking vond ik zoo kurieus dat ik dadelijk die almanak geleend heb om S.O. Winkler te lezen. Volgens uw verlangen heb ik ZEd dan ook terstond dat gedeelte uit uwe vertaling gezonden en daarop laten volgen: “Ik heb hier niets bij te voegen dan dat de overeenkomst van dit berigt met uw opstel mij zeer getroffen heeft. En als UEd nu eens de moeite wilde nemen om mij te schrijven wat UEd daarover denkt dan zou UEd mij zeer verpligten. In afwachting enz.”

Het antwoord dat ZEd mij heeft gegeven gaat hiernevens. Ik vind het niet sociaal, niet ridderlijk.

Als UEd mij eens schrijft, zend het mij dan svp terug.

Een officier heeft mij gezegd, dat de Spectator het geschrift voor valsch erkend. Ik weet niet of hij het in ernst zeide of om mij te plagen. Ik lees de Spectator niet. Wees dus zoo goed het mij eens te schrijven en als het erin staat geef mij dan svp het nommer eens op.

Het geloop om het handschrift te zien neemt nog geen einde.

Is die mijnheer Winkler een Fries? Kan hij ook jaloers op uw werk zijn? Ik vind zijn handelwijze zoo vreemd.

Na minzame Groete noem ik mij

=== 23-8-1871 / 6 (7) ===

Waarde en Zeer Geleerde Heer!

Mij liggen twee vragen op het hart.

# Den 12 dezer heb ik u een brief gezonden waarin de brief van den heer S.O. Winkler was ingesloten. Hebt UEd dien ontvangen, wat dunkt u dan over dat antwoord?
# Hebt UEd het Nieuws van den Dag van heden gelezen? Daar staat in, dat den heer G. Colmjon archivaris van Friesland het handschrift bepaald voor onecht erkend. Is dat waar?

In afwachting noem ik mij met hoogachting,

=== [ontbrekend antwoord op [[Brieven Ottema#25-8-1871 / 20|Ottema 25 aug.]] geschreven tussen 5 sept. ([[1871 Hettema in LC|LC-artikel Hettema]]) en 12 sept. ([[Brieven Ottema#12-9-1871 / (22)[4]|brief Ottema]])] ===
=== 13-9-1871 / 7 (10) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Hede heeft men mij weêr een bijvoegsel van de Leeuwarder Krant gezonden, waarin Colmjon zijne geleerdheid, of spijt, laat luchten. Ik weet niet in hoeverre hij, met zijn aanmerkingen op de taal gelijk heeft, maar toen ik aan het slot las, dat hij het niet ouder dan van het jaar 1853 schatte, zei ik onwillekeurig: “ben je bedonderd kerel!”

Mijn grootvader of mijn vader kunnen het niet geschreven hebben, dat waren timmerlieden even als ik ben. Bovendien was er toen meschien niets meer als eenige beentjes van hen te vinden.

Als het zoo jong is moest mijne goede sloof van een tante het gemaakt hebben. Welligt is zij een kol geweest, die heeft men nog al in Enkhuizen. Maar als er dan zoo veel taalfouten en andere gebreken aan zijn, moet de duivel haar zeker bedrogen hebben, of zelf niet sterk in het Friesch geweest zijn.

Intusschen begint het mij nu wezenlijk te spijten dat het toeval mij in gezelschap van den Heer Siderius gebragt heeft, daar het handschrift anders nog niet vertaald zou zijn, en had ik met al dit gevraag over aanmerkingen omtrent de echtheid, waarmede ik nu door fatsoenlijke en onfatsoenlijke lieden wordt lastig gevallen, en niets weet te antwoorden, niet gekweld geworden.

Als ambachtsman kan ik niet oordeelen in hoeverre geleerde heeren kunnen twisten zonder dat het hunne koude kleêren raakt, maar als u zoo kort aangedraaid zijt als ik ben, dan beklaag ik U, want dan moet het u nog meer spijten, de vertaling, waaraan gij toch niets verdiend, aanvaart te hebben, als het mij spijt het stuk ter vertaling te hebben afgestaan.

Mij komt het voor dat uwe konfraters jaloers op u zijn en dat zij het handschrift aanranden om u te kwetsen.

Vergeef mij mijn opgewondenheid en ontvang met deze de welgemeende groet

=== 15-9-1871 / 8 (12) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Uw paketje en den brief zijn mij geworden.

Mij dunkt de redenen die UEd den Heer de Haan Hettema hebt opgegeven om te bewijzen dat het handschrift niet later dan in 1256 geschreven kan zijn, zouden ook wel kunnen dienen om den Heer Colmjon te overtuigen. (Voetnoot: Wat zijn aanmerkingen op vreemde woorden aangaat, als de Friezen zulke stoute buitenvaarders waren, dan konden zij ook wel vreemde woorden binnen smokkelen.) Ten minste, als het ZEd daarom te doen is, en niet liever zijn naam in de kranten wil lezen, zoo als ZEd vandaag weder met betrekking tot het handschrift in het Nieuws van den Dag kan lezen, dat hij een kundigen Friesche archivaris is.

Hoe gaarne ik u anders believen wil, moet ik u ditmaal zeggen, dat er geen gedeelte van het handschrift de deur meer uitgaat. Ik ben bang dat het niet meer zoo ongemoeid zou reizen als weleer.

Toen de Heer Eelco Verwijs het handschrift zag, schreef ZEd mij, dat hij niet meer aan de echtheid twijfelde. Zoo is het UEd ook gegaan, en UEd hebt er in het verslag bijgevoegd waarom U het voor echt hield.

Zijn er nu in Friesland en elders nog menschen die U niet betrouwen, dan kunnen die mijnentwegen naar de bliksem loopen: zijn er echter fatsoenlijke lieden die uit zoogenaamde belangstelling het handschrift willen zien, dan kunnen zij, wanneer ik geen verhindering krijg, des zondags bij mij komen om het te zien. Doch altoos onder die voorwaarde, dat zij van UEd een schriftelijke aanbeveling medebrengen. Zonder zulk een aanbeveling zullen zij het niet zien, omdat ik vrees dat er bezoekers zouden komen, die het handschrift evenzoo zouden havenen, als zij zich nu inspannen om er den inhoud van te havenen.

N.B. Als UEd op oude Noordhollandse woorden gesteld zijt, dan moet gij u tot onze burger onderwijzer D. Dekker wenden. ZEd schrijft vaak in de Texelsche taal. Mijnheer is nogal hoog, daarom wil ik hem niet vragen. Als UEd hem vroeg zou hij, denk ik, wel zijn best doen. Hij zou er weder andere onderwijzers van zijne kennissen voor kunnen spannen, die door Noordholland verspreid zijn.

En hiermede groet ik u vriendelijk en noem mij met hoogachting

=== 16-9-1871 / 9 (13) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Daar ik door ongesteldheid huisarest heb, heb ik mijn schoondochter van Schagen, en mijne werkster uit Medemblik en eenige andere liefhebbers, over echte boere westfriesche woorden onderhouden. Die ik hier mededeel ook heb ik den Heer D. Dekker bij mij verzogt. Hij zal zijn best doen wat voor u op te zoeken als hij kan, toch moest u hem maar eens schrijven.
<div class="column_lists">
* ''Amper'' — voor kwalijk, nauwelijks: ik kan het amper doen enz.
* ''angel'' — voor vischhengel.
* ''aventuur'' — voor kans, geluk: ik ga op mijn avontuur uit.
* ''Amering'' voor ademtocht, ogenblik.
* ''bald'' voor kwaad.
* ''baldslussig'', voor kwaad te leiden, weerspannig.
* ''barnsloot'' voor brandsloot.
* ''booike'' — voor jongetje.
* ''bedremmeld'' — confus.
* ''boord'' — rand.
* ''delte'' voor laagte; ''del vallen'' — laag gevallen bij Medemblik.
* ''gelde'' — onvruchtbaar.
* ''hooike'' — priksleetje (op het ijs).
* ''loot'' voor moede
* nooit wonderlijk of vreemd maar altijd ''raar'', b.v. raar eten, rare menschen enz.
* ''kluft'' — opgang eener dijk.
* ''kladdig'' — voor vuil — morsig.
* ''strooit'' voor verloren, kwijt geraken.
* ''snood'' voor schrander.
* ''kob'' voor een groote hoek om kobben te visschen, op de haringbuizen in gebruik.
* ''spint'' — voor kast.
* ''ulfte'' — voor houte klompen of schoenen.
* te Egmond zegt men ''holsters [holsten?]''.
* ''te wasschip'' uit gasten
* een ''wasschipper'' een logeergast.
* te Krommenie zegt men ''kadediesch'' voor aardig toevallig.
* Mijn vrouw verteld mij dat men mannen te Scheveningen ''joei'' — en de vrouwen ''Trôôs'' noemt.
</div>
Als ik weder op de werf kom en ik kan er meer opduiken dan zal ik ze u spoedig zenden.

N.B. Voor “ik heb” zeggen de boeren ''ik hèw'' of ''ik èw'' en gebruiken nooit het voorzetsel ge- en zelde be-.

b.v. ''ik èw — weest, loopen, sleepen, eten, dronken, leid, reden, deen'' enz.

Na vriendelijke groete

[P.S.]
<div class="column_lists">
* ''des nacht uit vrije gaan''
* ''uit schooije gaan''
* ''mijn tijd verschooid'' voor verbeuzeld.
* ''Naay'' — voor ruimte tusschen twee huizen
* ''weger'' — wand.
</div>

=== 16-9-1871 / 10 (14) ===
WelEdelZeerGel. Heer!

Hierbij ingesloten ontvangt U een uitknipsel uit de Heldersche Courant, vermeldende een berigt omtrent het H.S. voorkomende in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001389065:mpeg21:p00002 het Vaderland van j.l. Donderdag].

Het slot van dat artikel, zooals het daar is geschreven, is beledigend voor mijne familie en gaf aanleiding tot het concipieeren van den bijgaanden brief aan de Redacteur van genoemd blad.

Bij nadere overweging kwam het mij echter voor dat het doelmatiger was de redactie alleen het eerste gedeelte, tot de afstreping toe, te zenden, waaraan door mijn zoon is gevolg gegeven. Het andere gedeelte dat, zeer goed afgescheiden van het eerste, later geschreven kan worden, wenschte ik vooraf aan Uw meer verlichte oordeel te onderwerpen. Welligt keurt U de inzending ervan af, of, zoo U die goedkeurt, zoude U daarin de nodig geachte verbeteringen kunnen brengen.

In Uw verslag zegt U, bl. 6. blijkens de lokaliteit de taal moet geweest zijn zooals die gesproken werd tusschen het Vlie en Kinhem, en Wester Flyland.

De Heer Colmjon schermt met een taal die aan de andere zijde gesproken wordt, dus valt zijn betoog m.i. van zelf in het water.

Jhr. de Haan Hettema kent geen onderscheid tusschen oud en nieuw friesch, en Colmjon verwonderd er zich over dat hij het H.S. zoo zonder omzettingen in het nieuwe friesch kan overzetten.

Mij dunkt dat als U en de Heer Hettema geen kwade vrienden zijt, elkander wel mogt helpen tegen zulk een woesten vijand.

Als U eens een stuk in de Leeuwarder Courant plaatst, zend mij dat dan s.v.p. Ik brand van nieuwsgierigheid.

Ontvang mijne beleefde groeten en die mijner Echtgenoote, verblijvende ik steeds gaarne

(handschrift L.F. over de Linden)

=== 23-9-1871 / 11 (15) ===
[Luitse: 11/ Tresoar: 15]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Niet omdat ik mij voor kwasten verantwoorden wil, maar om u te pleizeren dient het volgende.

Mijn Grootvader stierf den 15 [moet zijn: 25] April 1820 in den ouderdom van 61 jaar. Mijn Tante den 4 February 1849. In Augustus van hetzelfde jaar [moet zijn: 1848] bezocht ik mijne Moeder en tegelijk mijn Tante die mij toen het handschrift gaf.

Van al wat mijn grootvader tevoren bezeten had was hem slechts een groote koepel overgebleven, en een tuin. In die koepel heeft hij verder geleefd en daarin is hij ook gestorven.

Mijn tante Aafje huwde en kwam met haar man bij grootvader in, of grootvader bleef bij hen.

Toen grootvader gestorven was, liet mijn vader en diens andere zuster haar [Aafje] koepel en tuin behouden en zoo kwam het weinige van mijn grootvader in handen van mijn tante, wier man Hk. Reuvers heette.

Toen ik een man was geworden, wilde mijn tante het handschrift aan mij zenden, maar H. Reuvers die zich inbeelde dat het soms een aanwijzing op eenige zaak van waarde bevatte wilde het niet toestaan. Toen ik het laatst bij mijn tante was, hing er een gele s. Louwerspeer aan den boom waarom ik vroeg, er bij voegende, dat ik zoo lang grootvader dood was ik nog geen peer meer uit de tuin geproeft had. Door het noemen van mijn grootvader zeî ze: je spreekt daar van je grootvader, maar ik heb nog wat voor je. Je oom wou nooit hebben dat ik het je gaf. Hij is nouw dood en Koops (zoo heete haar tweede man) weet er niets van. Daarop stelde zij mij het handschrift ter hand, zeggende ik geloof dat het Friesch is enz.

Zoodra ik de tijd had kocht ik een Friesch woordenboek van Gijsbert Jakops, vervolgens een paar anderen maar zij hielpen mij niet. Eens voor mijn pleizier naar Amsterdam zijnde, logeerde ik bij een neef en nicht, maar ik kon daar niet slapen. Ik sliep dus in een logement in de Warmoesstraat, maar was daarover niet gesticht. De tweede morgen komt de Heer Siderius met zijn vrouw in de gelagkamer, en spreken van naar Harlingen gaan. Ik luister en denk, wat drommel ze zeggen, dat je van Friesche afkomst bent, en je bent overal geweest en in Friesland niet, ga met deze menschen mee. De heer Siderius inviteerde mij bij hem aan huis, en brengt mij de volgende morgen weg, met de vermaning dat hij hoopte dat het nu niet voor het eerst en laatst zou zijn. Zoo zijn wij vrienden gebleven en zoo is al pratende het handschrift op de lippen gekomen. Hetwelk, naar het zeggen van den Heer Siderius best door den onderwijzer Janzen vertaald kon worden. In plaats van het handschrift stuurde ik echter kalkeer of facsimilés. Den Heer Janzen liep er mee naar Eelco Verwijs. Eelco Verwijs hield mij van 67 af aan de praat en gaf zijn vertaling aan het Friesche genootschap, en liet mij fluiten. De facsimilés bewezen echter dat hij niet voor zijn taak berekend was gemaakt en zoo kwam het dat UEd. aan mij schreef. Ik had de hoop om er ooit iets van aan de weet te komen reeds lang opgegeven. Nou moogt gij mij uitlagchen, maar ik meen in alles zoo iets van een beschikking te zien. -

Ik kwam bij mijn tante eenige maanden voor haar dood, vroeg een peer — anders was het in een ander geslagt en misschien reeds verloren geraakt. — Mijn pleizier reisje brengt mij bij Siderius, anders lag het nog in de kast. De facsimilés brengen het uit dat Eelco niet goed vertaald en niet goed met mij gehandeld had. Anders had ik geen vertaling gehad en niet eens geweten dat het vertaald was.

Na hartelijke groete noem ik mij met hoogachting,

P.S. Gister las ik in het Nieuws van den Dag dat er in het Friesche genootschap van het handschrift gesproken is. Wat was het resultaat?

[bijlage:]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Zie hier de eerste fouten, welke ik vermeen gevonden te hebben. Wat mijn familie betreft, daarvan heb ik het volgende opgediept. Mijn overgrootvader heeft zich van Frieschland met der woon naar Enkhuizen begeven.

Hij had twee zonen waarvan de oudste Andries genaamd, mijn grootvader was en waarschijnlijk in Frieschland geboren is. Ik heb althans zijn naam niet op het geboorte register te Enkhuizen kunnen vinden.

De Over de Lindens die op heden te Enkhuizen wonen zijn afstammelingen van de jongere broer. Mijn grootvader was in zijn jeugd huistimmermansbaas, en bij de ouden van dagen nog bekend onder den naam van Dries-baas. Doordien hij den eed niet voor de republiek wilde doen is hij het stadswerk en ook het burgerwerk kwijt geraakt en zoodoende arm geworden. Mijn vaders broers zijn vroeg gestorven. Ik ging jaarlijks voor pleizier naar Amsterdam of elders naar Enkhuizen. Als mijn grootvader die veel van mij hield, daar ik de eenige stamhouder was, mij hoorde praten, dan zeide hij: je spreke nu wel heel grootsch, maar je moet nooit vergeten, dat je van Friesch bloed bent. Als je groot wordt zal ik je dat alles wel eens uitleggen. Dit laatste is niet mogen gebeuren, en van het handschrift heeft hij mij niet gesproken.

Alleen herinner ik mij dat hij ook nog zeide: je vader heeft nergens geen aardigheid voor. Tegen mijne moeder zeide hij dat zij mij zoo veel moest laten leeren als zij kon omdat er veel in mij zat.

Meer kan ik u niet van hem of mijn familie zeggen. Als grap zou ik u nog kunnen mededeelen dat een andere tante als Aafje, van wie ik het geschrift heb, met haar kinderen naar een notaris is geweest. Zij had van het handschrift gehoord en beelde zich in dat het een bewijs van Eenige Millioenen was, waarvan zij gaarne haar deel wilde hebben.

Hiermede groet ik u minzaam. Maar eer gij iets mij of mijne familie betreffende in druk geeft, wil ik het eerst wel lezen.

C. over de Linden.

=== 27-9-1871 / 12 (16) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik feliciteer u met uw verkregen succes en met de belangstelling van den Heer Vermeulen, en anderen. Door het triestige weer was ik de geheele Zondag niet wel geweest, maar uw brief heeft mij des avonds weder opgevrolijkt. Zaterdag middag l.l. heb ik u de brief gezonden met de gevraagde inligting omtrent mijn grootvaders en Tantes dood. Of ik daarin geschreven heb, dat ik uw bijbladen van de Leeuwarder Courant ontvangen heb, weet ik mij niet meer te herinneren, maar ik ben ze kwijt en durf ze niet terug eischen. Als u er mij nog een paar wildet oversturen zou UEd mij zeer verpligten. Schrijf mij ook als ’t u belieft wat de bespreking van het H.S. op de vergadering van het Friesche genootschap heeft uitgewerkt. Die zee die Frija bij haar vertrek tusschen oost en west Flyland heeft gemaakt, belet mij even bij u aan te komen en te vragen: “Hoe is het nu?”

Met deze stuur ik u eenige peeren uit mijn tuin, UEd moet ze zoo lang laten liggen dat [ze] een geelachtige tint aannemen, dan zijn zij overheerlijk. De stoel die er bij gaat is uit Java en door de Stjurar mee gebracht, die hier zoo iets zelden brengen en in Leeuwarden zeker nog minder. Daarom dacht ik dat ik er u geen displeizier mee aan zou doen u die te zenden.

UEd kunt hem in uw tuinhuis zetten.

Zoo als u bij een oplettende beschouwing zien zult is het een kunststuk van eenvoud en genie.

[Ottema heeft zich in die stoel doen fotograferen; hij heeft waarschijnlijk de 1e (ingenaaide) druk van Thet Oera Linda Bok in de hand; op tafel een dikke foliant die het OLB moet verbeelden. NL].

Maak er nog vele jaren met genoegen gebruik van, en denk aan

UEd (enz.)

N.B. Als UEd mijn brief van zaterdag ll niet ontvangen mogt hebben, dient u dit tot antwoord. Mijn Grootvader is gestorven den 25 April 1820; mijn Tante 4 February 1849.

Bij het lezen der bedenkingen van den Heer Hettema is mij opgevallen dat ZEd er op wijst dat de W wel in het H.S. maar niet onder de letters bij het jol voorkomt. De oude lieden van Medemblik en mogelijk overal in Noordholland noemen de V ouw, de W dubbel ouw.

Het woordje net dat Colmjon voor niet wilde verklaren en door u als volkomen gelijk verklaard, is hier nog zoo in gebruik.: ''dat is net et zelfde'' is: dat is volkomen hetzelfde, ''dat ’s net ien'', is gelijk aan, “dat’s even eens of eenerlei.”

Men gebruikt hier soms (voor de verbastering der taal) wel drie en meer woorden voor eene bedoeling.

B.v. wat ben je ''mooi gekleed''/ ''netjes''/ ''kant''/ ''pront''.

=== 9-10-1871 / 13 (17) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Over een dag of 4 geleden kreeg ik des avonds bezoek van de Meniste dominé Dyserinck [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannes_Dyserinck Johannes Dyserinck] (1835-1912), letterkundige en doopsgezind predikant — JO] om mijn handschrift te mogen zien. Ik zeide dat ik het niet tehuis had. Toen sprak hij om, ik weet niet meer welke groote geleerde, die ook lid van de Tweede Kamer moet zijn, naar Leeuwarden te zullen verwijzen. Na veel praten waarbij het mij voorkwam alsof hij zich voor het handschrift interesseerde zeide ik hem, dat, als hij me op zijn dominée’s woord beloofde het hier niemand te vertellen, hij het dan mogt zien. Het handschrift maakte op hem den indruk als of het zoo oud niet was.

Vervolgens vroeg hij mij naar het afsterven van mijn Grootvader en Tante enz., het welk hij opschreef erbij zeggende , “dit zijn feiten enz.”

Gister na de middag kwam hij weder bij mij met de Spectator [JJK 13-16] en las mij daar, met blijkbaar genoegen, de laffe praat, uit drie of vier stukken, tegen het handschrift voor. Het was of de donder in mijn gemoed rommelde. Onder andere vertelde hij mij, of las hij mij voor, “dat de reis langs de Rijn door Apollonia, met de oorlog van Pruissen van 66 [1866] in verband stond. De aanmerking over de Himalaya kwam mij echter gegrond voor. Doch nadat ik er een nacht over gedacht heb zou voor menschen die geen fenijn zoeken daar niets in steken. De Geertmannen kunnen die naam gehouden hebben voor het geen zij in hunne taal beteekende.

Om kort te gaan de Spectator of hij zelf had op alles wat aan te merken; maar — op een wijze zoo als men tegenwoordig aanmerkingen op de bedrogen Communisten maakt, waarbij men zijn eigen vervloekte handelen en wreedheden over het hoofd ziet.

De mijnheer uit den Haag waarvoor hij mij een paar dagen te voren verlof gevraagd had om het handschrift te mogen zien, was ongesteld, vertelde hij mij, nu wilde hijzelf met het handschrift naar den Haag gaan, — maar dat kunt u begrijpen. Toen heeft hij mij audiëntie voor een andere Heer verzocht, hetgeen ik hem heb toegestaan.

Mijn vrouw was met uw lot begaan en zeide, zoo als ik dacht, als al die geleerde heeren tegen u opstaan, dan kunt gij het onmogelijk houden.

Verder vertelde hij mij dat de Groninger geleerden zich tot dominé Ledeboer hadden gewend, die aan hem had gevraagd of hij er iets van wist enz...

Hetgeen Dyserinck mij uit de Spectator heeft voorgelezen zal UEd zelf wel al gelezen hebben. Dus nu iets anders.

De ronde peeren heeten prinses peren, doch de boomkweeker noemt ze diamanten. Ik hoop dat uw Nichtje er niet een zal eten voor ze geel zijn. De andere heeten juttepeeren.

De tweede man van mijne tante heet Koops Meylhof, of hij nog meer namen heeft weet ik niet. In de plaats van haar eerste man is hij oudste knecht op een kaaspakhuis. Mijn grootvader heette Andries, maar mijn vader had geen broers, ik ook niet, zoo ben ik stamhouder.

Nu ik zoo veel geschreven heb, mochte ik ook wel van u te weten, welke opgang de reis van Appelonia in het noord van Italie gemaakt heeft.

Met hoogachting noem ik mij Uwe Ed. dienswillige dienaar.

Heil — C. over de Linden.

=== 13-10-1871 / 14 (18) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Daar ik van u geen antwoord op mijn vraag over den afloop van de voorlezing over de paalbewoners in het Noorden van Italië kreeg, zal ik maar weer aan u schrijven.

Gisteravond, te half zeven uren, kreeg ik weer een bezoek van den dominé Dyserinck. Eelco Verwijs had te Leiden, aan ik weet niet welke professoren gezegd, dat hij van stonden af aan de echtheid van het stuk betwijfeld had, waarop ik antwoordde: “Dat liegt hij”. — “Hebt gij daar bewijzen voor?” — “Waarachtig. Als hij het voor onecht had gehouden, zou hij mij niet gezogt hebben, om het uit mijne handen te krijgen, dan zou hij het niet vertaald hebben, en dan zou hij mij de vertaling gegeven hebben, met de aanmerking dat hij zijn woord had gehouden, maar dat hij het voor onecht hield: Maar het niet aan het Friesche gennootschap present hebben gedaan.” — “Dat alles bewijst niet genoeg. Maar heb je geen schrift van hem waarin hij verklaart dat hij het voor echt houdt?” — “Dat denk ik wel. Maar ik wil u eens wat zeggen. Al komen nu alle geleerden van Nederland en zeggen dat het vals is, dan zeg ik nog dat het echt is. Alle geleerden oordeelen naar hooren zeggen, zij doen als Don Quisot, die tegen windmolens schermde, maar juist omdat zij zeggen dat het na 53 [1853] geschreven moet zijn, geeft mij het vollen bewijs dat het echt moet zijn” — “Dat het na 53 geschreven zou zijn is nonsens, daarom vind ik het jammer dat zij er niet Piet Paaltjes bij ingehaald hebben.” — “Goed. Maar als het vroeger dan 53 is, hoe kan er dan van paalbewooners in staan? En hoe kan er dan van een doorvaart in de landengte van Zuez in staan? Hoe kan iemand voor 49 weten dat er door een rots en bergachtig land een verzand kanaal ligt, waarvan in 56 eerst raport is uitgebragt? Neen mijnheer dit besneid elkander immers.” Daar zweeg ZEd op, en daarom geloof ik dat hij zulks met mij gevoelde. Na dus nog vele woorden gewisseld te hebben die echter allen op hetzelfde neer kwamen, zeide hij mij: “Het woord amper dat er ook in vorkwam was maleis, of ten minste uit Indië. Toen zeide ik hem: “Als onze voorouders op Indie, Egypte, Griekenland, Afrika enz. gevaren hebben, stond het hun toen niet even goed vrij uitheemsche woorden te spreken als wij het nu doen? En als de Egyptenaren het eerst papier gemaakt hebben, zoo als men mij gezegt heeft, kunnen zij dat dan niet evengoed van ons geleerd hebben als wij van hun? Of zijn de hersenen der blanke en blonde menschen (dominé is blond) dan minder goed dan die der zwarte en geele menschen? Ik ben in China, Indie en Afrika geweest, maar heb daar niets van kunnen merken. Integendeel, in nesterijen en in bedriegen, zooals de smousen, zijn zij bliksems knap, maar in degelijke zaken staan zij in alles ten achter. Zijn gezigt verbijsterde. Eindelijk vroeg hij: “Zoo ben je ook in China geweest? Dat dacht ik niet” enz. Daarna haalde ik den brief van Eelco Verwijs. In het begin van den brief spreekt hij van twijfel, bij de facsimilees. En daar helderde dominé zijn gezigt op. Later kwam de volgende passage (toen begon hij zagt te lezen) maar mijn zoon zeide: “Kan u dat ook niet lezen?” en toen begon hij weer wat hier volgt: — “En daar ontvang ik uwe mij zoo hoogst welkome bezending, waardoor mij de echtheid onwederleggelijk werd bewezen, en waarvoor ik u hartelijk dank zeg, doch nu begin ik veeleischend te worden, maar ben dat met het vertrouwen iets goeds te willen. Gij zegt: «Aan het grootste — daar bedoelde ik het handschrift van Worp van Tabor mee — heb ik iets, aan het kleine niets.» De wetenschap daarentegen kan aan het bekend worden van uw handschrift veel, zeer veel hebben. Het is zeker hoogst belangrijk voor de friesche taal der middeneeuwen, waarvan geen enkel letterkundig produkt overig is dan alleen wetten. Doch nog belangrijker voor de letterkunde, die er een merkelijke aanwinst door zou krijgen. Al is de kunstwaarde niet groot, het is in allen gevalle zeer curieus. enz.”

Toen dominé dit gelezen had, keek hij net als iemand die geen raad met zijne positie wist. Nu vroeg ik: Wat zeg je daarvan? “Dat zal ik dadelijk schrijven.” — Schrijf het maar letterlijk over. — “Dat is wel wat kras.” — Geneer je maar niet. Eelco heeft er mij niet naar behandeld om hem te sparen.

Dominé lachte, maar hij schreef het toch eindelijk over. Nu wat zeg je nouw! vroeg ik daarna weder, houdt U het nu nog voor onecht? “Ja ik houd het niet voor echt.” — Wat rede heb je daarvoor? daareven heb ik je op het feit gewezen van de paalbewoners en van het Zueskanaal. Maar ge hebt er niets op geantwoord.” — “Ja maar de taal is niet goed.” — Kent u dan friesch? vroeg mijn zoon. “Neen ik niet.”

“Wil ik u eens wat zeggen,” zei ik. “Mijnheer Ottema heeft mij geschreven, dat van het thans levende geslacht den Heer M. de Haan Hettema het knapst is in de friesche taal. Deze Heer heeft ook tegen het handschrift geschreven, maar eindigt in zijn tegenschrift, dat de taal goed is, en dat de Friezen een penningske moesten afzonderen om het te laten drukken. Den Heer Ottema heeft hem daar op bediend met hem te schrijven dat hij het dan gemaakt moest hebben, aangezien hij de eenigste was die de Friesche taal grammatikaal behandeld had. En wat de aanmerking van Colmjon betreft, dezen heeft de Heer Ottema in de Leeuwarder Courant tot nul gemaakt.”

Daarop gaf ik hem die Couranten te lezen, en verzogt hem die nommers op te schrijven, dan konden de Leidsche geleerde heeren die lezen. Toen sprak hij mij weer over het woord nul in ’t syfer, dat Arabisch was. Maar ik vroeg hem al weder, als onze voorouders op Arabië gevaren hadden of zij dan ook geen Arabisch woord mogten bezigen, zoo veel als men nu Grieksche, Latijnsche en Spaansche bezigt. Wat wij verder spraken was klesserij en dominé vertrok, na mij eerst nog eens gevraagd te hebben, of hij met het handschrift en den brief van Eelco naar Leiden mogt gaan. Maar daar bleef hij ketelaar van, zouden de matrozen zeggen.

En nu waarde Heer, hoop ik dat UEd mij ook eens schrijft.

Wordt er nog meer in de Leeuwarder Courant geschreven, vraag dan s.v.p. of zij mij dat alles willen oversturen, met opgaaf van prijs, die zal ik hun wel overmaken.

Na minzame groete ook aan UEds nicht, heb ik de eer van te zijn

[Nr. 15 (20) is verplaatst naar '''II. Overig''']

=== 23-10-1871 / (LF 3) ===
WelEdele zeergel. Heer,

Confirmerende mijn schrijven van gisteren met bijgevoegde afschriften van eenige brieven van den Heer E. Verwijs, waarvan ik de goede ontvangst gaarne met een enkel woord verneem, heeft deze voorts ten doel U kennis te geven dat de houding van den Heer Verwijs ten opzigte van het Handschrift den Leidenaars eenig wantrouwen begint in te boezemen en zij hem dientengevolge op de vingers kijken. Ik merkte dat nog heden, toen de Heer Dyserinck, met mij voortwandelend, en nadat ik hem gezegd had dat de diensten van den Heer Verwijs niet geheel belangeloos waren geweest, want dat hem inzake het H.S. door het Friesch Genootschap ƒ40,- was uitbetaald, mij vroeg of ik niet met zekerheid konde opgeven onder welken titel hem dat geld verstrekt was geworden. Hij wenschte dat gaarne te weten omdat hij er van hield dat de waarheid gehuldigd blijft.

Bestaat er dus geen bezwaar tegen de mededeeling, ook aan anderen, dan verzoek ik U beleefd, mij daaromtrent te willen inlichten. Dat ik den Heer V. zoo iets gun, zal U na de lezing der afschriften van zijne aan mij gerigte brieven, zeker natuurlijk vinden, want óf hij heeft vroeger gelogen óf hij liegt nu, — in beide gevallen is hij strafwaardig.

Met belangstelling uw schrijven tegemoetziende verblijf ik steeds hoogachtend, [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 24-10-1871 / 16 (21) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Het berigt dat uEd mij omtrent de uitgave van Adela’s boek mededeelde is mij niet regt helder.

Moet de prospectus, die UEd gereed maakt, voor de leden van het friesche genootschap dienen, of voor het publiek?

Bij uw verzoek om mijn handschrift te mogen gebruiken heb ik u geschreven, dat als UEd het voor het friesche genootschap liet drukken ik eenige exemplaren bedong. Hoewel ik nu zie dat daaruit voor mij slechts onaangenaamheden kunnen voortvloeyen, wil ik de uitgave voor het friesche genootschap toch niet bemoeyelijken, omdat een man een man en een woord een woord moet zijn. Dit zou ik echter wel moeten doen wanneer het een speculatieve zaak werd.

Behalve dat mijn nieuwsgierigheid voldaan is, heb ik tot heden, van mijn handschrift, slechts kosten en bespotting geoogst, en — als het nu door edel en onedel voor geld gekocht kon worden, vrees ik, dat ik, door de aanbeveling van Liko, door de geschiedenis van Jezus, en door de ultra democratische wetten die erin voorkomen, wel eens de zondenbok, der Catolyken, der fijnen van allen kleur en der volbloed aristocraten kon worden, terwijl den uitgever er wel bij voer.

Een nadere toelichting zal mij dus zeer aangenaam zijn.

Na minzame groete noem ik mij met Hoogachting

=== 30-10-1871 / 17 (23) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Uwe positie kan ik begrijpen, als het den Heer Kuiper dus om geen grove winsten te doen is, laat ZEd dan zeggen hoe veel exemplaren hij zou willen drukken, en — als hij billijk is zal ik het ook zijn.

Dr Dyserinck heb ik er niet over gesproken.

In afwachting noem ik mij na minzame groete

=== 5-11-1871 / 18 (24-25) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Om met mijzelf te beginnen, zoo moet ik U bekennen dat ik op twee gedachten hink. Juist op ’t oogenblik leg ik Uwe vertaling uit de hand na die reeds, ik weet niet hoeveel malen, gelezen te hebben. En toch trof mij de inhoud weêr opnieuw. Als ik zoo pas gelezen heb zou ik haar wel in het bezit van alle menschen wenschen. Ware de vertaling nú eerst begonnen, zoo dacht ik heden, dan zouden de betweters zeggen dat het Handschrift gisteren gemaakt was, zoo slaan de voorzeggingen der verschillende eeremoeders op den toestand die wij beleven en op de voorsteling der Commune in Parijs. Ik wil daarmede niet zeggen dat wij ons heil van hen te wachten hebben; maar behalve al de onzin die men hen toeschrijft, en die zij welligt ook verkondigen, hebben zij ook veel dat naar de overoude Friesche vrijheidszin zweemt, zooals die in het Handschrift voorkomt.

Zoo aardig als ik de voorzeggingen vind, zoo belangrijk vind ik de eenvoudig gestelde geschiedenis; zelfs het Scheppingsverhaal in Frya’s tex, hoewel het geheel verdicht moet zijn, vind ik mooyer da dat des bijbels, waar men zwakke begeerige menschen bij een boom plaatst waarvan zij niet mogen eten.

Aan de andere zijde kwelt mij de vrees. Onder mijne chefs met wie ik op goeden voet sta, konden er welligt zijn die niet met den inhoud van het boek gediend waren, en meenen dat ik mij als speelbal van “Piet Paaltjens” of van een anderen “Piet” liet gebruiken.

Tot overmaat van alle rampen heb ik mij, een paar jaar geleden, uit de gemeenschap der Heilige (Gereformeerde) kerk laten voeren bij Deurwaarders exploit, omdat men mij niet verzocht, maar wilde dwingen belasting te betalen aan eene kerk waarvan ik de bedienaars voor het meerendeel voor huichelaars houd, die mogelijk minder geloven dan ik, welligt niet eens aan God. De dominees en fijnen zijn dus ook mijne vrienden niet, daar ik veel van Christelijke liefde, maar niet van hun geleerd gebabbel houd.

Nu weet Ge er hoop ik alles van; ik zou van velen de zondebok kunnen worden.

U zegt dat de vertaling Uw letterkundig eigendom is. Ik wil daarover geen twist aanvangen, dewijl ik zoo vredelievend van aard ben dat ik nooit twist, tenzij ik zoover wordt gebragt dat ik geen meester meer ben over mijne rede. Wilde ik echter de openbaarmaking van Uw letterkundig eigendom beletten, dan zou ik dat kunnen, omdat ik de openbaarmaking alleen heb toegestaan onder voorwaarde dat daarin niets zoude staan wat mij of mijne familie kon compromitteren. En dewijl nu door de openbaarheid van het Handschrift onze naam aan eene beweging wordt gekluisterd die welligt zeer onaangenaam kan worden, ben ik alleszins geregtigd die beweging te verhoeden.

Hoogachtend en vriendschappelijk,

UEd dw dienaar C. over de Linden.

N.B. Nog voeg ik hierbij een velletje met een paar opmerkingen.

[gestempeld: 24]

Door het vele lezen, herlezen en vergelijken met het handschrift meen ik u op een paar onnaauwkeuigheden betrapt te hebben, die ik om het belang der zaak de vrijheid neem onder uwe aandacht te moeten brengen. Heb ik mis dan zal u het toch wel niet kwalijk nemen.

In de opdragt van Liko lees ik: PÁPEKAPPE vertaald ''papenkap''.

Op hetzelfde blad lees ik POPPA KENINGGAR vertaald ''papen koningen''.

Daar PÁPE en POPPA nu geheel andere woorden zijn, verbeeld ik mij dat dit laatste ''vreemde'', ''booze'' of ''andere'' koningen moeten zijn.

Bladzijde 6 staat OD TRÀD TO RA BINNA vertaald ''onluk trad (de) deur binnen''. Voor deur vond ik op blz. 94 DURE. Zou het nu ook moeten zijn: OD ''natuur'', ''levenskracht'', ''vruchtbaarmakende kracht'' of een woord dat nog beter is — ''trad tot haar binnen''?

Toen ik bij u was hebt gij mij gezegd dat de À ê heete. Uw schrijven schrijft ''Fasta'' voor FÀSTA zou dit nu geen ''Fêsta'' of ''Fàsta'' moeten zijn?

Op bladzijde 96 heeft uw overschrijver gezet: “Adela is dat en een kind van onze grevetmannen.”

In het handschrift staat: ADELA IS THET EnGE BERN VSAR GRÉVET-MAN. Zou dit ook moeten zijn: ''Adela is dat eenige kind onzer grevetman''?

143 THÉR THIU DÁNTE HETH FON EN HOF. Dit is onvertaald voor een gedeelte. Kan dit ook zijn: ''welke de gedaante heeft van een hoef''? Koe of paardenpoot.

Daar de hollensche letters [in handschrift van L.F.o.d.L.: die U voor de Friesche tekst gebruikt hebt] niet de letters van het handschrift zijn, zou het niet kwaad wezen als u een verklaring van de tekens gaf die u er boven zet. Alle menschen zijn geen geleerden en als alle menschen het begrijpen, zullen zij u meer helpen dan de geleerden doen.

Bladzij 153. ''Friso zegt dat hij geen priester, of papenkoningen lijden mag.'' — Daar er toen nog geen Roomschen waren zou dit direkt vrij beter zijn: ''mag geen vreemde koningen lijden''.

Uw aandacht zoude boos worden.

=== 8-11-1871 / 19 (26) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Het doet mij genoegen dat wij de zaak eens zijn geworden.

Als er niets in den weg is kan men geregelder denken, daarom kom ik dan ook nog eens op mijne aanmerkingen terug.

U wil het woord poppekoningen het liefst door papenkoningen vertalen. Hier in West friesland zegt men tegen elk vreemdeling pop en spreekt men van poppe peerden varkens enz.

UEd zou er dus niets bij wagen als Gij voor poppa koningen — vreemde koningen zettet. U zegt: In Apollonia’s boek is de Formleer de zuiverste voorstelling van de Godheid, en die het meest met de ware christelijke voorstelling overeenstemt. Vrij wat verhevener [dan] de oudtestamentische Jehova, die ’s morgens in den hof Eden gaat wandelen om met Adam een buurpraatje te houden.

Als gij nu niet wilt dat het boek bij de eerste opslag, door velen niet met vooroordeel opzij gelegen zal worden, dient u naar mijn burger verstandje alles te vermijden wat het tegen zich innemen kan. Men vangt meer vliegen met stroop dan met azijn.

De Friesche Courant (die ik er voor mij zelf op na houd) maakt meer vijanden dan bekeerlingen, door altoos met zijn zwarte bende om te schermen.

Als men de kinderen bittere medicijnen wil doen slikken om ze van wormen te bevrijden, die hen beletten in hunnen groei, dan zegt men niet, “slik dan domkop, het is immers tot je best wil;” maar dan paait men hen met zoete woorden en suikergoed.

Zoo moesten de geleerden ook doen die het volk beter wilden maken, maar het niet voor graauw, ezels enz. schelden.

Voor het woord od wilt u vijandschap zetten. Op bladzijde 128 vind ik FIAND voor vijand. Ik had liever dat u daar vruchtbaar makende kracht — of een gepaster woord voor zette. Het woord vijandschap baart vijandschap. Als men tegen de jeugd over liefde spreekt, wordt zij verliefd. Spreekt men tegen haar van oorlog, dan vormt het groepjes en gaat soldaatje spelen, tot groot genoegen der dwingelandij.

bladzij 153 FRISO SÉITH THÀT ER NÉNE PRESTERA NER POPPA FORSTA LÍDENE MÉI.

Daarvoor staat in de vertaling weder papenvorsten. Ik verbeeld mij al meer, dat vreemde koningen minder aanstotelijk voor de Catolyken zou zijn. En daar het mijn bedunkens wel kan zou ik dat gaarne willen.

Toen ik zoo even naar huis ging, ontmoete ik dominé Dyserinck. Hij vroeg mij hoe het met het handschrift stond, ik zeide hem dat Gij het uit zoudt geven en dat ik een stukje in de Spectator had gezet. Hij hoorde nieuw op, doch zeide dat het ferm was. Het regende, en zoo namen wij spoedig afscheid.

Niets meer op mijn gemoed hebbende, groet ik u vriendelijk en noem mij met hoogachting,

=== 9-11-1871 / 20 (27) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Nog iets.

Mijn oudste zoon had uwe vertaling maar eenmaal gelezen, en nu wilde hij mij, nadat ik voorgaanden brief had laten wegbrengen, met alle geweld opstrijden dat er een geschiedenis van Jezus in stond. Nu had hij wel in zooverre gelijk, dat er van een Jezus in staat, maar dat is een Indiaansche, doch geen Jezus, die te Bethleëm geboren was.

Als nu een gewezen schoolmeester, die nu klerk bij de Marine is, zich zoo verkijken kan, zou dit met anderen, die minder ontwikkeld zijn, nog veel eer kunnen gebeuren, daarom verzoek ik u, met een kleine aanwijzing onder het blad erop te wijzen, dat Jezus van Kasmir niet de Jezus van Bethleëm is.

Colmjon heeft in zijn boekje gezegd dat sella verkoopen en geen koopen is. In uwe vertaling is er ook geen sprake van koopen, maar wel van verkoopen. Zou het dan niet beter wezen als Gij Misselia door misverkoop of misverkocht vertaalde? Ook spreekt hij er van dat er aan de vervoeging en verbuiging nogal wat mankeert om voor een beschaafde taal door te kunnen gaan. Is dat waar? of zijn het kleine onnaauwkeurigheden, die u zonder veel verandering kunt verhelpen?

U schrijft mij ng zult gij wel moeten houden. Ik vond NG zoo prachtig, doelmatig en zoo eenvoudig te maken dat de Heer Kuipers die moest laten gieten. Welligt werd Gij dan nog de man welke die letter in de mode bragt. Bij wier gebrek de eene nu e elen en de andere en-gelen enz leest.

Mij dunkt u heeft die letter revolutie nu in uwe hand.

Niets meer hebbende groet ik UEd hartelijk en noem mij met hoogachting ...

N.B. Als ik weer iets gevonden meen te hebben en mijn gezeur u niet verveelt, zal ik weder schrijven.

=== 16-11-1871 / 21 (28) ===
Behoorende bij den afgeschreven brief van Eelco Verwijs voor den Heer Ottema.

Waarde en zeer geleerde Heer!

Het spijt mij regt hartelijk dat die apen u zoo ongesteld hebben gemaakt. Nu die eerste schok zeker wel wat over zal zijn zoo als hij bij mij nu reeds over is, (Ik begin nu schik in de nonsens te krijgen) wenschte ik wel aan u de raad te geven, die UEd mij (hemesdegum) gaf, te weten Wees goeds moeds, waarbij ik voeg “doe niets in haast, veel min in toorn, want gedane zaken nemen geen keer”. Dat de waarheid boven drijven zal daar twijfel ik geenszins aan, maar nu dat ik uwe vertaling bestudeerd heb, meen ik dat de wetten welke daarin voorkomen zeer radicaal zijn, en dat als de godsdienst die er in geleerd wordt, weder die van het volk werd, de dominées en c.s. wel een ander baantje bij den hand mogten nemen. Daarom dunkt mij zullen zij het zoo veel tegenwerken als in hun vermogen is.

Met hoogachting noem ik mij uw dienstwillige dienaar

=== 20-11-1871 / 22 (29) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik den boekverkooper Laurey bij mij gehad. Hij zeide mij dat hij één, zegge één prospectus voor het Oera Linda bok had ontvangen. Dat lijkt wel niks, zouden de jongens hier zeggen en zoo is het ook. Hier een bevolking van 19 000 zielen en zieltjes, behalve de land en zeemagt en waar zoo veel Friesche ma’s, stra’s en da’s woonen en een Institut is.

In de Friesche Courant heb ik ook geen advertentie gelezen. Als den heer Kuipers het niet in alle voorname kranten adverteerd en zoo zuinig met zijn prospectusschen is, zal hij zijn getal inteekenaars niet krijgen, en men het er naderhand voor houden dat de uitgave van uwe zijde niet opregt gemeend is.

Naar het schrijven mijner schoonzonen te oordeelen, dan is de nieuwsgierigheid onder de Amsterdamsche heel en half geleerden algemeen, en zoo zal het wel overal zijn.

Den Heer Laurey wil nog om vijftig prospectussen schrijven, maar hier zijn nog twee groote boekverkoopers W.P. Kooij en J.C. de Buisonjé en onder de kleine boekverkoopers heeft men hier eene I. Binner die zijn klanten meestal onder de geleerden heeft.

Door het gepraat hetwelk die zending van die ééne prospectus uitgelokt heeft, meende ik er u opmerkzaam op te moeten maken.

Ontvang dezen dus met de uwen in gezondheid en houd u verzekerd van de hoogachting uwer Dw. Dr. C. over de Linden.

P.S. Als het geadverteerd wordt mag het wel niet alleen als Oera Linda bok, maar ook als Adela’s boek of oud friesch handschrift geannonceerd worden. Dat woord ‘oera linda boek’ is weer iets nieuws.

=== 1-1-1872 / 23 (30) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

U en de uwen wensch ik met dezen veel zegen, gezondheid en genoegen in het nieuw begonnen jaar, waarbij ik de egoistische wensch voeg, dat ik nog vele jaren in staat mag zijn u dezen wensch te herhalen.

Wat de intekening op het oeralindas boek aangaat, zoo geloof ik dat het hier weinig opneemt, en dat degenen die er het meest over geschreven hebben, zoo als domine Dysering [Dyserinck] enz. er niet op hebben ingeteekend. Ik hoor er zelfs niet meer van.

Alleen mijne schoonzonen uit Amsterdam schrijven er mij nu en dan nog eens over, dat het te Amsterdam druk besproken wordt. Verleden week is er bij een van hun een doctor Acquoi geweest die hem kwam vragen, of, als hij naar den Helder ging, hij het handschrift niet eens zou mogen zien. Ik heb mijn zoon geantwoord, dat hij mij eerst moest melden, of die heer er meê of tegen was. Met de nieuwjaarsbrief zal hij daar wel op antwoorden.

En nu, waarde Heer, weest nu ook zoo goed mij eens te melden , hoe het

met de uitgave staat. Ik ben nieuwsgierig en kan niemand antwoorden,

die er mij naar vraagt. Ontvang dezen in welstand van

=== 4-1-1872 / 24 (31) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik dank u voor uw lieve brief. Vanmorgen vond ik de inliggende op mijne tafel.

Het kwam mij voor dat ik u dien eens moest verzenden. Weest zoo goed mij daar eens op te antwoorden en of het niet goed zou zijn, dat er eens een advertentie in het Nieuws van den Dag geplaatst werd, waar de prospectussen te krijgen zijn? Wilt u dat ik het laat doen, wees dan zoo goed mij daar voor een Model op te geven.

In afwachting, als altijd uw toegenegen en dienstwillige dienaar C. over de Linden.

=== 20-3-1872 / 24 (32) ===

[Luitse heeft onbedoeld nr. 24 herhaald]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Tot heden wacht ik tevergeefsch naar antwoord op den brief, waarin ik een brief van mijn schoonzoon had ingesloten. Sedert lang is dus bij mij de vrees opgerezen, of u ook boos over dien brief zoudt zijn. Is dit werkelijk het geval, dan kunt Gij mij gerust gelooven, als ik u schrijf, dat ik niet dacht, dat daar iets in stond waarom U boos kondet worden.

Hoor eens. — Wanneer iemand aan een kwaal lijdt, of met iets bezig is, waarvan men weet, dat hij geen verstand heeft, dan matigt iedereen zich aan, hem zoogenaamd goeden raad op te dringen, en wil iemand daar niet van gediend zijn, dan dringt men die raad aan zijn familie op. Op die wijze ben ik ook aan het contract gekomen, waarvan u zeide, “dat mij dat zeker door een deurwaarder gegeven was”. Een deurwaarder had het mij echter niet gegeven. Het was een contract hetwelk eens tusschen zekere kaptein van Braam van Hoekgeest en zijn uitgever gediend had, en dat men mij door tusschenkomst van mijn zoon, als zoo behoorende gesteld te worden in handen [zijde 2] heeft gespeeld.

Voor de leden van het Friesche genootschap, hetwelk ik voor een gestoten gezelschap hield, had ik de uitgave van het handschrift toegestaan; maar om redenen die ik niet gaarne op papier zet, had ik erop tegen, dat het publiek werd gemaakt. Toen UEd mij echter schreef, dat uw eer als geleerde er mee gemoeid was, heb ik de vrees voor de nadeelen, welke mijn eigen belang er onder lijden kon, overwonnen en u de uitgave toegestaan. Dat ik die uitgave wilde beperken was op dezelfde vrees gegrond. Toen UEd bedenkingen omtrent het contract maakte, heb ik niet meer op de onderteekening aangedrongen. Toen ik daarna tegen iedereen vertelde dat het handschrift zou worden uitgegeven, en de heeren officieren die alle couranten aan boord of in de Marine Club lezen, daar niets van geadverteerd vonden, zeiden zij tot mij: Och kom, ben je bedonderd? — Denk je dat dat menens is? Mijnheer Ottema, zal zich wel wachten, om jouw handschrift in het licht te geven. Mogt hij zich bij de vertaling misleid hebben, nu Colmjon, van Vlooten en andere degeleke geleerden [zijde 3] er hem op gewezen hebben, hoe onverdedigbaar zijn verslag is, zal hij het wel uit zijn lijf laten om het handschrift onder de oogen van alle geleerden te brengen. Op dit tema moest ik allerhande variaties hooren. Toen ik hun kort daarop de prospectus liet zien, antwoordde men mij: dat beteekent niets. Als het nu een tijd geleden is, zal hij zeggen, dat hij uit gebrek aan deelneming, van de uitgave af moet zien; dan mogen zijne tegenstanders mopperen; maar dan kunnen zij niet zeggen dat hij het niet in het licht heeft durven geven. Toen mijn schoonzonen mij naderhand schreven, dat de voornaamste boekverkoopers te Amsterdam nog geen prospectus gezien hadden, moest ik onwillekeurig over het gehoorde nadenken, daarbij kwam dat de spotternij gedurig in omvang toenam.

Een officier, waarmede ik anders op een goeden voet omga, vertelde mij: “Vanavond zal er in onze rederijkerskamer een speech over je handschrift gehouden worden.” Nu moet u weten, dat er in die rederijkersklub nooit iets anders dan over bespottelijke onmogelijkheden en onvereenigbare dwaasheden gebabbeld mag worden. Die mededeeling smaakte mij dus bitter genoeg, al lachte ik er quasie om. De officieren verwisselen hier nogal, maar het is net of zij het elkander overgeven, hoe zij mij met mijn handschrift plagen moeten.

Na u dit alles gemeld te hebben zal u mij nu wel begrijpen, waarom ik zoo op adverteeren gesteld was, dat ik dit zelfs op mijne kosten wilde doen. Thans ben ik al tegen hunne praatjes verhard, en denk: Loop naar de weerlicht! Zelfs het denkbeeld, dat de uitgave van mijn handschrift de stroodood zal sterven hindert mij niet meer; Maar ik kan er mij niet aan gewennen, dat Gij mij niet meer schrijft. Om uwe voortvarendheid, acuratesse, en om de burgerlijke stijl waarvan Gij u in uwe brieven tegenover mij bediende, had ik u, als een andere, als een betere, onder de zoogenaamde grooten, leeren waarderen en u zelf zoo lief gekregen als of gij een der waardigste leden van mijn familie was.

Na deze opheldering van mijn zijde, verzoek ik U dus te schrijven, en als Gij nog eenige rancune over hebt, scheld mij dan maar eens naar hartenlust uit.

Intusschen hoop ik dat gij dezen in gezondheid mag ontvangen en met hoogachting voor u noem ik mij als tevoren uw dw. dr.

=== 2-4-1872 / 25 (33) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor uwe mededeeling. De reden waarom ik u niet eerder op uwen brief geantwoord heb is daarin gelegen, dat ik mij goed heb moeten inspannen, om alles in gereedheid te helpen brengen, wat voor de optogt nodig was, waarvan ik UEd het gedrukte programma zend. Daarbij komt dat ik de mogelijkheid van een of ander schandaal of ongeval inziende, u dit te gelijkertijd wilde melden.

Tot mijn genoegen kan ik u echter mededeelen, dat allesin de beste orde, begonnen — voortgegaan en — ook geëindigd is. Dit was ook met de gondelvaart het geval, waarbij ik nog al voor ongelukken vreesde, daar deze na het eindigen van den dag afgespeeld moest worden, waarop gewoonlijk meer dan op andere dagen gedronken wordt. Doch niet alleen, dat alles behoorlijk toeging, maar het geheel overtrof ook verre mijn verwachting. Daar het bij droog — donker weer — bladstil was, waar uit volgde dat èn de vaartuigen èn de muziek op het water èn de fakkels èn het bengaalsch vuur dat nu eens op de vaartuigen en dan weder aan een der boorden van het Heldersche kanaal werd afgestoken, een schitterende uitwerking op het water maakte. Dat was vooral het geval voor het huis van den burgermeester, waar de booten stil hielden en aan beide zijden van het kanaal als op de booten bengaalsch vuur werd afgestokenm, hetwelk bij de rook en vlam van de fakkels, het afschieten van geweren,, vuurpijlen enz. over het geheel een voorkomen had alsof men daar duchtig aan het strijden was.

Van de vele vlaggen zal ik u alleen zeggen dat de armste nog een vlaggetje had. Illumineren deden de meesten binnenshuis. Bij een heer zag men, behalve de verlichting aan de voorzijde zijner kamer, op den achtergrond een tafel waarvoor den hertog van Alva was gezeten met een landkaart voor zich. Naast den hertog stond een watergeus, al lachend naar het publiek te kijken, terwijl hij den bril van Alva tusschen den duim en voorsten vinger hield, welke hij Alva had afgenomen.

Deze beelden waren zoo natuurlijk, dat men alleen aan de onbeweeglijkheid kon zien dat het geen menschen waren.

Vandaag heb ik nog veel drukte met het opbergen enz.

Vol nieuwsgierigheid zijnde omtrent de uitvoering van het gedrukte werk zijnde, hunker ik naar het eerste vel.

Intusschen wensch ik u en de uwen gezondheid en noem mij as altijd met hoogachting

=== 13-4-1872 / 26 (34) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik dank u zeer beleefd voor de bezending. De reden dat ik daar zoo laat meê aankom is daar in gelegen, dat ik het op de werf te druk had om het blad te lezen en dat men bij mij aan huis aan het schilderen, behangen enz. is, zoodat ik kwalijk plaats kan vinden om te zitten. Zoo aanstonds ben ik er aan begonnen en tot mijn spijt meen ik twee drukfouten bemerkt te hebben.

In de aanbeveling van Hiddo aan zijne kinderen staat op de geschreven vertaling die ik van u heb: “Bijaldien gij ze erft,” enz.

Op mijn handschrift: SAHWERSA THV SE ERVE enz.

Op het gedrukte blad staat: “Bijaldien gij sterft”, enz. hetgeen mij ongerijmd voorkomt.

Op bladzijde 16 van de geschreven vertaling staat: “Verfoeijelijk volk.” Op het handschrift VRFIALIK FOLK.

Op het blad staat: “Vryfalik folk”. de y staat hier voor de f dat zeker fout is.

Wat nu overigens het oude Fries in onze letters betreft, zoo moet ik bekennen dat het er heel wat bete uit ziet als het nieuwe hetwelk ik nu en dan in de vuursteenvonken van de friesche krant vind en ik geloof dat de onbevooroordeelden zulks met mij zullen instemmen.

Ik ben al benieuwd wat de geleerden nu van het boek zullen zeggen en daar UEd mij geschreven hebt dat u onder uwe intekenaren, namen heeft die klinken als klokken, zou ik wel willen dat de namen der intekenaren voorin het boek kwamen.

Daar mijn zitplaats om te schrijven niet aangenaam is, zoo eindig ik met u de verzekering mijner hoogachting te geven en noem mij ...

P.S. Ik verlang wel naar een brief van UEd.

=== 12-5-1872 / 27 (35) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Reeds heb ik vier vel druk van u ontvangen. Zoo gedrukt leek het toch veel aangenamer dan geschreven en als ik de oude tekst zoo bij het hollandsch zie, dan ziet het er dunkt mij zoo uit, dat ik niet kan zeggen, dat ik de dochter Hollandia mooijer dan de moeder Frisia kan noemen. Ik vind zelfs dat moeder Frisia er eerwaardiger uit ziet. Of dit voorliefde van mij is weet ik niet.

In de drie volgende bladen meen ik ook eenige drukfouten gevonden te hebben, ik zal ze echter zoo lang verzamelen dat ik ze bij elkander heb. Het blaadje dat ik u hierbij zend, of liever de inhoud van het blaadje, kwam mij zoo belangrijk voor, dat ik niet na kon laten er u deelgenoot van te maken.

Ik dacht: is de zaak zoo belangrijk als zij mij voorkomt, dan zal UEd er wel mede in zijn schik wezen. Heeft zij daarentegen niets te beduiden, welnu dan kost het mij slechts de moeite van een brief te schrijven, die ik erbij verspeelen kan.

Ik wenschte wel dat Gij nu eens hier waart, wij hebben op het ogenblik de Prins Hendrik (Zuesboot) in het doc die het geheel volmaakt. Hij is over de honderd Meter lang, de gezelschapszaal is uitmuntend enz. Als UEd lust hebt om eens over te komen om een van die monsters van menschenlijke arbeid te zien, dan moet u mij zulks schrijven, dan zal ik u schrijven wanneer UEd komen moet om het in zijn volle gedaante in het doc te kunnen aanschouwen.

Denk daar eens over en ontvangt dezen in gezondheid. Groet uwe Nicht van onsentwegen en zijt ook zelf van ons gegroet.

[bijlage 1]
<gallery>
File:CoL brf stempel 35 bijlage zijde 1 en 4.jpg|zijde 1 en 4
File:CoL brf stempel 35 bijlage zijde 2 en 3.jpg|zijde 2 en 3
</gallery>

[zijde 1] Okke mijn zoon: zevende regel: ''sa hwersa thu se erve''/ op de hollandsche text: ''bijaldien gij sterft'' / moet zeker zijn: ''(...) ze erft''.

Bladzijde 16: ''vryalik folk''. Hollandsch: ''verfoeijelijk volk''. In het handschrift staat: VRFIALIK FOLK

''gâdvrad anda bôsma thêra blommur'' / handschrift staat: ''(...)'' ''blommun''

Bladzijde 18: ''ny lof — nieuw groen''. Zou dit ook kunnen zijn: ''niet loof'' = ''niet moe of moede'' / op bladzijde [niet ingevuld] heb ik ook ''ni'' voor ''niet'' aangetroffen.

Bladzijde 20, zevende regel: ''and ik skolde jo lik vnbekende ofwisa mota'' / handschrift: LIK EN VNBIKÀNANDE / in het hollandsch staat ''i'' als ''een onbekende'', enz.

Op de negende regel staat: ''solde'' voor ''skolde''

Bl. 22: vijfde regel van onder opgeteld staat: ''stridande wither vsa'' / handschrift: STRIDANDE WITH VSA

[zijde 2] Bl. 28 vers 17. ''is-t vr-t êlle Friasland, than moton ther jeta sjugun tjuga by wêsa''. ''/'' in het handschrift staat: JETA THRJA SJVGON / ''tria'' hebt gij vertaald op bladzijde 26 [vers 12] door driemaal: ''thria sjvgun flinka bodon'', dus zou het moeten zijn: ''driemaal zeven getuigen''. Zoo staat er ook in uwe hollandsche vertaling. THRJA is dus over het hoofd gezien.

Blz. 38 Minnos schriften / ''swetsar'' — vertaald: naburen / iets lager ''swetnata'': vertaald ''landgenooten''. Volgens de zin moest dit — mijn erachten — ook ''naburen'' zijn of ''buurgenoten''.

Van de nuttige zaken uit de nagelaten geschriften van Minno, vijfde regel, hebt gij ''swethnata'' ook door ''naburen'' vertaald.

46 tweede regel van onder is — zijn vergeten. ''afskên-et an lichême arg to gêit'' — ''ofschoon het in zijn'' ... / in het handschrift staat ook SIN LICHÉME

[zijde 3] Bl. 54 hebt gij ''ulk'' [r. 17] vertaald door ''wolk'' — ulk noemt men in Noordholland een zeehoorn en een schip zonder masten -?

8ste regel van onderen: ''wiston hia alles to wisa en to vrbruda'' / vertaald: ''wisten zij alles te bewijzen en te verbinden''. Hier zegt men hij of zij ''heeft het verbruid''. Zou het dus ook moeten zijn: ''wisten zij alles te wijzigen en te bederven''? Namelijk de goede wetten.

Blz. 62 laatste regel van het 2de vers staat: ''thrvch that en êrerâwar âk is to frêsane'' / vertaald: ''want een eerrover is ook te vrezen''. In het handschrift staat THRVCH THAT EN ÉRERAWER ÁK THÉR IS TO FRÉSANE. / namelijk in de strafkolonien.

68 ''tomet'' [regel 5], vertaald: ''somtijds'' / Hier zegt men: het was temet raak, ik had het temet, enz. omtrent gehad; altemet — betekent hier somtijds.

[zijde 4] Dit schijnt ook te strooken met [regel 12 v.o.] ''juttar ut havede hja tomet'' (omtrent) ''navt owers ne dêdon as barnstên jutta''.

''Alle strand and skor hêmar'' — alle strand en kust bewoners. / skorren noemt men hier nog die eilanden en eilandjes langs de stranden welke bij hooge vloeden onder water loopen.

Op de 14de regel van bz 92 staat: ''nei Kalta Minäis'' / in het handschrift: NÉI KALTA MIN-HIS / zou dit niet moeten zijn: ''naar Kalta de mijnen''? Omdat daar onder staat: ''voor Minerva wij''?

Bl. 100 staat ''then kroder'' [regel 14] ''skil jeva fifthusand'' / in het handschrift (...) JETA FIF enz.

[bijlage 2 — niet gescand]

Bij het nalezen van bladzijde 26 is mij opgevallen: vers 15. Is er iemand gekozen om op de burgten te dienen en wil hij niet, dan mag hij naderhand geen burgtheer worden, en dus nooit een stem hebben. Is hij reeds burgtheer, dan zal hij die eer verliezen. Zou ons woord burger, stemgeregtigd burger, daar ook van kunnen afstammen?

Op hetzelfde bladzijde staat, onderaan 2de regel: ''lêtsa'', vertaald ''leetse''. Zou dit ook moeten zijn: ''leetziener''?

''Alfoder'' hebt gij door ''alvader'' vertaald. Zou dit niet ''alvoerder'' kunnen zijn, waardoor het tegenwoordige woord ''vader'' de betekenis van ''voeder'' verkrijgt, zooals ''mem'' of ''mam'' doordat zij de kinderen met hare borst — ''mam'' spijst? In Noord-Holland noemt men op veel plaatsen een vrouwen borst ''mam'', en een kind dat lang of veel zuigt ''mammer''.

Wanneer u in de voorrede zet dat gij het handschrift met mijne toestemming uitgeeft, moet u er bij zeggen dat ik die toestemming gegeven heb toen ik de inhoud nog niet kende, dat ik naderhand mijn beloften heb willen inhalen [d.i. ''intrekken''], maar door u overreed ben geworden, dat ik nu mijn woord moest houden enz.

Ontvang alles in gezondheid van uwe toegenegen ...

=== 2-6-1872 / 28 (36) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

De platen heb ik ontvangen; maar daar ik hoop dat het slechts een proefdruk is, zoo haast ik mij u te doen opmerken dat een van de twee ee’s niet goed is. In het handschrift [bl. 46] zijn zij aldus geteekend [E in wiel] en [É in wiel]; op de plaat zijn beide ee’s als deze laatste geteekend.

Met veele groeten ook aan uwe familie, noem ik mij met hoogachting

=== 6-6-1872 / 30 (29/37) ===
<gallery>
File:CoL brf stempel 37 zijde 1 en 4.jpg|zijde 1 en 4
File:CoL brf stempel 37 zijde 2 en 3.jpg|zijde 2 en 3
File:CoL brf stempel 37 zijde 5.jpg|zijde 5
File:CoL brf stempel 37 zijde 6.jpg|zijde 6
</gallery>
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Gisteravond heb ik de verbeterde plaat ontvangen. Doch ook met deze ben ik nog niet in mijn schik, omdat zij geen zuivre voorstelling van het handschrift geeft. Bij vele letters ontbreken de spaken van het wiel, bij anderen mankeeren enkele spaken. Dit moest zoo niet zijn. Dat UEd het runschrift hebt weggelaten spijt mij ook. Zijn deze letters van later vinding, daarvoor is UEd niet verantwoordelijk. Dat de letters van het standschrift zoo oud zijn als het blanke menschelijke geslacht, geloof ik evenmin, en ik denk dat UEd zulks ook niet gelooft. Hetgeen ik van de geheele geschiedenis der Friesche schepping geloof is dit, dat de oude Friezen of Noord-Europesche wijzen, dit alles verzonnen hebben om de vrijheid en gelijkheid onder hun volk (familie) te bewaren, evenals de Aziatische schurken alles [zijde 2] verzonnen hebben, om onder den naam van middelaars tusschen de gewaande Goden en de overige menschen, zich tot opperhoofden te verheffen.

Daar UEd eenige photografien van het handschrift hebt laten maken die nu ook in handen van geleerden zijn, zoo vrees ik dat die u over die vrijheid genoeg zullen lastig vallen.

Als ik u dus met mijn burger verstandje iets mogt raden, dan zou ik zeggen (zie van die verminking af).

Wat het afdruksel van het zegel aangaat, zoo geloof ik dat het schip hier naar den cirkel verwrongen is, waar in het staat. Om niet van den man te spreken die hier zeer onnatuurlijk gelijk [zijde 3] een manvlieg bij één touw opkruipt, wil ik mij enkel bij het schip bepalen.

Welnu — een zeeschip moet altoos meer hout onder, dan boven water hebben. Een geladen Friesche kof of tjalk is bijna geheel onder water. Als gij nu een potlood neemt en verlengt de lijnen der beide stevens, dan zult gij een schip verkrijgen dat veel op een zeeton [afbeelding zeeton] gelijkt:

Zulk een schip kan onmogelijk door zijlen vooruit bewogen worden, maar zal steeds rond draaijen, te meer als dit schip geen roer heeft, zooals dit hetwelk op het zegel staat. Als men de mannen die erop zijn bij het schip vergelijkt dan gelijkt het wel een bootje. Daar het echter wel eenige gelijkenis met een schip van die dagen zal hebben, zal ik zoo vrij zijn het een w...(?)

[zijde 4: zie afbeelding zeilschip] A. stukken zijl bonetten genaamd — die men er af en aan kan rijgen. De haringvisschers hebben zulke zijlen nog.

Waren die schepen in dien geest, dan heet het hooge gedeelte voor en achter (als er een dek op ligt, aan het vooreinde bak en aan het achtereinde kampanje. Is de verhooging ongedekt dan heet zij verschanzing. Wat nu de dubbele stevens aangaat, zoo meen ik te mogen aannemen, dat dit alleen aan de bak en kampanje zal zijn geweest. B.v. [afbeelding boog] om de boog voor te bevestigen tegen en een doorgang aan de pijl te verleenen. Een kraan is een liggend spil of kaapstand, nu zullen zij mijn erachtens dat spil gebruikt [zijde 5] hebben om daarmede de boog te spannen, totdat de snaar achter een mik of klink kwam te liggen, welke dan weggetrokken moest worden, als de pijl voort moest. B.v. zie hieronder [afbeelding ''scheepsboord van boven gezien'']

Ik meen dat dit een goede voorstelling is, maar komt er iemand die het beter weet, dan geef ik haar dadelijk op.

De ontdekking die UEd door uwe onvermoeide ijver omtrent [zijde 6] den naam Minnagara gedaan hebt, vind ik niet alleen kurieus, maar tot bewijs voor de deugdelijkheid van het handschrift onbetaalbaar. Het komt mij voor dat UEd dit in een noot onder het bladzijde moest zetten, dan hadden de tegenstanders een pil waarop zij kaauwen konden zonder hem ooit te kunnen slikken.

Als UEd weer zoo iets vind, dan verzoek ik om de gunst van mededeeling.

Ontvang mijne vriendelijke groete ook aann UEds Nicht.

=== 11-6-1872 / 30 (38) ===
[zijde 1] WelEdele en zeer geleerde Heer!

Een verzoek om revisie, zegt W. de L. in den Spectator van 21 October 1871 Nr. 42, dit zelfde verzoek ik ook aan u, en aan alle gelieden [d.i. ''lieden''] welke het zoogenaamde runschrift als van jongere datum verwerpen.

In uwe vertaling staat: Och lieve, laat de oogen van een munnik toch nooit over deze schrift weiden, zij spreken zoete woorden, maar enz.

Uit deze vrees voor de munniken duf ik op [te] maken, dat deze zich reeds van vele onzer oude geschriften hadden meester gemaakt. Ook durf ik gelooven dat de over de Lindens niet de eenige zijn geweest, welke het boek der Adela follistar bezeten hebben. Wanneer ik de geschiedenis van het handschrift volg, dan durf ik annemen dat de Romeinen, de Phoeniciers, de Grieken en al de [zijde 2] volken aan de Middellandsche zee het letterschrift van ons geleerd hebben. Niet overgenomen van de meetkundige lijnen van het joel, maar van de minder net uitgevoerde schriften der Friezen.

Ten tijde, dat ik mij zelf afmartelde om toch het handschrift te lezen, was er iemand die mij zeide, dat [het] misschien Phoenisische letters waren. Toen heb ik naar een phoenische spraakkunst gezogt, en heb naar lang zoeken een boek gevonden hetwelk de titel droeg: Paläographische Studien über phönizische und punische Schrift — Herausgegeben von D. Wilhelm Gesenius. Mit 6 lithographirten tafelen. Leipzig 1835.

De letters welken daarin voorkomen zijn zeer verschillend, doch velen daarvan gelijken op het stand en op het run schrift, zoo als dit in het handschrift staat. Onder de afdruksels van de penningen met letters zijn vele ofwel de meeste vrouwenkoppen, hetwelk mij aan de eere moeders der [zijde 3] Friezen doet denken. De schrijver zegt dat ieder volks planting van de Phoenicier een eigen letterschrift hadden. Ik kon hem echter niet volgen, daar hij de letters met de Hebreeuwsche vergelijkt, die ik niet ken.

Is mijn vermoeden juist, dan zijn wij de lettergevers van al de volken aan de Middellandsche zee geweest. Daar de Noordelijke volken tevoren evenals nu de echte zeerobben zijn geweest, de Franschen met al hunne hooge theorien niet uitgezonderd, hebben die ook het meeste behoefte aan letters en cijfers gehad.

Dat de Munniken, welke een eigen letterschrift hebben uitgevonden, het onze verdonkeremaand hebben om het onleesbaar te maken, ligt in hunnen aard. Maar wie weet hoeveel Exemplaren, van het boek der Adelas folstar er nog hier en elders bij vorsten of te Rome berusten. Nadat er nu meer dan duizend jaar verloopen waren kunnen zij het loopend schrift, [zijde 4] hetwelk veel van kapitale schriftletters heeft, wel voor kapitale schriftletters hebben ingevoerd.

Wanneer Gij zoo zwak zijt om het loopend schrift, uit vreeze voor eenige schreeuwers te verwerpen dan is het zoo goed alsof gij met een schede wilde dualeren terwijl gij hun de degen in handen geeft.

Immers in het handschrift staat “Toen Fæsta eeremoeder was, heeft zij er het run of loopende schrift van gemaakt. De Witkoning dat is zeekoning Godfried[”] enz.

Wel nu, als het runschrift er over een groote 100 jaar ingebragt is dan is het bovenstaande er ook ingebragt, en dan kan al het andere er ingebragt zijn. Ik blijf dus tegen de verminking protesteren.

Zondagmiddag ben ik met de hens naar bed gegaan, hed[en] morgen stond ik op en heb nu belroos. Mijn linker oor is bijna zoo dik als een vinger.

Na minzame groete ook aan UEd Nicht.

=== 8-7-1872 / 32 (*) ===
[1 zijde; *Luitse nr. 32/ zonder Tresoar stempel]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik de bezending van Apollonia ontvangen. Ik vind het interessant. Colmjon zeide dat het H.S. Hollandsch met enkele friesche woorden was. Maar om zoo iets te durven zeggen moet men de menschen voor de gek houden of zelf een gek zijn. Ik stuur u hiermede twee in plaats van een kaartje.

Uit erkentelijkheid voor zijne belangstelling wilde ik gaarne dat gij het tweede aan den Heer Vermeulen uit Borgum gaf, welk u per briefkaart zijn dank betuigde voor uwe verdediging in de Leeuwarder Courant. Altoos echter met uw goedvinding. Heeft den Heer Kuiper ook liefde voor het handschrift — of is het alleen als uitgever? Schrijf mij dit eens bij gelegenheid s.v.p. en ontvang dezen met de uwen in gezondheid van UEd dienstwillige dienaar

[bijlage? *Luitse nr. 31/ Tresoar stempel 39]

[zijde 1] Verleden week heeft mijn zoon mij een boekje ter lezing gegeven, getiteld “Gedaante en gesteldheid van west Friesland voor 1300 en tevens de ondergang van het dorp Vroone. Aantoonende dat de gemeene voorstelling van een belegering en verwoesting van een magtige stad, die Vroonen zoude geheeten hebben, niets anders dan een verzinsel is, en verder de verklaring van verscheiden oudheden, door Simon Eikelenberg, te Alkmaar gedrukt bij Klaas Mol, boekdrukker over de platte Steenebrug. MDCCXIV.

Mijn zoon maakte mij opmerkzaam op de vertelling, die hier zal volgen, en vroeg mij:“Zou dit ook eenige betrekking op de eeremoeder van Friesland kunnen hebben?” Daar ik de zaak niet durf beslissen, zoo doe ik u dezelfde vraag.

De vertelling luidt als volgt. blz. 48. Junius zeyd: [laatse regel zijde 1 niet gecopiëerd] [zijde 2] te meer gemelde plaatze, dat ten zijnen tijde, op ’t kerkhof, een houte kruis gezien wierd, aldaar onderhouden (om de gedachtenis en de ouden godsdienst te bewijzen.) Volgens de beschrijving, bij de punt van Jan Volkertszoon gevoegd is openlijk gesteld geweest omtrent het kerkhof, aan een opgeregd kruis van hout, dat van de nakomelingen langen tijd onderhouden is geweest, om de gehuigenisse van deze te verversen.

Het halve latijnsche versje: ''Ecce cadit Mater Frisiæ'' en wierd de plaats waar het kruis gestaan had, ten tijde dae de prent wierd uitgegeven, nog het kruis genaamd.

Het opschrift vertaalt men gewoonlijk “Siet de moeder van Friesland valt neer”, of beter: “Ziet de Moeder van Friesland stort neer”. Indien men let dat de Westvriezen, voor de hervorming geen Godsdienst dan de Roomsche hebben gekend, en dat er nog heden in die landschappen enz...... Maar (vraagd de schrijver) ter gedachtenis van welke nederstorting [zijde 3] was dat kruis gesteld?

De prentbeschrijving geeft voor dat het ter gedachtenis van de val, of verwoesting van Vroone, dat hij een stad noemt, is geschied; en men gelooft doorgaans, dat het opschrift dat zelfde, en de oude uitstekendheid van Vroonen, wil getuigen. Doch die opschrift spreekt van een val of nederstorting, in ’t jaar 1303 voorgevallen, en derhalve kan er die niet door verstaan worden.

“Ziet de Moeder van Vriesland stort neder”. Zoo luidt het halve jaarversje gansch niet uitdrukkende wat het woord Moeder hier betekent, bijgevolg ook niet ontdekkende van welken val of nederstorting het spreekt enz.

Zoo gaat de schrijver die een Alkmaarder schijnt te zijn voort om alles bij elkander te haalen teneinde te bewijzen dat Vroone nooit een groote stad is geweest. Maar daar de schrijver zegt: “dat het halve jaarversje gansch niet uitdrukt wat hier het woord moeder betekend, zoo kan het gewaagd worden om [zijde 4] te gelooven dat toen de Roomschen hunnen godsdienst daar geplant en op de ouden eerdienst overwonnen hadden, zij daarvoor een kruis oprigten met de woorden “Ziet de Moeder van Vriesland stort neer”. Evenals men de priesters naderhand zouden hebben kunnen zeggen: “Ziet de paap of vader van Rome stort neer”.

Denk daar eens goed over na en als Gij de zaak naauwkeuriger onderzocht zult hebben, zoo is er dunkt mij een noot van kunnen maken, op het bezoek uit Apollonia te Forana geeft.

=== 22-8-1872 / 33 (40) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Hedenmiddag te huiskomende vond ik een groote brief, daar ik u hartelijk voor bedank.

Daar op bl. 18 tegelijk met nylof — zwart staat — blijft UEd van gevoelen dat het woord nylof een kleur moet aanduiden en U zal wel gelijk hebben.

Mij kwam het echter voor dat: ''de lucht werd zwart en niet moede van tranen te storten'', een betere zin daarstelde. Altijd, als de taal die opvatting gedoogt.

Van zondagmorgen 7 uur tot zoo lang het dag was ben ik bezig geweest of ik ook iets aanstootelijks in de lezing kon vinden. Als het weder zondag is zal ik, naar ik hoop, de overige bladen met even veel zorg nalezen.

[zijde 2] Op mijn bespiegeling over de woorden alfoder — en mam — of dit ook alvoeder, in plaats van vader en voedster in plaats van moeder zou kunnen zijn, hebt u mij niet geantwoord.

De Heer C. over de Linden scheepsbouwmeester aan de Marine werf enz. moest u veranderen in Eerste Meesterknecht, of anders: scheepstimmermansbaas. Ik kan wel een schip ontwerpen — en ook maken — maar ik wil liever meer zijn dan ik heet, dan een titel voeren waarop men mij geen regt heeft gegeven.

Teneinde dus op het einde van het spel minder over den afloop der zaak tevreden te zijn als ik dit tot heden geweest ben, wenschte ik ook even gaarne de gedrukte inleiding te lezen [zijde 3] eer zij voor goed onder den pers kwam, als ik al het andere gelezen heb.

De inval van UEd, om de taal uit het oude friesche wetboek met die van het handschrift te vergelijken, vind ik onbetaalbaar en het komt mij voor, dat als u dit proefje achter in het boek zette, het praatje van den Heer Colmjon als zoude het handschrift slechts uit Hollandsch bestaan, dat met eenige Friesche woorden doorspekt is, zou dan voor goed ontzenuwd zijn.

Als ik ze vinden kan zal ik UEd na aanstaande zondag nog wat fouten of opmerkingen zenden.

Ontvang dezen intusschen met de uwen in gezondheid, van Uw toegenegen dw. dienaar C. over de Linden.

=== 25-8-1872 / 34 (41) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Volgens belofte breng ik den zondag door met nalezen. Mijn nalezen betekent echter weinig meer dan het luisteren naar de muzyk van [door] iemand die wel veel muzyk gehoord heeft, maar er geen verstand van heeft. Alleen als de muzykanten zoo zeer buiten de maat geraken dat het gevoel er door geschokt wordt dan merken zij dat het niet goed gaat en zoo is het bij mij ook met het nalezen gelegen. Zie hier.

Op bladzyde 152 en 53 staat op de 14de regel van onder af: Weleer was ik in de saxenmarken op de burgt mannagardaforda geweest. Doch daar had ik meer armoede gezien als ik hier rykdom bespeurde.

[zijde 2] Zij antwoorde: enz.

Nu vroeg ik mij zelf af. Waarop antwoorde zy?

In de Friesche text kan ik ook niet anders vinden. Den Heer Ottema heeft zeker de vraag, waarop het antwoord paste, overgeslagen. Maar in het handschrift kon ik ook dien vraag niet vinden. En daarop verbeeld ik mij dat de overschrijver de vraag overgeslagen heeft. Waarop het antwoord hier volgt. Zou ik daar gelijk in hebben of ben ik niet goed?

Op bladzijde 160 (tweede regel van boven) staat in het friesch: ''sa-t mith vsa burg gvngen was, was’t mith mitha ôra gvngon''. Uw vertaling luidt: ''zoo was het ook met de anderen gegaan''. In het handschrift staat: WAST MITH MITHA ÔRA GVNGEN. Ik geloof dat het zoo zijn moet als u het vertaald hebt, namelijk: [zijde 3] ''zoo was het ook met de anderen gegaan''. De overschrijver heeft hier dus zeker ook een schrijffout begaan.

bladz. 172 4de regel van onder staat in het Friesch: ''Men Friso thêr stolte and herdfochtich wêre''. Op blz. 173 staat ''hartstochtig''. In het handschrift staat MEN FRISO THÉR STOLTE ÀND HERD-FOCHTICH WÉRE.

Blz. 174, 8ste regel van boven: ''Dêmêtrius lêt ra likka in sê werpa'', enz. / 175 ''De bode liet hunne lijken'' enz. / Op het handschrift staat: DEMÉTRIUS LÉT RA LIKKA enz.

Blz. 187 [13de regel van onderen]: ''om de menschen alzo tevens rijkdom en gelijk geluk te geven''. Zou dat ook kunnen zijn: ''om de menschen alzo gelijkmatig'' enz.

[zijde 4] Op blz. 196 stoot ik weer op [3de regel]: ''that Wr.alda vsa Alfoder, al sina skepsela fot'', waaruit ik maar al wil opmaken dat het niet alvader, maar alvoeder zijn moet.

Op blz. 206 [10de regel van onderen] staat: ''men that jongfolk, that fvl strêdlust wêre wilde ne tât jeftha kaning hâ''. Daar staat dus geen ''foder''.

Ook staat er: ''tât his svna'', maar niet: ''foder his svna''.

216 [11de regel van onderen]: ''Alle send slâvona wrden, tha ljuda fon'' / 217: ''Allen zijn slaven [geworden], de lieden'' enz., dus een woord vergeten.

Daar vind ik op bladzijde 229 [9de regel van boven] dat Rika wralda alvoeder noemt, het doet mij pleizier.

Niets meer vindende groet ik u in vriendschap.

UEd dw dienaar C. over de Linden.

P.S. Mijn vrouw is jarig, nu begrijpt gij er alles van.

=== 1-9-1872 / 32 (42) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

De reden dat ik u niet eerder op uw laatsten geantwoord heb is daarin gelegen, dat ik het zoo vermoeijend heb gehad dat ik des avonds met de brokken in mijn mond in slaap viel. Zie hier het antwoord op uw vraag.<blockquote>Thet oera Linda Bok.

Handschrift uit de dertiende eeuw, waarvan door den eigenaar den heer C. over de Linden vergunning is verleend daarvan vierhonderd exemplaren te laten drukken. Bewerkt, vertaald en uitgegeven door

Dr J.G. Ottema.</blockquote>Als ik er zoo op sta, om daar de woorden: “vierhonderd exemplaren” tusschen gelast te willen hebben [behoeft] [zijde 2] UEd daar niet uit op te maken dat ik UEd niet betrouw of controleeren wil. Maar daar zijn somwijle van die redenen welke men niet aan het papier kan toebetrouwen. -

Ook wil ik geen ''scheepsbouwmeester'', maar bloot ''eerste Meesterknecht'' heeten.

En ik ben er erg op gesteld om eerst de proef van uw inleiding te lezen. Het heeft nu al zoo lang onderhanden geweest dat een dag of drie langer of korter niets betekent.

De peren beginnen mooi te rijpen. Ontvang dezen in gezondheid en geloof mij uw toegenegen en dw. dienaar C. over de Linden.

=== 6-9-1872 / 33 (43) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Het spijt mij dat ik mij niet helder genoeg heb uitgedrukt en u dus nodeloos boos heb gemaakt, maar dat ik er het getal vierhonderd op het boek gedrukt wil hebben, is niet omdat ik u of mijnheer Kuiper niet betrouw, maar komt uit een geheel andere bron...

Zeker baron van Geen [vermoedelijk [https://nl.wikipedia.org/wiki/Van_Geen Alexander James baron van Geen] (1833-1913), officier Marine, [https://www.openarchieven.nl/nha:87EA7851-859E-42C2-AA76-C5FD5AB5269A geh. 1865 Den Helder], won. [https://www.openarchieven.nl/raa:5ec431fa-79a0-4248-84e5-79babf6eb226 Den Helder tot 1876]; [https://www.geni.com/people/Alexander-James-van-Geen/6000000025720830112 foto] — JO] waarmede ik altoos op een familliaire voet ben geweest heeft mij gepasseerde winter net zoo lang aan mijn hoofd gemaald om het handschrift te mogen zien, dat ik ZEd heb toegestaan met mij mede te gaan. Bij die gelegenheid liet ik hem ook de geschreven vertaling zien. Als hij [zijde 2] daarin nu de wetten las, zeide hij: ''“Godverd... dat is ’n mooye communistische boel.”'' Daarna vertelde hij zijn opmerking aan anderen. Onder die anderen was er een die mij het leven onaangenaam kan maken, en deze zeide mij: ''je moet dat boek niet uitgeven.''

Vandaar dat ik eerst tegen de uitgave was. Maar een ander die ook over mij te zeggen had, zeide later in tegenwoordigheid van den eerste: ''als hij de uitgave heeft toegestaan, dan kan hij het nu niet weigeren of hij heeft kans dat hij een proses op zijn hals krijgt'', enz. Toen sprak de eerste van een beperkte uitgaaf. Toen ik hem nu later mededeelde, dat er slechts vierhonderd exemplaren gedrukt zouden worden, [zijde 3] was hij daarover tevreden. Daar ik om, u of den heer Kuiper niet tegen mij in te nemen, het contract geheel heb laten slippen, kunt Gij van uwe zijde toch ook wel iets doen om mij niet tegen u in te nemen. Temeer daar ik in mijn laatste brief niet gezegd heb, dat er ook niet meer dan 400 gedrukt mogten worden.

Uw voorstel om het op den omslag te melden, komt mij beter voor dan om het in den text te voegen.

Waarom ik de titel ''Eerste meesterknecht'' achter mijn naam wilde hebben en geen hooge titel, berust op het volgende.

Domine Dyserinck en een paar officieren hebben mij verteld, dat [hij] mij voor een geletterde had gehouden en dat ik die geschiedenis met Piet Paaltjes verzonnen had. Maar zeide Ds Dyserinck: ''daar'' [zijde 4] ''ben je nouw af.'' Daar er nu bij de grenzen of in het buitenland menschen kunnen zijn die hetzelfde denken kunnen, kwam het mij goed voor dat de lieden terstond zouden weten dat zij met een werkman te doen hebben. Ik heb echter gezien dat UEd er nu maar liever niets op gezet heeft, enfin UEd moet het weten.

Maar nu een woord over de inleiding, die ik gisteravond omstreeks 10 uur ontving. Daarin komt naar mijn ongeleerd verstand een onjuistheid in voor. UEd zegt daar in dat het eerste gedeelte van het boek door Adela geschreven is. Ik kan er niets anders in vinden dan dat het onder toezigt van verschillende graven, op aanraden van Haar, van de wanden der burgten is afgeschreven. Is de lezing daaromtrent soms eenigszins duister zoo kan men dat toch daar uit opmaken, dat het voor de grevetmannen, ieder in zijn provintie gemakkelijk moest [zijde 5] vallen, dit, onder hun toezigt, door den schrijver van den burgt te laten afschrijven, als dat Adela, zulks gedaan zou hebben. Daar de burgt in de Linda oorden, op Walcheren enz. nog al een heel stuk van elkander afliggen om die zonder hulp van spoorwagens of stoomboten enz. te visiteeren. Weest daarom zoo goed, om dat nog eens, met bedaardheid na te lezen. Uw werk is van zulk een groote omvang en moeite geweest, dat het mij zou spijten als anderen die het oude fries niet kunnen lezen UED op een onnaauwkeurigheid konden betrappen, en daaruit gevolgtrekkingen zouden maken alsof er nog veel meer onnaauwkeurigheden in het boek konden staan.

En nu, waarde Heer! meen ik U al datgene geschreven te hebben wat ik aan het papier durf toe betrouwen. Sprak ik u echter [zijde 6] den een of anderen tijd nog eens dan zal ik er nog wel wat bij voegen, waaruit UEd zult kunnen opmaken dat ik UEd en den Heer Kuipers mijn volle vertrouwen schenk.

Ontvang dezen met de Uwen in gezondheid van uwen Dw. dienaar C. over de Linden.

=== 16-9-1872 / 34 (44) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Gisteravond ontving ik uw vel druk van de inleiding. Op bladzijde XVI dat juist bloot lag, las ik: ''“Alexander had de schepen aan de Indus gekocht of laten bouwen door de daar gevestigde afstammelingen van de Friesen, de geertmannen, en van hen scheepsvolk in dienst genomen, en aan het hoofd van deze bevond zich Friso.”'' Volgens mijn bescheiden mening moest dit Wichhirte zijn. De naam Friso komt eerst in de Grieksche wateren voor. Naar hetgeen ik ervan begrijp, was Friso wel een afstammeling der Friesen, maar geen Indiaan [Indiër], wel een Griek. Een vlootvoogd der Grieken. Zie 173. ''“Nu wilde Friso met alle mannen naar Friesland varen, waar hij vroeger geweest was.”'' Het komt mij voor, dat ware hij een [zijde 2] Indier geweest, dit geen plaats had kunnen vinden, tenzij hij, om daar te komen, een reis om Afrika of om Kaap Hoorn gedaan had.

Doch er is meer. [Blz.] 177. De Joniers baden uit aller naam of zij met ons mede varen mogten. ''“Friso die veel met de Joniers gevaren had, zeide ja; maar Wichhirte onze koning zeide neen. De Joniers (...)'' enz. ''Friso zeide: “Dat heb ik vaak zelf gedaan, en toch ben ik zoo Fryas als de vroomste van U.”''

Dat van U toont dunkt mij aan dat hij tot een ander soort Friesen behoorde...

[Blz.] 207. De jonge maagden zeiden: ''“Friso ken de ranken der Golen wier taal hij spreekt, enz. ook spotte hij met de wijze der oorlogstactiek der Friesen (...)”''

Daar ik nu voorzie dat er even goed een storm tegen u zal [zijde 4] opsteken, hetgeen mischien voor u wel aardig is, om een en ander eens op zijn plaats te zetten, zou ik toch niet gaarne willen dat zij u op een onjuistheid konden snappen.

Ontvang deze met de Uwen in gezondheid van uw dw. dienaar C. over de Linden.

=== 23-9-1872 / 35 (46) ===
[vanaf hier tot einde niet uit diskettebestanden maar m.b.v. verbeterde OCR ingevoerd]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik uw antwoord op mijn bedenkingen omtrent Friso ontvangen, en... tot mijn genoegen geloof ik, dat UEd het pleit gewonnen hebt.

Gepasseerde dingsdag heb ik, op verzoek van een Luitenant ter zee Stein, die mij een week tevoren gevraagd had, een heer bij mij toegelaten om het handschrift te bezien. Die heer heeft naar zijn zeggen met UEd op studie gelegen. Zijn naam is Mr Eijck van Zuijlichem (zijn voornaam weet ik niet), wonende te Maartensdijk bij Utrecht. [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_Nicolaas_Marius_Eyck_van_Zuylichem Frans N.M. Eyck van Zuylichem] 1806-1876]

Die heer sprak niet als domine Dysering [Dyserinck], maar zeer bescheiden, ofschoon hij toch niet naliet om te zeggen, dat Colmjon, Hettema, Winkler en anderen er den spot mee dreven.

Ik zeide, ja maar ik vond het aardig dat die lieden welke het niet konden vertalen, er nu om lagchen, dat vind ik niet eerlijk.

Ja, zeide hij, je moet rekenen de geleerden zijn allegaar een weinig pedant. Verder zeide hij dat de geleerden er over het algemeen aan twijfelen. Ik zeide hem, dat ik door al het geschrijf zelf had beginnen te gelooven dat het een verzonnen stuk was, maar dat ik daarna, door de kwestie van de paalwoningen, waaruit men besloot dat het na 53 [1853] geschreven moest zijn, ben terug gekomen, aangezien ik toch zelf wist dat ik het vroeger in mijn bezit had gehad.

Ja! zeide hij, het is raar! Ik weet niet wat ik ervan zeggen moet. Toen vroeg hij naar mijn grootvader en nadat ik hem daarvan ingelicht had zeide Hij: Uw familie waren dus gegoede menschen, zooals men dat noemt, maar overigens niets meer. Hetgeen ik natuurlijk beaamde.

De geleerden willen het echter niet voor echt erkennen, tenminste zij zijn er bang voor, want er is in de laatste jaren met die dingen zeer veel bedrog gepleegd. En nu vertelde Hij mij daar een heeleboel annecdotes van. Wat mij betreft, ik spreek daarover geen oordeel uit: “ik ben geen geleerde”. dit heeft Hij zeker wel 10 maal gezegd.

Toen sprak hij over het wonderbaarlijk dat de stijl zoo nieuw was. Ik zeide hem dat ik geleerden gesproken had, die zeiden dat het nog wonderbaarlijker zou zijn, als het anders was. Dat de spreektaal van het volk niet verandert, maar dat de schrijftaal, door de monniken en andere geleerden welke in vreemde talen doen, bedorven is geworden. Dit beaamde Hij ook ten deelen. Toen las Hij een geschreven getal — en zeide tegen de Luitenant, dat is compleet Engels er is alles in, Engelsch, Zweedsch, Deensch enz.

Daarop zeide ik: Mogelijk is het Friesch wel de moeder van al die talen, en volgens de geschiedenis van het handschrift daar is dat zoo. Ja! zeide Hij bedenkelijk. Het kon wel zijn. Het is wonderlijk, maar onmogelijk is het niet. Ook vertelde ik Hem van uw bevinding der dorpsnamen aan beide zijden van den Indus. Hij scheen er ook mee bekend dat daar een stam gewoond heeft die geheel verschillend van alle overige Indianen was. Zoo heeft Hij omstreeks een uur bij mij doorgebragt, en onder betuiging van dankbaarheid voor het genoegen dat ik hem verschaft had, ging hij oogenschijnlijk zeer voldaan heen. Hij wilde nog een fooi voor de meid neerleggen, dat ik hem natuurlijk niet toestond.

=== 28-9-1872 / 36 (47) ===
In haast op den werf.

Waarde en Zeer geleerde Heer!

Met deze zend ik U den brief van den Heer Eijck van Zuilichem in dank terug.

Maar nu heb ik een bede.

Het stoomschip de Citadel van Antwerpen gaat waarschijnlijk den 5 October naar Java. Daarmede wilde ik een en ander mede geven voor mijn zoon, de Machinist welke zich tegenwoordig in Oostindie bevind.

Als den Heer Kuiper nu zoo goed wilde zijn om te zorgen dat ik voor dien tijd één Exemplaar van het handschrift kreeg, dan zou hij mij een groot pleizier doen.

Verzoek hem dit s.v.p. voor uw dienstwillige dienaar C. over de Linden.

Nu iets anders. Op dezelfden dag heb ik u een Sigaren kist vol peeren gezonden, zoo ook aan de beiden Sideriussen, maar ik heb nog niets van de ontvangst gehoord. Nu vragen wij elkaar af zou het wel teregt zijn gekomen? Schipper Drijver heeft het aan het veerhuis voor Leeuwarden bezorgd.

Ontvangt dezen met de Uwen in gezondheid van Uw dw. dienaar

=== 2-10-1872 / 37 (48) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor de spoedige toezending van het boek.

Als de anderen gereed zijn, weest dan s.v.p. zoo goed een exemplaar bij den Heer W. Siderius, Mr Broodbakker in de Weerd te Leeuwarden en een bij den Heer H. Siderius, Mr. Schilder op de Laanen te Harlingen te laten bezorgen. Dan behoeven die boeken niet heen en weer te reizen. Als UEd mij de anderen stuurt, doet het dan niet met Van Gend en Loos. Zij hebben mij voor dit eene boek vijftig cents af genomen.

ZEd den Heer Kuiper weet daar zeker wel een beter weg op.

Nogmaals dank van Uw Edlens Dw. dienaar

=== 7-10-1872 / 38 (49) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik heb de boeken van ZEd den Heer Kuipers ontvangen. Zij zien er netjes uit.

Als ik u nu nog eens lastig mag vallen schrijf mij dan nu en dan wat de geleerde wereld nu van het Handschrift zegt. Geef mij zoo mogelijk de Couranten waar in hunne beoordeeling geschreven staat en zoo het in tijdschriften of boeken voorkomt geef mij dan s.v.p. die nommers op, dan kan ik ze hier meschien wel eens te lezen krijgen.

Schrijf mij ook s.v.p. hoe het met de vertaling van Mejuffrouw uwe Nicht in het Duitsch staat enz.

Ontvangt dezen met de uwen in gezondheid van Uw Dw dienaar

(Ik heb koors en oorpijn.)

[brief '''17-10-1872 / 39 (50)''' verplaatst naar '''II. Overig''']

=== 21-10-1872 / 40 (51) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Van eergisteravond, dat ik van Mijnheer Kuipers de tijding ontving dat vLB [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Petrus_Abraham_Samuel_van_Limburg_Brouwer Petrus A.S. van Limburg Brouwer] 1829-1873] uw werk veroordeeld had en U door een spotprent had beledigd, heb ik niet goed kunnen slapen en ben ik niet goed te moeden geweest.

Gistermorgen ben ik naar de Marine Klub gegaen, om de Spectator zelf in oogenschouw te nemen. De praatjes die vLB verkoopt is bombast, dat niets beduid, en de prent is aardig als hij onder studenten moest dienen, maar voor mannen van kunde ! en dan tegenover u die op jaren is vind ik hem liederlijk gemeen.

Die vLB en zijn kliek schijnt het echter niet alleen op u gemunt te hebben, maar op alle Friezen. Tenminste rand hij hun nationaliteitsgevoel smerig aan.

Onder alle wraakzuchtige denkbeelden, die mij door het brein zijn gevlogen, is er een hetwelk hoe langer hoe meer omvang verkrijgt.

Ik onderwerp het aan uw beter oordeel, omdat ik weet dat, als Gij het goed mogt vinden, Gij ook in staat zijt er een goed gevolg aan te geven. Zie hier mijn plan.

Gijlieden bezit een openbaar Friesch genootschap, waarvan ik de werking — mogelijk ten onregte — als negatief beschouw. Dit genootschap moest zich op de aanleering der oude Friesche taal toeleggen. Maar dan wilde ik er nog een geheim genootschap bij hebben, hetwelk zich ten doel stelde het Friesche element meer uitbreiding te geven. Zulk een genootschap konden zich bij voorbeeld Adelas folgers noemen!

Om het Friesche element meer uitbreiding te geven, moest het iedere hoeve die er door sterfgeval om de grenzen van Friesland te koop kwamen, zien magtig te worden. Op die hoeve moest het een flinke eerlijke volbloed Friesche boer plaatsen die het door vlijt tot het zijnen kon maken, enz. ook bij de stemming voor de gemeentenraden of volksvertegenwoordigers kon zulk een genootschap veel dienst bewijzen. Wilde men daar echter toe overgaan, dan zou men dat zeer behoedzaam moeten doen en vooral goed toe moeten zien dat men volbloed Friesche leden kreeg, enz.

Wanneer mijn wraakplan doorging, dan konden de andere Nederlandsche boeren naar Amerika gaan en de Friesche boeren hier blijven om het erf in te nemen, hetwelk hen toebehoort.

Komt mijn plan u te gek voor, neem het mij dan niet kwalijk.

Met achting groet ik u en noem mij U dw dienaar

=== 27-10-1872 / 41 (52) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

In de Heldersche Courant van den 25 October heeft men het stuk van Fr. uit de Leeuwarder Courant overgenomen. Ik hoor er ook lang zoo slim niet mee spotten als toen alleen het Verslag bekend was.

Het stuk van vLB schijnt alzoo veel te hebben bengaalsch vuur hetwelk alles op een schitterende wijze verkeerd couleert — en u daarna in het duister laat. Als UEd weer wat weet, weest dan zoo goed het mij dalijk te melden.

=== 28-11-1872 / 42 (54) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Heden middag bij het naar huis gaan, dacht ik, ik zal den Heer Ottema eens een brief schrijven waarin ik Hem zal feliciteren met de uitgave van het oera Linda boek. En zie daar! Bij mijne tehuiskomst vond ik een geschenk, mij door u en door den heer Kuipers vereerd, waarvoor ik u beiden hartelijk bedank. Het werk is keurig uitgevoerd.

Ik moet er echter bijvoegen dat ik met het geschenk “zoo als het mij daar is gezonden” maar half tevreden ben. Ik had u namelijk bij de uitgave van het boek zoo vriendelijk verzocht mij nu en dan eens te schrijven, wat die en gene geleerde er al zoo van zeide. Alle avonden blijf ik zoo lang op totdat de brievenbestelter voorbij is, maar ik wacht nog altoos te vergeefsch.

Noch van de gevoelens van mijnheer de Waal — noch van de duitsche of deensche geleerden, noch van iemand hoe ook genaamd heeft UE mij iets medegedeeld, enz.

Ik zal dus maar doen of ik na deze middag niets ontvangen heb en u met de uitgaaf van het boek filiciteeren.

De rede van die filicitatie is deze, dat de weinige geleerden die hier zijn er zeer meê ingenomen zijn. Verleden week had ik hier een onderwijzer in de Fransche taal — Mijnheer Goubé — van de school die hier den dienst van hogerburgerschool verrigt. Hij wist geen woorden genoeg om het te prijzen, en hij bejammerde het maar dat het niet genoeg in andere talen overgezet en verspreid werd. Ik geloof aan Hem genoeg begrepen te hebben dat, zoo hij daartoe verlof had, hij het wel in de Fransche taal zou willen overzetten.

Van dezen week had ik een andere specialiteit van dezelfde school — in de wiskunde — bij mij, deze scheen het boek genoegzaam van buiten geleerd te hebben. Ook hij kon geen woorden genoeg vinden om de eenvoudige, degelijke en zedelijke inhoud van het boek te roemen. Onder andere zeide Hij:<blockquote>''“Toen ik het boek voor het eerst las, was het mij alsof iemand mij op een heete dag een glas goed koel water gaf. Want alles is zoo frisch, zoo oorspronkelijk, zoo echt, als ik in langen tijd geen boek heb aangetroffen. Ik lees veel, maar al wat men voor nieuw uitgeeft, is meestal opgewarmde oude kost. Komt er een nieuw denkbeeld in voor dan wordt dat zoo lang uitgesponnen, dat het ten laatste al zijn waarde verliest.”''</blockquote>Over de beoordeeling van v.L.B. sprekende, zeide Hij:<blockquote>''“Enkel jaloezie. Ik heb altoos veel met v.L.B. opgehad, maar door deze falsche beoordeeling is hij zeer in mijn achting gedaald. Dat boek zal zijn weg wel vinden. De tegenstand die het ontmoet ligt daarin, dat men hetgeen men geleerd heeft, niet zoo spoedig voor onjuist kan houden, maar ik houd mij verzekerd dat, eer twintig jaar verloopen zijn de jongere geschiedschrijvers er uit zullen putten. Was ik zoo wel voor de geschiedenis als ik nu voor de wiskunde ben, dan zou ik er dadelijk uit putten enz.”''</blockquote>Mijn Hoofdingenieur, den Heer Jansen, een streng Catoliek, van wien ik een zeer afkeurenswaardig oordeel verwacht had, vond het zoo mooi dat hij zegt “al was het geheel verzonnen dan was het nog mooi!” De Kolonel, onze Equipagemeester en diens vrouw vinden het prachtig, en van twijfel aan de echtheid is geen sprake. Behalve meschien bij dominé Dysering [Dyserinck], die welligt mogelijk het wachtwoord uit Leiden heeft, geloof ik dat er hier niemand is die tegen de echtheid oposeert.

Wanneer het UEd mogelijk is, zend mij dan eenige inligting omtrent het beeld of runnenschrift van die rotting. Ik kan er volstrekt geen wijs uit worden.

UEd en den heer Kuipers ontvangt dezen in gezondheid van

=== 1-1-1873 / 43 (55) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!!

Wij wenschen u en de uwen veel zegen en vooral genoegen in het nieuw begonnen jaar, en met het oog op de vele studie en moeite enz die u het oera Linda bok gekost hebben, wensch ik van harte dat u van de beoordeelaars in het buitenland, die mogelijk minder jaloezie koesteren, zoo veel pleizier zult hebben, als de geleerden van hier getracht hebben u verdriet aan te doen.

Den Heer Roël eerste officier op de Java — een lid van een voorname Familie uit den Haag — heeft mij op den werf aangesproken. Hij had het boek gelezen en het heel mooi gevonden. Verder hield hij mij wel een half uur aan de praat — hoe ik eraan gekomen was en op welke wijs het in uwe handen was geraakt. Toen ik hem dit alles verteld had bedankte hij mij en zeide dat het zoo belangrijk voor de geschiedenis was, dat in meer talen uitgegeven moest worden, dan zou het ook wel tegenstand ontmoeten, maar die zou eindelijk even goed ophouden, als zij hier opgehouden heeft.

Dit bezoek doet mij vermoeden dat er in den Haag en elders toch meer over gesproken en belang in gesteld wordt als uwe tegenwerkers wel zouden wenschen.

Ontvangt deze in gezonheid en weest verzekerd van mijne Hoogachting.

P.S. Als UEd den Heer Kuipers spreekt groet hem dan hartelijk van mij.

A Dieu

<big>WÁK</big>

=== 28-1-1873 / 44 (56) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Eérgister ontving ik een open brief van den Heer J. [Jan] [https://www.bund-lemgo.de/download/DoornkaatKoolman_Jan_II.pdf ten Doornkaat Koolman] [1815-1889, taalkundige, schreef in 1873: [https://books.google.nl/books?id=rHtWAAAAcAAJ Open brief aan den heer dr. J.G. Ottema], den bewerker en vertaaler van het ‘Oera Linda bok’ te Leeuwarden].

Ik was er blijd mede; maar ik kan er de bedoeling niet van begrijpen. Was die brief gemaakt om UEd eenigermate te helpen, dan behoefde ZEd die brief niet publiek te maken, tenzij die mijnheer zoo pedant is om in de eer van de vertaling te willen deelen. “Helder mij dat s.v.p. eens op.”

Is het daarentegen met uw medeweten geschied, met het doel om de zaak nog eens op te wakkeren, dan zou ik wel de permissie willen hebben, die brief door een uitgever te laten drukken en annonceren. Kan dat niet, weest dan zoo goed mij nog een dozijn van die brieven [rest ontbreekt in verz. Luitse]

=== na 5-2-1873 / 45 (57) m ===
Wel Edele en zeer Geleerde Heer!

den 3 l.l. ontving ik de volgende brief:<blockquote>Rotterdam, den 1 Februari [1873].

Den Heer C. over de Linden, aan den Helder (eerste meesterknecht bij Rijks Marine werf)

Met ongewone belangstelling heb ik kennis genomen van een werk: Thet oera Linda bok, wat een afdruk zou zijn van een handschrift dat in uw bezit zou zijn en afkomstig van de aloudste tijden van Friesland. Het zoude mij hoogst aangenaam zijn iets naders aangaande dat werk te vernemen. Is het van de geleerde[n] volkomen uitgemaakt dat dit handschrift op geen vervalsching berust ! en is het geoorloofd dit als een wezenlijk oorspronkelijk document te beschouwen. Het zou mij hoogst aangenaam zijn dienaangaande iets te vernemen en ik blijf intusschen met de meeste hoogachting UEd dienaar [https://hdl.handle.net/21.12133/5488DF15AF3247569557CA01CF1C136C Edmond van Geertruijen].</blockquote>Daaraan heb ik haar klein voldaan. Ik weet niet meer of ik u al die byzonderheden heb meê gedeeld. Maar in mijn kinderjaren ging ik jaarlijks naar Enkhuizen voor pleizier. Mijn Grootvader, in wiens tuin ik dan naar hartenlust vruchten mogt plukken. Terwijl ik [zijde 2] hier [in den Helder] was komen wonen, was mijn moeder weder naar Enkhuizen gegaan. Daar zocht ik haar nu en dan benevens mijn familie op. Zoo kwam ik in 7- of ’48 (1848) bij mijn tante Aafje, die na Grootvaders en Grootmoeders dood bewoonster van zijn huis en tuin was gebleven. Het was september en de Sint-louwers peren hingen rijp aan de boomen. Ik zag er drie aan een lage tak hangen, en zeide: sedert Grootvaders dood heb ik niet meer van de peren geproefd, mag ik die hebben? Zij stond dit toe, en zeide verder: Je spreekt: daar van je grootvader, ik heb nog wat voor je. Hendrik (zoo heette haar eerste man) wou niet hebben dat ik ’t je gaf, maar Koops weet er niet van. Zoo kreeg ik het handschrift. Jaarlijks ging ik met verlof. In een Logement te Amsterdam trof ik den Heer Siderius uit Harlingen die met zijne vrouw naar provesor Donder was geweest. Zij spraken van de stoomboot om naar Harlingen te gaan, ik dacht wat donder, ze zeggen dat je van Friesche afkomst bent, en na overal zoo wat in de wereld geweest te zijn diende je dan Friesland ook wel eens te zien. Ik ging dan met hen mede, logeerde bij hen, en het gesprek kwam over het handschrift, dat ik niet vertalen kon. Siderius zeide dan moet ge het maar eens sturen. Wij hebben hier een schoolmeester, eene mijnheer Jansen, die is zoo verduveld knap in dat oude Fries; die zal ’t je wel gouw vertalen.- Mijn tante stierf in ’49 dat alles is zoo zonderbaar dat ik aan de rotterdamsche heer schreef, dat als ik aan voorbeschikking durfde geloven ik het hier voor houden moest, want na mijn tantes dood was het handschrift onder de familie Reuvers of in handen van Koops geraakt. Daarop luid het antwoord hetwelk gij onder in de volgende brief zult lezen. —<blockquote>Rotterdam 5 February 1873.

Den Heer C. over de Linden, Helder.

Met buitengewoon veel genoegen las ik uwe vriendelijke letteren. Ik twijfel geen oogenblik meer aan de oorspronkelijkheid [zijde 3] van het geschrift, want ik acht u volkomen buiten staat om een dergelijk belangrijk document te hebben gefabriceerd en nog veel minder met opzet een soortgelijk stuk in de wereld te brengen, daar u geen geldelijk voordeel daarbij hebt beoogd. Ik lees dat oera Linda bok nu voor de tweede maal en zal het waarschijnlijk nog 10-20 maal lezen. Het is zoo belangrijk, dat ik mij niet herinner dat eenig stuk zoo beduidend in de laatste 300 jaren is opgespoord.

Mijn ambacht is Effecten Handelaar; maar uit liefhebberij doe ik veel aan studie en als ik tijd heb kom ik bepaald in den Helder om het handschrift eens te kijken. Laat het u maar niet aftrochelen, maar houd het goed in een brandkist bewaard en vooral zend geen katerntjes meer over de post naar vreemde menschen.

Met der tijd kan dit stuk zeer groote geldswaarde krijgen, zoo haast algemeen in Europa aan de autenticiteit geloof zal worden geslagen. Vooralsnog gelooft men daaraan niet en de geleerden zullen nog lang elkander in de haren zitten, alorens zij het er over eens zullen worden. Mogt u zonder kinderen zijn aan wie u het zeer sekuur kunt toevertrouwen, geef het dan in bewaring aan de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, of verkoop het zoo goed mogelijk, want het is beter dat het goed worde verkocht dan dat het verloren ga.

Laat het niet zoek raken.

Ik hecht veel aan dit handschrift om geheel andere redenen dan de geleerden — die ik nader zal ontwikkelen. Zij.zijn van godsdienstigen aard. Dit boek bewijst veel der waarheden die in den Bijbel en in de Openbaring opgesloten liggen, uit zijn overeenkomst met andere oude handschriften van andere volken.

[zijde 4] U zal zeker wel op Texel bekend zijn. Kan u daar niet eens laten onderzoeken of van de Burgt nog iets bestaat en vooral eens bij de boeren laten informeren of daar nergens geen andere oude handschriften bewaard leggen! Ingeval nog een of twee soortgelijke geschriften ergens te vinden waren zoude u handschrift een nog hoogere waarde verkrijgen. Gelieve eens te trachten op het Eiland Texel te laten informeren van deskundigen naar bovenstaand en mij dit dan te berigten.

Zeer gaarne blijf ik op de hoogte van alles wat betrekking heeft op het handschrift, want ik geloof het een zeer groote toekomst heeft. U spreekt van voorbeschikking maar in het bewaard blijven van dit document ligt een voorbeschikking.

Met achting Edmund [van] Geertruijen.</blockquote>[weer aan Ottema:] Wat dunkt u Waarde Heer!

Zou dat alles ernst wezen? Zou dien effecte handelaar mijn handschrift ook als een effecte in spe beschouwen? Zou het een dweeper zijn? Maar vooral zou u door de een of ander van uwe kennissen niet aan de weet kunnen komen wat het eigenlijk voor een Mijnheer is. Meent hij alles wat hij zegt dan mag men hem gerust onder de grootste bedonderaars rekenen.

In alte gevalten veracht ik van u wat u er over denkt.

Na vriendelijke groete noem ik mij als altoos met achting Uw dienstwillige dienaar C. over de Linden.

PS. De heer Kuipers zal deze brief ook wel [willen lezen].

=== 1-9-1873 / 46 (58) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor uw brief van den 27 Augustus l.l.

Ds. Reitsma heeft zich goed gehouden; het staat al in de Heldersche Courant en ik ben benieuwd wat de Heldersche wereld er van zeggen zal.

Den Heer Hugenholts heeft uw schrijvwerk ontvangen. Zij zitten te studeren of zij u ook op eene onjuistheid kunnen betrappen, maar zij hebben er nog geen een kunnen vinden. U moet het compliment van hun hebben. —

Hij heeft mij verteld dat u nog altoos met het oera Linda bok bezig zijt. Hoe staat het met uw woordenboek en hoe maakt het uwe geëerde Nicht met de duitsche vertaling? En hoe is de voordragt van den Heer Reitsma door de Leeuwarder geleerden opgenomen? Als de Spectator er weder iets van te zeggen heeft, schrijf het mij dan s.v.p.

Nieuws is hier niet dan dat ik met de Rematiek in mijn voeten te huis moet blijven, vandaag voor het eerst. Ik hoop maar dat het spoedig zal beteren, want ik heb niet graag een ander in mijn werk.

Geen nieuws, of verzoeken meer hebbende wensch ik u gezondheid en noem mij met hoogachting

=== 15-9-1873 / 47 (59) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Terwijl ik met een rematiek been veroordeeld ben thuis te blijven, hield er vrijdag l.l. een open rijtuig voor mijn deur stil. Daar houd een rijtuig voor de deur stil, zeide mijne vrouw, er zitten vreemde heeren in, wat zouden die moeten? Wij hadden echter geen tijd om daar lang over te praten eer de bel overging. Toen mijn vrouw de deur geopend had trad een der heeren binnen. Ben ik hier teregt bij den heer over de Linden? Toen ik Hem daarvan de verzekering gegeven had, zeide Hij verder: Ik kom uit Groningen en wenschte het handschrift wel eens te zien. Is U dan Domine Reitsma?

“Nee ik ben professor in de theologie. Mijnheer Reitsma heeft een mooi stuk over het Handschrift geschreven en voorgelezen, waarin Hij de deugdelijkheid van het handschrift mijns inziens grondig bewezen heeft. Een gedeelte heeft hij daarna voorgelezen in het Friesch genootschap, en het andere gedeelte in een gesloten gezelschap, waarbij ik ook tegenwoordig was, maar dat was al even degelijk als het ander. Hij zal het later ook in de vergadering van het Friesche genootschap voorlezen en daar hij mijns inziens de echtheid van het stuk bewezen heeft, wilde ik het ook eens zien.”

ZEd heeft het dan ook met atentie bekeken. Terwijl Hij bezig was kwam mijn doctoor. Na met dezen ook over het handschrift gesproken te hebben zeide Hij eindelijk: Aangezien er van paalwoningen uit Zwitserland in staat, moest dit stuk, wanneer het valsch was, nog zeer jong zijn, maar nu vraag ik u: wie zou in staat geweest zijn om een stuk, zoo als dit hier voor ons leidt, na ’53 te maken?

Nadat ZEd nog lang met mij gesproken hadt, hoe ik er aan kwam, en op welke wijze het in uwe handen was geraakt, zeide Hij: het is een geluk dat het in handen van den Heer Ottema gekomen is. Mijnheer Ottema is een eerlijk man, en een man die voor die taak berekend was. Hij is niet alleen zeer knap in het ouden Fries, maar hij is een geleerd man, ja ik houd hem voor een van de geleerdste die ik ken.

Toen zijn Edelen weg ging gaf hij mij zijn kaartje en wie denkt UEd nu dat het was?

P. Hofstede de Groot.

Na u dit nieuws medegedeeld te hebben zalt UEd mij toch ook wel eens schrijven: hoe het met uw woordenboek en met de duitsche vertaling van Mejuffrouw uwEd Nicht staat.

P.S. ZEd verwonderde er zich over dat hier aan de noordhoek zoo dicht bij de zee alles zoo frisch groen staat.

Hiermede groet ik u hartelijk en na u een bestendig welzijn toegewenscht te hebben noem ik mij met hoogachting

VEd dienstwillige dienaar C. over de Linden.

[P.S.] Als mijnheer Reitsma zijn speech gehouden heeft zal UEd het mij wel schrijven en als zijn verhandeling in druk komt moet den heer Kuipers mij vier exempl aren toezenden. Zoo Hij wil.

=== 26-10-1873 / 48 (60) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Uw brief met bijliggende verslagen omtrent de redevoering van Ds Reitsma heb ik met genoegen gelezen. Zoo mede dat u er nog wat boter bij zult doen. De punten welke u mij in uw brief genoemd hebt komen mij zeer belangrijk voor en als u deze met tackt ingekleed hebt zullen zij mijns inziens wel overtuigend zijn.

Nu iets anders dat mij al lang op de leden gelegen heeft, maar waarmede ik niet best voor den dag heb durven komen, uit vreze dat u het kwalijk zoudt nemen.

Aan een neef van mij die bode op het stadhuis te Enkhuizen is, heb ik een exemplaar van het oera Linda bok present gegeven. Deze heeft het aan de heren van [zijde 2] het stadhuis enz. uitgeleend. Een van die heren heeft hem de opmerking gemaakt, dat de aldegamuede (zie bladzijde 71 en 73) niet Ouddorp bij Alkmaar, maar het Oudergouw bij Enkhuizen moet zijn, een vliet vlak achter de stad die tegenwoordig droog wordt gemaakt. (Zij is drie palen dat is een half tij drie uren van Medeasblik gelegen.)

Bij de feestviering te Enkhuizen zat mijne Nicht Aafje vergezeld van andere maagden op een zegenwagen. Die stedemaagd, de Hollandsche maagd en andere maagden van dat soort doen mij denken aan de burgtmaagden. Zoude dit nog een voortzetting in de traditie van de oude burgmaagden kunnen wezen. Zoo ja, dan kunt U er welligt met goed gevolg op wijzen.

UEdele komt er al weder op terug om eenig bladzijden van mijn [zijde 3] Handschrift te mogen hebben. Nu ik ze naar al het rondzwerven dat zij gedaan hebben mede alle bij elkander heb kunt u wel begrijpen dat ik er zeer tegen op zie weder te laten uitvliegen. Wanneer het echter voor eene korte en bepaalde tijd is, wil ik u het laatste katerntje nog wel eens aangetekend over den post zenden. Want wij worden beiden al wat oud om veel in den toekomst te bouwen bij een eventueel verscheiden van u of van mij zouden de blaadjes waaruit het geheel bestaat wel eens van elkander af kunnen geraken en dit zou mij om de zaak erg spijten.

Ik verbeeld mij dat al hetgeen in het oera Linda bok geschreven staat nog wel iets in de schaal der toekomst kan leggen en daarom moeten zij door eendragt en zamen blijven sterk zijn.

[zijde 4] In den brief van Ds. Reitsma vind ik deze uitdrukking: ''“En wat het karakteristieke onderscheid tusschen Fryja’s volk en de andere Rijken vooral bestond in erkenning van persoonlijke vrijheid aan de eene en onderwerping aan het gezag aan éénen despotische aan de andere zijde, enz.”'' Van deze opmerking heb ik niets in de Friesche Courant of in uw gedrukte blaadjes vernomen. Heeft ZEd dat overgeslagen dan kon UEd daar nog op wijzen. De Friezen en de Nederlanders over het algemeen zijn nog al op persoonlijke vrijheid gesteld.

En nu waarde Heer, wensch ik u en de uwen van harte gezondheid en al wat goed is en noem mij als altijd uw zeer dienstwillige dienaar

=== 8-12-1873 / 49 (61) ===
Waarde en zeer geleerde Heer

Ik heb het niet geweten, maar daar UEd er mij attent op maakt, wensch ik u veel geluk met uwe verjaardag, en hoop dat u de jaren welke God u nog wil laten leven met al die genoegens mag door brengen welke een sterveling genieten kan. Verder zeg ik u hartelijk dank voor uw boekje en als den Heer Kuiper woord houdt zal ik verscheiden menschen een pleizier kunnen doen. Die aanteekeningen zijn zeker van U en U kan mij zeker gelooven dat ik uw geleerdheid bewonder. Ik noem het zoo iets om van al die schrijvers uit Griekenland en Rome maar zoo te weten wat zij ten voordeelen van het oera Linda bok te boek hebben gesteld. Onwillekeurig [zijde 2] denk ik bij het lezen aan de woorden van professor Hofstede de Groot, die mij zeide: dat u niet alleen knap was in de oude Friesche taal, maar dat u een der geleerdste mannen is die Hij kent.

Ik ben bij al mijne blijdschap echter moeyelijk te vreden te stellen. U zal mij namelijk nog altoos zeggen of Ds. Reitsma zijn verhandeling in het licht zal geven. Mij dunkt als die verhandeling zoo op pooten staat als mijnheer Hofstede de Groot mij gezegd heeft, welke die in een gesltooten gezelschap van geleerden heeft hooren voorlezen, dan zou het wel de moeite waard zijn, omdat er dan zoo veel honderden zouden zijn welke er mede bekend werden als er nu individuen zijn. Op het oogenblik zit ik op mijn kantoor want wij werken tot des avonds 10 uur om de Java klaar te maken, welke het volk enz. van de Kaap moet halen, daar de Djambie [zijde 3] de reis naar Holland niet kan vervolgen.

Geen bijzonders meer hebbende wensch ik u en de uwe gezondheid en noem mij van harte UEd dienstwillige dienaar C. over de Linden.

P.S. Dat ik mogelijk van Friso afstam, heeft u wel gedaan maar onvermeld te laten, ik beoog geen zelfsverheffing, als de waarheid triomfeerd en men overtuigd zal zijn dat onze friesche voorouders geen wilden waren en in vele opzigten beter wetten hadden dan wij nu hebben ben ik dubbel te vreden.

De uwen.

=== 1-1-1874 / 50 (62) ===
Waarde en zeer geleerde Her!

Ik wensch u veel zegen in het nieuw begonnen jaar. Ik weet niet of UEd in het verloopen jaar veel genoegen heb gehad, maar zoo u ongenoegen hebt gehadt dan hoop ik dat zij even min zullen terug keren als de dagen die vervlogen zijn.

Gepasseerde maandag is dominé Pool en den heer Vermeulen bij mij geweest om het handschrift te zien, maar daar ik ’s avonds tot 10 uur moet werken, was ik niet te huis. Hij schijnt bezitter van het boek te zijn ten minsten hij vertelde mijne vrouw dat hij het met pleizier las. Uwe aanteekeningen vindt men algemeen mooi. Nu dat zijn zij dan ook en ik twijfel niet of uwe verdiging die U schriftelijk zult geven zal wel even interessant zijn. Ik ben er al nieuwsgierig naar.

Wanneer ik zoo bedenk wat al praatjes en geschrijf dat oera Linda bok heeft uitgelokt dan moet ik u dikwijls beklagen omdat het aangename toch nooit tegen het onaangename gesnap kan opwegen en UEd er niet de minste financieele voordeelen van hebt gehadt.

Het Katerntje van het handschrift kan u zoo lang houden als u het noodig heeft voor de goede zaak.

Wensch den Heer Kuipers veel zegen voor mij en ontvangt dezen in gezondheid van uw welmenende dienaar C. over de Linden.

=== 8-1-1874 / 51 (63) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Heden morgen heeft den Ingenieur Turk mij over mijn handschrift gesproken en mij gezegd dat hij iemand wist die er wel 1000 pond voor zouw willen geven. Wij hadden juist over geld gesproken en toen had ik hem gezegd: ik ben toch arm en zal ook nooit rijk worden. Als [je] toch arm bent, heeft hij gezegd, dan is 1000 lb toch wel iets om over te denken. Ik zeide, ja ik ben wel niet rijk maar toch nog te rijk om het voor een appel of een ei te verkoopen.

Ik verbeeld mij, repliceerde hij hier op, dat 12000 gulden toch geen appel of een ei is, enfijn practiceer er nog maar eens over. Dit heb ik gedaan en ik kan niet anders zeggen, als dat mij die 12000 wel aanstaan. Ik ben echter bang dat er naderhand iemand komt die zal zeggen, het spijt mij want, als ik geweten had dat je het wilde verkoopen, dan had ik er wel 2000 lb voor willen geven. Daar UEd nu buiten het spel staat en heel wat meer ervaring in die zaken heeft, wilde ik gaarne dat UEd mij eens rade, hoe ik mij in deze zaak gedragen moet.

Ontvang dezen in gezondheid van uw toegenegen C. over de Linden.

=== 27-1-1874 / 52 (64) ===
Waarde en Zeer Geleerde Heer!

De reden waarom ik u niet eerder geantwoord heb is daar in gelegen dat ik niets degelijks heb kunnen antwoorden. Omdat mijn hoofd niet goed is. Ik heb namelijk rematiek in mijn hoofd. Geen kwaal waarmede te spotten valt, en die mij zoo maakt dat ik niet weet wat of ik moet doen. Wat de zaak betreft daar mede is het nog altoos stationair. Ik heb den Heer Turk gezegd dat dien heer het handschrift voor 1000 lb kan krijgen, maar hij heeft mij geantwoord dat den heer naar Engeland is. Ik zal dus mijn tijd moeten afwachten.

Ik weet ook niet waar het goed voor is. Wat mijne positie aangaat die is alles behalve voordeelig, men wil mij namelijk pensioneren, iets waarin ik [zijde 2] nog geen zin heb, maar waarin ik toch zal moeten berusten. Zoo ik niet wil dat zij het soms nog erger maken.

Enfijn ik zal mijn zaak aan God overgeven zoo doen de vromen meen ik ook. Intusschen zou ik toch wel willen dat u mij het laatste katerntje gouw stuurde want als ik het handschrift verkoopen wil dan dien ik het ook te hebben en nu waarde Heer ik twijfel niet of UEd zult het mij spoedig doen geworden en hier in berustende noem ik mij als altijd uw toegenegen C. over de Linden.

Vaarwel. Mijn vrouw laat u hartelijk groeten, en wij beiden groeten Mevrouw uw Nicht.

=== 30-1-1874 / 53 (65) ===
Heden [vrijdag] morgen 11½ uur heb ik Het handschrift van het postkantoor afgehaald. Alles was in orde...

Hiermede zijn wij echter nog niet aan het einde. Ik zou echter gaarne van u vernemen wat of die photografien te beduiden hebben en ook willen weten. Wat ik eigenlijk nog meer zou willen weten want mijn hoofd loopt om van de rumatiek. Daar mij dit nu echter niet te binnen wil vallen zoo groet ik VEd vriendelijk en noem mij als altijd uw zeer dienstwillige dienaar en vriend C. over de Linden

Met dezen beken ik niets meer van het Handschrift te vorderen te hebben.

C. over de Linden.

== III. Overig ==

=== 8-9-1871 (nummer?) ===
Brief aan [[Montanus Hettema|'''M. Hettema''']] (minuut), op te zoeken bij Tresoar.

=== 26-10-1871 / 15 (20) ===
[ontwerp? bevat veel doorhalingen/ wijzigingen; door wie achteraf gedateerd? Stempel Tresoar: 20, nummer Luitse: 15]

Over het boek der Adela’s volgers.

Ik ondergetekende verklaar, dat bovengemeld boek niet na 1853 door Piet Paaltjes of door een anderen geleerden piet gemaakt is.

Durfde ik mijn geheugen zoo zeer verdenken, dan zou ik veeleer geloven, dat mijn vader, die in 1837 het tijdelijke met het eeuwige verwisselde, het mij op een goeden dag, met passende toespraak had ter hand gesteld. Zoo had het ten minste behooren te zijn. Ik ontving het echter van mijn tante, die eerst in 1849 stierf, met de eenvoudige toepraak, dat zij het op verlangen van mijn Grootvader zoo lang had moeten bewaren totdat ik oud en wijs genoeg zou zijn, om er prijs op te stellen.

Dat deze verklaring geen bewijs is, voor hen, die met mij en mijn geheugen niets te maken hebben, begrijp ik volkomen. Met zwart op wit kan ik echter bewijzen, dat Dr. Eelco Verwijs, na inzage van het eerste gedeelte van het boek, mij het volgende schreef:<blockquote>“En daar ontvang ik uwe mij zoo hoogst welkome bezending, waardoor mij de echtheid onwederleggelijk werd bewezen, en waarvoor ik u hartelijk dank zeg.”</blockquote>Na de ontvangst van een andere bezending schreef ZEd mij:<blockquote>“Is het bewuste handschrift een ‘heiligdom’ in uw familie, zoo ja, vergun mij dan de openbaarmaking; zoo neen, mag ik dan in mijne kwaliteit als archivaris er met den Commissaris des Konings en Gedeputeerden over spreken en hun een voorstel doen met U te onderhandelen over de overname? Vergeef mij die vraag, enz.”</blockquote>Wat de Heer Dr. Ottema van het boek denkt, bewijst zijn verslag. Het eenige verschil van gevoelen dat ik bij beide heeren bespeur, is dat de Heer Ottema het voor het door Hiddo oera Linda geschreven boek houdt en de Heer Eelco Verwijs meent dat het meermalen overgeschreven is.

Wat het geschil tusschen de Heren Ottema en Colmjon aangaat, ieder hunner kan van diens standpunt gelijk hebben, doch het verschil van meening wordt door het volgende geheel opgehelderd. Hebben onze voorouders destijds zoo veel op de Middellandsche Zee gevaren, dan kunnen zij niet alleen Latijnsche namen, zelfs al eenige Arabische en Afrikaansche woorden gebezigd hebben. Dat G. Japicks en de Friesche boeren die niet gebruiken, bewijst niets, daar men in de zeeplaatsen allerhande vreemde woorden bezigt, die men op het platte land en in binnenste steden niet hoort. En nu de hoofdzaak. Daar mijne nieuwsgierigheid en die mijner zonen door de vertaling van den Heer Dr. Ottema voldaan is, komt het er voor mij minder op aan, wat de geleerden er van denken, die het boek niet gezien hebben. Maar ! — bij het lezen bemerk ik, dat het boek, voor zooveel er van het geheel nog over is, wel door de Over de Lindens bewaard is, doch dat het niet voor hen, maar voor de blanke Europesche bevolking geschreven is: Omdat de Heidensche volken met hunne priesters destijds uit Azië, ten noorden over Zweeden en ten zuiden over Frankrijk, in Europa drongen, en door list en geweld alles vernielden en zoek maakten, wat de overwonnenen aan hunne verloren vrijheid kon herinneren.

Of de geschiedenissen daarin te boek gesteld nu even onwaarschijnlijk is, als die der Aziatische en Afrikaansche volken, laat ik in het midden, maar ik geloof toch, dat het zeer ondankbaar van ons zijn zou, haar overboord te werpen, terwijl men die van vreemden, met vele kosten in eere houdt.

Helder, 26 October 1871. — C. over de Linden.

=== 17-10-1872 / 39 (50) ===
aan '''J. van Loon Jzn.''', Lid. Gedep. Staten Friesland: zie in ''[[1908 Nog iets nieuws|Nog iets nieuws...]]'' van J.T. Eekhoff (1908)

=== 24-6-1873 ===
aan [[Hermanus Siderius|'''H. Siderius''']], zie '''JJK 171'''
[[Category:Briefwissellingen]] [[Category:Sources_Dutch]]

Brieven C. Over de Linden

2026-05-18T09:15:06Z

Jan: ontbrekende brief

Zie uitleg bij [[Brieven Ottema]]. Zie tevens [[Brieven L.F. Over de Linden]]. Nummering na datum is vooralsnog die van Luitse (met, indien afwijkend, tussen haken gestempelde nummers als bij Tresoar), maar zal nog worden verbeterd. (Code ''m'' staat voor ''minuut'' — ontwerp, dus niet de verzonden brief — maar is nog niet stelselmatig vermeld.)

Brieven zijn verzonden vanuit (Den) Helder, tenzij anders vermeld. Brieven d.d. 31-1, 8-3 en 23-10-1871 zijn hiernaartoe verplaatst vanuit verzameling [[Brieven L.F. Over de Linden|brieven van LFoL]].

== I. [[Cornelis Over de Linden]] aan [[Eelco Verwijs]] (1867) ==

=== 7-10-1867 ===
[zoals voorkomend in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar (1949)]] en bijlage van Luitse’s [[1990 Dossier Oera Linda|Dossier Oera Linda]]]
[[File:1811-1874 Over de Linden.jpg|thumb|''... neem ik de vrijheid mijn portret te zenden'']]
Zeer geleerde Heer!

Wanneer ik in mijn kinderjaren eens voor plezier bij mijn grootouders te Enkhuizen was, en mijn grootvader (hij was timmermansbaas) mij onder vier oogen eens aanhaalde, dan plagt hij daarbij altoos te zeggen, ''“je spreke nouw wel eel groot maar je motte altijd onthouden dat wij van geen hollandsche maar van zuiver fries bloed binne, as je wat ouwer binne zel ik je dat allemaal wel zegge, want je vader geeft nergens om.”'' De oude heer is gestorven zonder mij iets te kunnen zeggen. Een jaar of 18 geleden mijn familie eens bezoekende, heeft mijne tante mij twee manuschripten ter hand gesteld, die zij mij gedurende haar mans leven niet had mogen geven, ofschoon mijn grootvader het bevolen had. Vooral het kleinste, had zij gezegd, moest ik als een heiligdom bewaren; het grootste is dikker dan een Statenbijbel; het begin is latijn en het grootste gedeelte is oud-Hollandsch. Het kleinste moet een of andere tongval van het oude friesch wezen en is geschreven met een soort letter, die mijns inziens veel van groote romeinsche letters hebben. Aan het groot heb ik iets, aan het kleinste niets. Toevallig met den Heer Siderius, Huis- en Rijtuigschilder te Harlingen, op reis in kennis geraakt zijnde, is mijn grootvader zijn oud geschrift bij mij boven gekomen. Eens dat ik bij ZE. te logeeren was heb ik hem gevraagd of hij ook iemand onder zijne kennissen had die oud friesch zou kunnen lezen, hij sprak mij van eenen mijnheer Janzen [<nowiki/>[[Jan F. Jansen|J.F. Jansen]]], redacteur of medewerker van een of ander friesch blad; ik zoude maar iets oversturen.

Tehuis komende heb ik doorschijnend mailpapier genomen, heb dat op de bladen gelegd en de letters op die wijze overgeteekend. Later schreef hij mij dat den Heer Janzen het UEd. had laten zien en dat oude Friesche wette waren. Juny 11. schrijft hij mij, hij zou met zijne vrouw over acht dagen over komen. Ik zou dan maken dat ik veel overgeteekend had. Daarop afgaande heb ik het medegenomen, maar er bij gezegd, dat de heer Janzen liever het originele had. Daarop heb ik aan den Heer Siderius laten zien dat er hoegenaamd geen verschil in was, dat heeft Siderius beaamd, er bij zeggende, het oude ziet alleen een beetje geelder. Thans, nadat het drie maanden geleden is, schrijft mij den Heer Siderius bij gelegenheid van een brief die over andere zaken handelde. “Van de oude friesche geschriften hoor ik weinig mer, als dat men zegt dat zij niet van die oude stempel zijn als het teekenschrift aanduidt want er komen uitdrukkingen in voor van jongere tijden enz.” Ik kan daar natuurlijk niets op zeggen; maar wel dat het niet eens overbeleefd van den Heer Janzen zou gewest zijn wanneer hij mij, ware het slechts een blaadje, ervan in het Hollandsch had doen geworden. Op het einde van den brief schrijft Siderius: schrijf mij bij gelegenheid eens of het oude op papier of perqament is geschreven, zoodra ik meer van de zaak weet zal ik zulks melden. Naardien men mij van het vertaalde niets laat zien en nu naar de bekende weg vraagt, zoo geloof ik dat UEd. buiten spel is gelaten. Met alle eerbied neem ik daarom de vrijheid mij tot u te wenden en een paar blaadjes over te sturen, waarbij ik voor de aardigheid ook een paar blaadjes uit het dikke boek ter inzage heb gevoegd. Vermits men het al zoo grif kan lezen dat men daarbij de opmerking kan maken, dat er uitdrukkingen van latere tijd in voorkomen, zoo zal de vertaling ervan zeker niet ondoenlijk wezen, gelijk ik over eenige dagen nog van meening was.

Ten zeerste zou UEd. mij dus verplichten wanneer U zoo goed wilde zijn bij een uwer leerlingen of een ander te willen informeren hoeveel het per bladzijde wel zoude kosten om het voor mij in hollandsch over te zetten. En nu mijnheer, na u alvorens voor het lezen van deze tijdroovende brief excuus te hebben verzocht, noem ik mij met hoogachting

Uw Dw Dienaar, w.g. C. Over de Linden.

N.M. Mij voor heden niet persoonlijk aan u kunnende vertoonen neem ik de vrijheid mijn portret te zenden.

=== 15-10-1867 ===
[als in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]/ Boeles 1931 had alleen “Geen tijd verloren ... volgen.”, ''ontleend aan het verweerschrift van Dr. de Jong'', blz. 53]

Aan den Heer Eelco Verwijs,

In vreeze zijnde dat mijn brief en de oude bladen niet aan hunne bestemming gekomen waren deed het mij veel genoegen hedenmiddag bij mijne tehuiskomst een brief van UEd. te vinden.

Geen tijd verloren willende laten gaan zoo zend ik UEd. bij dezen van en met bladz. 47 tot en met bladz. 74. Hebt U dit katern vertaald, stuur het mij dan s.v.p. met een korte vertaling van den inhoud terug dan zal ik terstond weder een ander katern laten volgen. Geen tijd meer te verliezen hebbende voor den post zal ik later het genoegen hebben UEd, meer te schrijven.

Uw voorstel omtrent de uitgaaf neem ik echter aan.

Met achting enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 16 of 17-10-1867? (ongedateerd) ===
[zoals opgenomen in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]]

Den Heer Eelco Verwijs.

Met blijdschap meende ik bij het openen uwer brief van U een vertaling te vinden, dit was het niet maar het was toch iets en getuigde van uwe ijver. Maar ter zake: toen Siderius mij zeide dat ik maar iets zou oversturen, zeide mij mijn goede genius dat ik dit slechts in kopie mogt doen, ik heb die inspraak gevolgd, en heb welgedaan, want ziet, U vertaalt mij de eerste bladzijde en daarin vind ik „Okke mijn zoon enz. 2 Lieve erfgenamen om onze lieve voorouders wille enz.

Wanneer U dus niet al te eenzijdig wilt redeneeren dan kunt UEd ligtelijk begrijpen dat ik het nu volstrekt niet in zijn geheel uit mijne handen geven kan en dat ik al veel, zeer veel vertrouwen in u geheimhouding heb durven stellen, om bij al het gekopieerde nog 27 bladzijden van het oorspronkelijke over te zenden. UEd vraagt mij „is het bewuste schrift een heiligdom in Uwe familie, zoo ja vergun dan de openbaarmaking, zoo neen, mag ik dan enz. Waarde Heer, door uw vertaalde bladzijde wordt mij daarvoor al aanstonds het antwoord in de mond gegeven. Het is niet alleen een heiligdom voor mij en mijne kinderen, neen het is een heiligdom in mijne groote familie de W.Z. van het het roemrijke volk dat zich Frieschen noemt. Mogelijk beduit het niets, maar alvorens ik daarvan de gansche inhoud ken, kan er van afstand ook geen sprake zijn, vertalen en openbaarmaken, voor zooverre daar niets in voorkomt dat mijn familie zou kunnen compromitteeren daartoe geef ik u volkomen verlof. Present-exemplaren verlang ik daarvan niet eens te ontvangen, het postgeld wil ik wel betalen heen en weêr, als ik na de uitgave maar mag weten waar het te bekomen is.

En nu waarde heer, zal ik op burgerlijke wijze mijn opinie zeggen. Een familiestuk dat zoo ter bewaring wordt aanbevolen mag men zijne kinderen niet ontvreemden, dus niet verkoopen. Ook mag men het niet uit zijn handen geven hoewel ik door nieuwsgierigheid gedrongen daarin al heb misdaan. Waarde heeft het zeker voor mij niets, maar ik wil het toch voor geen waarde ruilen. [28] U schrijft mij dat u niet uit brokstukken kunt wijs worden, welnu stuur mij het katern en de andere blaadjes weder, dan zal ik ze allemaal met zorg voor u overhalen, zoo mogelijk nog zorgvuldiger dan de eerste keer. Wilt UEd echter al het oorspronkelijk onder de oogen hebben wel nu, wees dan zoo vriendelijk en laat katern voor katern door uw subalterne overdoen.

Met achting enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 18-10-1867 ===
[samenvatting in Boeles 1931, ontleend aan het verweerschrift van Dr. de Jong, bl. 53 v.v.: ''C.L. is aangenaam verrast door de „kleine vertaling”. De aanbeveling van Hidde oera Linda aan Okke zijn zoon, doet hem thans begrijpen, waarom zijn grootvader het handschrift niet aan zijn vader, die geen waarde hechtte aan zulke dingen, heeft willen toevertrouwen.''] [Hieronder zoals opgenomen in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]]

Den Heer Eelco Verwijs.

Aangenaam was ik daareven bij mijne tehuiskomst verrast met een kleine vertaling van het begin der oude Friesche geschriften te vinden. De aanbeveling daarin voorkomende aan Okke, doet mij begrijpen waarom mijn grootvader ze niet aan mijn vader toebetrouwde omdat hij wel goed maar overigens niets dan een gevierde timmerman was, die zich verder met niets bemoeide. Den 15 dezer heb ik UEd van en met 47 tot en met blz. 74 van het handschrift toegezonden, UEd zal mij dus ten goede houden wanneer ik U vriendelijk verzoek mij per omgaande te schrijven of u dit heeft ontvangen. Terecht of ten onregt, maar bij ons is een ambtenaar, die betigt wordt vreemde couranten en andere stukken eerst tot eigen gebruik te bezigen, om daarvan raport uit te brengen aan ik weet niet wie noch waar.

Na groete heb ik de eer te zijn enz. / w.g. C. Over de Linden.

=== 21-10-1867 ===
(Aan den Heer E. Verwijs.)

Waarde zeer geleerde Heer!

Uwe misive dd. 19 October is mij geworden; maar ik moet U bekennen, dat uwe vriendelijkheid mij verlegen maakt. Ik wil zoo gaarne believe, en toch hoe meer ik aan de eene zijde wordt overgehaald, zoo meer ik naar de andere kant wordt getrokken en in geluisterd — bewaar. Kortom ik schaam mij over mijne kinderachtige manie; maar ik kan niet verder gaan dan ik beloofde. Wil u zoo veel geduld niet oefenen in ’s hemels naam, dan zal ik maar aannemen dat een hoogere macht hier werkzaam is, die zoodoenden de openbaarmaking belet.

De zinsnede die UEd ietwat duister is, betreft u in de verste verte niet. Zij betreft iemand van hier, en die verdiend of niet verdiend, gevreesd wordt. Door die praatjes was ik bang dat hij de stukken die ik aan UEd zond eerst dan verzend als hij er mede gedaan heeft. Naar men zegt is die heer zeer knap in de oude talen en heeft hij te Hoorn alle oude stukken vlug verjongd. En nu waarde heer hoop ik dat UEd een weinig geduld met mijn gebrek moogt hebben en UEd tevreden stellen met hetgeen ik U zoo uit vrije beweging heb toegestaan.

Na minzame groete noem ik mij met achting / UEd. onderdanige dienaar, / wg. C. Over de Linden.

=== 7-11-1867 ===
Den Heer Eelco Verwijs,

Naar aanleiding van Uwe laatste missive dient deze U te informeeren het ramtorenschip Prins Hendrik Zaterdag den 9 dezer van hier vertrekt.

Met achting enz. / wg. C. Over de Linden.

=== 18-11-1867 ===
[als in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]] en Boeles 1931, volgens afschrift aan Boeles verstrekt door C. over de Linden te Amsterdam]

WelEdele Heer!

Hedenmiddag is mij een missive van dd 16 November geworden, eigenlijk begon ik te vrezen dat U ziek was, en had ik reeds een brief gereed om U te zenden maar Uw brief kwam nog net bij tijds.

Van 16 tot heden zijn twee volle dagen en welligt drie verloopen. Ik raad UEd. dus aan om eerst Woensdagmorgen op reis te gaan dan kunt gij des avonds zes uur en 3 m. hier zijn of des avonds ten 11 uren en 10 m. Liever zou ik echter om u, en ook om mijne zaken willen dat u in Amsterdam bleef vernachten, dan ga ik donderdag van de werf om u van de spoor te halen.

Wij gaan dan naar mijn huis koffij drinken en gezamelijk de werf bezien. Des nachts logeren kan ik u om toevallige reden niet, maar dat zulien wij later zien. Den volgende dag zal ik dan vrijaf hebben, wij kunnen dan de vuurtoren en cachematten bezigtigen et cetera.

Dien dag zult u dan niet meer van mijne zijde wijken, Wilt dus s.v.p. U reis daar naar inrigten, dan zoudt u mij verpligten en ik zou op mijn post staan en u af halen.

Met achting enz. (''get.'') C. over de Linden.

=== kort voor 24-4-1870 ===
[in [[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|Molenaar 1949]]:] ''een aanmanend briefje aan Verwijs'' (voor het antwoord daarop zie [[Brieven Verwijs]])

== II. Aan Dr. J.G. Ottema (1870-1874) ==

=== 25-12-1870 / 1 (2) ===
WelEdele zeer geleerde Heer!

Uw geëerd schrijven van 22 dezer is mij geworden en ik heb daaruit de wensch van het Friesch genootschap verstaan. Tot mijn spijt moet ik u echter als eerlijk man al dadelijk bekennen, dat de Heer Verwijs mij belangloozer heeft voorgesteld dan ik in waarheid ben. Ik heb hem het handschrift niet afgestaan om het voor het Friesche genootschap, maar voor mij te vertalen, en kon zelfs niet anders doen, aangezien ik toen niet eens wist dat er een Friesch genootschap bestond. Na de facsimilé heb ik den Heer Verwijs twee losse blaadjes van het handschrift gezonden. Die blaadjes waarin de aanbeveling staat, dat de erfgenamen — om onze lieve voorouders wille en om onze lieve vrijheid wille [-] deze boeken voor de oogen der munniken verbergen moesten, en waarin Hidde aan zijn zoon Okke schrijft dat hij de zelve met lijf en ziel bewaren moet, heeft zijn Edl. voor mij vertaald. Om als erfgenaam aan deze aanbeveling te voldoen, heb ik den Heer Verwijs het geheele handschrift geweigerd, en het ZEd bij gedeelten toegezonden.

Gedurende onze Correspondentie heeft ZEd mij allerhande voorslagen gedaan, b.v. het voor mij ten behoeve van het provinciale Friesche archive aan den Commissaris des Konings te verkoopen; mij lid van het Friesche genootschap te maken; mij gevraagd, of hij het in druk mogt geven, waarop ik geantwoord heb, dat als er niets in stond hetwelk mijn familie compromitteeren konde, ik er hem dan de vrijheid toe gaf.

Na al dat geschrijf en nadat er nu bijna drie en een half jaar verloopen zijn, ben ik nog even dom gelaten.

Wanneer ik dus zoo welwillend wil zijn, om aan UEd verzoek te voldoen, zult gij mij na dit gelezen te hebben, wel niet ten kwaden duiden als ik eenige voorwaarden stel.

# voor ieder gedeelte dat ik u aangetekend over den post toezend, verlang ik van UEd terstond antwoord dat UEd het van mij ontvangen hebt, en zend mij dan het gebruikte benevens de vertaling op dezelfde wijs terug.
# Mogt het genootschap het in den zin komen, het voor zijne leden te laten drukken, dan beding ik bij eene nader te bepalen overeenkomst eenige exemplaren voor mij.
# ieder [katern] van 25 of 26 bladzijden moogt gij eene maand behouden. Kunt U er, door het in bezit zijn van het overschrift van den Heer Verwijs spoediger mee teregt, des te beter voor de zaak en ook voor mij.

Neemt UEd daar genoegen mee, dan heb ik de eer met hoogachting te zijn

UwEd Dienstw. dienaar C. over de Linden. [vanaf hier meest weggelaten]

=== 1-1-1871 / 2 (5) ===
WelEdele zeer geleerde Heer!

Hiermede ontvangt UEd tweeentwintig bladzijden van mijn ouden handschrift, dit komt zoo met de verdeeling uit. Wees zoo goed mij terstond te schrijven, of UEd het ontvangen hebt.

De redene die UEd ter verontschuldiging van den Heer Verwijs hebt aangevoerd, bevredigen mij niet geheel, aangezien hij mij toch wel eenigermate, “al was het dan ook gebrekkig”, met den inhoud bekend had kunnen maken. Van U verwacht ik zulk een behandeling niet, daarom noem ik mij, na minzame groete met hoogachting

=== 31-1-1871 / (LF 1) ===
WelEd. Zeer Gel. Heer!

Met Uw geëerd schrijven van 28 dezer kwam ik heden in het bezit van de pagina’s 1-20 van mijn handschrift en de vertaling daarvan, voor de toezending waarvan ik U veel dank betuig.

Ik haast mij U dadelijk de volgende 26 pagina’s te doen geworden, waarbij ik de hoop te kennen geef dat het U wederom gelukken moge binnen den bepaalden tijd de vertaling ervan gereed te krijgen; mijne nieuwsgierigheid is door het nu ontvangene genoeg geprikkeld om met verlangen naar het vervolg uit te zien.

Aan Uw verzoek om de facsimile’s te ontvangen ook van de gedeelten waarvan U die niet bezit, kan ik tot mijn leedwezen voor het oogenblik niet voldoen. Ik maakte deze niet verder gereed dan voor zoover U ze nu hebt, en na mijne tegenwoordige ongesteldheid zal het mij niet mogelijk zijn daarvoor tijd te vinden. Mogt het Friesche Genootschap er echter zeer op gesteld zijn om een duplicaat van mijn handschrift te bezitten, dan wil ik de gereed zijnde bladen met genoegen afstaan en zullen de kosten, die gevorderd worden om de overige gedeelten over te halen zeker dan ook wel door het Friesche genootschap gedragen kunnen worden, en daarvoor wil ik het H.S. bij gedeelten wel beschikbaar stellen.

Met betuiging mijner hoogachting, heb ik de eer te zijn [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 6-2-1871 / 3 ===

WelEd. zeer gel. Heer!

Dadelijk nadat ik de eerste 20 paginas van het H.S. van U terug ontvangen had, stuurde ik den 1e dezer, dus verleden week Woensdag, de volgende paginas 21-46, waarna ik sedert niets heb vernomen; en dewijl U bij de vorige bezending dadelijk hebt berigt, maak ik mij eenigzins ongerust. Wees daarom zoo goed mij te melden of ze door U werden ontvangen.

Inmiddels hoogachtend, [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 8-3-1871 / (LF 2) ===
WelEdel Gestrenge Heer!

Met Uw waarde schrijven van .. dezer ontving ik met de vertaling van bl. 20-44, de bladzijden 20-46 van mijn Handschrift. De lezing der vertaling doet mij reeds met groot verlangen uitzien naar het vervolg der in vele opzigten schoone wetten en regelen daarin opgeteekend.

Ingevolge Uw verlangen zend ik U bij deze de bladzijden 47 tot en met 98; evenwel zou het mij zeer aangenaam zijn ter voldoening mijner belangstellende nieuwsgierigheid, zoo U, bij gereedheid der eerste 20 bladzijden, mij die toezond.

Er zijn nog verschillende woorden en uitdrukkingen die ik niet begrijp; te veel echter om die nu reeds op te geven. Zeer aangenaam zoude het mij evenwel zijn, zoo U die mij, bij mogelijkheid, wilde ophelderen, althans wanneer de verdere inhoud dat vanzelf niet doet. Heb de goedheid mij te willen melden of U zulks zoudt willen doen, dan zal ik ze eens met aanwijzing der bladzijde, U opgeven.

Op blz. 34 hebt U het woord “Grieken” doorgehaald en daarboven gesteld het woord “Krekalander”, terwijl U onderaan de bladzijde opteekent dat dit laatste woord “Romeinen” bedoelt. Voortlezende tot bladz. 39 schijnt mij uit den naam “Athener” te [rest ontbreekt] [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 13-3-1871 / 4 ===

WelEdelz.gel. Heer!

Spoediger dan ik het had durven verwachten ontvang ik heden de vertaling van de pags. 45-92 van mijn Handschrift. Met de overhaling van het origineel is U met deze bladzijden nog bezig?

Zoo spoedig die weder door mij ontvangen zijn, zal ik het vervolg aan U afzenden.-

Hoogachtend en na beleefde groete [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 12-8-1871 / 5 (6) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Uw brief van den 4 dezer heb ik ontvangen. Naar mijn wijze van zien kan de benaming sefier wel de wind, een geest, Engel of iets dergelijks, maar geen roeper van vurenhout beteekend hebben, zoo als die welligt door de zeelieden gebruikt zijn. Daar de Magiaren volgens uwe vertaling een Aziatisch volk van het drooge land geweest zijn.

Wat de Marzaten betreft, die bemerking vond ik zoo kurieus dat ik dadelijk die almanak geleend heb om S.O. Winkler te lezen. Volgens uw verlangen heb ik ZEd dan ook terstond dat gedeelte uit uwe vertaling gezonden en daarop laten volgen: “Ik heb hier niets bij te voegen dan dat de overeenkomst van dit berigt met uw opstel mij zeer getroffen heeft. En als UEd nu eens de moeite wilde nemen om mij te schrijven wat UEd daarover denkt dan zou UEd mij zeer verpligten. In afwachting enz.”

Het antwoord dat ZEd mij heeft gegeven gaat hiernevens. Ik vind het niet sociaal, niet ridderlijk.

Als UEd mij eens schrijft, zend het mij dan svp terug.

Een officier heeft mij gezegd, dat de Spectator het geschrift voor valsch erkend. Ik weet niet of hij het in ernst zeide of om mij te plagen. Ik lees de Spectator niet. Wees dus zoo goed het mij eens te schrijven en als het erin staat geef mij dan svp het nommer eens op.

Het geloop om het handschrift te zien neemt nog geen einde.

Is die mijnheer Winkler een Fries? Kan hij ook jaloers op uw werk zijn? Ik vind zijn handelwijze zoo vreemd.

Na minzame Groete noem ik mij

=== 23-8-1871 / 6 (7) ===

Waarde en Zeer Geleerde Heer!

Mij liggen twee vragen op het hart.

# Den 12 dezer heb ik u een brief gezonden waarin de brief van den heer S.O. Winkler was ingesloten. Hebt UEd dien ontvangen, wat dunkt u dan over dat antwoord?
# Hebt UEd het Nieuws van den Dag van heden gelezen? Daar staat in, dat den heer G. Colmjon archivaris van Friesland het handschrift bepaald voor onecht erkend. Is dat waar?

In afwachting noem ik mij met hoogachting,

=== [ontbrekend antwoord op [[Brieven Ottema#25-8-1871 / 20|Ottema 25 aug.]] geschreven tussen 5 sept. ([[1871 Hettema in LC|LC-artikel Hettema]]) en 12 sept. ([[Brieven Ottema#12-9-1871 / (22)[4]|brief Ottema]])] ===

=== 13-9-1871 / 7 (10) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Hede heeft men mij weêr een bijvoegsel van de Leeuwarder Krant gezonden, waarin Colmjon zijne geleerdheid, of spijt, laat luchten. Ik weet niet in hoeverre hij, met zijn aanmerkingen op de taal gelijk heeft, maar toen ik aan het slot las, dat hij het niet ouder dan van het jaar 1853 schatte, zei ik onwillekeurig: “ben je bedonderd kerel!”

Mijn grootvader of mijn vader kunnen het niet geschreven hebben, dat waren timmerlieden even als ik ben. Bovendien was er toen meschien niets meer als eenige beentjes van hen te vinden.

Als het zoo jong is moest mijne goede sloof van een tante het gemaakt hebben. Welligt is zij een kol geweest, die heeft men nog al in Enkhuizen. Maar als er dan zoo veel taalfouten en andere gebreken aan zijn, moet de duivel haar zeker bedrogen hebben, of zelf niet sterk in het Friesch geweest zijn.

Intusschen begint het mij nu wezenlijk te spijten dat het toeval mij in gezelschap van den Heer Siderius gebragt heeft, daar het handschrift anders nog niet vertaald zou zijn, en had ik met al dit gevraag over aanmerkingen omtrent de echtheid, waarmede ik nu door fatsoenlijke en onfatsoenlijke lieden wordt lastig gevallen, en niets weet te antwoorden, niet gekweld geworden.

Als ambachtsman kan ik niet oordeelen in hoeverre geleerde heeren kunnen twisten zonder dat het hunne koude kleêren raakt, maar als u zoo kort aangedraaid zijt als ik ben, dan beklaag ik U, want dan moet het u nog meer spijten, de vertaling, waaraan gij toch niets verdiend, aanvaart te hebben, als het mij spijt het stuk ter vertaling te hebben afgestaan.

Mij komt het voor dat uwe konfraters jaloers op u zijn en dat zij het handschrift aanranden om u te kwetsen.

Vergeef mij mijn opgewondenheid en ontvang met deze de welgemeende groet

=== 15-9-1871 / 8 (12) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Uw paketje en den brief zijn mij geworden.

Mij dunkt de redenen die UEd den Heer de Haan Hettema hebt opgegeven om te bewijzen dat het handschrift niet later dan in 1256 geschreven kan zijn, zouden ook wel kunnen dienen om den Heer Colmjon te overtuigen. (Voetnoot: Wat zijn aanmerkingen op vreemde woorden aangaat, als de Friezen zulke stoute buitenvaarders waren, dan konden zij ook wel vreemde woorden binnen smokkelen.) Ten minste, als het ZEd daarom te doen is, en niet liever zijn naam in de kranten wil lezen, zoo als ZEd vandaag weder met betrekking tot het handschrift in het Nieuws van den Dag kan lezen, dat hij een kundigen Friesche archivaris is.

Hoe gaarne ik u anders believen wil, moet ik u ditmaal zeggen, dat er geen gedeelte van het handschrift de deur meer uitgaat. Ik ben bang dat het niet meer zoo ongemoeid zou reizen als weleer.

Toen de Heer Eelco Verwijs het handschrift zag, schreef ZEd mij, dat hij niet meer aan de echtheid twijfelde. Zoo is het UEd ook gegaan, en UEd hebt er in het verslag bijgevoegd waarom U het voor echt hield.

Zijn er nu in Friesland en elders nog menschen die U niet betrouwen, dan kunnen die mijnentwegen naar de bliksem loopen: zijn er echter fatsoenlijke lieden die uit zoogenaamde belangstelling het handschrift willen zien, dan kunnen zij, wanneer ik geen verhindering krijg, des zondags bij mij komen om het te zien. Doch altoos onder die voorwaarde, dat zij van UEd een schriftelijke aanbeveling medebrengen. Zonder zulk een aanbeveling zullen zij het niet zien, omdat ik vrees dat er bezoekers zouden komen, die het handschrift evenzoo zouden havenen, als zij zich nu inspannen om er den inhoud van te havenen.

N.B. Als UEd op oude Noordhollandse woorden gesteld zijt, dan moet gij u tot onze burger onderwijzer D. Dekker wenden. ZEd schrijft vaak in de Texelsche taal. Mijnheer is nogal hoog, daarom wil ik hem niet vragen. Als UEd hem vroeg zou hij, denk ik, wel zijn best doen. Hij zou er weder andere onderwijzers van zijne kennissen voor kunnen spannen, die door Noordholland verspreid zijn.

En hiermede groet ik u vriendelijk en noem mij met hoogachting

=== 16-9-1871 / 9 (13) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Daar ik door ongesteldheid huisarest heb, heb ik mijn schoondochter van Schagen, en mijne werkster uit Medemblik en eenige andere liefhebbers, over echte boere westfriesche woorden onderhouden. Die ik hier mededeel ook heb ik den Heer D. Dekker bij mij verzogt. Hij zal zijn best doen wat voor u op te zoeken als hij kan, toch moest u hem maar eens schrijven.
<div class="column_lists">
* ''Amper'' — voor kwalijk, nauwelijks: ik kan het amper doen enz.
* ''angel'' — voor vischhengel.
* ''aventuur'' — voor kans, geluk: ik ga op mijn avontuur uit.
* ''Amering'' voor ademtocht, ogenblik.
* ''bald'' voor kwaad.
* ''baldslussig'', voor kwaad te leiden, weerspannig.
* ''barnsloot'' voor brandsloot.
* ''booike'' — voor jongetje.
* ''bedremmeld'' — confus.
* ''boord'' — rand.
* ''delte'' voor laagte; ''del vallen'' — laag gevallen bij Medemblik.
* ''gelde'' — onvruchtbaar.
* ''hooike'' — priksleetje (op het ijs).
* ''loot'' voor moede
* nooit wonderlijk of vreemd maar altijd ''raar'', b.v. raar eten, rare menschen enz.
* ''kluft'' — opgang eener dijk.
* ''kladdig'' — voor vuil — morsig.
* ''strooit'' voor verloren, kwijt geraken.
* ''snood'' voor schrander.
* ''kob'' voor een groote hoek om kobben te visschen, op de haringbuizen in gebruik.
* ''spint'' — voor kast.
* ''ulfte'' — voor houte klompen of schoenen.
* te Egmond zegt men ''holsters [holsten?]''.
* ''te wasschip'' uit gasten
* een ''wasschipper'' een logeergast.
* te Krommenie zegt men ''kadediesch'' voor aardig toevallig.
* Mijn vrouw verteld mij dat men mannen te Scheveningen ''joei'' — en de vrouwen ''Trôôs'' noemt.
</div>
Als ik weder op de werf kom en ik kan er meer opduiken dan zal ik ze u spoedig zenden.

N.B. Voor “ik heb” zeggen de boeren ''ik hèw'' of ''ik èw'' en gebruiken nooit het voorzetsel ge- en zelde be-.

b.v. ''ik èw — weest, loopen, sleepen, eten, dronken, leid, reden, deen'' enz.

Na vriendelijke groete

[P.S.]
<div class="column_lists">
* ''des nacht uit vrije gaan''
* ''uit schooije gaan''
* ''mijn tijd verschooid'' voor verbeuzeld.
* ''Naay'' — voor ruimte tusschen twee huizen
* ''weger'' — wand.
</div>

=== 16-9-1871 / 10 (14) ===
WelEdelZeerGel. Heer!

Hierbij ingesloten ontvangt U een uitknipsel uit de Heldersche Courant, vermeldende een berigt omtrent het H.S. voorkomende in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001389065:mpeg21:p00002 het Vaderland van j.l. Donderdag].

Het slot van dat artikel, zooals het daar is geschreven, is beledigend voor mijne familie en gaf aanleiding tot het concipieeren van den bijgaanden brief aan de Redacteur van genoemd blad.

Bij nadere overweging kwam het mij echter voor dat het doelmatiger was de redactie alleen het eerste gedeelte, tot de afstreping toe, te zenden, waaraan door mijn zoon is gevolg gegeven. Het andere gedeelte dat, zeer goed afgescheiden van het eerste, later geschreven kan worden, wenschte ik vooraf aan Uw meer verlichte oordeel te onderwerpen. Welligt keurt U de inzending ervan af, of, zoo U die goedkeurt, zoude U daarin de nodig geachte verbeteringen kunnen brengen.

In Uw verslag zegt U, bl. 6. blijkens de lokaliteit de taal moet geweest zijn zooals die gesproken werd tusschen het Vlie en Kinhem, en Wester Flyland.

De Heer Colmjon schermt met een taal die aan de andere zijde gesproken wordt, dus valt zijn betoog m.i. van zelf in het water.

Jhr. de Haan Hettema kent geen onderscheid tusschen oud en nieuw friesch, en Colmjon verwonderd er zich over dat hij het H.S. zoo zonder omzettingen in het nieuwe friesch kan overzetten.

Mij dunkt dat als U en de Heer Hettema geen kwade vrienden zijt, elkander wel mogt helpen tegen zulk een woesten vijand.

Als U eens een stuk in de Leeuwarder Courant plaatst, zend mij dat dan s.v.p. Ik brand van nieuwsgierigheid.

Ontvang mijne beleefde groeten en die mijner Echtgenoote, verblijvende ik steeds gaarne

(handschrift L.F. over de Linden)

=== 23-9-1871 / 11 (15) ===
[Luitse: 11/ Tresoar: 15]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Niet omdat ik mij voor kwasten verantwoorden wil, maar om u te pleizeren dient het volgende.

Mijn Grootvader stierf den 15 [moet zijn: 25] April 1820 in den ouderdom van 61 jaar. Mijn Tante den 4 February 1849. In Augustus van hetzelfde jaar [moet zijn: 1848] bezocht ik mijne Moeder en tegelijk mijn Tante die mij toen het handschrift gaf.

Van al wat mijn grootvader tevoren bezeten had was hem slechts een groote koepel overgebleven, en een tuin. In die koepel heeft hij verder geleefd en daarin is hij ook gestorven.

Mijn tante Aafje huwde en kwam met haar man bij grootvader in, of grootvader bleef bij hen.

Toen grootvader gestorven was, liet mijn vader en diens andere zuster haar [Aafje] koepel en tuin behouden en zoo kwam het weinige van mijn grootvader in handen van mijn tante, wier man Hk. Reuvers heette.

Toen ik een man was geworden, wilde mijn tante het handschrift aan mij zenden, maar H. Reuvers die zich inbeelde dat het soms een aanwijzing op eenige zaak van waarde bevatte wilde het niet toestaan. Toen ik het laatst bij mijn tante was, hing er een gele s. Louwerspeer aan den boom waarom ik vroeg, er bij voegende, dat ik zoo lang grootvader dood was ik nog geen peer meer uit de tuin geproeft had. Door het noemen van mijn grootvader zeî ze: je spreekt daar van je grootvader, maar ik heb nog wat voor je. Je oom wou nooit hebben dat ik het je gaf. Hij is nouw dood en Koops (zoo heete haar tweede man) weet er niets van. Daarop stelde zij mij het handschrift ter hand, zeggende ik geloof dat het Friesch is enz.

Zoodra ik de tijd had kocht ik een Friesch woordenboek van Gijsbert Jakops, vervolgens een paar anderen maar zij hielpen mij niet. Eens voor mijn pleizier naar Amsterdam zijnde, logeerde ik bij een neef en nicht, maar ik kon daar niet slapen. Ik sliep dus in een logement in de Warmoesstraat, maar was daarover niet gesticht. De tweede morgen komt de Heer Siderius met zijn vrouw in de gelagkamer, en spreken van naar Harlingen gaan. Ik luister en denk, wat drommel ze zeggen, dat je van Friesche afkomst bent, en je bent overal geweest en in Friesland niet, ga met deze menschen mee. De heer Siderius inviteerde mij bij hem aan huis, en brengt mij de volgende morgen weg, met de vermaning dat hij hoopte dat het nu niet voor het eerst en laatst zou zijn. Zoo zijn wij vrienden gebleven en zoo is al pratende het handschrift op de lippen gekomen. Hetwelk, naar het zeggen van den Heer Siderius best door den onderwijzer Janzen vertaald kon worden. In plaats van het handschrift stuurde ik echter kalkeer of facsimilés. Den Heer Janzen liep er mee naar Eelco Verwijs. Eelco Verwijs hield mij van 67 af aan de praat en gaf zijn vertaling aan het Friesche genootschap, en liet mij fluiten. De facsimilés bewezen echter dat hij niet voor zijn taak berekend was gemaakt en zoo kwam het dat UEd. aan mij schreef. Ik had de hoop om er ooit iets van aan de weet te komen reeds lang opgegeven. Nou moogt gij mij uitlagchen, maar ik meen in alles zoo iets van een beschikking te zien. -

Ik kwam bij mijn tante eenige maanden voor haar dood, vroeg een peer — anders was het in een ander geslagt en misschien reeds verloren geraakt. — Mijn pleizier reisje brengt mij bij Siderius, anders lag het nog in de kast. De facsimilés brengen het uit dat Eelco niet goed vertaald en niet goed met mij gehandeld had. Anders had ik geen vertaling gehad en niet eens geweten dat het vertaald was.

Na hartelijke groete noem ik mij met hoogachting,

P.S. Gister las ik in het Nieuws van den Dag dat er in het Friesche genootschap van het handschrift gesproken is. Wat was het resultaat?

[bijlage:]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Zie hier de eerste fouten, welke ik vermeen gevonden te hebben. Wat mijn familie betreft, daarvan heb ik het volgende opgediept. Mijn overgrootvader heeft zich van Frieschland met der woon naar Enkhuizen begeven.

Hij had twee zonen waarvan de oudste Andries genaamd, mijn grootvader was en waarschijnlijk in Frieschland geboren is. Ik heb althans zijn naam niet op het geboorte register te Enkhuizen kunnen vinden.

De Over de Lindens die op heden te Enkhuizen wonen zijn afstammelingen van de jongere broer. Mijn grootvader was in zijn jeugd huistimmermansbaas, en bij de ouden van dagen nog bekend onder den naam van Dries-baas. Doordien hij den eed niet voor de republiek wilde doen is hij het stadswerk en ook het burgerwerk kwijt geraakt en zoodoende arm geworden. Mijn vaders broers zijn vroeg gestorven. Ik ging jaarlijks voor pleizier naar Amsterdam of elders naar Enkhuizen. Als mijn grootvader die veel van mij hield, daar ik de eenige stamhouder was, mij hoorde praten, dan zeide hij: je spreke nu wel heel grootsch, maar je moet nooit vergeten, dat je van Friesch bloed bent. Als je groot wordt zal ik je dat alles wel eens uitleggen. Dit laatste is niet mogen gebeuren, en van het handschrift heeft hij mij niet gesproken.

Alleen herinner ik mij dat hij ook nog zeide: je vader heeft nergens geen aardigheid voor. Tegen mijne moeder zeide hij dat zij mij zoo veel moest laten leeren als zij kon omdat er veel in mij zat.

Meer kan ik u niet van hem of mijn familie zeggen. Als grap zou ik u nog kunnen mededeelen dat een andere tante als Aafje, van wie ik het geschrift heb, met haar kinderen naar een notaris is geweest. Zij had van het handschrift gehoord en beelde zich in dat het een bewijs van Eenige Millioenen was, waarvan zij gaarne haar deel wilde hebben.

Hiermede groet ik u minzaam. Maar eer gij iets mij of mijne familie betreffende in druk geeft, wil ik het eerst wel lezen.

C. over de Linden.

=== 27-9-1871 / 12 (16) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik feliciteer u met uw verkregen succes en met de belangstelling van den Heer Vermeulen, en anderen. Door het triestige weer was ik de geheele Zondag niet wel geweest, maar uw brief heeft mij des avonds weder opgevrolijkt. Zaterdag middag l.l. heb ik u de brief gezonden met de gevraagde inligting omtrent mijn grootvaders en Tantes dood. Of ik daarin geschreven heb, dat ik uw bijbladen van de Leeuwarder Courant ontvangen heb, weet ik mij niet meer te herinneren, maar ik ben ze kwijt en durf ze niet terug eischen. Als u er mij nog een paar wildet oversturen zou UEd mij zeer verpligten. Schrijf mij ook als ’t u belieft wat de bespreking van het H.S. op de vergadering van het Friesche genootschap heeft uitgewerkt. Die zee die Frija bij haar vertrek tusschen oost en west Flyland heeft gemaakt, belet mij even bij u aan te komen en te vragen: “Hoe is het nu?”

Met deze stuur ik u eenige peeren uit mijn tuin, UEd moet ze zoo lang laten liggen dat [ze] een geelachtige tint aannemen, dan zijn zij overheerlijk. De stoel die er bij gaat is uit Java en door de Stjurar mee gebracht, die hier zoo iets zelden brengen en in Leeuwarden zeker nog minder. Daarom dacht ik dat ik er u geen displeizier mee aan zou doen u die te zenden.

UEd kunt hem in uw tuinhuis zetten.

Zoo als u bij een oplettende beschouwing zien zult is het een kunststuk van eenvoud en genie.

[Ottema heeft zich in die stoel doen fotograferen; hij heeft waarschijnlijk de 1e (ingenaaide) druk van Thet Oera Linda Bok in de hand; op tafel een dikke foliant die het OLB moet verbeelden. NL].

Maak er nog vele jaren met genoegen gebruik van, en denk aan

UEd (enz.)

N.B. Als UEd mijn brief van zaterdag ll niet ontvangen mogt hebben, dient u dit tot antwoord. Mijn Grootvader is gestorven den 25 April 1820; mijn Tante 4 February 1849.

Bij het lezen der bedenkingen van den Heer Hettema is mij opgevallen dat ZEd er op wijst dat de W wel in het H.S. maar niet onder de letters bij het jol voorkomt. De oude lieden van Medemblik en mogelijk overal in Noordholland noemen de V ouw, de W dubbel ouw.

Het woordje net dat Colmjon voor niet wilde verklaren en door u als volkomen gelijk verklaard, is hier nog zoo in gebruik.: ''dat is net et zelfde'' is: dat is volkomen hetzelfde, ''dat ’s net ien'', is gelijk aan, “dat’s even eens of eenerlei.”

Men gebruikt hier soms (voor de verbastering der taal) wel drie en meer woorden voor eene bedoeling.

B.v. wat ben je ''mooi gekleed''/ ''netjes''/ ''kant''/ ''pront''.

=== 9-10-1871 / 13 (17) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Over een dag of 4 geleden kreeg ik des avonds bezoek van de Meniste dominé Dyserinck [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannes_Dyserinck Johannes Dyserinck] (1835-1912), letterkundige en doopsgezind predikant — JO] om mijn handschrift te mogen zien. Ik zeide dat ik het niet tehuis had. Toen sprak hij om, ik weet niet meer welke groote geleerde, die ook lid van de Tweede Kamer moet zijn, naar Leeuwarden te zullen verwijzen. Na veel praten waarbij het mij voorkwam alsof hij zich voor het handschrift interesseerde zeide ik hem, dat, als hij me op zijn dominée’s woord beloofde het hier niemand te vertellen, hij het dan mogt zien. Het handschrift maakte op hem den indruk als of het zoo oud niet was.

Vervolgens vroeg hij mij naar het afsterven van mijn Grootvader en Tante enz., het welk hij opschreef erbij zeggende , “dit zijn feiten enz.”

Gister na de middag kwam hij weder bij mij met de Spectator [JJK 13-16] en las mij daar, met blijkbaar genoegen, de laffe praat, uit drie of vier stukken, tegen het handschrift voor. Het was of de donder in mijn gemoed rommelde. Onder andere vertelde hij mij, of las hij mij voor, “dat de reis langs de Rijn door Apollonia, met de oorlog van Pruissen van 66 [1866] in verband stond. De aanmerking over de Himalaya kwam mij echter gegrond voor. Doch nadat ik er een nacht over gedacht heb zou voor menschen die geen fenijn zoeken daar niets in steken. De Geertmannen kunnen die naam gehouden hebben voor het geen zij in hunne taal beteekende.

Om kort te gaan de Spectator of hij zelf had op alles wat aan te merken; maar — op een wijze zoo als men tegenwoordig aanmerkingen op de bedrogen Communisten maakt, waarbij men zijn eigen vervloekte handelen en wreedheden over het hoofd ziet.

De mijnheer uit den Haag waarvoor hij mij een paar dagen te voren verlof gevraagd had om het handschrift te mogen zien, was ongesteld, vertelde hij mij, nu wilde hijzelf met het handschrift naar den Haag gaan, — maar dat kunt u begrijpen. Toen heeft hij mij audiëntie voor een andere Heer verzocht, hetgeen ik hem heb toegestaan.

Mijn vrouw was met uw lot begaan en zeide, zoo als ik dacht, als al die geleerde heeren tegen u opstaan, dan kunt gij het onmogelijk houden.

Verder vertelde hij mij dat de Groninger geleerden zich tot dominé Ledeboer hadden gewend, die aan hem had gevraagd of hij er iets van wist enz...

Hetgeen Dyserinck mij uit de Spectator heeft voorgelezen zal UEd zelf wel al gelezen hebben. Dus nu iets anders.

De ronde peeren heeten prinses peren, doch de boomkweeker noemt ze diamanten. Ik hoop dat uw Nichtje er niet een zal eten voor ze geel zijn. De andere heeten juttepeeren.

De tweede man van mijne tante heet Koops Meylhof, of hij nog meer namen heeft weet ik niet. In de plaats van haar eerste man is hij oudste knecht op een kaaspakhuis. Mijn grootvader heette Andries, maar mijn vader had geen broers, ik ook niet, zoo ben ik stamhouder.

Nu ik zoo veel geschreven heb, mochte ik ook wel van u te weten, welke opgang de reis van Appelonia in het noord van Italie gemaakt heeft.

Met hoogachting noem ik mij Uwe Ed. dienswillige dienaar.

Heil — C. over de Linden.

=== 13-10-1871 / 14 (18) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Daar ik van u geen antwoord op mijn vraag over den afloop van de voorlezing over de paalbewoners in het Noorden van Italië kreeg, zal ik maar weer aan u schrijven.

Gisteravond, te half zeven uren, kreeg ik weer een bezoek van den dominé Dyserinck. Eelco Verwijs had te Leiden, aan ik weet niet welke professoren gezegd, dat hij van stonden af aan de echtheid van het stuk betwijfeld had, waarop ik antwoordde: “Dat liegt hij”. — “Hebt gij daar bewijzen voor?” — “Waarachtig. Als hij het voor onecht had gehouden, zou hij mij niet gezogt hebben, om het uit mijne handen te krijgen, dan zou hij het niet vertaald hebben, en dan zou hij mij de vertaling gegeven hebben, met de aanmerking dat hij zijn woord had gehouden, maar dat hij het voor onecht hield: Maar het niet aan het Friesche gennootschap present hebben gedaan.” — “Dat alles bewijst niet genoeg. Maar heb je geen schrift van hem waarin hij verklaart dat hij het voor echt houdt?” — “Dat denk ik wel. Maar ik wil u eens wat zeggen. Al komen nu alle geleerden van Nederland en zeggen dat het vals is, dan zeg ik nog dat het echt is. Alle geleerden oordeelen naar hooren zeggen, zij doen als Don Quisot, die tegen windmolens schermde, maar juist omdat zij zeggen dat het na 53 [1853] geschreven moet zijn, geeft mij het vollen bewijs dat het echt moet zijn” — “Dat het na 53 geschreven zou zijn is nonsens, daarom vind ik het jammer dat zij er niet Piet Paaltjes bij ingehaald hebben.” — “Goed. Maar als het vroeger dan 53 is, hoe kan er dan van paalbewooners in staan? En hoe kan er dan van een doorvaart in de landengte van Zuez in staan? Hoe kan iemand voor 49 weten dat er door een rots en bergachtig land een verzand kanaal ligt, waarvan in 56 eerst raport is uitgebragt? Neen mijnheer dit besneid elkander immers.” Daar zweeg ZEd op, en daarom geloof ik dat hij zulks met mij gevoelde. Na dus nog vele woorden gewisseld te hebben die echter allen op hetzelfde neer kwamen, zeide hij mij: “Het woord amper dat er ook in vorkwam was maleis, of ten minste uit Indië. Toen zeide ik hem: “Als onze voorouders op Indie, Egypte, Griekenland, Afrika enz. gevaren hebben, stond het hun toen niet even goed vrij uitheemsche woorden te spreken als wij het nu doen? En als de Egyptenaren het eerst papier gemaakt hebben, zoo als men mij gezegt heeft, kunnen zij dat dan niet evengoed van ons geleerd hebben als wij van hun? Of zijn de hersenen der blanke en blonde menschen (dominé is blond) dan minder goed dan die der zwarte en geele menschen? Ik ben in China, Indie en Afrika geweest, maar heb daar niets van kunnen merken. Integendeel, in nesterijen en in bedriegen, zooals de smousen, zijn zij bliksems knap, maar in degelijke zaken staan zij in alles ten achter. Zijn gezigt verbijsterde. Eindelijk vroeg hij: “Zoo ben je ook in China geweest? Dat dacht ik niet” enz. Daarna haalde ik den brief van Eelco Verwijs. In het begin van den brief spreekt hij van twijfel, bij de facsimilees. En daar helderde dominé zijn gezigt op. Later kwam de volgende passage (toen begon hij zagt te lezen) maar mijn zoon zeide: “Kan u dat ook niet lezen?” en toen begon hij weer wat hier volgt: — “En daar ontvang ik uwe mij zoo hoogst welkome bezending, waardoor mij de echtheid onwederleggelijk werd bewezen, en waarvoor ik u hartelijk dank zeg, doch nu begin ik veeleischend te worden, maar ben dat met het vertrouwen iets goeds te willen. Gij zegt: «Aan het grootste — daar bedoelde ik het handschrift van Worp van Tabor mee — heb ik iets, aan het kleine niets.» De wetenschap daarentegen kan aan het bekend worden van uw handschrift veel, zeer veel hebben. Het is zeker hoogst belangrijk voor de friesche taal der middeneeuwen, waarvan geen enkel letterkundig produkt overig is dan alleen wetten. Doch nog belangrijker voor de letterkunde, die er een merkelijke aanwinst door zou krijgen. Al is de kunstwaarde niet groot, het is in allen gevalle zeer curieus. enz.”

Toen dominé dit gelezen had, keek hij net als iemand die geen raad met zijne positie wist. Nu vroeg ik: Wat zeg je daarvan? “Dat zal ik dadelijk schrijven.” — Schrijf het maar letterlijk over. — “Dat is wel wat kras.” — Geneer je maar niet. Eelco heeft er mij niet naar behandeld om hem te sparen.

Dominé lachte, maar hij schreef het toch eindelijk over. Nu wat zeg je nouw! vroeg ik daarna weder, houdt U het nu nog voor onecht? “Ja ik houd het niet voor echt.” — Wat rede heb je daarvoor? daareven heb ik je op het feit gewezen van de paalbewoners en van het Zueskanaal. Maar ge hebt er niets op geantwoord.” — “Ja maar de taal is niet goed.” — Kent u dan friesch? vroeg mijn zoon. “Neen ik niet.”

“Wil ik u eens wat zeggen,” zei ik. “Mijnheer Ottema heeft mij geschreven, dat van het thans levende geslacht den Heer M. de Haan Hettema het knapst is in de friesche taal. Deze Heer heeft ook tegen het handschrift geschreven, maar eindigt in zijn tegenschrift, dat de taal goed is, en dat de Friezen een penningske moesten afzonderen om het te laten drukken. Den Heer Ottema heeft hem daar op bediend met hem te schrijven dat hij het dan gemaakt moest hebben, aangezien hij de eenigste was die de Friesche taal grammatikaal behandeld had. En wat de aanmerking van Colmjon betreft, dezen heeft de Heer Ottema in de Leeuwarder Courant tot nul gemaakt.”

Daarop gaf ik hem die Couranten te lezen, en verzogt hem die nommers op te schrijven, dan konden de Leidsche geleerde heeren die lezen. Toen sprak hij mij weer over het woord nul in ’t syfer, dat Arabisch was. Maar ik vroeg hem al weder, als onze voorouders op Arabië gevaren hadden of zij dan ook geen Arabisch woord mogten bezigen, zoo veel als men nu Grieksche, Latijnsche en Spaansche bezigt. Wat wij verder spraken was klesserij en dominé vertrok, na mij eerst nog eens gevraagd te hebben, of hij met het handschrift en den brief van Eelco naar Leiden mogt gaan. Maar daar bleef hij ketelaar van, zouden de matrozen zeggen.

En nu waarde Heer, hoop ik dat UEd mij ook eens schrijft.

Wordt er nog meer in de Leeuwarder Courant geschreven, vraag dan s.v.p. of zij mij dat alles willen oversturen, met opgaaf van prijs, die zal ik hun wel overmaken.

Na minzame groete ook aan UEds nicht, heb ik de eer van te zijn

[Nr. 15 (20) is verplaatst naar '''II. Overig''']

=== 23-10-1871 / (LF 3) ===
WelEdele zeergel. Heer,

Confirmerende mijn schrijven van gisteren met bijgevoegde afschriften van eenige brieven van den Heer E. Verwijs, waarvan ik de goede ontvangst gaarne met een enkel woord verneem, heeft deze voorts ten doel U kennis te geven dat de houding van den Heer Verwijs ten opzigte van het Handschrift den Leidenaars eenig wantrouwen begint in te boezemen en zij hem dientengevolge op de vingers kijken. Ik merkte dat nog heden, toen de Heer Dyserinck, met mij voortwandelend, en nadat ik hem gezegd had dat de diensten van den Heer Verwijs niet geheel belangeloos waren geweest, want dat hem inzake het H.S. door het Friesch Genootschap ƒ40,- was uitbetaald, mij vroeg of ik niet met zekerheid konde opgeven onder welken titel hem dat geld verstrekt was geworden. Hij wenschte dat gaarne te weten omdat hij er van hield dat de waarheid gehuldigd blijft.

Bestaat er dus geen bezwaar tegen de mededeeling, ook aan anderen, dan verzoek ik U beleefd, mij daaromtrent te willen inlichten. Dat ik den Heer V. zoo iets gun, zal U na de lezing der afschriften van zijne aan mij gerigte brieven, zeker natuurlijk vinden, want óf hij heeft vroeger gelogen óf hij liegt nu, — in beide gevallen is hij strafwaardig.

Met belangstelling uw schrijven tegemoetziende verblijf ik steeds hoogachtend, [namens vader geschreven door L.F. over de Linden]

=== 24-10-1871 / 16 (21) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Het berigt dat uEd mij omtrent de uitgave van Adela’s boek mededeelde is mij niet regt helder.

Moet de prospectus, die UEd gereed maakt, voor de leden van het friesche genootschap dienen, of voor het publiek?

Bij uw verzoek om mijn handschrift te mogen gebruiken heb ik u geschreven, dat als UEd het voor het friesche genootschap liet drukken ik eenige exemplaren bedong. Hoewel ik nu zie dat daaruit voor mij slechts onaangenaamheden kunnen voortvloeyen, wil ik de uitgave voor het friesche genootschap toch niet bemoeyelijken, omdat een man een man en een woord een woord moet zijn. Dit zou ik echter wel moeten doen wanneer het een speculatieve zaak werd.

Behalve dat mijn nieuwsgierigheid voldaan is, heb ik tot heden, van mijn handschrift, slechts kosten en bespotting geoogst, en — als het nu door edel en onedel voor geld gekocht kon worden, vrees ik, dat ik, door de aanbeveling van Liko, door de geschiedenis van Jezus, en door de ultra democratische wetten die erin voorkomen, wel eens de zondenbok, der Catolyken, der fijnen van allen kleur en der volbloed aristocraten kon worden, terwijl den uitgever er wel bij voer.

Een nadere toelichting zal mij dus zeer aangenaam zijn.

Na minzame groete noem ik mij met Hoogachting

=== 30-10-1871 / 17 (23) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Uwe positie kan ik begrijpen, als het den Heer Kuiper dus om geen grove winsten te doen is, laat ZEd dan zeggen hoe veel exemplaren hij zou willen drukken, en — als hij billijk is zal ik het ook zijn.

Dr Dyserinck heb ik er niet over gesproken.

In afwachting noem ik mij na minzame groete

=== 5-11-1871 / 18 (24-25) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Om met mijzelf te beginnen, zoo moet ik U bekennen dat ik op twee gedachten hink. Juist op ’t oogenblik leg ik Uwe vertaling uit de hand na die reeds, ik weet niet hoeveel malen, gelezen te hebben. En toch trof mij de inhoud weêr opnieuw. Als ik zoo pas gelezen heb zou ik haar wel in het bezit van alle menschen wenschen. Ware de vertaling nú eerst begonnen, zoo dacht ik heden, dan zouden de betweters zeggen dat het Handschrift gisteren gemaakt was, zoo slaan de voorzeggingen der verschillende eeremoeders op den toestand die wij beleven en op de voorsteling der Commune in Parijs. Ik wil daarmede niet zeggen dat wij ons heil van hen te wachten hebben; maar behalve al de onzin die men hen toeschrijft, en die zij welligt ook verkondigen, hebben zij ook veel dat naar de overoude Friesche vrijheidszin zweemt, zooals die in het Handschrift voorkomt.

Zoo aardig als ik de voorzeggingen vind, zoo belangrijk vind ik de eenvoudig gestelde geschiedenis; zelfs het Scheppingsverhaal in Frya’s tex, hoewel het geheel verdicht moet zijn, vind ik mooyer da dat des bijbels, waar men zwakke begeerige menschen bij een boom plaatst waarvan zij niet mogen eten.

Aan de andere zijde kwelt mij de vrees. Onder mijne chefs met wie ik op goeden voet sta, konden er welligt zijn die niet met den inhoud van het boek gediend waren, en meenen dat ik mij als speelbal van “Piet Paaltjens” of van een anderen “Piet” liet gebruiken.

Tot overmaat van alle rampen heb ik mij, een paar jaar geleden, uit de gemeenschap der Heilige (Gereformeerde) kerk laten voeren bij Deurwaarders exploit, omdat men mij niet verzocht, maar wilde dwingen belasting te betalen aan eene kerk waarvan ik de bedienaars voor het meerendeel voor huichelaars houd, die mogelijk minder geloven dan ik, welligt niet eens aan God. De dominees en fijnen zijn dus ook mijne vrienden niet, daar ik veel van Christelijke liefde, maar niet van hun geleerd gebabbel houd.

Nu weet Ge er hoop ik alles van; ik zou van velen de zondebok kunnen worden.

U zegt dat de vertaling Uw letterkundig eigendom is. Ik wil daarover geen twist aanvangen, dewijl ik zoo vredelievend van aard ben dat ik nooit twist, tenzij ik zoover wordt gebragt dat ik geen meester meer ben over mijne rede. Wilde ik echter de openbaarmaking van Uw letterkundig eigendom beletten, dan zou ik dat kunnen, omdat ik de openbaarmaking alleen heb toegestaan onder voorwaarde dat daarin niets zoude staan wat mij of mijne familie kon compromitteren. En dewijl nu door de openbaarheid van het Handschrift onze naam aan eene beweging wordt gekluisterd die welligt zeer onaangenaam kan worden, ben ik alleszins geregtigd die beweging te verhoeden.

Hoogachtend en vriendschappelijk,

UEd dw dienaar C. over de Linden.

N.B. Nog voeg ik hierbij een velletje met een paar opmerkingen.

[gestempeld: 24]

Door het vele lezen, herlezen en vergelijken met het handschrift meen ik u op een paar onnaauwkeuigheden betrapt te hebben, die ik om het belang der zaak de vrijheid neem onder uwe aandacht te moeten brengen. Heb ik mis dan zal u het toch wel niet kwalijk nemen.

In de opdragt van Liko lees ik: PÁPEKAPPE vertaald ''papenkap''.

Op hetzelfde blad lees ik POPPA KENINGGAR vertaald ''papen koningen''.

Daar PÁPE en POPPA nu geheel andere woorden zijn, verbeeld ik mij dat dit laatste ''vreemde'', ''booze'' of ''andere'' koningen moeten zijn.

Bladzijde 6 staat OD TRÀD TO RA BINNA vertaald ''onluk trad (de) deur binnen''. Voor deur vond ik op blz. 94 DURE. Zou het nu ook moeten zijn: OD ''natuur'', ''levenskracht'', ''vruchtbaarmakende kracht'' of een woord dat nog beter is — ''trad tot haar binnen''?

Toen ik bij u was hebt gij mij gezegd dat de À ê heete. Uw schrijven schrijft ''Fasta'' voor FÀSTA zou dit nu geen ''Fêsta'' of ''Fàsta'' moeten zijn?

Op bladzijde 96 heeft uw overschrijver gezet: “Adela is dat en een kind van onze grevetmannen.”

In het handschrift staat: ADELA IS THET EnGE BERN VSAR GRÉVET-MAN. Zou dit ook moeten zijn: ''Adela is dat eenige kind onzer grevetman''?

143 THÉR THIU DÁNTE HETH FON EN HOF. Dit is onvertaald voor een gedeelte. Kan dit ook zijn: ''welke de gedaante heeft van een hoef''? Koe of paardenpoot.

Daar de hollensche letters [in handschrift van L.F.o.d.L.: die U voor de Friesche tekst gebruikt hebt] niet de letters van het handschrift zijn, zou het niet kwaad wezen als u een verklaring van de tekens gaf die u er boven zet. Alle menschen zijn geen geleerden en als alle menschen het begrijpen, zullen zij u meer helpen dan de geleerden doen.

Bladzij 153. ''Friso zegt dat hij geen priester, of papenkoningen lijden mag.'' — Daar er toen nog geen Roomschen waren zou dit direkt vrij beter zijn: ''mag geen vreemde koningen lijden''.

Uw aandacht zoude boos worden.

=== 8-11-1871 / 19 (26) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Het doet mij genoegen dat wij de zaak eens zijn geworden.

Als er niets in den weg is kan men geregelder denken, daarom kom ik dan ook nog eens op mijne aanmerkingen terug.

U wil het woord poppekoningen het liefst door papenkoningen vertalen. Hier in West friesland zegt men tegen elk vreemdeling pop en spreekt men van poppe peerden varkens enz.

UEd zou er dus niets bij wagen als Gij voor poppa koningen — vreemde koningen zettet. U zegt: In Apollonia’s boek is de Formleer de zuiverste voorstelling van de Godheid, en die het meest met de ware christelijke voorstelling overeenstemt. Vrij wat verhevener [dan] de oudtestamentische Jehova, die ’s morgens in den hof Eden gaat wandelen om met Adam een buurpraatje te houden.

Als gij nu niet wilt dat het boek bij de eerste opslag, door velen niet met vooroordeel opzij gelegen zal worden, dient u naar mijn burger verstandje alles te vermijden wat het tegen zich innemen kan. Men vangt meer vliegen met stroop dan met azijn.

De Friesche Courant (die ik er voor mij zelf op na houd) maakt meer vijanden dan bekeerlingen, door altoos met zijn zwarte bende om te schermen.

Als men de kinderen bittere medicijnen wil doen slikken om ze van wormen te bevrijden, die hen beletten in hunnen groei, dan zegt men niet, “slik dan domkop, het is immers tot je best wil;” maar dan paait men hen met zoete woorden en suikergoed.

Zoo moesten de geleerden ook doen die het volk beter wilden maken, maar het niet voor graauw, ezels enz. schelden.

Voor het woord od wilt u vijandschap zetten. Op bladzijde 128 vind ik FIAND voor vijand. Ik had liever dat u daar vruchtbaar makende kracht — of een gepaster woord voor zette. Het woord vijandschap baart vijandschap. Als men tegen de jeugd over liefde spreekt, wordt zij verliefd. Spreekt men tegen haar van oorlog, dan vormt het groepjes en gaat soldaatje spelen, tot groot genoegen der dwingelandij.

bladzij 153 FRISO SÉITH THÀT ER NÉNE PRESTERA NER POPPA FORSTA LÍDENE MÉI.

Daarvoor staat in de vertaling weder papenvorsten. Ik verbeeld mij al meer, dat vreemde koningen minder aanstotelijk voor de Catolyken zou zijn. En daar het mijn bedunkens wel kan zou ik dat gaarne willen.

Toen ik zoo even naar huis ging, ontmoete ik dominé Dyserinck. Hij vroeg mij hoe het met het handschrift stond, ik zeide hem dat Gij het uit zoudt geven en dat ik een stukje in de Spectator had gezet. Hij hoorde nieuw op, doch zeide dat het ferm was. Het regende, en zoo namen wij spoedig afscheid.

Niets meer op mijn gemoed hebbende, groet ik u vriendelijk en noem mij met hoogachting,

=== 9-11-1871 / 20 (27) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Nog iets.

Mijn oudste zoon had uwe vertaling maar eenmaal gelezen, en nu wilde hij mij, nadat ik voorgaanden brief had laten wegbrengen, met alle geweld opstrijden dat er een geschiedenis van Jezus in stond. Nu had hij wel in zooverre gelijk, dat er van een Jezus in staat, maar dat is een Indiaansche, doch geen Jezus, die te Bethleëm geboren was.

Als nu een gewezen schoolmeester, die nu klerk bij de Marine is, zich zoo verkijken kan, zou dit met anderen, die minder ontwikkeld zijn, nog veel eer kunnen gebeuren, daarom verzoek ik u, met een kleine aanwijzing onder het blad erop te wijzen, dat Jezus van Kasmir niet de Jezus van Bethleëm is.

Colmjon heeft in zijn boekje gezegd dat sella verkoopen en geen koopen is. In uwe vertaling is er ook geen sprake van koopen, maar wel van verkoopen. Zou het dan niet beter wezen als Gij Misselia door misverkoop of misverkocht vertaalde? Ook spreekt hij er van dat er aan de vervoeging en verbuiging nogal wat mankeert om voor een beschaafde taal door te kunnen gaan. Is dat waar? of zijn het kleine onnaauwkeurigheden, die u zonder veel verandering kunt verhelpen?

U schrijft mij ng zult gij wel moeten houden. Ik vond NG zoo prachtig, doelmatig en zoo eenvoudig te maken dat de Heer Kuipers die moest laten gieten. Welligt werd Gij dan nog de man welke die letter in de mode bragt. Bij wier gebrek de eene nu e elen en de andere en-gelen enz leest.

Mij dunkt u heeft die letter revolutie nu in uwe hand.

Niets meer hebbende groet ik UEd hartelijk en noem mij met hoogachting ...

N.B. Als ik weer iets gevonden meen te hebben en mijn gezeur u niet verveelt, zal ik weder schrijven.

=== 16-11-1871 / 21 (28) ===
Behoorende bij den afgeschreven brief van Eelco Verwijs voor den Heer Ottema.

Waarde en zeer geleerde Heer!

Het spijt mij regt hartelijk dat die apen u zoo ongesteld hebben gemaakt. Nu die eerste schok zeker wel wat over zal zijn zoo als hij bij mij nu reeds over is, (Ik begin nu schik in de nonsens te krijgen) wenschte ik wel aan u de raad te geven, die UEd mij (hemesdegum) gaf, te weten Wees goeds moeds, waarbij ik voeg “doe niets in haast, veel min in toorn, want gedane zaken nemen geen keer”. Dat de waarheid boven drijven zal daar twijfel ik geenszins aan, maar nu dat ik uwe vertaling bestudeerd heb, meen ik dat de wetten welke daarin voorkomen zeer radicaal zijn, en dat als de godsdienst die er in geleerd wordt, weder die van het volk werd, de dominées en c.s. wel een ander baantje bij den hand mogten nemen. Daarom dunkt mij zullen zij het zoo veel tegenwerken als in hun vermogen is.

Met hoogachting noem ik mij uw dienstwillige dienaar

=== 20-11-1871 / 22 (29) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik den boekverkooper Laurey bij mij gehad. Hij zeide mij dat hij één, zegge één prospectus voor het Oera Linda bok had ontvangen. Dat lijkt wel niks, zouden de jongens hier zeggen en zoo is het ook. Hier een bevolking van 19 000 zielen en zieltjes, behalve de land en zeemagt en waar zoo veel Friesche ma’s, stra’s en da’s woonen en een Institut is.

In de Friesche Courant heb ik ook geen advertentie gelezen. Als den heer Kuipers het niet in alle voorname kranten adverteerd en zoo zuinig met zijn prospectusschen is, zal hij zijn getal inteekenaars niet krijgen, en men het er naderhand voor houden dat de uitgave van uwe zijde niet opregt gemeend is.

Naar het schrijven mijner schoonzonen te oordeelen, dan is de nieuwsgierigheid onder de Amsterdamsche heel en half geleerden algemeen, en zoo zal het wel overal zijn.

Den Heer Laurey wil nog om vijftig prospectussen schrijven, maar hier zijn nog twee groote boekverkoopers W.P. Kooij en J.C. de Buisonjé en onder de kleine boekverkoopers heeft men hier eene I. Binner die zijn klanten meestal onder de geleerden heeft.

Door het gepraat hetwelk die zending van die ééne prospectus uitgelokt heeft, meende ik er u opmerkzaam op te moeten maken.

Ontvang dezen dus met de uwen in gezondheid en houd u verzekerd van de hoogachting uwer Dw. Dr. C. over de Linden.

P.S. Als het geadverteerd wordt mag het wel niet alleen als Oera Linda bok, maar ook als Adela’s boek of oud friesch handschrift geannonceerd worden. Dat woord ‘oera linda boek’ is weer iets nieuws.

=== 1-1-1872 / 23 (30) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

U en de uwen wensch ik met dezen veel zegen, gezondheid en genoegen in het nieuw begonnen jaar, waarbij ik de egoistische wensch voeg, dat ik nog vele jaren in staat mag zijn u dezen wensch te herhalen.

Wat de intekening op het oeralindas boek aangaat, zoo geloof ik dat het hier weinig opneemt, en dat degenen die er het meest over geschreven hebben, zoo als domine Dysering [Dyserinck] enz. er niet op hebben ingeteekend. Ik hoor er zelfs niet meer van.

Alleen mijne schoonzonen uit Amsterdam schrijven er mij nu en dan nog eens over, dat het te Amsterdam druk besproken wordt. Verleden week is er bij een van hun een doctor Acquoi geweest die hem kwam vragen, of, als hij naar den Helder ging, hij het handschrift niet eens zou mogen zien. Ik heb mijn zoon geantwoord, dat hij mij eerst moest melden, of die heer er meê of tegen was. Met de nieuwjaarsbrief zal hij daar wel op antwoorden.

En nu, waarde Heer, weest nu ook zoo goed mij eens te melden , hoe het

met de uitgave staat. Ik ben nieuwsgierig en kan niemand antwoorden,

die er mij naar vraagt. Ontvang dezen in welstand van

=== 4-1-1872 / 24 (31) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik dank u voor uw lieve brief. Vanmorgen vond ik de inliggende op mijne tafel.

Het kwam mij voor dat ik u dien eens moest verzenden. Weest zoo goed mij daar eens op te antwoorden en of het niet goed zou zijn, dat er eens een advertentie in het Nieuws van den Dag geplaatst werd, waar de prospectussen te krijgen zijn? Wilt u dat ik het laat doen, wees dan zoo goed mij daar voor een Model op te geven.

In afwachting, als altijd uw toegenegen en dienstwillige dienaar C. over de Linden.

=== 20-3-1872 / 24 (32) ===

[Luitse heeft onbedoeld nr. 24 herhaald]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Tot heden wacht ik tevergeefsch naar antwoord op den brief, waarin ik een brief van mijn schoonzoon had ingesloten. Sedert lang is dus bij mij de vrees opgerezen, of u ook boos over dien brief zoudt zijn. Is dit werkelijk het geval, dan kunt Gij mij gerust gelooven, als ik u schrijf, dat ik niet dacht, dat daar iets in stond waarom U boos kondet worden.

Hoor eens. — Wanneer iemand aan een kwaal lijdt, of met iets bezig is, waarvan men weet, dat hij geen verstand heeft, dan matigt iedereen zich aan, hem zoogenaamd goeden raad op te dringen, en wil iemand daar niet van gediend zijn, dan dringt men die raad aan zijn familie op. Op die wijze ben ik ook aan het contract gekomen, waarvan u zeide, “dat mij dat zeker door een deurwaarder gegeven was”. Een deurwaarder had het mij echter niet gegeven. Het was een contract hetwelk eens tusschen zekere kaptein van Braam van Hoekgeest en zijn uitgever gediend had, en dat men mij door tusschenkomst van mijn zoon, als zoo behoorende gesteld te worden in handen [zijde 2] heeft gespeeld.

Voor de leden van het Friesche genootschap, hetwelk ik voor een gestoten gezelschap hield, had ik de uitgave van het handschrift toegestaan; maar om redenen die ik niet gaarne op papier zet, had ik erop tegen, dat het publiek werd gemaakt. Toen UEd mij echter schreef, dat uw eer als geleerde er mee gemoeid was, heb ik de vrees voor de nadeelen, welke mijn eigen belang er onder lijden kon, overwonnen en u de uitgave toegestaan. Dat ik die uitgave wilde beperken was op dezelfde vrees gegrond. Toen UEd bedenkingen omtrent het contract maakte, heb ik niet meer op de onderteekening aangedrongen. Toen ik daarna tegen iedereen vertelde dat het handschrift zou worden uitgegeven, en de heeren officieren die alle couranten aan boord of in de Marine Club lezen, daar niets van geadverteerd vonden, zeiden zij tot mij: Och kom, ben je bedonderd? — Denk je dat dat menens is? Mijnheer Ottema, zal zich wel wachten, om jouw handschrift in het licht te geven. Mogt hij zich bij de vertaling misleid hebben, nu Colmjon, van Vlooten en andere degeleke geleerden [zijde 3] er hem op gewezen hebben, hoe onverdedigbaar zijn verslag is, zal hij het wel uit zijn lijf laten om het handschrift onder de oogen van alle geleerden te brengen. Op dit tema moest ik allerhande variaties hooren. Toen ik hun kort daarop de prospectus liet zien, antwoordde men mij: dat beteekent niets. Als het nu een tijd geleden is, zal hij zeggen, dat hij uit gebrek aan deelneming, van de uitgave af moet zien; dan mogen zijne tegenstanders mopperen; maar dan kunnen zij niet zeggen dat hij het niet in het licht heeft durven geven. Toen mijn schoonzonen mij naderhand schreven, dat de voornaamste boekverkoopers te Amsterdam nog geen prospectus gezien hadden, moest ik onwillekeurig over het gehoorde nadenken, daarbij kwam dat de spotternij gedurig in omvang toenam.

Een officier, waarmede ik anders op een goeden voet omga, vertelde mij: “Vanavond zal er in onze rederijkerskamer een speech over je handschrift gehouden worden.” Nu moet u weten, dat er in die rederijkersklub nooit iets anders dan over bespottelijke onmogelijkheden en onvereenigbare dwaasheden gebabbeld mag worden. Die mededeeling smaakte mij dus bitter genoeg, al lachte ik er quasie om. De officieren verwisselen hier nogal, maar het is net of zij het elkander overgeven, hoe zij mij met mijn handschrift plagen moeten.

Na u dit alles gemeld te hebben zal u mij nu wel begrijpen, waarom ik zoo op adverteeren gesteld was, dat ik dit zelfs op mijne kosten wilde doen. Thans ben ik al tegen hunne praatjes verhard, en denk: Loop naar de weerlicht! Zelfs het denkbeeld, dat de uitgave van mijn handschrift de stroodood zal sterven hindert mij niet meer; Maar ik kan er mij niet aan gewennen, dat Gij mij niet meer schrijft. Om uwe voortvarendheid, acuratesse, en om de burgerlijke stijl waarvan Gij u in uwe brieven tegenover mij bediende, had ik u, als een andere, als een betere, onder de zoogenaamde grooten, leeren waarderen en u zelf zoo lief gekregen als of gij een der waardigste leden van mijn familie was.

Na deze opheldering van mijn zijde, verzoek ik U dus te schrijven, en als Gij nog eenige rancune over hebt, scheld mij dan maar eens naar hartenlust uit.

Intusschen hoop ik dat gij dezen in gezondheid mag ontvangen en met hoogachting voor u noem ik mij als tevoren uw dw. dr.

=== 2-4-1872 / 25 (33) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor uwe mededeeling. De reden waarom ik u niet eerder op uwen brief geantwoord heb is daarin gelegen, dat ik mij goed heb moeten inspannen, om alles in gereedheid te helpen brengen, wat voor de optogt nodig was, waarvan ik UEd het gedrukte programma zend. Daarbij komt dat ik de mogelijkheid van een of ander schandaal of ongeval inziende, u dit te gelijkertijd wilde melden.

Tot mijn genoegen kan ik u echter mededeelen, dat allesin de beste orde, begonnen — voortgegaan en — ook geëindigd is. Dit was ook met de gondelvaart het geval, waarbij ik nog al voor ongelukken vreesde, daar deze na het eindigen van den dag afgespeeld moest worden, waarop gewoonlijk meer dan op andere dagen gedronken wordt. Doch niet alleen, dat alles behoorlijk toeging, maar het geheel overtrof ook verre mijn verwachting. Daar het bij droog — donker weer — bladstil was, waar uit volgde dat èn de vaartuigen èn de muziek op het water èn de fakkels èn het bengaalsch vuur dat nu eens op de vaartuigen en dan weder aan een der boorden van het Heldersche kanaal werd afgestoken, een schitterende uitwerking op het water maakte. Dat was vooral het geval voor het huis van den burgermeester, waar de booten stil hielden en aan beide zijden van het kanaal als op de booten bengaalsch vuur werd afgestokenm, hetwelk bij de rook en vlam van de fakkels, het afschieten van geweren,, vuurpijlen enz. over het geheel een voorkomen had alsof men daar duchtig aan het strijden was.

Van de vele vlaggen zal ik u alleen zeggen dat de armste nog een vlaggetje had. Illumineren deden de meesten binnenshuis. Bij een heer zag men, behalve de verlichting aan de voorzijde zijner kamer, op den achtergrond een tafel waarvoor den hertog van Alva was gezeten met een landkaart voor zich. Naast den hertog stond een watergeus, al lachend naar het publiek te kijken, terwijl hij den bril van Alva tusschen den duim en voorsten vinger hield, welke hij Alva had afgenomen.

Deze beelden waren zoo natuurlijk, dat men alleen aan de onbeweeglijkheid kon zien dat het geen menschen waren.

Vandaag heb ik nog veel drukte met het opbergen enz.

Vol nieuwsgierigheid zijnde omtrent de uitvoering van het gedrukte werk zijnde, hunker ik naar het eerste vel.

Intusschen wensch ik u en de uwen gezondheid en noem mij as altijd met hoogachting

=== 13-4-1872 / 26 (34) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik dank u zeer beleefd voor de bezending. De reden dat ik daar zoo laat meê aankom is daar in gelegen, dat ik het op de werf te druk had om het blad te lezen en dat men bij mij aan huis aan het schilderen, behangen enz. is, zoodat ik kwalijk plaats kan vinden om te zitten. Zoo aanstonds ben ik er aan begonnen en tot mijn spijt meen ik twee drukfouten bemerkt te hebben.

In de aanbeveling van Hiddo aan zijne kinderen staat op de geschreven vertaling die ik van u heb: “Bijaldien gij ze erft,” enz.

Op mijn handschrift: SAHWERSA THV SE ERVE enz.

Op het gedrukte blad staat: “Bijaldien gij sterft”, enz. hetgeen mij ongerijmd voorkomt.

Op bladzijde 16 van de geschreven vertaling staat: “Verfoeijelijk volk.” Op het handschrift VRFIALIK FOLK.

Op het blad staat: “Vryfalik folk”. de y staat hier voor de f dat zeker fout is.

Wat nu overigens het oude Fries in onze letters betreft, zoo moet ik bekennen dat het er heel wat bete uit ziet als het nieuwe hetwelk ik nu en dan in de vuursteenvonken van de friesche krant vind en ik geloof dat de onbevooroordeelden zulks met mij zullen instemmen.

Ik ben al benieuwd wat de geleerden nu van het boek zullen zeggen en daar UEd mij geschreven hebt dat u onder uwe intekenaren, namen heeft die klinken als klokken, zou ik wel willen dat de namen der intekenaren voorin het boek kwamen.

Daar mijn zitplaats om te schrijven niet aangenaam is, zoo eindig ik met u de verzekering mijner hoogachting te geven en noem mij ...

P.S. Ik verlang wel naar een brief van UEd.

=== 12-5-1872 / 27 (35) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

Reeds heb ik vier vel druk van u ontvangen. Zoo gedrukt leek het toch veel aangenamer dan geschreven en als ik de oude tekst zoo bij het hollandsch zie, dan ziet het er dunkt mij zoo uit, dat ik niet kan zeggen, dat ik de dochter Hollandia mooijer dan de moeder Frisia kan noemen. Ik vind zelfs dat moeder Frisia er eerwaardiger uit ziet. Of dit voorliefde van mij is weet ik niet.

In de drie volgende bladen meen ik ook eenige drukfouten gevonden te hebben, ik zal ze echter zoo lang verzamelen dat ik ze bij elkander heb. Het blaadje dat ik u hierbij zend, of liever de inhoud van het blaadje, kwam mij zoo belangrijk voor, dat ik niet na kon laten er u deelgenoot van te maken.

Ik dacht: is de zaak zoo belangrijk als zij mij voorkomt, dan zal UEd er wel mede in zijn schik wezen. Heeft zij daarentegen niets te beduiden, welnu dan kost het mij slechts de moeite van een brief te schrijven, die ik erbij verspeelen kan.

Ik wenschte wel dat Gij nu eens hier waart, wij hebben op het ogenblik de Prins Hendrik (Zuesboot) in het doc die het geheel volmaakt. Hij is over de honderd Meter lang, de gezelschapszaal is uitmuntend enz. Als UEd lust hebt om eens over te komen om een van die monsters van menschenlijke arbeid te zien, dan moet u mij zulks schrijven, dan zal ik u schrijven wanneer UEd komen moet om het in zijn volle gedaante in het doc te kunnen aanschouwen.

Denk daar eens over en ontvangt dezen in gezondheid. Groet uwe Nicht van onsentwegen en zijt ook zelf van ons gegroet.

[bijlage 1]
<gallery>
File:CoL brf stempel 35 bijlage zijde 1 en 4.jpg|zijde 1 en 4
File:CoL brf stempel 35 bijlage zijde 2 en 3.jpg|zijde 2 en 3
</gallery>

[zijde 1] Okke mijn zoon: zevende regel: ''sa hwersa thu se erve''/ op de hollandsche text: ''bijaldien gij sterft'' / moet zeker zijn: ''(...) ze erft''.

Bladzijde 16: ''vryalik folk''. Hollandsch: ''verfoeijelijk volk''. In het handschrift staat: VRFIALIK FOLK

''gâdvrad anda bôsma thêra blommur'' / handschrift staat: ''(...)'' ''blommun''

Bladzijde 18: ''ny lof — nieuw groen''. Zou dit ook kunnen zijn: ''niet loof'' = ''niet moe of moede'' / op bladzijde [niet ingevuld] heb ik ook ''ni'' voor ''niet'' aangetroffen.

Bladzijde 20, zevende regel: ''and ik skolde jo lik vnbekende ofwisa mota'' / handschrift: LIK EN VNBIKÀNANDE / in het hollandsch staat ''i'' als ''een onbekende'', enz.

Op de negende regel staat: ''solde'' voor ''skolde''

Bl. 22: vijfde regel van onder opgeteld staat: ''stridande wither vsa'' / handschrift: STRIDANDE WITH VSA

[zijde 2] Bl. 28 vers 17. ''is-t vr-t êlle Friasland, than moton ther jeta sjugun tjuga by wêsa''. ''/'' in het handschrift staat: JETA THRJA SJVGON / ''tria'' hebt gij vertaald op bladzijde 26 [vers 12] door driemaal: ''thria sjvgun flinka bodon'', dus zou het moeten zijn: ''driemaal zeven getuigen''. Zoo staat er ook in uwe hollandsche vertaling. THRJA is dus over het hoofd gezien.

Blz. 38 Minnos schriften / ''swetsar'' — vertaald: naburen / iets lager ''swetnata'': vertaald ''landgenooten''. Volgens de zin moest dit — mijn erachten — ook ''naburen'' zijn of ''buurgenoten''.

Van de nuttige zaken uit de nagelaten geschriften van Minno, vijfde regel, hebt gij ''swethnata'' ook door ''naburen'' vertaald.

46 tweede regel van onder is — zijn vergeten. ''afskên-et an lichême arg to gêit'' — ''ofschoon het in zijn'' ... / in het handschrift staat ook SIN LICHÉME

[zijde 3] Bl. 54 hebt gij ''ulk'' [r. 17] vertaald door ''wolk'' — ulk noemt men in Noordholland een zeehoorn en een schip zonder masten -?

8ste regel van onderen: ''wiston hia alles to wisa en to vrbruda'' / vertaald: ''wisten zij alles te bewijzen en te verbinden''. Hier zegt men hij of zij ''heeft het verbruid''. Zou het dus ook moeten zijn: ''wisten zij alles te wijzigen en te bederven''? Namelijk de goede wetten.

Blz. 62 laatste regel van het 2de vers staat: ''thrvch that en êrerâwar âk is to frêsane'' / vertaald: ''want een eerrover is ook te vrezen''. In het handschrift staat THRVCH THAT EN ÉRERAWER ÁK THÉR IS TO FRÉSANE. / namelijk in de strafkolonien.

68 ''tomet'' [regel 5], vertaald: ''somtijds'' / Hier zegt men: het was temet raak, ik had het temet, enz. omtrent gehad; altemet — betekent hier somtijds.

[zijde 4] Dit schijnt ook te strooken met [regel 12 v.o.] ''juttar ut havede hja tomet'' (omtrent) ''navt owers ne dêdon as barnstên jutta''.

''Alle strand and skor hêmar'' — alle strand en kust bewoners. / skorren noemt men hier nog die eilanden en eilandjes langs de stranden welke bij hooge vloeden onder water loopen.

Op de 14de regel van bz 92 staat: ''nei Kalta Minäis'' / in het handschrift: NÉI KALTA MIN-HIS / zou dit niet moeten zijn: ''naar Kalta de mijnen''? Omdat daar onder staat: ''voor Minerva wij''?

Bl. 100 staat ''then kroder'' [regel 14] ''skil jeva fifthusand'' / in het handschrift (...) JETA FIF enz.

[bijlage 2 — niet gescand]

Bij het nalezen van bladzijde 26 is mij opgevallen: vers 15. Is er iemand gekozen om op de burgten te dienen en wil hij niet, dan mag hij naderhand geen burgtheer worden, en dus nooit een stem hebben. Is hij reeds burgtheer, dan zal hij die eer verliezen. Zou ons woord burger, stemgeregtigd burger, daar ook van kunnen afstammen?

Op hetzelfde bladzijde staat, onderaan 2de regel: ''lêtsa'', vertaald ''leetse''. Zou dit ook moeten zijn: ''leetziener''?

''Alfoder'' hebt gij door ''alvader'' vertaald. Zou dit niet ''alvoerder'' kunnen zijn, waardoor het tegenwoordige woord ''vader'' de betekenis van ''voeder'' verkrijgt, zooals ''mem'' of ''mam'' doordat zij de kinderen met hare borst — ''mam'' spijst? In Noord-Holland noemt men op veel plaatsen een vrouwen borst ''mam'', en een kind dat lang of veel zuigt ''mammer''.

Wanneer u in de voorrede zet dat gij het handschrift met mijne toestemming uitgeeft, moet u er bij zeggen dat ik die toestemming gegeven heb toen ik de inhoud nog niet kende, dat ik naderhand mijn beloften heb willen inhalen [d.i. ''intrekken''], maar door u overreed ben geworden, dat ik nu mijn woord moest houden enz.

Ontvang alles in gezondheid van uwe toegenegen ...

=== 2-6-1872 / 28 (36) ===

Waarde en zeer geleerde Heer!

De platen heb ik ontvangen; maar daar ik hoop dat het slechts een proefdruk is, zoo haast ik mij u te doen opmerken dat een van de twee ee’s niet goed is. In het handschrift [bl. 46] zijn zij aldus geteekend [E in wiel] en [É in wiel]; op de plaat zijn beide ee’s als deze laatste geteekend.

Met veele groeten ook aan uwe familie, noem ik mij met hoogachting

=== 6-6-1872 / 30 (29/37) ===
<gallery>
File:CoL brf stempel 37 zijde 1 en 4.jpg|zijde 1 en 4
File:CoL brf stempel 37 zijde 2 en 3.jpg|zijde 2 en 3
File:CoL brf stempel 37 zijde 5.jpg|zijde 5
File:CoL brf stempel 37 zijde 6.jpg|zijde 6
</gallery>
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Gisteravond heb ik de verbeterde plaat ontvangen. Doch ook met deze ben ik nog niet in mijn schik, omdat zij geen zuivre voorstelling van het handschrift geeft. Bij vele letters ontbreken de spaken van het wiel, bij anderen mankeeren enkele spaken. Dit moest zoo niet zijn. Dat UEd het runschrift hebt weggelaten spijt mij ook. Zijn deze letters van later vinding, daarvoor is UEd niet verantwoordelijk. Dat de letters van het standschrift zoo oud zijn als het blanke menschelijke geslacht, geloof ik evenmin, en ik denk dat UEd zulks ook niet gelooft. Hetgeen ik van de geheele geschiedenis der Friesche schepping geloof is dit, dat de oude Friezen of Noord-Europesche wijzen, dit alles verzonnen hebben om de vrijheid en gelijkheid onder hun volk (familie) te bewaren, evenals de Aziatische schurken alles [zijde 2] verzonnen hebben, om onder den naam van middelaars tusschen de gewaande Goden en de overige menschen, zich tot opperhoofden te verheffen.

Daar UEd eenige photografien van het handschrift hebt laten maken die nu ook in handen van geleerden zijn, zoo vrees ik dat die u over die vrijheid genoeg zullen lastig vallen.

Als ik u dus met mijn burger verstandje iets mogt raden, dan zou ik zeggen (zie van die verminking af).

Wat het afdruksel van het zegel aangaat, zoo geloof ik dat het schip hier naar den cirkel verwrongen is, waar in het staat. Om niet van den man te spreken die hier zeer onnatuurlijk gelijk [zijde 3] een manvlieg bij één touw opkruipt, wil ik mij enkel bij het schip bepalen.

Welnu — een zeeschip moet altoos meer hout onder, dan boven water hebben. Een geladen Friesche kof of tjalk is bijna geheel onder water. Als gij nu een potlood neemt en verlengt de lijnen der beide stevens, dan zult gij een schip verkrijgen dat veel op een zeeton [afbeelding zeeton] gelijkt:

Zulk een schip kan onmogelijk door zijlen vooruit bewogen worden, maar zal steeds rond draaijen, te meer als dit schip geen roer heeft, zooals dit hetwelk op het zegel staat. Als men de mannen die erop zijn bij het schip vergelijkt dan gelijkt het wel een bootje. Daar het echter wel eenige gelijkenis met een schip van die dagen zal hebben, zal ik zoo vrij zijn het een w...(?)

[zijde 4: zie afbeelding zeilschip] A. stukken zijl bonetten genaamd — die men er af en aan kan rijgen. De haringvisschers hebben zulke zijlen nog.

Waren die schepen in dien geest, dan heet het hooge gedeelte voor en achter (als er een dek op ligt, aan het vooreinde bak en aan het achtereinde kampanje. Is de verhooging ongedekt dan heet zij verschanzing. Wat nu de dubbele stevens aangaat, zoo meen ik te mogen aannemen, dat dit alleen aan de bak en kampanje zal zijn geweest. B.v. [afbeelding boog] om de boog voor te bevestigen tegen en een doorgang aan de pijl te verleenen. Een kraan is een liggend spil of kaapstand, nu zullen zij mijn erachtens dat spil gebruikt [zijde 5] hebben om daarmede de boog te spannen, totdat de snaar achter een mik of klink kwam te liggen, welke dan weggetrokken moest worden, als de pijl voort moest. B.v. zie hieronder [afbeelding ''scheepsboord van boven gezien'']

Ik meen dat dit een goede voorstelling is, maar komt er iemand die het beter weet, dan geef ik haar dadelijk op.

De ontdekking die UEd door uwe onvermoeide ijver omtrent [zijde 6] den naam Minnagara gedaan hebt, vind ik niet alleen kurieus, maar tot bewijs voor de deugdelijkheid van het handschrift onbetaalbaar. Het komt mij voor dat UEd dit in een noot onder het bladzijde moest zetten, dan hadden de tegenstanders een pil waarop zij kaauwen konden zonder hem ooit te kunnen slikken.

Als UEd weer zoo iets vind, dan verzoek ik om de gunst van mededeeling.

Ontvang mijne vriendelijke groete ook aann UEds Nicht.

=== 11-6-1872 / 30 (38) ===
[zijde 1] WelEdele en zeer geleerde Heer!

Een verzoek om revisie, zegt W. de L. in den Spectator van 21 October 1871 Nr. 42, dit zelfde verzoek ik ook aan u, en aan alle gelieden [d.i. ''lieden''] welke het zoogenaamde runschrift als van jongere datum verwerpen.

In uwe vertaling staat: Och lieve, laat de oogen van een munnik toch nooit over deze schrift weiden, zij spreken zoete woorden, maar enz.

Uit deze vrees voor de munniken duf ik op [te] maken, dat deze zich reeds van vele onzer oude geschriften hadden meester gemaakt. Ook durf ik gelooven dat de over de Lindens niet de eenige zijn geweest, welke het boek der Adela follistar bezeten hebben. Wanneer ik de geschiedenis van het handschrift volg, dan durf ik annemen dat de Romeinen, de Phoeniciers, de Grieken en al de [zijde 2] volken aan de Middellandsche zee het letterschrift van ons geleerd hebben. Niet overgenomen van de meetkundige lijnen van het joel, maar van de minder net uitgevoerde schriften der Friezen.

Ten tijde, dat ik mij zelf afmartelde om toch het handschrift te lezen, was er iemand die mij zeide, dat [het] misschien Phoenisische letters waren. Toen heb ik naar een phoenische spraakkunst gezogt, en heb naar lang zoeken een boek gevonden hetwelk de titel droeg: Paläographische Studien über phönizische und punische Schrift — Herausgegeben von D. Wilhelm Gesenius. Mit 6 lithographirten tafelen. Leipzig 1835.

De letters welken daarin voorkomen zijn zeer verschillend, doch velen daarvan gelijken op het stand en op het run schrift, zoo als dit in het handschrift staat. Onder de afdruksels van de penningen met letters zijn vele ofwel de meeste vrouwenkoppen, hetwelk mij aan de eere moeders der [zijde 3] Friezen doet denken. De schrijver zegt dat ieder volks planting van de Phoenicier een eigen letterschrift hadden. Ik kon hem echter niet volgen, daar hij de letters met de Hebreeuwsche vergelijkt, die ik niet ken.

Is mijn vermoeden juist, dan zijn wij de lettergevers van al de volken aan de Middellandsche zee geweest. Daar de Noordelijke volken tevoren evenals nu de echte zeerobben zijn geweest, de Franschen met al hunne hooge theorien niet uitgezonderd, hebben die ook het meeste behoefte aan letters en cijfers gehad.

Dat de Munniken, welke een eigen letterschrift hebben uitgevonden, het onze verdonkeremaand hebben om het onleesbaar te maken, ligt in hunnen aard. Maar wie weet hoeveel Exemplaren, van het boek der Adelas folstar er nog hier en elders bij vorsten of te Rome berusten. Nadat er nu meer dan duizend jaar verloopen waren kunnen zij het loopend schrift, [zijde 4] hetwelk veel van kapitale schriftletters heeft, wel voor kapitale schriftletters hebben ingevoerd.

Wanneer Gij zoo zwak zijt om het loopend schrift, uit vreeze voor eenige schreeuwers te verwerpen dan is het zoo goed alsof gij met een schede wilde dualeren terwijl gij hun de degen in handen geeft.

Immers in het handschrift staat “Toen Fæsta eeremoeder was, heeft zij er het run of loopende schrift van gemaakt. De Witkoning dat is zeekoning Godfried[”] enz.

Wel nu, als het runschrift er over een groote 100 jaar ingebragt is dan is het bovenstaande er ook ingebragt, en dan kan al het andere er ingebragt zijn. Ik blijf dus tegen de verminking protesteren.

Zondagmiddag ben ik met de hens naar bed gegaan, hed[en] morgen stond ik op en heb nu belroos. Mijn linker oor is bijna zoo dik als een vinger.

Na minzame groete ook aan UEd Nicht.

=== 8-7-1872 / 32 (*) ===
[1 zijde; *Luitse nr. 32/ zonder Tresoar stempel]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik de bezending van Apollonia ontvangen. Ik vind het interessant. Colmjon zeide dat het H.S. Hollandsch met enkele friesche woorden was. Maar om zoo iets te durven zeggen moet men de menschen voor de gek houden of zelf een gek zijn. Ik stuur u hiermede twee in plaats van een kaartje.

Uit erkentelijkheid voor zijne belangstelling wilde ik gaarne dat gij het tweede aan den Heer Vermeulen uit Borgum gaf, welk u per briefkaart zijn dank betuigde voor uwe verdediging in de Leeuwarder Courant. Altoos echter met uw goedvinding. Heeft den Heer Kuiper ook liefde voor het handschrift — of is het alleen als uitgever? Schrijf mij dit eens bij gelegenheid s.v.p. en ontvang dezen met de uwen in gezondheid van UEd dienstwillige dienaar

[bijlage? *Luitse nr. 31/ Tresoar stempel 39]

[zijde 1] Verleden week heeft mijn zoon mij een boekje ter lezing gegeven, getiteld “Gedaante en gesteldheid van west Friesland voor 1300 en tevens de ondergang van het dorp Vroone. Aantoonende dat de gemeene voorstelling van een belegering en verwoesting van een magtige stad, die Vroonen zoude geheeten hebben, niets anders dan een verzinsel is, en verder de verklaring van verscheiden oudheden, door Simon Eikelenberg, te Alkmaar gedrukt bij Klaas Mol, boekdrukker over de platte Steenebrug. MDCCXIV.

Mijn zoon maakte mij opmerkzaam op de vertelling, die hier zal volgen, en vroeg mij:“Zou dit ook eenige betrekking op de eeremoeder van Friesland kunnen hebben?” Daar ik de zaak niet durf beslissen, zoo doe ik u dezelfde vraag.

De vertelling luidt als volgt. blz. 48. Junius zeyd: [laatse regel zijde 1 niet gecopiëerd] [zijde 2] te meer gemelde plaatze, dat ten zijnen tijde, op ’t kerkhof, een houte kruis gezien wierd, aldaar onderhouden (om de gedachtenis en de ouden godsdienst te bewijzen.) Volgens de beschrijving, bij de punt van Jan Volkertszoon gevoegd is openlijk gesteld geweest omtrent het kerkhof, aan een opgeregd kruis van hout, dat van de nakomelingen langen tijd onderhouden is geweest, om de gehuigenisse van deze te verversen.

Het halve latijnsche versje: ''Ecce cadit Mater Frisiæ'' en wierd de plaats waar het kruis gestaan had, ten tijde dae de prent wierd uitgegeven, nog het kruis genaamd.

Het opschrift vertaalt men gewoonlijk “Siet de moeder van Friesland valt neer”, of beter: “Ziet de Moeder van Friesland stort neer”. Indien men let dat de Westvriezen, voor de hervorming geen Godsdienst dan de Roomsche hebben gekend, en dat er nog heden in die landschappen enz...... Maar (vraagd de schrijver) ter gedachtenis van welke nederstorting [zijde 3] was dat kruis gesteld?

De prentbeschrijving geeft voor dat het ter gedachtenis van de val, of verwoesting van Vroone, dat hij een stad noemt, is geschied; en men gelooft doorgaans, dat het opschrift dat zelfde, en de oude uitstekendheid van Vroonen, wil getuigen. Doch die opschrift spreekt van een val of nederstorting, in ’t jaar 1303 voorgevallen, en derhalve kan er die niet door verstaan worden.

“Ziet de Moeder van Vriesland stort neder”. Zoo luidt het halve jaarversje gansch niet uitdrukkende wat het woord Moeder hier betekent, bijgevolg ook niet ontdekkende van welken val of nederstorting het spreekt enz.

Zoo gaat de schrijver die een Alkmaarder schijnt te zijn voort om alles bij elkander te haalen teneinde te bewijzen dat Vroone nooit een groote stad is geweest. Maar daar de schrijver zegt: “dat het halve jaarversje gansch niet uitdrukt wat hier het woord moeder betekend, zoo kan het gewaagd worden om [zijde 4] te gelooven dat toen de Roomschen hunnen godsdienst daar geplant en op de ouden eerdienst overwonnen hadden, zij daarvoor een kruis oprigten met de woorden “Ziet de Moeder van Vriesland stort neer”. Evenals men de priesters naderhand zouden hebben kunnen zeggen: “Ziet de paap of vader van Rome stort neer”.

Denk daar eens goed over na en als Gij de zaak naauwkeuriger onderzocht zult hebben, zoo is er dunkt mij een noot van kunnen maken, op het bezoek uit Apollonia te Forana geeft.

=== 22-8-1872 / 33 (40) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Hedenmiddag te huiskomende vond ik een groote brief, daar ik u hartelijk voor bedank.

Daar op bl. 18 tegelijk met nylof — zwart staat — blijft UEd van gevoelen dat het woord nylof een kleur moet aanduiden en U zal wel gelijk hebben.

Mij kwam het echter voor dat: ''de lucht werd zwart en niet moede van tranen te storten'', een betere zin daarstelde. Altijd, als de taal die opvatting gedoogt.

Van zondagmorgen 7 uur tot zoo lang het dag was ben ik bezig geweest of ik ook iets aanstootelijks in de lezing kon vinden. Als het weder zondag is zal ik, naar ik hoop, de overige bladen met even veel zorg nalezen.

[zijde 2] Op mijn bespiegeling over de woorden alfoder — en mam — of dit ook alvoeder, in plaats van vader en voedster in plaats van moeder zou kunnen zijn, hebt u mij niet geantwoord.

De Heer C. over de Linden scheepsbouwmeester aan de Marine werf enz. moest u veranderen in Eerste Meesterknecht, of anders: scheepstimmermansbaas. Ik kan wel een schip ontwerpen — en ook maken — maar ik wil liever meer zijn dan ik heet, dan een titel voeren waarop men mij geen regt heeft gegeven.

Teneinde dus op het einde van het spel minder over den afloop der zaak tevreden te zijn als ik dit tot heden geweest ben, wenschte ik ook even gaarne de gedrukte inleiding te lezen [zijde 3] eer zij voor goed onder den pers kwam, als ik al het andere gelezen heb.

De inval van UEd, om de taal uit het oude friesche wetboek met die van het handschrift te vergelijken, vind ik onbetaalbaar en het komt mij voor, dat als u dit proefje achter in het boek zette, het praatje van den Heer Colmjon als zoude het handschrift slechts uit Hollandsch bestaan, dat met eenige Friesche woorden doorspekt is, zou dan voor goed ontzenuwd zijn.

Als ik ze vinden kan zal ik UEd na aanstaande zondag nog wat fouten of opmerkingen zenden.

Ontvang dezen intusschen met de uwen in gezondheid, van Uw toegenegen dw. dienaar C. over de Linden.

=== 25-8-1872 / 34 (41) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Volgens belofte breng ik den zondag door met nalezen. Mijn nalezen betekent echter weinig meer dan het luisteren naar de muzyk van [door] iemand die wel veel muzyk gehoord heeft, maar er geen verstand van heeft. Alleen als de muzykanten zoo zeer buiten de maat geraken dat het gevoel er door geschokt wordt dan merken zij dat het niet goed gaat en zoo is het bij mij ook met het nalezen gelegen. Zie hier.

Op bladzyde 152 en 53 staat op de 14de regel van onder af: Weleer was ik in de saxenmarken op de burgt mannagardaforda geweest. Doch daar had ik meer armoede gezien als ik hier rykdom bespeurde.

[zijde 2] Zij antwoorde: enz.

Nu vroeg ik mij zelf af. Waarop antwoorde zy?

In de Friesche text kan ik ook niet anders vinden. Den Heer Ottema heeft zeker de vraag, waarop het antwoord paste, overgeslagen. Maar in het handschrift kon ik ook dien vraag niet vinden. En daarop verbeeld ik mij dat de overschrijver de vraag overgeslagen heeft. Waarop het antwoord hier volgt. Zou ik daar gelijk in hebben of ben ik niet goed?

Op bladzijde 160 (tweede regel van boven) staat in het friesch: ''sa-t mith vsa burg gvngen was, was’t mith mitha ôra gvngon''. Uw vertaling luidt: ''zoo was het ook met de anderen gegaan''. In het handschrift staat: WAST MITH MITHA ÔRA GVNGEN. Ik geloof dat het zoo zijn moet als u het vertaald hebt, namelijk: [zijde 3] ''zoo was het ook met de anderen gegaan''. De overschrijver heeft hier dus zeker ook een schrijffout begaan.

bladz. 172 4de regel van onder staat in het Friesch: ''Men Friso thêr stolte and herdfochtich wêre''. Op blz. 173 staat ''hartstochtig''. In het handschrift staat MEN FRISO THÉR STOLTE ÀND HERD-FOCHTICH WÉRE.

Blz. 174, 8ste regel van boven: ''Dêmêtrius lêt ra likka in sê werpa'', enz. / 175 ''De bode liet hunne lijken'' enz. / Op het handschrift staat: DEMÉTRIUS LÉT RA LIKKA enz.

Blz. 187 [13de regel van onderen]: ''om de menschen alzo tevens rijkdom en gelijk geluk te geven''. Zou dat ook kunnen zijn: ''om de menschen alzo gelijkmatig'' enz.

[zijde 4] Op blz. 196 stoot ik weer op [3de regel]: ''that Wr.alda vsa Alfoder, al sina skepsela fot'', waaruit ik maar al wil opmaken dat het niet alvader, maar alvoeder zijn moet.

Op blz. 206 [10de regel van onderen] staat: ''men that jongfolk, that fvl strêdlust wêre wilde ne tât jeftha kaning hâ''. Daar staat dus geen ''foder''.

Ook staat er: ''tât his svna'', maar niet: ''foder his svna''.

216 [11de regel van onderen]: ''Alle send slâvona wrden, tha ljuda fon'' / 217: ''Allen zijn slaven [geworden], de lieden'' enz., dus een woord vergeten.

Daar vind ik op bladzijde 229 [9de regel van boven] dat Rika wralda alvoeder noemt, het doet mij pleizier.

Niets meer vindende groet ik u in vriendschap.

UEd dw dienaar C. over de Linden.

P.S. Mijn vrouw is jarig, nu begrijpt gij er alles van.

=== 1-9-1872 / 32 (42) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

De reden dat ik u niet eerder op uw laatsten geantwoord heb is daarin gelegen, dat ik het zoo vermoeijend heb gehad dat ik des avonds met de brokken in mijn mond in slaap viel. Zie hier het antwoord op uw vraag.<blockquote>Thet oera Linda Bok.

Handschrift uit de dertiende eeuw, waarvan door den eigenaar den heer C. over de Linden vergunning is verleend daarvan vierhonderd exemplaren te laten drukken. Bewerkt, vertaald en uitgegeven door

Dr J.G. Ottema.</blockquote>Als ik er zoo op sta, om daar de woorden: “vierhonderd exemplaren” tusschen gelast te willen hebben [behoeft] [zijde 2] UEd daar niet uit op te maken dat ik UEd niet betrouw of controleeren wil. Maar daar zijn somwijle van die redenen welke men niet aan het papier kan toebetrouwen. -

Ook wil ik geen ''scheepsbouwmeester'', maar bloot ''eerste Meesterknecht'' heeten.

En ik ben er erg op gesteld om eerst de proef van uw inleiding te lezen. Het heeft nu al zoo lang onderhanden geweest dat een dag of drie langer of korter niets betekent.

De peren beginnen mooi te rijpen. Ontvang dezen in gezondheid en geloof mij uw toegenegen en dw. dienaar C. over de Linden.

=== 6-9-1872 / 33 (43) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Het spijt mij dat ik mij niet helder genoeg heb uitgedrukt en u dus nodeloos boos heb gemaakt, maar dat ik er het getal vierhonderd op het boek gedrukt wil hebben, is niet omdat ik u of mijnheer Kuiper niet betrouw, maar komt uit een geheel andere bron...

Zeker baron van Geen [vermoedelijk [https://nl.wikipedia.org/wiki/Van_Geen Alexander James baron van Geen] (1833-1913), officier Marine, [https://www.openarchieven.nl/nha:87EA7851-859E-42C2-AA76-C5FD5AB5269A geh. 1865 Den Helder], won. [https://www.openarchieven.nl/raa:5ec431fa-79a0-4248-84e5-79babf6eb226 Den Helder tot 1876]; [https://www.geni.com/people/Alexander-James-van-Geen/6000000025720830112 foto] — JO] waarmede ik altoos op een familliaire voet ben geweest heeft mij gepasseerde winter net zoo lang aan mijn hoofd gemaald om het handschrift te mogen zien, dat ik ZEd heb toegestaan met mij mede te gaan. Bij die gelegenheid liet ik hem ook de geschreven vertaling zien. Als hij [zijde 2] daarin nu de wetten las, zeide hij: ''“Godverd... dat is ’n mooye communistische boel.”'' Daarna vertelde hij zijn opmerking aan anderen. Onder die anderen was er een die mij het leven onaangenaam kan maken, en deze zeide mij: ''je moet dat boek niet uitgeven.''

Vandaar dat ik eerst tegen de uitgave was. Maar een ander die ook over mij te zeggen had, zeide later in tegenwoordigheid van den eerste: ''als hij de uitgave heeft toegestaan, dan kan hij het nu niet weigeren of hij heeft kans dat hij een proses op zijn hals krijgt'', enz. Toen sprak de eerste van een beperkte uitgaaf. Toen ik hem nu later mededeelde, dat er slechts vierhonderd exemplaren gedrukt zouden worden, [zijde 3] was hij daarover tevreden. Daar ik om, u of den heer Kuiper niet tegen mij in te nemen, het contract geheel heb laten slippen, kunt Gij van uwe zijde toch ook wel iets doen om mij niet tegen u in te nemen. Temeer daar ik in mijn laatste brief niet gezegd heb, dat er ook niet meer dan 400 gedrukt mogten worden.

Uw voorstel om het op den omslag te melden, komt mij beter voor dan om het in den text te voegen.

Waarom ik de titel ''Eerste meesterknecht'' achter mijn naam wilde hebben en geen hooge titel, berust op het volgende.

Domine Dyserinck en een paar officieren hebben mij verteld, dat [hij] mij voor een geletterde had gehouden en dat ik die geschiedenis met Piet Paaltjes verzonnen had. Maar zeide Ds Dyserinck: ''daar'' [zijde 4] ''ben je nouw af.'' Daar er nu bij de grenzen of in het buitenland menschen kunnen zijn die hetzelfde denken kunnen, kwam het mij goed voor dat de lieden terstond zouden weten dat zij met een werkman te doen hebben. Ik heb echter gezien dat UEd er nu maar liever niets op gezet heeft, enfin UEd moet het weten.

Maar nu een woord over de inleiding, die ik gisteravond omstreeks 10 uur ontving. Daarin komt naar mijn ongeleerd verstand een onjuistheid in voor. UEd zegt daar in dat het eerste gedeelte van het boek door Adela geschreven is. Ik kan er niets anders in vinden dan dat het onder toezigt van verschillende graven, op aanraden van Haar, van de wanden der burgten is afgeschreven. Is de lezing daaromtrent soms eenigszins duister zoo kan men dat toch daar uit opmaken, dat het voor de grevetmannen, ieder in zijn provintie gemakkelijk moest [zijde 5] vallen, dit, onder hun toezigt, door den schrijver van den burgt te laten afschrijven, als dat Adela, zulks gedaan zou hebben. Daar de burgt in de Linda oorden, op Walcheren enz. nog al een heel stuk van elkander afliggen om die zonder hulp van spoorwagens of stoomboten enz. te visiteeren. Weest daarom zoo goed, om dat nog eens, met bedaardheid na te lezen. Uw werk is van zulk een groote omvang en moeite geweest, dat het mij zou spijten als anderen die het oude fries niet kunnen lezen UED op een onnaauwkeurigheid konden betrappen, en daaruit gevolgtrekkingen zouden maken alsof er nog veel meer onnaauwkeurigheden in het boek konden staan.

En nu, waarde Heer! meen ik U al datgene geschreven te hebben wat ik aan het papier durf toe betrouwen. Sprak ik u echter [zijde 6] den een of anderen tijd nog eens dan zal ik er nog wel wat bij voegen, waaruit UEd zult kunnen opmaken dat ik UEd en den Heer Kuipers mijn volle vertrouwen schenk.

Ontvang dezen met de Uwen in gezondheid van uwen Dw. dienaar C. over de Linden.

=== 16-9-1872 / 34 (44) ===
[zijde 1] Waarde en zeer geleerde Heer!

Gisteravond ontving ik uw vel druk van de inleiding. Op bladzijde XVI dat juist bloot lag, las ik: ''“Alexander had de schepen aan de Indus gekocht of laten bouwen door de daar gevestigde afstammelingen van de Friesen, de geertmannen, en van hen scheepsvolk in dienst genomen, en aan het hoofd van deze bevond zich Friso.”'' Volgens mijn bescheiden mening moest dit Wichhirte zijn. De naam Friso komt eerst in de Grieksche wateren voor. Naar hetgeen ik ervan begrijp, was Friso wel een afstammeling der Friesen, maar geen Indiaan [Indiër], wel een Griek. Een vlootvoogd der Grieken. Zie 173. ''“Nu wilde Friso met alle mannen naar Friesland varen, waar hij vroeger geweest was.”'' Het komt mij voor, dat ware hij een [zijde 2] Indier geweest, dit geen plaats had kunnen vinden, tenzij hij, om daar te komen, een reis om Afrika of om Kaap Hoorn gedaan had.

Doch er is meer. [Blz.] 177. De Joniers baden uit aller naam of zij met ons mede varen mogten. ''“Friso die veel met de Joniers gevaren had, zeide ja; maar Wichhirte onze koning zeide neen. De Joniers (...)'' enz. ''Friso zeide: “Dat heb ik vaak zelf gedaan, en toch ben ik zoo Fryas als de vroomste van U.”''

Dat van U toont dunkt mij aan dat hij tot een ander soort Friesen behoorde...

[Blz.] 207. De jonge maagden zeiden: ''“Friso ken de ranken der Golen wier taal hij spreekt, enz. ook spotte hij met de wijze der oorlogstactiek der Friesen (...)”''

Daar ik nu voorzie dat er even goed een storm tegen u zal [zijde 4] opsteken, hetgeen mischien voor u wel aardig is, om een en ander eens op zijn plaats te zetten, zou ik toch niet gaarne willen dat zij u op een onjuistheid konden snappen.

Ontvang deze met de Uwen in gezondheid van uw dw. dienaar C. over de Linden.

=== 23-9-1872 / 35 (46) ===
[vanaf hier tot einde niet uit diskettebestanden maar m.b.v. verbeterde OCR ingevoerd]

Waarde en zeer geleerde Heer!

Gister heb ik uw antwoord op mijn bedenkingen omtrent Friso ontvangen, en... tot mijn genoegen geloof ik, dat UEd het pleit gewonnen hebt.

Gepasseerde dingsdag heb ik, op verzoek van een Luitenant ter zee Stein, die mij een week tevoren gevraagd had, een heer bij mij toegelaten om het handschrift te bezien. Die heer heeft naar zijn zeggen met UEd op studie gelegen. Zijn naam is Mr Eijck van Zuijlichem (zijn voornaam weet ik niet), wonende te Maartensdijk bij Utrecht. [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Frans_Nicolaas_Marius_Eyck_van_Zuylichem Frans N.M. Eyck van Zuylichem] 1806-1876]

Die heer sprak niet als domine Dysering [Dyserinck], maar zeer bescheiden, ofschoon hij toch niet naliet om te zeggen, dat Colmjon, Hettema, Winkler en anderen er den spot mee dreven.

Ik zeide, ja maar ik vond het aardig dat die lieden welke het niet konden vertalen, er nu om lagchen, dat vind ik niet eerlijk.

Ja, zeide hij, je moet rekenen de geleerden zijn allegaar een weinig pedant. Verder zeide hij dat de geleerden er over het algemeen aan twijfelen. Ik zeide hem, dat ik door al het geschrijf zelf had beginnen te gelooven dat het een verzonnen stuk was, maar dat ik daarna, door de kwestie van de paalwoningen, waaruit men besloot dat het na 53 [1853] geschreven moest zijn, ben terug gekomen, aangezien ik toch zelf wist dat ik het vroeger in mijn bezit had gehad.

Ja! zeide hij, het is raar! Ik weet niet wat ik ervan zeggen moet. Toen vroeg hij naar mijn grootvader en nadat ik hem daarvan ingelicht had zeide Hij: Uw familie waren dus gegoede menschen, zooals men dat noemt, maar overigens niets meer. Hetgeen ik natuurlijk beaamde.

De geleerden willen het echter niet voor echt erkennen, tenminste zij zijn er bang voor, want er is in de laatste jaren met die dingen zeer veel bedrog gepleegd. En nu vertelde Hij mij daar een heeleboel annecdotes van. Wat mij betreft, ik spreek daarover geen oordeel uit: “ik ben geen geleerde”. dit heeft Hij zeker wel 10 maal gezegd.

Toen sprak hij over het wonderbaarlijk dat de stijl zoo nieuw was. Ik zeide hem dat ik geleerden gesproken had, die zeiden dat het nog wonderbaarlijker zou zijn, als het anders was. Dat de spreektaal van het volk niet verandert, maar dat de schrijftaal, door de monniken en andere geleerden welke in vreemde talen doen, bedorven is geworden. Dit beaamde Hij ook ten deelen. Toen las Hij een geschreven getal — en zeide tegen de Luitenant, dat is compleet Engels er is alles in, Engelsch, Zweedsch, Deensch enz.

Daarop zeide ik: Mogelijk is het Friesch wel de moeder van al die talen, en volgens de geschiedenis van het handschrift daar is dat zoo. Ja! zeide Hij bedenkelijk. Het kon wel zijn. Het is wonderlijk, maar onmogelijk is het niet. Ook vertelde ik Hem van uw bevinding der dorpsnamen aan beide zijden van den Indus. Hij scheen er ook mee bekend dat daar een stam gewoond heeft die geheel verschillend van alle overige Indianen was. Zoo heeft Hij omstreeks een uur bij mij doorgebragt, en onder betuiging van dankbaarheid voor het genoegen dat ik hem verschaft had, ging hij oogenschijnlijk zeer voldaan heen. Hij wilde nog een fooi voor de meid neerleggen, dat ik hem natuurlijk niet toestond.

=== 28-9-1872 / 36 (47) ===
In haast op den werf.

Waarde en Zeer geleerde Heer!

Met deze zend ik U den brief van den Heer Eijck van Zuilichem in dank terug.

Maar nu heb ik een bede.

Het stoomschip de Citadel van Antwerpen gaat waarschijnlijk den 5 October naar Java. Daarmede wilde ik een en ander mede geven voor mijn zoon, de Machinist welke zich tegenwoordig in Oostindie bevind.

Als den Heer Kuiper nu zoo goed wilde zijn om te zorgen dat ik voor dien tijd één Exemplaar van het handschrift kreeg, dan zou hij mij een groot pleizier doen.

Verzoek hem dit s.v.p. voor uw dienstwillige dienaar C. over de Linden.

Nu iets anders. Op dezelfden dag heb ik u een Sigaren kist vol peeren gezonden, zoo ook aan de beiden Sideriussen, maar ik heb nog niets van de ontvangst gehoord. Nu vragen wij elkaar af zou het wel teregt zijn gekomen? Schipper Drijver heeft het aan het veerhuis voor Leeuwarden bezorgd.

Ontvangt dezen met de Uwen in gezondheid van Uw dw. dienaar

=== 2-10-1872 / 37 (48) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor de spoedige toezending van het boek.

Als de anderen gereed zijn, weest dan s.v.p. zoo goed een exemplaar bij den Heer W. Siderius, Mr Broodbakker in de Weerd te Leeuwarden en een bij den Heer H. Siderius, Mr. Schilder op de Laanen te Harlingen te laten bezorgen. Dan behoeven die boeken niet heen en weer te reizen. Als UEd mij de anderen stuurt, doet het dan niet met Van Gend en Loos. Zij hebben mij voor dit eene boek vijftig cents af genomen.

ZEd den Heer Kuiper weet daar zeker wel een beter weg op.

Nogmaals dank van Uw Edlens Dw. dienaar

=== 7-10-1872 / 38 (49) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Ik heb de boeken van ZEd den Heer Kuipers ontvangen. Zij zien er netjes uit.

Als ik u nu nog eens lastig mag vallen schrijf mij dan nu en dan wat de geleerde wereld nu van het Handschrift zegt. Geef mij zoo mogelijk de Couranten waar in hunne beoordeeling geschreven staat en zoo het in tijdschriften of boeken voorkomt geef mij dan s.v.p. die nommers op, dan kan ik ze hier meschien wel eens te lezen krijgen.

Schrijf mij ook s.v.p. hoe het met de vertaling van Mejuffrouw uwe Nicht in het Duitsch staat enz.

Ontvangt dezen met de uwen in gezondheid van Uw Dw dienaar

(Ik heb koors en oorpijn.)

[brief '''17-10-1872 / 39 (50)''' verplaatst naar '''II. Overig''']

=== 21-10-1872 / 40 (51) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Van eergisteravond, dat ik van Mijnheer Kuipers de tijding ontving dat vLB [[https://nl.wikipedia.org/wiki/Petrus_Abraham_Samuel_van_Limburg_Brouwer Petrus A.S. van Limburg Brouwer] 1829-1873] uw werk veroordeeld had en U door een spotprent had beledigd, heb ik niet goed kunnen slapen en ben ik niet goed te moeden geweest.

Gistermorgen ben ik naar de Marine Klub gegaen, om de Spectator zelf in oogenschouw te nemen. De praatjes die vLB verkoopt is bombast, dat niets beduid, en de prent is aardig als hij onder studenten moest dienen, maar voor mannen van kunde ! en dan tegenover u die op jaren is vind ik hem liederlijk gemeen.

Die vLB en zijn kliek schijnt het echter niet alleen op u gemunt te hebben, maar op alle Friezen. Tenminste rand hij hun nationaliteitsgevoel smerig aan.

Onder alle wraakzuchtige denkbeelden, die mij door het brein zijn gevlogen, is er een hetwelk hoe langer hoe meer omvang verkrijgt.

Ik onderwerp het aan uw beter oordeel, omdat ik weet dat, als Gij het goed mogt vinden, Gij ook in staat zijt er een goed gevolg aan te geven. Zie hier mijn plan.

Gijlieden bezit een openbaar Friesch genootschap, waarvan ik de werking — mogelijk ten onregte — als negatief beschouw. Dit genootschap moest zich op de aanleering der oude Friesche taal toeleggen. Maar dan wilde ik er nog een geheim genootschap bij hebben, hetwelk zich ten doel stelde het Friesche element meer uitbreiding te geven. Zulk een genootschap konden zich bij voorbeeld Adelas folgers noemen!

Om het Friesche element meer uitbreiding te geven, moest het iedere hoeve die er door sterfgeval om de grenzen van Friesland te koop kwamen, zien magtig te worden. Op die hoeve moest het een flinke eerlijke volbloed Friesche boer plaatsen die het door vlijt tot het zijnen kon maken, enz. ook bij de stemming voor de gemeentenraden of volksvertegenwoordigers kon zulk een genootschap veel dienst bewijzen. Wilde men daar echter toe overgaan, dan zou men dat zeer behoedzaam moeten doen en vooral goed toe moeten zien dat men volbloed Friesche leden kreeg, enz.

Wanneer mijn wraakplan doorging, dan konden de andere Nederlandsche boeren naar Amerika gaan en de Friesche boeren hier blijven om het erf in te nemen, hetwelk hen toebehoort.

Komt mijn plan u te gek voor, neem het mij dan niet kwalijk.

Met achting groet ik u en noem mij U dw dienaar

=== 27-10-1872 / 41 (52) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

In de Heldersche Courant van den 25 October heeft men het stuk van Fr. uit de Leeuwarder Courant overgenomen. Ik hoor er ook lang zoo slim niet mee spotten als toen alleen het Verslag bekend was.

Het stuk van vLB schijnt alzoo veel te hebben bengaalsch vuur hetwelk alles op een schitterende wijze verkeerd couleert — en u daarna in het duister laat. Als UEd weer wat weet, weest dan zoo goed het mij dalijk te melden.

=== 28-11-1872 / 42 (54) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!

Heden middag bij het naar huis gaan, dacht ik, ik zal den Heer Ottema eens een brief schrijven waarin ik Hem zal feliciteren met de uitgave van het oera Linda boek. En zie daar! Bij mijne tehuiskomst vond ik een geschenk, mij door u en door den heer Kuipers vereerd, waarvoor ik u beiden hartelijk bedank. Het werk is keurig uitgevoerd.

Ik moet er echter bijvoegen dat ik met het geschenk “zoo als het mij daar is gezonden” maar half tevreden ben. Ik had u namelijk bij de uitgave van het boek zoo vriendelijk verzocht mij nu en dan eens te schrijven, wat die en gene geleerde er al zoo van zeide. Alle avonden blijf ik zoo lang op totdat de brievenbestelter voorbij is, maar ik wacht nog altoos te vergeefsch.

Noch van de gevoelens van mijnheer de Waal — noch van de duitsche of deensche geleerden, noch van iemand hoe ook genaamd heeft UE mij iets medegedeeld, enz.

Ik zal dus maar doen of ik na deze middag niets ontvangen heb en u met de uitgaaf van het boek filiciteeren.

De rede van die filicitatie is deze, dat de weinige geleerden die hier zijn er zeer meê ingenomen zijn. Verleden week had ik hier een onderwijzer in de Fransche taal — Mijnheer Goubé — van de school die hier den dienst van hogerburgerschool verrigt. Hij wist geen woorden genoeg om het te prijzen, en hij bejammerde het maar dat het niet genoeg in andere talen overgezet en verspreid werd. Ik geloof aan Hem genoeg begrepen te hebben dat, zoo hij daartoe verlof had, hij het wel in de Fransche taal zou willen overzetten.

Van dezen week had ik een andere specialiteit van dezelfde school — in de wiskunde — bij mij, deze scheen het boek genoegzaam van buiten geleerd te hebben. Ook hij kon geen woorden genoeg vinden om de eenvoudige, degelijke en zedelijke inhoud van het boek te roemen. Onder andere zeide Hij:<blockquote>''“Toen ik het boek voor het eerst las, was het mij alsof iemand mij op een heete dag een glas goed koel water gaf. Want alles is zoo frisch, zoo oorspronkelijk, zoo echt, als ik in langen tijd geen boek heb aangetroffen. Ik lees veel, maar al wat men voor nieuw uitgeeft, is meestal opgewarmde oude kost. Komt er een nieuw denkbeeld in voor dan wordt dat zoo lang uitgesponnen, dat het ten laatste al zijn waarde verliest.”''</blockquote>Over de beoordeeling van v.L.B. sprekende, zeide Hij:<blockquote>''“Enkel jaloezie. Ik heb altoos veel met v.L.B. opgehad, maar door deze falsche beoordeeling is hij zeer in mijn achting gedaald. Dat boek zal zijn weg wel vinden. De tegenstand die het ontmoet ligt daarin, dat men hetgeen men geleerd heeft, niet zoo spoedig voor onjuist kan houden, maar ik houd mij verzekerd dat, eer twintig jaar verloopen zijn de jongere geschiedschrijvers er uit zullen putten. Was ik zoo wel voor de geschiedenis als ik nu voor de wiskunde ben, dan zou ik er dadelijk uit putten enz.”''</blockquote>Mijn Hoofdingenieur, den Heer Jansen, een streng Catoliek, van wien ik een zeer afkeurenswaardig oordeel verwacht had, vond het zoo mooi dat hij zegt “al was het geheel verzonnen dan was het nog mooi!” De Kolonel, onze Equipagemeester en diens vrouw vinden het prachtig, en van twijfel aan de echtheid is geen sprake. Behalve meschien bij dominé Dysering [Dyserinck], die welligt mogelijk het wachtwoord uit Leiden heeft, geloof ik dat er hier niemand is die tegen de echtheid oposeert.

Wanneer het UEd mogelijk is, zend mij dan eenige inligting omtrent het beeld of runnenschrift van die rotting. Ik kan er volstrekt geen wijs uit worden.

UEd en den heer Kuipers ontvangt dezen in gezondheid van

=== 1-1-1873 / 43 (55) ===
Waarde en Zeer geleerde Heer!!

Wij wenschen u en de uwen veel zegen en vooral genoegen in het nieuw begonnen jaar, en met het oog op de vele studie en moeite enz die u het oera Linda bok gekost hebben, wensch ik van harte dat u van de beoordeelaars in het buitenland, die mogelijk minder jaloezie koesteren, zoo veel pleizier zult hebben, als de geleerden van hier getracht hebben u verdriet aan te doen.

Den Heer Roël eerste officier op de Java — een lid van een voorname Familie uit den Haag — heeft mij op den werf aangesproken. Hij had het boek gelezen en het heel mooi gevonden. Verder hield hij mij wel een half uur aan de praat — hoe ik eraan gekomen was en op welke wijs het in uwe handen was geraakt. Toen ik hem dit alles verteld had bedankte hij mij en zeide dat het zoo belangrijk voor de geschiedenis was, dat in meer talen uitgegeven moest worden, dan zou het ook wel tegenstand ontmoeten, maar die zou eindelijk even goed ophouden, als zij hier opgehouden heeft.

Dit bezoek doet mij vermoeden dat er in den Haag en elders toch meer over gesproken en belang in gesteld wordt als uwe tegenwerkers wel zouden wenschen.

Ontvangt deze in gezonheid en weest verzekerd van mijne Hoogachting.

P.S. Als UEd den Heer Kuipers spreekt groet hem dan hartelijk van mij.

A Dieu

<big>WÁK</big>

=== 28-1-1873 / 44 (56) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Eérgister ontving ik een open brief van den Heer J. [Jan] [https://www.bund-lemgo.de/download/DoornkaatKoolman_Jan_II.pdf ten Doornkaat Koolman] [1815-1889, taalkundige, schreef in 1873: [https://books.google.nl/books?id=rHtWAAAAcAAJ Open brief aan den heer dr. J.G. Ottema], den bewerker en vertaaler van het ‘Oera Linda bok’ te Leeuwarden].

Ik was er blijd mede; maar ik kan er de bedoeling niet van begrijpen. Was die brief gemaakt om UEd eenigermate te helpen, dan behoefde ZEd die brief niet publiek te maken, tenzij die mijnheer zoo pedant is om in de eer van de vertaling te willen deelen. “Helder mij dat s.v.p. eens op.”

Is het daarentegen met uw medeweten geschied, met het doel om de zaak nog eens op te wakkeren, dan zou ik wel de permissie willen hebben, die brief door een uitgever te laten drukken en annonceren. Kan dat niet, weest dan zoo goed mij nog een dozijn van die brieven [rest ontbreekt in verz. Luitse]

=== na 5-2-1873 / 45 (57) m ===
Wel Edele en zeer Geleerde Heer!

den 3 l.l. ontving ik de volgende brief:<blockquote>Rotterdam, den 1 Februari [1873].

Den Heer C. over de Linden, aan den Helder (eerste meesterknecht bij Rijks Marine werf)

Met ongewone belangstelling heb ik kennis genomen van een werk: Thet oera Linda bok, wat een afdruk zou zijn van een handschrift dat in uw bezit zou zijn en afkomstig van de aloudste tijden van Friesland. Het zoude mij hoogst aangenaam zijn iets naders aangaande dat werk te vernemen. Is het van de geleerde[n] volkomen uitgemaakt dat dit handschrift op geen vervalsching berust ! en is het geoorloofd dit als een wezenlijk oorspronkelijk document te beschouwen. Het zou mij hoogst aangenaam zijn dienaangaande iets te vernemen en ik blijf intusschen met de meeste hoogachting UEd dienaar [https://hdl.handle.net/21.12133/5488DF15AF3247569557CA01CF1C136C Edmond van Geertruijen].</blockquote>Daaraan heb ik haar klein voldaan. Ik weet niet meer of ik u al die byzonderheden heb meê gedeeld. Maar in mijn kinderjaren ging ik jaarlijks naar Enkhuizen voor pleizier. Mijn Grootvader, in wiens tuin ik dan naar hartenlust vruchten mogt plukken. Terwijl ik [zijde 2] hier [in den Helder] was komen wonen, was mijn moeder weder naar Enkhuizen gegaan. Daar zocht ik haar nu en dan benevens mijn familie op. Zoo kwam ik in 7- of ’48 (1848) bij mijn tante Aafje, die na Grootvaders en Grootmoeders dood bewoonster van zijn huis en tuin was gebleven. Het was september en de Sint-louwers peren hingen rijp aan de boomen. Ik zag er drie aan een lage tak hangen, en zeide: sedert Grootvaders dood heb ik niet meer van de peren geproefd, mag ik die hebben? Zij stond dit toe, en zeide verder: Je spreekt: daar van je grootvader, ik heb nog wat voor je. Hendrik (zoo heette haar eerste man) wou niet hebben dat ik ’t je gaf, maar Koops weet er niet van. Zoo kreeg ik het handschrift. Jaarlijks ging ik met verlof. In een Logement te Amsterdam trof ik den Heer Siderius uit Harlingen die met zijne vrouw naar provesor Donder was geweest. Zij spraken van de stoomboot om naar Harlingen te gaan, ik dacht wat donder, ze zeggen dat je van Friesche afkomst bent, en na overal zoo wat in de wereld geweest te zijn diende je dan Friesland ook wel eens te zien. Ik ging dan met hen mede, logeerde bij hen, en het gesprek kwam over het handschrift, dat ik niet vertalen kon. Siderius zeide dan moet ge het maar eens sturen. Wij hebben hier een schoolmeester, eene mijnheer Jansen, die is zoo verduveld knap in dat oude Fries; die zal ’t je wel gouw vertalen.- Mijn tante stierf in ’49 dat alles is zoo zonderbaar dat ik aan de rotterdamsche heer schreef, dat als ik aan voorbeschikking durfde geloven ik het hier voor houden moest, want na mijn tantes dood was het handschrift onder de familie Reuvers of in handen van Koops geraakt. Daarop luid het antwoord hetwelk gij onder in de volgende brief zult lezen. —<blockquote>Rotterdam 5 February 1873.

Den Heer C. over de Linden, Helder.

Met buitengewoon veel genoegen las ik uwe vriendelijke letteren. Ik twijfel geen oogenblik meer aan de oorspronkelijkheid [zijde 3] van het geschrift, want ik acht u volkomen buiten staat om een dergelijk belangrijk document te hebben gefabriceerd en nog veel minder met opzet een soortgelijk stuk in de wereld te brengen, daar u geen geldelijk voordeel daarbij hebt beoogd. Ik lees dat oera Linda bok nu voor de tweede maal en zal het waarschijnlijk nog 10-20 maal lezen. Het is zoo belangrijk, dat ik mij niet herinner dat eenig stuk zoo beduidend in de laatste 300 jaren is opgespoord.

Mijn ambacht is Effecten Handelaar; maar uit liefhebberij doe ik veel aan studie en als ik tijd heb kom ik bepaald in den Helder om het handschrift eens te kijken. Laat het u maar niet aftrochelen, maar houd het goed in een brandkist bewaard en vooral zend geen katerntjes meer over de post naar vreemde menschen.

Met der tijd kan dit stuk zeer groote geldswaarde krijgen, zoo haast algemeen in Europa aan de autenticiteit geloof zal worden geslagen. Vooralsnog gelooft men daaraan niet en de geleerden zullen nog lang elkander in de haren zitten, alorens zij het er over eens zullen worden. Mogt u zonder kinderen zijn aan wie u het zeer sekuur kunt toevertrouwen, geef het dan in bewaring aan de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, of verkoop het zoo goed mogelijk, want het is beter dat het goed worde verkocht dan dat het verloren ga.

Laat het niet zoek raken.

Ik hecht veel aan dit handschrift om geheel andere redenen dan de geleerden — die ik nader zal ontwikkelen. Zij.zijn van godsdienstigen aard. Dit boek bewijst veel der waarheden die in den Bijbel en in de Openbaring opgesloten liggen, uit zijn overeenkomst met andere oude handschriften van andere volken.

[zijde 4] U zal zeker wel op Texel bekend zijn. Kan u daar niet eens laten onderzoeken of van de Burgt nog iets bestaat en vooral eens bij de boeren laten informeren of daar nergens geen andere oude handschriften bewaard leggen! Ingeval nog een of twee soortgelijke geschriften ergens te vinden waren zoude u handschrift een nog hoogere waarde verkrijgen. Gelieve eens te trachten op het Eiland Texel te laten informeren van deskundigen naar bovenstaand en mij dit dan te berigten.

Zeer gaarne blijf ik op de hoogte van alles wat betrekking heeft op het handschrift, want ik geloof het een zeer groote toekomst heeft. U spreekt van voorbeschikking maar in het bewaard blijven van dit document ligt een voorbeschikking.

Met achting Edmund [van] Geertruijen.</blockquote>[weer aan Ottema:] Wat dunkt u Waarde Heer!

Zou dat alles ernst wezen? Zou dien effecte handelaar mijn handschrift ook als een effecte in spe beschouwen? Zou het een dweeper zijn? Maar vooral zou u door de een of ander van uwe kennissen niet aan de weet kunnen komen wat het eigenlijk voor een Mijnheer is. Meent hij alles wat hij zegt dan mag men hem gerust onder de grootste bedonderaars rekenen.

In alte gevalten veracht ik van u wat u er over denkt.

Na vriendelijke groete noem ik mij als altoos met achting Uw dienstwillige dienaar C. over de Linden.

PS. De heer Kuipers zal deze brief ook wel [willen lezen].

=== 1-9-1873 / 46 (58) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Hartelijk dank voor uw brief van den 27 Augustus l.l.

Ds. Reitsma heeft zich goed gehouden; het staat al in de Heldersche Courant en ik ben benieuwd wat de Heldersche wereld er van zeggen zal.

Den Heer Hugenholts heeft uw schrijvwerk ontvangen. Zij zitten te studeren of zij u ook op eene onjuistheid kunnen betrappen, maar zij hebben er nog geen een kunnen vinden. U moet het compliment van hun hebben. —

Hij heeft mij verteld dat u nog altoos met het oera Linda bok bezig zijt. Hoe staat het met uw woordenboek en hoe maakt het uwe geëerde Nicht met de duitsche vertaling? En hoe is de voordragt van den Heer Reitsma door de Leeuwarder geleerden opgenomen? Als de Spectator er weder iets van te zeggen heeft, schrijf het mij dan s.v.p.

Nieuws is hier niet dan dat ik met de Rematiek in mijn voeten te huis moet blijven, vandaag voor het eerst. Ik hoop maar dat het spoedig zal beteren, want ik heb niet graag een ander in mijn werk.

Geen nieuws, of verzoeken meer hebbende wensch ik u gezondheid en noem mij met hoogachting

=== 15-9-1873 / 47 (59) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Terwijl ik met een rematiek been veroordeeld ben thuis te blijven, hield er vrijdag l.l. een open rijtuig voor mijn deur stil. Daar houd een rijtuig voor de deur stil, zeide mijne vrouw, er zitten vreemde heeren in, wat zouden die moeten? Wij hadden echter geen tijd om daar lang over te praten eer de bel overging. Toen mijn vrouw de deur geopend had trad een der heeren binnen. Ben ik hier teregt bij den heer over de Linden? Toen ik Hem daarvan de verzekering gegeven had, zeide Hij verder: Ik kom uit Groningen en wenschte het handschrift wel eens te zien. Is U dan Domine Reitsma?

“Nee ik ben professor in de theologie. Mijnheer Reitsma heeft een mooi stuk over het Handschrift geschreven en voorgelezen, waarin Hij de deugdelijkheid van het handschrift mijns inziens grondig bewezen heeft. Een gedeelte heeft hij daarna voorgelezen in het Friesch genootschap, en het andere gedeelte in een gesloten gezelschap, waarbij ik ook tegenwoordig was, maar dat was al even degelijk als het ander. Hij zal het later ook in de vergadering van het Friesche genootschap voorlezen en daar hij mijns inziens de echtheid van het stuk bewezen heeft, wilde ik het ook eens zien.”

ZEd heeft het dan ook met atentie bekeken. Terwijl Hij bezig was kwam mijn doctoor. Na met dezen ook over het handschrift gesproken te hebben zeide Hij eindelijk: Aangezien er van paalwoningen uit Zwitserland in staat, moest dit stuk, wanneer het valsch was, nog zeer jong zijn, maar nu vraag ik u: wie zou in staat geweest zijn om een stuk, zoo als dit hier voor ons leidt, na ’53 te maken?

Nadat ZEd nog lang met mij gesproken hadt, hoe ik er aan kwam, en op welke wijze het in uwe handen was geraakt, zeide Hij: het is een geluk dat het in handen van den Heer Ottema gekomen is. Mijnheer Ottema is een eerlijk man, en een man die voor die taak berekend was. Hij is niet alleen zeer knap in het ouden Fries, maar hij is een geleerd man, ja ik houd hem voor een van de geleerdste die ik ken.

Toen zijn Edelen weg ging gaf hij mij zijn kaartje en wie denkt UEd nu dat het was?

P. Hofstede de Groot.

Na u dit nieuws medegedeeld te hebben zalt UEd mij toch ook wel eens schrijven: hoe het met uw woordenboek en met de duitsche vertaling van Mejuffrouw uwEd Nicht staat.

P.S. ZEd verwonderde er zich over dat hier aan de noordhoek zoo dicht bij de zee alles zoo frisch groen staat.

Hiermede groet ik u hartelijk en na u een bestendig welzijn toegewenscht te hebben noem ik mij met hoogachting

VEd dienstwillige dienaar C. over de Linden.

[P.S.] Als mijnheer Reitsma zijn speech gehouden heeft zal UEd het mij wel schrijven en als zijn verhandeling in druk komt moet den heer Kuipers mij vier exempl aren toezenden. Zoo Hij wil.

=== 26-10-1873 / 48 (60) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Uw brief met bijliggende verslagen omtrent de redevoering van Ds Reitsma heb ik met genoegen gelezen. Zoo mede dat u er nog wat boter bij zult doen. De punten welke u mij in uw brief genoemd hebt komen mij zeer belangrijk voor en als u deze met tackt ingekleed hebt zullen zij mijns inziens wel overtuigend zijn.

Nu iets anders dat mij al lang op de leden gelegen heeft, maar waarmede ik niet best voor den dag heb durven komen, uit vreze dat u het kwalijk zoudt nemen.

Aan een neef van mij die bode op het stadhuis te Enkhuizen is, heb ik een exemplaar van het oera Linda bok present gegeven. Deze heeft het aan de heren van [zijde 2] het stadhuis enz. uitgeleend. Een van die heren heeft hem de opmerking gemaakt, dat de aldegamuede (zie bladzijde 71 en 73) niet Ouddorp bij Alkmaar, maar het Oudergouw bij Enkhuizen moet zijn, een vliet vlak achter de stad die tegenwoordig droog wordt gemaakt. (Zij is drie palen dat is een half tij drie uren van Medeasblik gelegen.)

Bij de feestviering te Enkhuizen zat mijne Nicht Aafje vergezeld van andere maagden op een zegenwagen. Die stedemaagd, de Hollandsche maagd en andere maagden van dat soort doen mij denken aan de burgtmaagden. Zoude dit nog een voortzetting in de traditie van de oude burgmaagden kunnen wezen. Zoo ja, dan kunt U er welligt met goed gevolg op wijzen.

UEdele komt er al weder op terug om eenig bladzijden van mijn [zijde 3] Handschrift te mogen hebben. Nu ik ze naar al het rondzwerven dat zij gedaan hebben mede alle bij elkander heb kunt u wel begrijpen dat ik er zeer tegen op zie weder te laten uitvliegen. Wanneer het echter voor eene korte en bepaalde tijd is, wil ik u het laatste katerntje nog wel eens aangetekend over den post zenden. Want wij worden beiden al wat oud om veel in den toekomst te bouwen bij een eventueel verscheiden van u of van mij zouden de blaadjes waaruit het geheel bestaat wel eens van elkander af kunnen geraken en dit zou mij om de zaak erg spijten.

Ik verbeeld mij dat al hetgeen in het oera Linda bok geschreven staat nog wel iets in de schaal der toekomst kan leggen en daarom moeten zij door eendragt en zamen blijven sterk zijn.

[zijde 4] In den brief van Ds. Reitsma vind ik deze uitdrukking: ''“En wat het karakteristieke onderscheid tusschen Fryja’s volk en de andere Rijken vooral bestond in erkenning van persoonlijke vrijheid aan de eene en onderwerping aan het gezag aan éénen despotische aan de andere zijde, enz.”'' Van deze opmerking heb ik niets in de Friesche Courant of in uw gedrukte blaadjes vernomen. Heeft ZEd dat overgeslagen dan kon UEd daar nog op wijzen. De Friezen en de Nederlanders over het algemeen zijn nog al op persoonlijke vrijheid gesteld.

En nu waarde Heer, wensch ik u en de uwen van harte gezondheid en al wat goed is en noem mij als altijd uw zeer dienstwillige dienaar

=== 8-12-1873 / 49 (61) ===
Waarde en zeer geleerde Heer

Ik heb het niet geweten, maar daar UEd er mij attent op maakt, wensch ik u veel geluk met uwe verjaardag, en hoop dat u de jaren welke God u nog wil laten leven met al die genoegens mag door brengen welke een sterveling genieten kan. Verder zeg ik u hartelijk dank voor uw boekje en als den Heer Kuiper woord houdt zal ik verscheiden menschen een pleizier kunnen doen. Die aanteekeningen zijn zeker van U en U kan mij zeker gelooven dat ik uw geleerdheid bewonder. Ik noem het zoo iets om van al die schrijvers uit Griekenland en Rome maar zoo te weten wat zij ten voordeelen van het oera Linda bok te boek hebben gesteld. Onwillekeurig [zijde 2] denk ik bij het lezen aan de woorden van professor Hofstede de Groot, die mij zeide: dat u niet alleen knap was in de oude Friesche taal, maar dat u een der geleerdste mannen is die Hij kent.

Ik ben bij al mijne blijdschap echter moeyelijk te vreden te stellen. U zal mij namelijk nog altoos zeggen of Ds. Reitsma zijn verhandeling in het licht zal geven. Mij dunkt als die verhandeling zoo op pooten staat als mijnheer Hofstede de Groot mij gezegd heeft, welke die in een gesltooten gezelschap van geleerden heeft hooren voorlezen, dan zou het wel de moeite waard zijn, omdat er dan zoo veel honderden zouden zijn welke er mede bekend werden als er nu individuen zijn. Op het oogenblik zit ik op mijn kantoor want wij werken tot des avonds 10 uur om de Java klaar te maken, welke het volk enz. van de Kaap moet halen, daar de Djambie [zijde 3] de reis naar Holland niet kan vervolgen.

Geen bijzonders meer hebbende wensch ik u en de uwe gezondheid en noem mij van harte UEd dienstwillige dienaar C. over de Linden.

P.S. Dat ik mogelijk van Friso afstam, heeft u wel gedaan maar onvermeld te laten, ik beoog geen zelfsverheffing, als de waarheid triomfeerd en men overtuigd zal zijn dat onze friesche voorouders geen wilden waren en in vele opzigten beter wetten hadden dan wij nu hebben ben ik dubbel te vreden.

De uwen.

=== 1-1-1874 / 50 (62) ===
Waarde en zeer geleerde Her!

Ik wensch u veel zegen in het nieuw begonnen jaar. Ik weet niet of UEd in het verloopen jaar veel genoegen heb gehad, maar zoo u ongenoegen hebt gehadt dan hoop ik dat zij even min zullen terug keren als de dagen die vervlogen zijn.

Gepasseerde maandag is dominé Pool en den heer Vermeulen bij mij geweest om het handschrift te zien, maar daar ik ’s avonds tot 10 uur moet werken, was ik niet te huis. Hij schijnt bezitter van het boek te zijn ten minsten hij vertelde mijne vrouw dat hij het met pleizier las. Uwe aanteekeningen vindt men algemeen mooi. Nu dat zijn zij dan ook en ik twijfel niet of uwe verdiging die U schriftelijk zult geven zal wel even interessant zijn. Ik ben er al nieuwsgierig naar.

Wanneer ik zoo bedenk wat al praatjes en geschrijf dat oera Linda bok heeft uitgelokt dan moet ik u dikwijls beklagen omdat het aangename toch nooit tegen het onaangename gesnap kan opwegen en UEd er niet de minste financieele voordeelen van hebt gehadt.

Het Katerntje van het handschrift kan u zoo lang houden als u het noodig heeft voor de goede zaak.

Wensch den Heer Kuipers veel zegen voor mij en ontvangt dezen in gezondheid van uw welmenende dienaar C. over de Linden.

=== 8-1-1874 / 51 (63) ===
Waarde en zeer geleerde Heer!

Heden morgen heeft den Ingenieur Turk mij over mijn handschrift gesproken en mij gezegd dat hij iemand wist die er wel 1000 pond voor zouw willen geven. Wij hadden juist over geld gesproken en toen had ik hem gezegd: ik ben toch arm en zal ook nooit rijk worden. Als [je] toch arm bent, heeft hij gezegd, dan is 1000 lb toch wel iets om over te denken. Ik zeide, ja ik ben wel niet rijk maar toch nog te rijk om het voor een appel of een ei te verkoopen.

Ik verbeeld mij, repliceerde hij hier op, dat 12000 gulden toch geen appel of een ei is, enfijn practiceer er nog maar eens over. Dit heb ik gedaan en ik kan niet anders zeggen, als dat mij die 12000 wel aanstaan. Ik ben echter bang dat er naderhand iemand komt die zal zeggen, het spijt mij want, als ik geweten had dat je het wilde verkoopen, dan had ik er wel 2000 lb voor willen geven. Daar UEd nu buiten het spel staat en heel wat meer ervaring in die zaken heeft, wilde ik gaarne dat UEd mij eens rade, hoe ik mij in deze zaak gedragen moet.

Ontvang dezen in gezondheid van uw toegenegen C. over de Linden.

=== 27-1-1874 / 52 (64) ===
Waarde en Zeer Geleerde Heer!

De reden waarom ik u niet eerder geantwoord heb is daar in gelegen dat ik niets degelijks heb kunnen antwoorden. Omdat mijn hoofd niet goed is. Ik heb namelijk rematiek in mijn hoofd. Geen kwaal waarmede te spotten valt, en die mij zoo maakt dat ik niet weet wat of ik moet doen. Wat de zaak betreft daar mede is het nog altoos stationair. Ik heb den Heer Turk gezegd dat dien heer het handschrift voor 1000 lb kan krijgen, maar hij heeft mij geantwoord dat den heer naar Engeland is. Ik zal dus mijn tijd moeten afwachten.

Ik weet ook niet waar het goed voor is. Wat mijne positie aangaat die is alles behalve voordeelig, men wil mij namelijk pensioneren, iets waarin ik [zijde 2] nog geen zin heb, maar waarin ik toch zal moeten berusten. Zoo ik niet wil dat zij het soms nog erger maken.

Enfijn ik zal mijn zaak aan God overgeven zoo doen de vromen meen ik ook. Intusschen zou ik toch wel willen dat u mij het laatste katerntje gouw stuurde want als ik het handschrift verkoopen wil dan dien ik het ook te hebben en nu waarde Heer ik twijfel niet of UEd zult het mij spoedig doen geworden en hier in berustende noem ik mij als altijd uw toegenegen C. over de Linden.

Vaarwel. Mijn vrouw laat u hartelijk groeten, en wij beiden groeten Mevrouw uw Nicht.

=== 30-1-1874 / 53 (65) ===
Heden [vrijdag] morgen 11½ uur heb ik Het handschrift van het postkantoor afgehaald. Alles was in orde...

Hiermede zijn wij echter nog niet aan het einde. Ik zou echter gaarne van u vernemen wat of die photografien te beduiden hebben en ook willen weten. Wat ik eigenlijk nog meer zou willen weten want mijn hoofd loopt om van de rumatiek. Daar mij dit nu echter niet te binnen wil vallen zoo groet ik VEd vriendelijk en noem mij als altijd uw zeer dienstwillige dienaar en vriend C. over de Linden

Met dezen beken ik niets meer van het Handschrift te vorderen te hebben.

C. over de Linden.

== III. Overig ==

=== 8-9-1871 (nummer?) ===
Brief aan [[Montanus Hettema|'''M. Hettema''']] (minuut), op te zoeken bij Tresoar.

=== 26-10-1871 / 15 (20) ===
[ontwerp? bevat veel doorhalingen/ wijzigingen; door wie achteraf gedateerd? Stempel Tresoar: 20, nummer Luitse: 15]

Over het boek der Adela’s volgers.

Ik ondergetekende verklaar, dat bovengemeld boek niet na 1853 door Piet Paaltjes of door een anderen geleerden piet gemaakt is.

Durfde ik mijn geheugen zoo zeer verdenken, dan zou ik veeleer geloven, dat mijn vader, die in 1837 het tijdelijke met het eeuwige verwisselde, het mij op een goeden dag, met passende toespraak had ter hand gesteld. Zoo had het ten minste behooren te zijn. Ik ontving het echter van mijn tante, die eerst in 1849 stierf, met de eenvoudige toepraak, dat zij het op verlangen van mijn Grootvader zoo lang had moeten bewaren totdat ik oud en wijs genoeg zou zijn, om er prijs op te stellen.

Dat deze verklaring geen bewijs is, voor hen, die met mij en mijn geheugen niets te maken hebben, begrijp ik volkomen. Met zwart op wit kan ik echter bewijzen, dat Dr. Eelco Verwijs, na inzage van het eerste gedeelte van het boek, mij het volgende schreef:<blockquote>“En daar ontvang ik uwe mij zoo hoogst welkome bezending, waardoor mij de echtheid onwederleggelijk werd bewezen, en waarvoor ik u hartelijk dank zeg.”</blockquote>Na de ontvangst van een andere bezending schreef ZEd mij:<blockquote>“Is het bewuste handschrift een ‘heiligdom’ in uw familie, zoo ja, vergun mij dan de openbaarmaking; zoo neen, mag ik dan in mijne kwaliteit als archivaris er met den Commissaris des Konings en Gedeputeerden over spreken en hun een voorstel doen met U te onderhandelen over de overname? Vergeef mij die vraag, enz.”</blockquote>Wat de Heer Dr. Ottema van het boek denkt, bewijst zijn verslag. Het eenige verschil van gevoelen dat ik bij beide heeren bespeur, is dat de Heer Ottema het voor het door Hiddo oera Linda geschreven boek houdt en de Heer Eelco Verwijs meent dat het meermalen overgeschreven is.

Wat het geschil tusschen de Heren Ottema en Colmjon aangaat, ieder hunner kan van diens standpunt gelijk hebben, doch het verschil van meening wordt door het volgende geheel opgehelderd. Hebben onze voorouders destijds zoo veel op de Middellandsche Zee gevaren, dan kunnen zij niet alleen Latijnsche namen, zelfs al eenige Arabische en Afrikaansche woorden gebezigd hebben. Dat G. Japicks en de Friesche boeren die niet gebruiken, bewijst niets, daar men in de zeeplaatsen allerhande vreemde woorden bezigt, die men op het platte land en in binnenste steden niet hoort. En nu de hoofdzaak. Daar mijne nieuwsgierigheid en die mijner zonen door de vertaling van den Heer Dr. Ottema voldaan is, komt het er voor mij minder op aan, wat de geleerden er van denken, die het boek niet gezien hebben. Maar ! — bij het lezen bemerk ik, dat het boek, voor zooveel er van het geheel nog over is, wel door de Over de Lindens bewaard is, doch dat het niet voor hen, maar voor de blanke Europesche bevolking geschreven is: Omdat de Heidensche volken met hunne priesters destijds uit Azië, ten noorden over Zweeden en ten zuiden over Frankrijk, in Europa drongen, en door list en geweld alles vernielden en zoek maakten, wat de overwonnenen aan hunne verloren vrijheid kon herinneren.

Of de geschiedenissen daarin te boek gesteld nu even onwaarschijnlijk is, als die der Aziatische en Afrikaansche volken, laat ik in het midden, maar ik geloof toch, dat het zeer ondankbaar van ons zijn zou, haar overboord te werpen, terwijl men die van vreemden, met vele kosten in eere houdt.

Helder, 26 October 1871. — C. over de Linden.

=== 17-10-1872 / 39 (50) ===
aan '''J. van Loon Jzn.''', Lid. Gedep. Staten Friesland: zie in ''[[1908 Nog iets nieuws|Nog iets nieuws...]]'' van J.T. Eekhoff (1908)

=== 24-6-1873 ===
aan [[Hermanus Siderius|'''H. Siderius''']], zie '''JJK 171'''
[[Category:Briefwissellingen]] [[Category:Sources_Dutch]]

1871 Hettema in LC

2026-05-18T09:00:12Z

Jan:

Mr. [[Montanus Hettema|M. Hettema]] in: Leeuwarder Courant, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586164:mpeg21:a0060 dinsdag 5 september 1871, blz 5 (bijvoegsel)] (JJK 5)

'''<big>Oud Friesch handschrift,</big>'''

'''in het bezit van den Heer C. Over de Linden te Helder.'''

Bij mijne tehuiskomst van mijn jaarlijksch uitstapje,<ref>Uit brief [[Brieven Ottema|Ottema aan Cornelis]] d.d. 25-8 blijkt dat Hettema (o.a.) in Schagen was.</ref> op den eersten Augustus, vond ik, onder andere, op mijne tafel, ''“Verslag omtrent een overoud Handschrift bij het Friesch Genootschap, uitgebracht door'' Dr. [[Jan G. Ottema|J.G. Ottema]]”; op den omslag vond ik mijn naam. Ik begreep dus dat mij dit door den verslaggever ten geschenke gegeven was.

Als uitgever van de tot nu toe bekende Handschriften in de Friesche Taal, van de oude Friesche wetten, die ik met uitzondering van het ''Asegabuch'', dat ik evenwel te ''Oldenburg'' doorbladerd heb en de ''Willküren der Brocmänner'', — alle in het oorspronkelijke bij de uitgave gebruikt heb, trok dit verslag, na het gelezen en herlezen te hebben mijne bijzondere aandacht, zoodat ik den Heer O. bij brief van 6 Augustus in de eerste plaats voor het geschenk mijnen dank betuigde en verder vroeg, om, zoo mogelijk, dat Handschrift in het origineel ter inzage te mogen hebben.

Dientengevolge had ik het genoegen den Heer O. den volgenden morgen bij mij te zien, die mij te kennen gaf, dat dit Hs. reeds weder in het bezit van den Heer C. Over de Linden was, en hij dus niet in de gelegenheid om aan mijn verzoek te voldoen; doch dat hij daarvan photographiën had laten maken; dat, indien ik daarvan inzage wilde nemen, ik die ten zijnent kon zien.

Naar aanleiding hiervan begaf ik mij den daarop volgenden morgen naar den Heer O., alwaar ik, toen die photographiën gezien heb, terwijl de Heer O. tevens de beleefdheid had mij eenige passages uit zijn afschrift voor te lezen en mij nader, omtrent zijne zienswijze, in dezen in kennis stelde.

Dat men nu in den tijd van twee uren, die wij daarmede doorbrachten, de zaak niet anders dan zeer oppervlakkig konden nagaan en die bijeenkomst mijne belangstelling nog meer had opgewekt en er verder over had nagedacht, verzocht ik den Heer O., bij schrijven van 11 Augustus, om zijn afschrift eenige dagen ter inzage te mogen hebben en ook de photographiën, waarop het Alfabet van dat Hs. gevonden werd.

Den 13 Augustus ontving ik op den mijnen dit antwoord:<blockquote>dat hij aan mijn verzoek niet wel zonde kunnen voldoen, als zelf dagelijks met niets anders bezig zijnde. Dat, zoo ik nadere kennis met den aard van het schrift en de algemeene regelen van de spelling wilde maken, dat er dan drie gephotografeerde bladzijden verkrijgbaar zijn bij Mejufv. Matthijssen.</blockquote>Er bleef mij dus niets anders over, indien ik iets naders van het Hs. met betrekking tot de oudheid en de taal wilde weten (de inhoud van het geheel is tot nu toe een geheim voor mij), dan mij bij die Dame te vervoegen, door wier bezorging ik eenige dagen later die drie gephotografeerde bladzijden ontving.

Mijne beschouwingen zijn dus op die drie bladzijden gegrond.

Volgens het ''Nieuws van den Dag'' van 23 Augustus 1871 en volgens de ''Leeuwarder Courant'' van den 27 Augustus 1871, die het uit de ''Bildtsche Courant'' heeft overgenomen, zoude de Heer G. Colmjon, Archivaris van Friesland, dit Hs. voor onecht houden, hoofdzakelijk op grond, dat de stijl veel te nieuwerwetsch is.

Uit het verslag van Dr. O., waarvan een uittreksel in het Bijvoegsel van de ''Leeuwarder Courant'' van 29 Augustus 1871 voorkomt, zie ik, dat Dr. Verwijs van oordeel was, dat het een stuk van groot belang kon wezen, bijaldien het niet een ondergeschoven en met bedriegelijke oogmerken verdicht geschrift was, waarvoor hij vreesde.

Dr. O. zegt in dit Verslag, dat hij, toen hij het afschrift inzag, in het onzekere was; doch toen hij facsimilés van een paar fragmenten, en later het Hs. zelf onder de oogen kreeg, het eerste gezicht daarvan hem terstond gerust stelde omtrent de oudheid van het geschrift. Verder zegt hij van dit schrift, dat het met ''geene bekende lettervormen'' overeenkomt, het meest op het Grieksche schrift, zooals het op monumenten of in de oudste handschriften voorkomt, gelijkt, en tot den vorm van het lapidair- of steenschrift behoort.

De eerste twee Geleerden hebben zich om het schrift niet bekommerd, hetgeen men, mijns inziens, in de eerste plaats had moeten doen, omdat het schrift den tijd, waarin het kan geschreven zijn, nagenoeg bepaalt.

De derde, Dr. O., heeft evenwel laten blijken, dat hij het voor zeer oud aanziet en brengt het tot het jaar 1256.

Het komt mij voor, dat geen hunner het Hs. met genoegzame oplettendheid gelezen heeft, althans niet, wat ik op de drie photographiën vind. Het is daarom dat ik gemeend heb die drie bladzijden hier vertaald te moeten geven, en tevens mijne opmerkingen daarbij te voegen:

Zij luiden als volgt:

Bl. 45. “Wat hier onderstaat is van de wanden van den ''Waraburch'' afgeschreven.”

Hierop volgen drie cirkels naast elkander met eene loodrechte lijn doorsneden en door twee schuinsche in zes gelijke vakken verdeeld. Om de eerste staat boven aan een stip, vervolgens nevens het midden van ieder vak eene letter, aldus: W.R.A.L.D.A.; om de tweede, op gelijke wijze, T.A.N.F.A.N.G. (de ''ng'' als eene letter), om de derde T.B.I.J.I.N. Hierna volgt met eene nieuwe regel:<blockquote>Wat hierboven staat zijn de tekens van het wiel. Dat is het eerste zinnebeeld van Wralda, ook van het aanvangen of het begin, waaruit de tijd kwam. Dat is de Kruijer, die eeuwig met het wiel moet omlopen. Daarvan heeft Fria het standschrift gemaakt, dat zij tot haren text (''tex'') gebruikte. Toen Fasta Eeremoeder was, heeft zij er het run of loopend schrift van gemaakt. De witte koning, dat is zeekoning, Godfreiath ''de Oude'', heeft daarvan afzonderlijke getalnamen (cijfers) gemaakt. Beide voor staand en loopend schrift. Het is daarom niet te druk, dat wij er jaarlijks een feest wegens vieren, wij mogen Wralda eeuwig dank toe wijden, dat hij zijn geest zoo zeer in onze Edelen (voorouders) heeft laten varen. Onder haren tijd heeft Finda ook een schrift uitgevonden, doch dat was zoo hoogdravend en vol met vrissels en krullen, dat de nakomelingen de beteekenis daarvan spoedig verloren hebben. Daarna hebben zij ons schrift geleerd, met name de Finnen de Tijriers en de Griekenlanders, doch zij wisten niet goed, dat het van het ''wiel'' gemaakt was en dat het hierom (bl. 46) altijd, met de zon om geschreven moeste worden. Daar te boven wilden zij dat hun schrift onleesbaar zoude wezen voor andere volken, want zij altijd geheimen hebben. Dusdoende zijn zij erg van de wijze geraakt, dermate dat de kinderen de schriften van hunne ouden nauwelijks lezen konden, terwijl wij onze alleroudste schriften even vlug lezen kunnen, als die welke gisteren geschreven zijn.

Hier is het standschrift, daaronder het loopend schrift, verders de getalnamen (cijfers) op beiderlei wijzen.</blockquote>Hier volgt nu het staandschrift, waarvan iedere letter in de bovenvermelde cirkel Wralda is afgeteekend en onder ieder dezer letters de loopende schriftletter, terwijl in het midden onder aan deze bladzijde wederom de cirkel Wralda geplaatst is. Op bladzijde 47 begint het staande cijferschrift, en daaronder wederom de cijfers van het loopend schrift en dan volgt er:

“Dit staat op alle Burgten geschreven,” — en verder begint het aldus met de beschrijving van het land:<blockquote>Voor dat de slechte tijd kwam, was ons land het schoonste in de wereld. De zon rees hoger en er was zelden vorst en de bomen en heesters (''treion'') groeiden vrolijk en aangenaam (''froegda and nochta''), die nu verloren zijn. Onder (''among'') de graszaden hadden wij niet alleen koorn, haver (''liaver, hiaver?'') en vruchten, (''blide'' Angs, ''blad''''',''' ''bled'', vrucht), maar ook tarwe (''swete'', lees: ''wete'', weit, tarwe), die gelijk goud blonk, en die men onder de zonnestralen bakken konde. Jaren werden niet geteld, want het eene jaar was even aangenaam als het andere. Aan de eene zijde werden wij door de zee van Wralda besloten, waarop geen volk, behalve wij, varen mochte noch konde. Aan de andere zijde werden wij door het brede ''Twiskland'' omheind, waardoor het volk van Finda niet dorste, van wege het dichte woud en wegens het wild gedierte. Naar het oosten (''bij morne'') paalden wij over het uiteinde van de Oostersche Zee. Naar het westen (''bij evind'') aan de Middelzee. Terwijl wij, behalve de kleine, wel twaalf groote aangename loopende stroomen hadden, ons door Wralda gegeven, om ons land gezond te houden en om ons strijdbaar volk den weg te wijzen naar zijne zee. De oevers dezer loopende stroomen werden allengs allen door ons volk bezeten.</blockquote>— Tot dusverre de drie photographiën.

Laat ons thans eens eerst het stand- en dan het loopend schrift beschouwen.

Hiervoor hebben wij gezien dat Fria het standschrift en Fasta het loopend schrift heeft uitgevonden en Godfreiath, ''de oude'', de staande en loopende cijfers. Het Alfabet heeft niet 34 maar 32 letterteekens, en volgen daar aldus:

A. Ao. Ae. h. Oa. O. U. UU. Oe. E. EE. I. J. IJ. Y. B. P. T. Th. D. F. V. R. N. Ng. M. L. G. K. S. C. X. De cijfers, 0. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Wanneer men nu een cirkel gemaakt heeft en daarin een loodlijn en twee schuinsche, links en rechts doorloopende lijnen plaatst, dan krijgt men in dien cirkel eene verdeeling in zessen; langs dezen loodlijn kan men de letters E. EE. I. J. IJ. Y. B. P. T. D. F. R. L. G. K en S, door altijd op die lijnen en op den cirkel te schrijven, vormen en wanneer gij in dien cirkel eene dwarslijn, in plaats van den loodlijn, met de beide schuinsche plaatst, de letters A. h. Oa. V. N. Ng M. en X. De ''o'' is de cirkel, de drie ''u'', een halve liggende en ''c'' een halve rechtstaande cirkel.

Behalve de h., Th. en F.,<ref>Weergave van losse letters in het artikel is niet consequent — niet altijd cursief en gevolgd door een punt.</ref> zijn het alle onze tegenwoordige kapitaal-letters, doch in een verminkten vorm; terwijl de drie ''A.'' geen dwars-streep hebben en door het onderste van de zes vakken gevormd wordt; de ''Ae.'' heeft eene verlenging van den ''tweeden'' stijl der ''A'', tot halver wege van zijne lijn. De ''Ao'' daartegen op gelijke wijze aan den ''eersten'' stijl. De ''h''. is daaraan gelijkvormig, maar verlengt zich tot aan den rand van den cirkel, langs die lijn. De Oa bestaat uit den cirkel, waarin de A. onder op de lijn. De uu is de u met een stip daarin en de Oe is de U met een loodlijntje in en op het midden. De ''EE''. is van achter gesloten, terwijl de Grieksche ''E''. open is. De ''Th''. is de straks vermelde h., waaraan zich boven een gebogen dwarslijntje bevindt. De F. bestaat uit eene regte lijn, waardoor in ’t midden een streepje schuinsch rechts loopt. De Ng. is de N. op welke een gebogen streep de opening sluit. De G. is een omgekeerde D. De S. is de links geplaatste Z met een schuinschrechts lijntje op de middelstijl. De X. heeft den vorm von een Andreaskruis. De W., zooals wij gezien hebben, ontbreekt hier, doch komt als onze gewone kapitale W. in den tekst voor. Tengevolge van het insluiten van de letter in den cirkel en langs de lijnen hebben geen dier letters voetstukken, zoodat zij er alle als verminkt uitzien, en die zonder twijfel door een boekdrukkersgezel voor defecte kapitalen zullen worden aangezien.

Zien wij nu het standschrift in, waarmede dit ''Hs.'' geschreven is, dan ontdekken wij, dat dit Alfabet door den schrijver niet altijd gevolgd is. Zoo vinden wij de ''M'' en ''N'' daar, in plaats van met gebogene, met schuinsche lijnen. De ''K'' en voornamelijk de ''R'' zeer verminkt. De ''Z'' dikwils zonder het schuinsche lijntje, ook wel misvormd en op eene ''S'' gelijkend. Het hoofd van de ''P'' driehoekig. De ''V'' dikwijls voor de ''U'' gebruikt, en de punctuatie zeer slordig en meermalen misplaatst.

Wij, die meenen eenigzins met de Geschiedenis van het letterschrift, bij de verschillende volkeren van den ouderen tijd in gebruik geweest zijnde, bekend te zijn, moeten verklaren zoodanig geschrift nimmer te hebben aangetroffen en met recht zegt dan ook de Heer O. in zijn verslag, dat het met geen bekende lettervormen (van den ouden tijd) geheel overeen komt.

Wij houden dus dit Alfabet voor eene uitvinding van dien schrijver en ''alleen'' door hem gebruikt. Doch de vraag blijft nu nog overig tot welken tijd kan dit geschrift gebracht worden.

Deze vraag is m.i. zeer gemakkelijk te beantwoorden; omdat dat antwoord duidelijk in het loopend schrift van Fasta en Godfreiath, (twee even als Fria verzonnen namen), gevonden wordt. Het heeft mij zeer verwonderd dat geen der hiervoor genoemde Heeren dit heeft opgemerkt.

Zien wij nu dit loopend schrift in, dan ontdekken wij terstond, dat het een schoonschrijver was, zoo sierlijk en net zijn die letters en geheel overeenkomende met ons tegenwoordig gebruikt wordend letterschrift. Alleen de ''E.'', ''th''., ''F.'' en ''Ng''. hebben een verdraaiden vorm. Dit schrift kan dus niet vroeger dan uit het begin der achttiende eeuw na Christus zijn.

Dat ik het papier, waarop het Hs. geschreven is, hier niet beoordeel, is zeer natuurlijk, want ik heb het Hs. niet gezien. Mocht ik naar de photografiën oordoelen, dan zoude ik het er voorhouden, dat het ''zeer dik papier'' zal zijn; omdat ik er eenige vlekken op vind, die aan de andere zijde niet zichtbaar zijn, althans heb ik daarvan op de volgende bladzijden geen spoor gevonden, dat bij ''dun papier'' het geval had moeten zijn.

Wij hebben nu het uiterlijke van het Hs. beoordeeld, en het er voorgehouden, dat het de proef van oudheid, die men daaraan tracht te hechten, niet kan doorstaan. Laat ons nu eens zien wat de inhoud is.

Het stuk is in de ''Friesche Taal'' geschreven; eene onderscheiding tusschen oud-Friesch en Land- of Boere Friesch ken ik niet. Ik kan alleen eene oudere en nieuwere spelling van die taal, want de uitspraak van het Friesch is nagenoeg nog dezelfde als voor eenige eeuwen, hetgeen dan ook de wereldberoemde taalkenner de Deen Professor R. Rask in zijne Friesche spraakleer heeft aangetoond, door ons de klanken van het Friesch in de Hss. voorkomende, te geven, zoo als die taalkundig behooren uitgesproken te worden, en die thans nog nagenoeg dezelfde zijn.

Wat nu de spelling in dit stuk voorkomende betreft, deze is, in mijn oog, veel meer overeenkomstig de oudere en zeer regelmatig, en veel beter en regelmatiger, dan van hen, die thans de taal schrijven; zoodat het te wenschen ware, dat men in de hoofdzaak die spelling overnam, dan zoude er meer eenheid in die spelling komen en het oorspronkelijke van de taal, beter dan nu, bewaard blijven. Thans schrijft men het met Hollandsche klanken, en in den hedendaagschen Hollandschen schrijftrant. Doch dit is niet te verwonderen. Geen der latere schrijvers in die taal, ''Gijsbert Japiks'' en de Gebroeders ''Halbertsma'' niet uitgezonderd, hebben zich volstrekt niet om de spelling van het in de Hss. voorkomend Friesch bekommerd. Alleen ''T.R. Dijkstra'' en voornamelijk de te vroeg ontslapen, ''H.S. Sijtstra'' waren het, die het spoor der ouden zoo veel mogelijk trachtten te volgen, en de waarde van die spelling niet uit het oog verloren.

Bovendien vinden wij reeds in onze photografiën eenige thans niet algemeen meer bekende woorden, die in het overige van dit geschrift wel zullen voorkomen en daardoor onze ''Friesche Woordenschat'' zouden kunnen aanvullen.

Ik beschouw het dus in de eerste plaats van belang om dit stuk in den Frieschen tekst door den druk bekend te maken; maar ook in de tweede plaats, — als men volgens het verslag den inhoud aanneemt, die zoo wel uit een Godsdienstig, als uit een Geschiedkundig oogpunt niet van belang ontbloot schijnt te zijn, — dat er dan ook eene Hollandsche vertaling bijgevoegd worde, om ook niet-Friezen met diens inhoud bekend te maken. Ik geloof evenwel, dat het het beste zal zijn, bij uitgave, er geene uitleggende noten bij te voegen, om den druk minder kostbaar te doen zijn en ieder er zelf over laten oordeelen, en dat men alleen onder aan de bladzijden aanteekene, welk Friesch woord men oordeelt in den tekst bedorven te zijn, de tekst evenwel te laten zoo hij is.

In de Friesche tekst zoude men voor de Ae eene a met achteroverliggend streepje daarboven, voor de Ao een vooroverliggend streepje (accent), en voor de Oa eene O met een kapje ^ er boven kunnen nemen en overigens de gewone letters gebruiken.

Wellicht zal men in dit werk ook op eene geheimzinnige wijze den naam van den schrijver kunnen vinden. Dat hij meer dan een dagelijksch mensch was, een geleerde en zeer goed met het Friesch bekend, zal wel niemand betwijfelen.

Het ware dus te wenschen, dat voornamelijk de Leden van de verschillende Friesche Genootschappen, door inteekening eene zoodanige uitgave hielpen bevorderen, en buiten hunne gewone contributiën daarvoor een penningske over hadden, opdat zij niet in naam, maar inderdaad toonen, dat Friesland hun na aan het harte ligt.

En hiermede neem ik afscheid van de Heeren Liko Oera Linda en Hiddo Overa Linda, en neem de vrijheid de Kroder als ''Krotos of de Schutter'', in den dierenriem te plaatsen.

Leeuwarden, 1 September 1871. — De '''Haan [[Montanus Hettema|Hettema]].'''
==Noten==
<references />
[[Category:Sources Dutch]]

Main Page

2026-05-17T07:43:04Z

Jan:

<div id="mp-topbanner" class="mp-box">
<div id="mp-welcomecount">
<div id="mp-welcome"><h1>Welcome to ''fryas.net'' / the [[Oera_Linda_Wiki:About|Oera Linda Wiki]]</h1>,</div>
<div id="mp-free">the main online source about Oera Linda, since 2022</div>
<div id="articlecount">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] articles</div>
</div>
</div>
<div id="mp-upper">
<div id="mp-left" class="MainPageBG mp-box">

<h2 id="mp-tfa-h2" class="mp-h2">Codex Oera [[LINDA, Linden|Linda]]</h2>
<div id="mp-tfa" class="mp-contains-float">
<ul style="list-style: none; margin-left: 1em;">

Original manuscript by (set of) page(s), with (Ott, 2026):
* [[:Category:Ms_pages_with_raw_transcription|raw transcription]]
* [[:Category:Ms_pages_with_edited_transcription|edited transcription]]
<li>To read by chapter, select a language:<ul style="list-style: none; margin: 0.2em 0;">
<li>[[FRYAS TOBIRÉD|<div class="emoji big flag fs"></div> Fryas]] — edited Fryas ([[Jan Ott|Ott]], 2026)</li>
<li>[[Deutsche_Übersetzungen|<div class="emoji big flag de"></div> Deutsch]] — Stafford, Wallis: zum Teil</li>
<li>[[English Translations|<div class="emoji big flag uk"></div> English]] — Ott 2026</li>
<li>[[:Category:Spanish Translation|<div class="emoji big flag es"></div> Español]] — Plumas 2026</li>
<li>[[:Category:Traductions en français|<div class="emoji big flag fr"></div> Français]] — Sixma van Heemstra 1972: partie</li>
<li>[[:Category:Fryske oersetting|<div class="emoji big flag fy"></div> Frysk]] — Bosman: foar in part</li>
<li>[[Nederlandse Vertalingen|<div class="emoji big flag nl"></div> Nederlands]] — Ott 2026</li>
<li>[[Norsk_Oversettelse|<div class="emoji big flag no"></div> Norsk]] — [[Hans O. Lien|Lien]] 2015</li>
</ul></li><li>[[Old translations]]: Ottema, Sandbach, Wirth, Overwijn<li>

</ul>
</div>

</div>

<div id="mp-right" class="MainPageBG mp-box">

<h2 id="mp-dyk-h2" class="mp-h2">Various Studies</h2>
<div id="mp-dyk" class="mp-contains-float">
* [[:Category:Logboek Oera Linda|Logboek Oera Linda]] (1741-1871) — Dutch library
* [[Bibliografie Oera Linda]] (1872→)
* Sources [[:Category:Sources Dutch|Dutch]]/ [[:Category:Sources_English|English]]/ [[:Category:Sources German|German]]/ [[:Category:Sources French|French]]
* [[:Category:Briefwissellingen|Briefwissellingen]] (Dutch)
* [[:Category:Translators and researchers|Players involved]] (1871→)
* [[:Category:Word_Studies|Word studies]]/ Dutch [[:Category:Studies NL|Advanced Studies]]/ [[:Category:Grammar|Grammar]]
* [[Fonts|Fryas based Fonts]]
</div>

<h2 id="mp-dyk-h2" class="mp-h2">Links</h2>
<div id="mp-dyk" class="mp-contains-float">
* [[:Special:RecentChanges|Latest wiki changes]]
* [https://oeralinda.org/ Oera Linda Foundation home page]
* [https://fryskednis.blogspot.com/ ''Saved from the Flood'' (blog)]
* [https://www.youtube.com/@OeraLinda YouTube channel]
* [https://forum.oeralinda.org/ Oera Linda Forum]
* [https://x.com/0eraLinda Twitter/X page]
</div>

* [[Chapter structure|New chapter division]] relative to editions of “Codex Oera Linda” (2021-’22)</div>

__NOTOC____NOEDITSECTION__

Main Page

2026-05-17T07:42:44Z

Jan:

<div id="mp-topbanner" class="mp-box">
<div id="mp-welcomecount">
<div id="mp-welcome"><h1>Welcome to ''fryas.net'' / the [[Oera_Linda_Wiki:About|Oera Linda Wiki]]</h1>,</div>
<div id="mp-free">the main online source about Oera Linda, since 2022</div>
<div id="articlecount">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] articles</div>
</div>
</div>
<div id="mp-upper">
<div id="mp-left" class="MainPageBG mp-box">

<h2 id="mp-tfa-h2" class="mp-h2">Codex Oera [[LINDA, Linden|Linda]]</h2>
<div id="mp-tfa" class="mp-contains-float">
<ul style="list-style: none; margin-left: 1em;">

Original manuscript by (set of) page(s), with (Ott, 2026):
* [[:Category:Ms_pages_with_raw_transcription|raw transcription]]
* [[:Category:Ms_pages_with_edited_transcription|edited transcription]]
<li></li><li></li><li>To read by chapter, select a language: 
<ul style="list-style: none; margin: 0.2em 0;">
<li>[[FRYAS TOBIRÉD|<div class="emoji big flag fs"></div> Fryas]] — edited Fryas ([[Jan Ott|Ott]], 2026)</li>
<li>[[Deutsche_Übersetzungen|<div class="emoji big flag de"></div> Deutsch]] — Stafford, Wallis: zum Teil</li>
<li>[[English Translations|<div class="emoji big flag uk"></div> English]] — Ott 2026</li>
<li>[[:Category:Spanish Translation|<div class="emoji big flag es"></div> Español]] — Plumas 2026</li>
<li>[[:Category:Traductions en français|<div class="emoji big flag fr"></div> Français]] — Sixma van Heemstra 1972: partie</li>
<li>[[:Category:Fryske oersetting|<div class="emoji big flag fy"></div> Frysk]] — Bosman: foar in part</li>
<li>[[Nederlandse Vertalingen|<div class="emoji big flag nl"></div> Nederlands]] — Ott 2026</li>
<li>[[Norsk_Oversettelse|<div class="emoji big flag no"></div> Norsk]] — [[Hans O. Lien|Lien]] 2015</li>
</ul></li><li>
</li>

<li>[[Old translations]]: Ottema, Sandbach, Wirth, Overwijn<li>

</ul>
</div>

</div>

<div id="mp-right" class="MainPageBG mp-box">

<h2 id="mp-dyk-h2" class="mp-h2">Various Studies</h2>
<div id="mp-dyk" class="mp-contains-float">
* [[:Category:Logboek Oera Linda|Logboek Oera Linda]] (1741-1871) — Dutch library
* [[Bibliografie Oera Linda]] (1872→)
* Sources [[:Category:Sources Dutch|Dutch]]/ [[:Category:Sources_English|English]]/ [[:Category:Sources German|German]]/ [[:Category:Sources French|French]]
* [[:Category:Briefwissellingen|Briefwissellingen]] (Dutch)
* [[:Category:Translators and researchers|Players involved]] (1871→)
* [[:Category:Word_Studies|Word studies]]/ Dutch [[:Category:Studies NL|Advanced Studies]]/ [[:Category:Grammar|Grammar]]
* [[Fonts|Fryas based Fonts]]
</div>

<h2 id="mp-dyk-h2" class="mp-h2">Links</h2>
<div id="mp-dyk" class="mp-contains-float">
* [[:Special:RecentChanges|Latest wiki changes]]
* [https://oeralinda.org/ Oera Linda Foundation home page]
* [https://fryskednis.blogspot.com/ ''Saved from the Flood'' (blog)]
* [https://www.youtube.com/@OeraLinda YouTube channel]
* [https://forum.oeralinda.org/ Oera Linda Forum]
* [https://x.com/0eraLinda Twitter/X page]
</div>

* [[Chapter structure|New chapter division]] relative to editions of “Codex Oera Linda” (2021-’22)</div>

__NOTOC____NOEDITSECTION__

Main Page

2026-05-17T07:42:19Z

Jan: Ottema, Sandbach, Wirth, Overwijn

<div id="mp-topbanner" class="mp-box">
<div id="mp-welcomecount">
<div id="mp-welcome"><h1>Welcome to ''fryas.net'' / the [[Oera_Linda_Wiki:About|Oera Linda Wiki]]</h1>,</div>
<div id="mp-free">the main online source about Oera Linda, since 2022</div>
<div id="articlecount">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] articles</div>
</div>
</div>
<div id="mp-upper">
<div id="mp-left" class="MainPageBG mp-box">

<h2 id="mp-tfa-h2" class="mp-h2">Codex Oera [[LINDA, Linden|Linda]]</h2>
<div id="mp-tfa" class="mp-contains-float">
<ul style="list-style: none; margin-left: 1em;">

Original manuscript by (set of) page(s), with (Ott, 2026):
* [[:Category:Ms_pages_with_raw_transcription|raw transcription]]
* [[:Category:Ms_pages_with_edited_transcription|edited transcription]]
<li></li><li>To read by chapter, select a language: 
<ul style="list-style: none; margin: 0.2em 0;">
<li>[[FRYAS TOBIRÉD|<div class="emoji big flag fs"></div> Fryas]] — edited Fryas ([[Jan Ott|Ott]], 2026)</li>
<li>[[Deutsche_Übersetzungen|<div class="emoji big flag de"></div> Deutsch]] — Stafford, Wallis: zum Teil</li>
<li>[[English Translations|<div class="emoji big flag uk"></div> English]] — Ott 2026</li>
<li>[[:Category:Spanish Translation|<div class="emoji big flag es"></div> Español]] — Plumas 2026</li>
<li>[[:Category:Traductions en français|<div class="emoji big flag fr"></div> Français]] — Sixma van Heemstra 1972: partie</li>
<li>[[:Category:Fryske oersetting|<div class="emoji big flag fy"></div> Frysk]] — Bosman: foar in part</li>
<li>[[Nederlandse Vertalingen|<div class="emoji big flag nl"></div> Nederlands]] — Ott 2026</li>
<li>[[Norsk_Oversettelse|<div class="emoji big flag no"></div> Norsk]] — [[Hans O. Lien|Lien]] 2015</li>
<li></li>
</ul></li>

<li>[[Old translations]]: Ottema, Sandbach, Wirth, Overwijn<li>

</ul>
</div>

</div>

<div id="mp-right" class="MainPageBG mp-box">

<h2 id="mp-dyk-h2" class="mp-h2">Various Studies</h2>
<div id="mp-dyk" class="mp-contains-float">
* [[:Category:Logboek Oera Linda|Logboek Oera Linda]] (1741-1871) — Dutch library
* [[Bibliografie Oera Linda]] (1872→)
* Sources [[:Category:Sources Dutch|Dutch]]/ [[:Category:Sources_English|English]]/ [[:Category:Sources German|German]]/ [[:Category:Sources French|French]]
* [[:Category:Briefwissellingen|Briefwissellingen]] (Dutch)
* [[:Category:Translators and researchers|Players involved]] (1871→)
* [[:Category:Word_Studies|Word studies]]/ Dutch [[:Category:Studies NL|Advanced Studies]]/ [[:Category:Grammar|Grammar]]
* [[Fonts|Fryas based Fonts]]
</div>

<h2 id="mp-dyk-h2" class="mp-h2">Links</h2>
<div id="mp-dyk" class="mp-contains-float">
* [[:Special:RecentChanges|Latest wiki changes]]
* [https://oeralinda.org/ Oera Linda Foundation home page]
* [https://fryskednis.blogspot.com/ ''Saved from the Flood'' (blog)]
* [https://www.youtube.com/@OeraLinda YouTube channel]
* [https://forum.oeralinda.org/ Oera Linda Forum]
* [https://x.com/0eraLinda Twitter/X page]
</div>

* [[Chapter structure|New chapter division]] relative to editions of “Codex Oera Linda” (2021-’22)</div>

__NOTOC____NOEDITSECTION__

Jan Ott

2026-05-16T17:55:06Z

Jan:

Jan Ott ([https://en.wikipedia.org/wiki/Wijdenes Wijdenes], 1968) made a new transliteration of the Oera Linda texts and translated them from the original language into English. Between 2016 and 2018 this translation was proofread and improved by various native English volunteers. In December 2020 the [[Oera Linda Foundation]] was launched and the first printed edition was published in July 2021, titled ''Codex Oera Linda ~ English edition''. The fourth and last printed edition thus far was published October 2022. From mid 2022 to early 2023 it was significantly edited with the help of professional editor and translator [[Bruce Stafford]]. The most up to date revised version of Codex Oera Linda can be navigated through this [[English Translations|table of contents]], either in the original order, or in a more chronological reading order.
{|
|[[File:Tresoar OL solari.jpg|thumb|Holding the original manuscript and his first edition of Codex Oera Linda, summer 2021|250px]]||[[File:Lurenspiel.jpg|thumb|At summer solstice celebration, Germany 2018|250px]]
|}
==Publications==
{|
|[[File:Codex-Oera-Linda-1st-three-editions.jpg|thumb|first three editions of ''Codex Oera Linda''|450px]]||[[File:Codex-Oera-Linda-4th-Edition.jpg|thumb|fourth “revised” edition|190px]]
|}
Only printed editions are listed. These were all published by the [[Oera Linda Foundation]] (Diever). All editions include the transliteration, list of names and alternative reading order. The hardcover editions also include copies of all manuscript pages.
*2021 (July) Codex Oera Linda ~ English edition (hardcover, ISBN 978-90-831650-66)
*2021 (November) Codex Oera Linda ~ 2nd English edition (paperback, ISBN 978-90-831650-11)
*2022 (August) Codex Oera Linda ~ Full size edition (hardcover, ISBN 978-90-831650-42)
*2022 (October) [https://oeralinda.org/product/codex-oera-linda-revised-edition/ Codex Oera Linda ~ Revised edition] (hardcover, ISBN 978-90-831650-28)

==Interviews and presentations==
{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+recorded interviews/ presentations published on the internet
|-
!channel/ organisation!!interviewer(s)/host, location!!date rec./publ. (d/m/y)!!language!!link(s)!!edited and/or subtitled version!!subtitle languages!!note
|-
|[https://redice.tv/red-ice-radio/oera-linda-book-an-ancient-frisian-manuscript Red Ice Radio]||Henrik Palmgren||18/28-3-2016||English|| pt.1: [https://odysee.com/@OeraLindaBook:4/red-ice-2016-oera-linda-book-pt1 1h20m] pt.2: [https://odysee.com/@OeraLindaBook:4/red-ice-2016-oera-linda-book-pt2 54m]||x||x||audio
|-
|Aesir Broadcasting Network||John Johnson||29/30-9-2016||English||full: [https://archive.org/details/aesir-abn-radio-interview 1h17m]||x||x||audio
|-
|[https://redice.tv/red-ice-radio/ancient-european-prehistory-new-translation-of-the-frisian-oera-linda-book Red Ice TV]||Henrik Palmgren|| ?/8-2-2018||English|| pt.1: [https://odysee.com/@OeraLindaBook:4/red-ice-OLB 1h40m] pt.2: [https://odysee.com/@OeraLindaBook:4/Redice-2018-OLB2 40m]||x||x||
|-
|[https://home.solari.com/book-review-codex-oera-linda-english-edition-translated-by-jan-ott/ Solari Report]||Catherine Austin Fitts, [[wikipedia:Stavoren|Stavoren]]||3/23-12-2021||English||full: [https://youtu.be/0Lo8bZIacgA 1h7m]
|pt.1: [https://youtu.be/twayNQFf_nw 33m] pt.2: [https://youtu.be/ordm3rQlMGc 2m15s]||Danish, Dutch, English, German, Swedish||
|-
|[https://vforvalentine.com/video/jan-ott-de-oera-linda-sunday-special-6/ V for Valentine]||Boris van de Ven, Diemen||31-8/4-9-2022||Dutch|| full: [https://youtu.be/UxSgAIbe6MM 2h6m]|| 15 parts: [https://youtu.be/ihtV3wyhXFo 48m]||Danish, Dutch, English, German, Swedish||
|-
|[https://interessantetijden.nl/2022/09/26/frijsia-zet-nieuwe-friese-traditie-in-gang/ Frijsia Festival]||Rypke Zeilmaker, [[wikipedia:Warns,_Netherlands|Warns]]||24-9-2022||Dutch/Frisian||x||fragments: [https://youtu.be/n5MVankWIJk 8m51s]||Danish, Dutch, English, German, Swedish||
|-
|[https://odysee.com/@SnorkelBlog Snorkelblog]||Nathan, Sun-N-Rad||11-12-2022||English|| full: [https://odysee.com/@SnorkelBlog:3/live-oera-linda-1-jan-ott-spirit-man:7?r=G6HXLEitSQfHQENC8sGRVR9iAWjHzQty&t=460 2h26m]||x||x||livestream
|-
|[https://deanderekrant.nl/podcast/039-vertelt-oera-linda-de-ware-geschiedenis-van-nederland-2023-01-12 De Andere Krant podcast]||Niels Lunsing, Amsterdam||9/12-1-2023||Dutch||full: [https://youtu.be/YMeQEGvdd_k?t=316 44m]||parts: [https://youtu.be/WUErsgkDb1A 15m]||Danish, Dutch, English, German, Swedish||audio
|-
|[https://vforvalentine.com/video/de-oera-linda-revised-edition-met-jan-ott-92-sunday-special/ V for Valentine]||Boris van de Ven, Diemen||25/29-1-2023||Dutch||full: [https://youtu.be/qtSVUtcajis 1h17m]||x||x||
|-
|[https://www.radiogletsjer.nl/lunsing-en-van-dobben/ Radio Gletsjer]||Niels Lunsing, Merlyn van Dobben||14/19-2-2023||Dutch||original: [https://youtu.be/As93DVhpX80?t=77 1h18m]|| pt.1: [https://youtu.be/JPZ4EIcz8Xc 47m] [https://youtu.be/fTjqIdLvFwc pt.2: 31m]||Danish, Dutch, [https://youtu.be/al-TQ2sUlmo English (both-in-one)], German, Swedish||
|-
|[https://www.in-zicht.nl/evenementen/oera-linda-nieuw-licht-op-onze-voorchristelijke-afkomst/ Stichting In-zicht]||Oene Hofman, Joure||29-3/27-4 to 5-7, [https://youtu.be/aMTEAec00ok 31-12-2023]||Dutch||x|| 6 parts in playlist: [https://youtube.com/playlist?list=PLSgoz8n2PUCztdqyVrbumeroyyz4Ble48 1h31m]||Danish, Dutch, [https://youtu.be/aMTEAec00ok English (all-in-one)], German, Swedish
|
|-
|Lewinski Theater||[https://zebrainspiratie.nl/ Erica Krikke], Sneek||24-5/21-7-23 to 20-1-2024||Dutch||x||long: [https://youtu.be/ygcFDntxjl8 1h11m] short: [https://youtu.be/BpaoaxDFLMs 17m38s]||English
|
|-
|[https://www.innerversepodcast.com/ InnerVerse Podcast]||Chance Garton, Dylan Saccoccio||18/28-8-2023||English||full (excl. pro- / epilogue): [https://youtu.be/mFhY-mW8ikQ 1h53m]||x||x
|
|-
|[https://www.thetruemanshow.com Trueman Show]||Jorn Luka, Rotterdam||18-7/5-9-2024||Dutch||[https://youtu.be/YWyNADwhW-4 1h53m]||part: [https://youtu.be/eL1Ey97Ol5Y 2m30s] (in longer video)||x||release 4-9 on [https://thatsthespirit.nu platform] incl. questions section
|-
|[https://www.youtube.com/@ParadigmShift4u Paradigm Shift]|| M., [[wikipedia:Tersoal|Tersoal]]||8-9-2024||Dutch||[https://youtu.be/KFF7hWFyxwY 1h20m]||x||x||
|-
|[https://www.youtube.com/@nieuwetijdpodcast5843 NieuweTijd Podcast]||Niels Lunsing, Zwolle||20-9/4-10-2024||Dutch||[https://youtu.be/zjWF5WOEgXc 1h4m]||parts: [https://youtu.be/X12-IYZ_P1A 4m5s] [https://youtu.be/-BJmiZU6_ME 5m32s] [https://youtu.be/C7y2JXVF_Tc 7m7s]||x||
|-
|[https://www.youtube.com/@ParadigmShift4u Paradigm Shift]|| M., [[wikipedia:Tersoal|Tersoal]]||9/18-10-2024||English||[https://youtu.be/Xn__UhaUGhE 1h6m]||x||x||
|-
|[https://www.youtube.com/@derhierophant Der Hierophant]||Valentin||18-3-2025||German||[https://youtu.be/tWB7AB6rURo 29m]||x||x||first of series
|-
|[https://www.youtube.com/@ParadigmShift4u Paradigm Shift]|| M., Aalsmeer||21/28-3-2025||English/Dutch||[https://youtu.be/75wAAH8tYTQ 1h5m]||playlist: [https://youtube.com/playlist?list=PLSgoz8n2PUCy-8t0_2tEUVgC-pNODCq_r 5 parts]||some parts: English and Dutch||
|-
|[https://www.youtube.com/@derhierophant Der Hierophant]||Valentin||14/15-4-2025||German||[https://youtu.be/hrpEhhjoXyU 55m]||part: [https://youtu.be/ncgKeH2mIcA 3m27s]||x||second
|-
|[https://www.youtube.com/@derhierophant Der Hierophant]||Valentin||6-8-2025||German||[https://youtu.be/LDL0ClIhBx4 32m]||x||x||third
|-
|[https://www.youtube.com/@MarcoToday Marco Today]||Marco Hanegraaff, Voorburg||21-10/ 4-11-2025||Dutch|| [https://youtu.be/-NMWuY1Ce_E 1h34m]||x||x||
|-
|[https://www.youtube.com/@Brainwave.Network Brainwave]||Bram Bosson, Utrecht||15/ 22-12-2025||Dutch|| [https://youtu.be/6C1R5noMdBI 1h29m]||x||x||
|}

----

{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+interviews or articles in written media
|-
!medium!!author!!int./publ. (d/m/y)!!title!!language!!note
|-
|[[2021 Frith_and_Fire_interview|Frith and Fire, p.12-13]]||anonymous||April 2021||''Interview with Ott''||English||-
|-
|[https://deanderekrant.nl De Andere Krant] p.17||[https://rypkezeilmaker.com Rypke Zeilmaker]||12/ 17-12-2022||''Oudfries manuscript Oera Linda voedt controverse''||Dutch||[https://oeralinda.org/zinsbouw/ link]
|-
|[https://deanderekrant.nl De Andere Krant] p.17-18||[https://www.corinelepoutre.nl/Over-Corine Corine Lepoutre]||26-11/ 7-12-2024||''Het bevrijdende wereldbeeld van de Oera Linda''||Dutch||[https://fryskednis.blogspot.com/2024/12/interview-jan-ott-nederlands.html link]
|}

----

{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+Ott & Stafford series
|-
!nr.!!recorded!!main topics!!video!!note
|-
|1||12-5-23||Oera Linda Wiki, word studies||[https://youtu.be/aIZ5t88TVyA 47m14s]||
|-
|2||19-5-23||Oera Linda vowel sounds, translation||[https://youtu.be/6kxmERB26Qo 49m49s]||
|-
|3||26-5-23||Texel/Texland and “Frya’s Tex” of Oera Linda||[https://youtu.be/y1gAXWbluE4 34m45s]||
|-
|4||2-6-23||Forum and 5th Codex Oera Linda edition||[https://youtu.be/RzFwx91vSjQ 32m34s]||
|-
|5||9-6-23||Standskrift on Oera Linda wiki, Syncretism, various||[https://youtu.be/XRpD0zP2R-Q 37m49s]||
|-
|6||16-6-23||ch. A to 3a [now: Ea]: revising Codex Oera Linda 5th edition||[https://youtu.be/8oUoyc14gZs 58m6s]||
|-
|7||28-6-23||ch. 4b-4f [now: F1b-F2] edits: new print edition Codex OL postponed||[https://youtu.be/oKEtQB3gMDw 44m21s]||
|-
|8||25-8-23||InnerVerse / Saccoccio Oera Linda video review||[https://youtu.be/f1OMB5yxoGc 56m11s]||
|-
|9||22-9-23||Reviving the Fryas language of Oera Linda||[https://youtu.be/-cc1b34fjSw 33m11s]||
|-
|10||9-12-23||Oera Linda reading and various news||[https://youtu.be/Ou-gy1xudAA 36m13s]||
|-
|11||21-12-23||The Yule in Oera Linda||[https://youtu.be/-IeKSIooR9I 29m6s]||
|-
|12||2-2-24||Shifting geography of Oera Linda||[https://youtu.be/GPbVU-RQ1nU 23m36s]||
|-
|13|| 26-4-26||a.o: “Standscript” page, Plans for 2026, Elves in OL||[https://youtu.be/EyctNrsLyXQ 2m37s], [https://youtu.be/WC8yE5SPB1c 1m17s], [https://youtu.be/7gXsQxve2hM 1m58s], [https://youtu.be/15aWapt0cD0 5m6s]||
|}

==Not related to Jan Ottema==
The similarity of the names [[Jan_G._Ottema|Jan Ottema]] and Jan Ott ([[Kwartierstaat Ott|kwartierstaat]]) have led to speculations of the latter name being a [[wikipedia:Pseudonym|pseudonym]]. People might also assume that there is a familial relationship. Both assumptions are not true.
{|
|[[File:Ottema Ott ancestors.jpg|thumb|[[Jan G. Ottema|Ottema]] and [https://ott-herrel.blogspot.com/2018/06/overzicht-parenteel-ott-herrel.html Ott] male ancestral line]]||[[File:Janott1806.jpg|thumb|Handwriting Jan Ott, school master, sexton, secretary and tax collector in [[wikipedia:Wognum|Wognum]], Westfriesland, 1806/1807|430px]]
|}

== Biografisch ==

* 1968 December 25, 1:00 uur geboren te Wijdenes, Molenweg D7 (nu 77); zesde kind en derde zoon van Alewijn Ott (34 jaar, zuivelhandelaar) en Annie Kool (31).
* 1975 - 1981 Openbare basisschool [https://www.beeldbanksuydercogge.nl/cgi-bin/beeldbank.pl?ident=06244 ''Roelof van Wienesse''], Wijdenes.
* 1981 - 1987 Rijksscholengemeenschap [https://www.beeldbank-oudhoorn.nl/cgi-bin/beeldbank.pl?ident=0011688 ''Westfriesland''], Hoorn; na brugklas gymnasium; examenvakken Nederlands, Grieks, Engels, Wiskunde A, Wiskunde B, Natuurkunde, Scheikunde, Biologie.
* 1988 Januari - 1989 februari in Militaire dienst als kanonnier-muzikant bij de Artillerie; 2 maanden opleiding stuksbediening [https://nl.wikipedia.org/wiki/M107/M110 M110] te Breda, daarna 12 maanden gedetacheerd bij [https://www.reunieorkestartillerie.nl/geschiedenis-atk/ ''Artillerie Trompetterkorps''] (fanfare) te Garderen (Bes-bas).
* 1989 Mei t/m juli gewerkt in ''[https://de.wikipedia.org/wiki/Schloss_Elmau Schloß Elmau]'', Oberbayern.
* 1989 Augustus verhuisd naar Amsterdam: Olympiaweg 88I; later Lijndenstraat 38III, Nassaukade 25III, resp. Nieuwe Gietersstraat 1II.
* 1989 - 1996 Studie Bewegingswetenschappen, [https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrije_Universiteit_Amsterdam Vrije Universiteit Amsterdam]. Geslaagd voor doctoraal examen [https://www.youtube.com/watch?v=b8hBfTY61Yk 29 augustus] (MSc/drs; accenten ''Theorie en geschiedenis der bewegingswetenschappen'' en ''Funcionele anatomie'').<ref>Empirisch onderzoek/ laboratoriumstage — verslag: ''Multipennate muscle is more than a sum of unipennate parts''; praktijkstage — verslag: ''Validatie van een ambulante monitor voor de activiteit van kinderen'' en bijdr. ''[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1350453397000076 Ambulatory monitoring of children’s activity]''; Literatuuronderzoek/ scriptie ''Preventie van chronische voet- en enkelblessures in het ballet''.</ref> Lidmaatschap studentenvereniging ''[https://nl.wikipedia.org/wiki/A.S.C./A.V.S.V. ASC/AVSV]'' (lid archiefcommissie en hoofdredacteur ''Honestum'') en aangesloten dispuutgezelschap ''Hermes'' (o.a. ab-actis, fleur- en groentijdsleider).
* 1997 Mei - 2003 december in dienst bij ''Nederlandse Federatie voor de Cinematografie'' als stafmedewerker en secretaris van ''Stichting voor Onderzoek ten behoeve van de filmvertoning'', secretaris van ''Stichting Filmtransport'', resp. waarnemend algemeen secretaris en [https://www.youtube.com/watch?v=MIhW-Pn2G0o woordvoerder]. Daaruit o.a. lid ''Programmaraad [https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlandse_Programma_Stichting NPS]'' en adviesraad ''[https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlands_Instituut_voor_de_Classificatie_van_Audiovisuele_Media NICAM]''/ ''[https://nl.wikipedia.org/wiki/Kijkwijzer Kijkwijzer]''.
* 1999 Juni getrouwd te Amsterdam; huwelijk ontbonden juli 2000.
* 2000 - 2003 (of langer?) Bestuurslid en webmaster van ''[https://westfriesefamilies.nl/ Stichting Westfriese Families]'', werkgroep van het ''[https://westfriesgenootschap.nl/ Westfries Genootschap]''.
* 2004 - 2008 sabbatsjaren, o.a. in Brazilië, Australië en Berlijn.
* 2009 Juni begonnen met Oera Linda studie.
* 2010 Vertrokken uit Amsterdam; in de daarop volgende vijf jaar gewoond/ verbleven in o.a. Portugal, Zuid-Afrika, India, Friesland, Vlaanderen, Duitsland en Noorwegen.
* 2011 Januari 30 begonnen met weblog ''[https://fryskednis.blogspot.com/ Saved from the Flood — Oera Linda studies]''.
* 2014 September vader geworden/ zoon geboren te Bad Kohlgrub (D).
* 2016 Mei getrouwd te Friedland (D); augustus dochter geboren te Mollenfelde (gem. Friedland).
* 2018 Mei dochter geboren te Diever.
* 2020 Mei zoon geboren te Diever. December 14 oprichting ''[https://oeralinda.org/over-stichting-oera-linda/ Stichting Oera Linda]''.
* 2022 Juli zoon geboren te Diever.
* 2024 Februari dochter geboren te Diever.
* (Evt. nog verder aan te vullen.)

== Noten ==
<references />

[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^O^}}

Dirk F.H. Boutkan

2026-05-16T17:22:25Z

Jan:

'''[[wikipedia:Dirk_Boutkan|Dirk Ferdinandus Henricus Boutkan]]''' (Tilburg 1964) werd op 1 oktober 1998 benoemd aan de ''Fryske Akademy'', na twee jaar lidmaatschap. Twee maanden na zijn aanstelling werd hij hoofd van de twintig-koppige afdeling taalkunde.

<blockquote>In 1982 kwam hij naar Leiden, om Nederlands te studeren. Hij specialiseerde zich in de oudere taal- en letterkunde, bij [https://fritsvanoostrom.nl/ prof. Van Oostrom]. Hij schreef een - grote, hij kon goed schrijven - scriptie over de Middelnederlandse versbouw. Versbouw is in hoge mate een taalkundige aangelegenheid. Intussen volgde hij ook colleges Vergelijkende Indo-europese taalwetenschap bij de betrokken afdeling in Leiden. Daar leerde ik hem, vanaf de eerste uren, kennen als een intelligente, energieke student. Het Indo-europees boeide hem direct, in het bijzonder de Germaanse talen, en hij besloot daar ook doctoraalexamen in te doen. Dat deed hij met een - omvangrijke - scriptie over de Germaanse zogenaamde ‘Auslautgesetze’, de regels van de ontwikkeling van de laatste syllabe van een woord. Dat onderwerp zou hem lang blijven bezighouden. In 1988 deed hij de afsluitende examens in beide vakken. Intussen had hij in Leiden ook zijn latere vrouw ontmoet. [bron [https://www.dbnl.org/tekst/_jaa004200201_01/_jaa004200201_01_0006.php Levensbericht] in ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 2001-2002'' (2003)]</blockquote>

Hij schreef een ''handboek voor een groot deel van de historische grammatica van de Germaanse talen'' en promoveerde in 1994, cum laude.

Betrokkenheid bij de studie van de taal van ''Oera Linda'' zou voor de hand liggen. Zijn mening zou ertoe hebben gedaan. [[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] had al in 1992, als doctorandus geschiedenis, gepubliceerd in ''De Vrije Fries'' over zijn HaverSchmidt theorie, maar had zelf weing benul van Germaanse talen.

Een kleine drie jaar vóór Jensma’s promotie (december 2004) en drie jaar, drie maanden en vier dagen na zijn benoeming aan de Fryske Akademy, overleed Dirk Boutkan onverwacht op zondag 6 januari 2002, te Leeuwarden.
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^B^}}

Dirk F.H. Boutkan

2026-05-16T16:12:43Z

Jan: wikipedia link

'''[[wikipedia:Dirk_Boutkan|Dirk Ferdinandus Henricus Boutkan]]''' (Tilburg 1964) werd op 1 oktober 1998 benoemd aan de ''Fryske Akademy'', na twee jaar lidmaatschap. Twee maanden na zijn aanstelling werd hij hoofd van de twintig-koppige afdeling taalkunde.

<blockquote>In 1982 kwam hij naar Leiden, om Nederlands te studeren. Hij specialiseerde zich in de oudere taal- en letterkunde, bij [https://fritsvanoostrom.nl/ prof. Van Oostrom]. Hij schreef een - grote, hij kon goed schrijven - scriptie over de Middelnederlandse versbouw. Versbouw is in hoge mate een taalkundige aangelegenheid. Intussen volgde hij ook colleges Vergelijkende Indo-europese taalwetenschap bij de betrokken afdeling in Leiden. Daar leerde ik hem, vanaf de eerste uren, kennen als een intelligente, energieke student. Het Indo-europees boeide hem direct, in het bijzonder de Germaanse talen, en hij besloot daar ook doctoraalexamen in te doen. Dat deed hij met een - omvangrijke - scriptie over de Germaanse zogenaamde ‘Auslautgesetze’, de regels van de ontwikkeling van de laatste syllabe van een woord. Dat onderwerp zou hem lang blijven bezighouden. In 1988 deed hij de afsluitende examens in beide vakken. Intussen had hij in Leiden ook zijn latere vrouw ontmoet. [bron [https://www.dbnl.org/tekst/_jaa004200201_01/_jaa004200201_01_0006.php|Levensbericht] in ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 2001-2002'' (2003)]</blockquote>

Hij schreef een ''handboek voor een groot deel van de historische grammatica van de Germaanse talen'' en promoveerde in handboek voor een groot deel van de historische grammatica van de Germaanse talen, en promoveerde in 1994, cum laude.

Betrokkenheid bij de studie van de taal van ''Oera Linda'' zou voor de hand liggen. Zijn mening zou ertoe hebben gedaan. [[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] had al in 1992, als doctorandus geschiedenis, gepubliceerd in ''De Vrije Fries'' over zijn HaverSchmidt theorie, maar had zelf weing benul van Germaanse talen.

Een kleine drie jaar vóór Jensma’s promotie (december 2004) en drie jaar, drie maanden en vier dagen na zijn benoeming aan de Fryske Akademy, overleed Dirk Boutkan onverwacht op zondag 6 januari 2002, te Leeuwarden.
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^B^}}

Dirk F.H. Boutkan

2026-05-16T15:53:49Z

Jan: add

'''Dirk Ferdinandus Henricus Boutkan''' (Tilburg 1964) werd op 1 oktober 1998 benoemd aan de ''Fryske Akademy'', na twee jaar lidmaatschap. Twee maanden na zijn aanstelling werd hij hoofd van de twintig-koppige afdeling taalkunde.

<blockquote>In 1982 kwam hij naar Leiden, om Nederlands te studeren. Hij specialiseerde zich in de oudere taal- en letterkunde, bij [https://fritsvanoostrom.nl/ prof. Van Oostrom]. Hij schreef een - grote, hij kon goed schrijven - scriptie over de Middelnederlandse versbouw. Versbouw is in hoge mate een taalkundige aangelegenheid. Intussen volgde hij ook colleges Vergelijkende Indo-europese taalwetenschap bij de betrokken afdeling in Leiden. Daar leerde ik hem, vanaf de eerste uren, kennen als een intelligente, energieke student. Het Indo-europees boeide hem direct, in het bijzonder de Germaanse talen, en hij besloot daar ook doctoraalexamen in te doen. Dat deed hij met een - omvangrijke - scriptie over de Germaanse zogenaamde ‘Auslautgesetze’, de regels van de ontwikkeling van de laatste syllabe van een woord. Dat onderwerp zou hem lang blijven bezighouden. In 1988 deed hij de afsluitende examens in beide vakken. Intussen had hij in Leiden ook zijn latere vrouw ontmoet. [bron [https://www.dbnl.org/tekst/_jaa004200201_01/_jaa004200201_01_0006.php|Levensbericht] in ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 2001-2002'' (2003)]</blockquote>

Hij schreef een ''handboek voor een groot deel van de historische grammatica van de Germaanse talen'' en promoveerde in handboek voor een groot deel van de historische grammatica van de Germaanse talen, en promoveerde in 1994, cum laude.

Betrokkenheid bij de studie van de taal van ''Oera Linda'' zou voor de hand liggen. Zijn mening zou ertoe hebben gedaan. [[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] had al in 1992, als doctorandus geschiedenis, gepubliceerd in ''De Vrije Fries'' over zijn HaverSchmidt theorie, maar had zelf weing benul van Germaanse talen.

Een kleine drie jaar vóór Jensma’s promotie (december 2004) en drie jaar, drie maanden en vier dagen na zijn benoeming aan de Fryske Akademy, overleed Dirk Boutkan onverwacht op zondag 6 januari 2002, te Leeuwarden.
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^B^}}

2019 Politie belde Jensma in 2009

2026-05-16T15:06:46Z

Jan: chrisreinewald.nl

[[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] over Oera Linda in relatie tot [https://nl.wikipedia.org/wiki/Karst_Tates Karst Tates] — vertaald afschrift van Friestalig [https://archive.org/details/jensma-13-6-2019-aanslag-30-4-2009-en-ol radiogesprek van 6,5 minuut] bij ''Omrop Fryslân'' 13-6-2019 (zie ook bijbehorend samenvattend [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/890391/dader-koninginnedagaanslag-apeldoorn-mogelijk-geinspireerd-door-oera-linda-boek artikel])

----

'''Omroepster:''' De man die tien jaar geleden op Koninginnedag in Apeldoorn op het publiek inreed met zijn auto en zeven mensen doodreed, werd mogelijk geïnspireerd door het Oera Linda-boek. Het boek over de eeuwenoude Friese beschaving werd bij de man, Karst Tates, thuis gevonden. Tates kwam zelf ook om het leven. Omdat de politie op zoek was naar een motief voor zijn daad, werd ook onderzoek gedaan naar wat dat Oera Linda-boek nou precies is. En daarom belden ze met hoogleraar Goffe Jensma, zo is nu bekend geworden. Jensma heeft in Groningen onderzoek gedaan naar het Oera Linda-boek. Ik heb hem aan de telefoon. Goedemiddag, Jensma.

'''Jensma:''' Ja, middag.

'''O:''' Dat zal wel heel apart zijn geweest, 10 jaar geleden, om ineens de politie aan de telefoon te hebben over deze aanslag in Apeldoorn. Wat dacht je toen je werd gebeld?

'''J:''' Precies wat je zegt, dat het heel apart is. [gestotter] Waarom bellen ze mij? Je rekent er vanzelf niet op dat zo’n aanslag verband kan houden met het Oera Linda-boek. Ik moet wel zeggen... Je zei “mogelijk”. Dat moet wel benadrukt worden. Het is nog niet zo gemakkelijk om dan te bewijzen dat het Oera Linda-boek deze Karst Tates tot zijn daad geïnspireerd heeft. De recherche zag in elk geval aanleiding om mij eens even te bellen. Er waren op zijn kamer — waar onderzoek werd gedaan voor een daderprofiel... Daar vonden ze geschriften over runen en ook over het Oera Linda-boek.

'''O:''' Werd nog duidelijk of hij het boek ook aan het lezen was?

'''J:''' Nee, dat heb ik niet gehoord en in het rapport wordt het Oera Linda-boek niet genoemd. (Ik heb het recherche rapport later gelezen.) Maar dat zeiden ze toen aan de telefoon en het was ook de reden om mij te bellen.

'''O:''' Ze proberen natuurlijk van alles. Dat boek was er dus, of geschriften eruit. Volgens justitie was Tates een verwarde man die de weg kwijt was. Wat zou dat aspect dan te maken hebben met dat Oera Linda-boek, volgens jou?

'''J:''' Ja... [gestotter] ... ik heb vanzelf veel onderzoek gedaan naar dat boek. Het is het bijzonderste boek uit de Friese literatuurgeschiedenis, absoluut. Er is geen ander [Fries] boek dat zo vaak vertaald is en dat zoveel... discussie losgemaakt heeft, tussen verschillende mensen, over de vragen: Is het echt of niet? Wie heeft het geschreven? Is het een domme vervalsing of een heel slimme grap? En dat boek heeft ook een heleboel mensen... gebracht tot een soort geloof in de echtheid ervan. En die zijn er nog steeds. En als je nou kijkt naar wat voor soort mensen dat zijn, dan zitten die vaak aan de ultra-rechtse kant van de maatschappij; ‘Alt-Right’, zoals ze dat tegenwoordig noemen. En die mensen zaten vaak in de nazi-beweging, voor de oorlog, en in de New Age-beweging, na de oorlog. En die genieten van het geheimzinnige dat het boek in zich heeft. Het boek is heel lastig te lezen. Zo is het ook bedoeld. Uiteindelijk — dat is mijn theorie — is dat boek bedoeld om te laten inzien dat we boeken niet altijd moeten geloven. Want dit boek is vanzelf een grote grap en hetzelfde geldt ook voor de Bijbel. Je moet mijn boek maar lezen als je er meer over wilt weten. Je raakt heel snel het spoor kwijt in het boek en voor veel mensen kan dat ook heel aangenaam zijn, omdat het wat weerspiegeld van wat zich in hun hoofden afspeelt. Die willen een beetje door het leven dwalen.

'''O:''' En dat zou in het geval van Tates ook zo geweest “kunnen” zijn, zullen we maar met nadruk zeggen? Kan het Oera Linda-boek ook leiden tot agressie? Zodat we... we moeten het misschien niet rechtstreeks koppelen aan... Het was wel een agressieve daad van Tates.

'''J:''' Ja ... [gestotter] ... In het Oera Linda-boek — ik heb wel eens gedacht dat dat een inspiratie zou kunnen zijn geweest... “Zou kunnen ... mogelijkerwijs” — ik moet dat echt heel voorzichtig zeggen. Er staan dingen in als: “Over zoveel jaar...” (dan komt er een voorspelling) “... dan zal het bloed van alle priesters en koningen over Aarde vloeien.” Zulke zinnen komen in het boek voor, dus... wie weet, wie weet?

'''O:''' We zullen vanzelf nooit weten wat dat met hem gedaan heeft, àls het al iets met hem deed. Je zei dat de politie niet zoveel gedaan heeft met wat je kon vertellen over het Oera Linda-boek?

'''J:''' Nee, maar de reden is vanzelf dat ze erachter kwamen dat deze man een volstrekte... — hoe noemen ze dat? — een ‘lone wolf’, een eenling was in zijn daad. En dan is het ook niet nodig om dat onderzoek nog door te zetten, zoals ze dat met terrorististen tegenwoordig vanzelf wel doen, om netwerken te ontmaskeren.

'''O:''' Het komt nu na tien jaar boven tafel, dat je bent gebeld. Heb je het zelf altijd verzwegen?

'''J:''' Ja, ... [gemompel]<ref>Jensma zal de door wetenschapsjournalist [https://chrisreinewald.nl/ Chris Reinewald] beschermde bron zijn geweest [zie [[Brieven Ott#2013: vermeende “(zelfmoord)aanslagen”|briefwisseling 2013]]] voor de ''(zelfmoord)aanslagen'' gepleegd door ''in geheime samenzweringen'' gelovende, Oera Linda liefhebbende ''einzelgängers'' in het artikel [[2011 Bedrog Reinewald en Jensma|Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland]] (2011).</ref> ... Er werd ook gevraagd om vertrouwelijkheid, maar dat is vanzelf na 10 jaar niet meer zo’n punt. De reden dat ik het nu vertel is dat je met het boek ook heel mooie dingen kan doen. Namelijk dat je er een openlucht-(theater)spel van kan maken. Ik ben er gisteren geweest... een soort openbare bijeenkomst... om over dat aankomende openluchtspel te praten. En dat is echt geweldig goed. Hans Brans is de toneelschrijver, die mijn proefschrift heeft omgezet in een openluchtspel. [gemompel] ... De première is 22 juni in Suawoude.

'''O:''' En zo raakten wij in gesprek... [spraakverwarring] Ja, ja.

'''J:''' Ja.

'''O:''' ... over Apeldoorn en wat daar gebeurd is, 10 jaar geleden. Dankjewel, Jensma, dat je erover wilde vertellen.

'''J:''' Mag ik nog één ding zeggen?

'''O:''' Ja?

'''J:''' Echt, ècht een aanrader om op 27, 28 en 29 juni òf op 4, 5 en 6 juli met de auto, of nog beter met de fiets naar Suawoude te gaan en het Oera Linda-boek, het bijzonderste boek uit de... ehhh... Friese literatuurgeschiedenis, en het bijzonderste openluchtspel van dit jaar te bezoeken.

'''O:''' Waarvan akte. Dankjewel.

'''J:''' Ja, graag gedaan.
==Noot==
<references />
[[Category:Sources Dutch]]

2019 Politie belde Jensma in 2009

2026-05-16T15:03:52Z

Jan:

[[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] over Oera Linda in relatie tot [https://nl.wikipedia.org/wiki/Karst_Tates Karst Tates] — vertaald afschrift van Friestalig [https://archive.org/details/jensma-13-6-2019-aanslag-30-4-2009-en-ol radiogesprek van 6,5 minuut] bij ''Omrop Fryslân'' 13-6-2019 (zie ook bijbehorend samenvattend [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/890391/dader-koninginnedagaanslag-apeldoorn-mogelijk-geinspireerd-door-oera-linda-boek artikel])

----

'''Omroepster:''' De man die tien jaar geleden op Koninginnedag in Apeldoorn op het publiek inreed met zijn auto en zeven mensen doodreed, werd mogelijk geïnspireerd door het Oera Linda-boek. Het boek over de eeuwenoude Friese beschaving werd bij de man, Karst Tates, thuis gevonden. Tates kwam zelf ook om het leven. Omdat de politie op zoek was naar een motief voor zijn daad, werd ook onderzoek gedaan naar wat dat Oera Linda-boek nou precies is. En daarom belden ze met hoogleraar Goffe Jensma, zo is nu bekend geworden. Jensma heeft in Groningen onderzoek gedaan naar het Oera Linda-boek. Ik heb hem aan de telefoon. Goedemiddag, Jensma.

'''Jensma:''' Ja, middag.

'''O:''' Dat zal wel heel apart zijn geweest, 10 jaar geleden, om ineens de politie aan de telefoon te hebben over deze aanslag in Apeldoorn. Wat dacht je toen je werd gebeld?

'''J:''' Precies wat je zegt, dat het heel apart is. [gestotter] Waarom bellen ze mij? Je rekent er vanzelf niet op dat zo’n aanslag verband kan houden met het Oera Linda-boek. Ik moet wel zeggen... Je zei “mogelijk”. Dat moet wel benadrukt worden. Het is nog niet zo gemakkelijk om dan te bewijzen dat het Oera Linda-boek deze Karst Tates tot zijn daad geïnspireerd heeft. De recherche zag in elk geval aanleiding om mij eens even te bellen. Er waren op zijn kamer — waar onderzoek werd gedaan voor een daderprofiel... Daar vonden ze geschriften over runen en ook over het Oera Linda-boek.

'''O:''' Werd nog duidelijk of hij het boek ook aan het lezen was?

'''J:''' Nee, dat heb ik niet gehoord en in het rapport wordt het Oera Linda-boek niet genoemd. (Ik heb het recherche rapport later gelezen.) Maar dat zeiden ze toen aan de telefoon en het was ook de reden om mij te bellen.

'''O:''' Ze proberen natuurlijk van alles. Dat boek was er dus, of geschriften eruit. Volgens justitie was Tates een verwarde man die de weg kwijt was. Wat zou dat aspect dan te maken hebben met dat Oera Linda-boek, volgens jou?

'''J:''' Ja... [gestotter] ... ik heb vanzelf veel onderzoek gedaan naar dat boek. Het is het bijzonderste boek uit de Friese literatuurgeschiedenis, absoluut. Er is geen ander [Fries] boek dat zo vaak vertaald is en dat zoveel... discussie losgemaakt heeft, tussen verschillende mensen, over de vragen: Is het echt of niet? Wie heeft het geschreven? Is het een domme vervalsing of een heel slimme grap? En dat boek heeft ook een heleboel mensen... gebracht tot een soort geloof in de echtheid ervan. En die zijn er nog steeds. En als je nou kijkt naar wat voor soort mensen dat zijn, dan zitten die vaak aan de ultra-rechtse kant van de maatschappij; ‘Alt-Right’, zoals ze dat tegenwoordig noemen. En die mensen zaten vaak in de nazi-beweging, voor de oorlog, en in de New Age-beweging, na de oorlog. En die genieten van het geheimzinnige dat het boek in zich heeft. Het boek is heel lastig te lezen. Zo is het ook bedoeld. Uiteindelijk — dat is mijn theorie — is dat boek bedoeld om te laten inzien dat we boeken niet altijd moeten geloven. Want dit boek is vanzelf een grote grap en hetzelfde geldt ook voor de Bijbel. Je moet mijn boek maar lezen als je er meer over wilt weten. Je raakt heel snel het spoor kwijt in het boek en voor veel mensen kan dat ook heel aangenaam zijn, omdat het wat weerspiegeld van wat zich in hun hoofden afspeelt. Die willen een beetje door het leven dwalen.

'''O:''' En dat zou in het geval van Tates ook zo geweest “kunnen” zijn, zullen we maar met nadruk zeggen? Kan het Oera Linda-boek ook leiden tot agressie? Zodat we... we moeten het misschien niet rechtstreeks koppelen aan... Het was wel een agressieve daad van Tates.

'''J:''' Ja ... [gestotter] ... In het Oera Linda-boek — ik heb wel eens gedacht dat dat een inspiratie zou kunnen zijn geweest... “Zou kunnen ... mogelijkerwijs” — ik moet dat echt heel voorzichtig zeggen. Er staan dingen in als: “Over zoveel jaar...” (dan komt er een voorspelling) “... dan zal het bloed van alle priesters en koningen over Aarde vloeien.” Zulke zinnen komen in het boek voor, dus... wie weet, wie weet?

'''O:''' We zullen vanzelf nooit weten wat dat met hem gedaan heeft, àls het al iets met hem deed. Je zei dat de politie niet zoveel gedaan heeft met wat je kon vertellen over het Oera Linda-boek?

'''J:''' Nee, maar de reden is vanzelf dat ze erachter kwamen dat deze man een volstrekte... — hoe noemen ze dat? — een ‘lone wolf’, een eenling was in zijn daad. En dan is het ook niet nodig om dat onderzoek nog door te zetten, zoals ze dat met terrorististen tegenwoordig vanzelf wel doen, om netwerken te ontmaskeren.

'''O:''' Het komt nu na tien jaar boven tafel, dat je bent gebeld. Heb je het zelf altijd verzwegen?

'''J:''' Ja, ... [gemompel]<ref>Jensma zal de door wetenschapsjournalist Chris Reinewald beschermde bron zijn geweest [zie [[Brieven Ott#2013: vermeende “(zelfmoord)aanslagen”|briefwisseling 2013]]] voor de ''(zelfmoord)aanslagen'' gepleegd door ''in geheime samenzweringen'' gelovende, Oera Linda liefhebbende ''einzelgängers'' in het artikel [[2011 Bedrog Reinewald en Jensma|Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland]] (2011).</ref> ... Er werd ook gevraagd om vertrouwelijkheid, maar dat is vanzelf na 10 jaar niet meer zo’n punt. De reden dat ik het nu vertel is dat je met het boek ook heel mooie dingen kan doen. Namelijk dat je er een openlucht-(theater)spel van kan maken. Ik ben er gisteren geweest... een soort openbare bijeenkomst... om over dat aankomende openluchtspel te praten. En dat is echt geweldig goed. Hans Brans is de toneelschrijver, die mijn proefschrift heeft omgezet in een openluchtspel. [gemompel] ... De première is 22 juni in Suawoude.

'''O:''' En zo raakten wij in gesprek... [spraakverwarring] Ja, ja.

'''J:''' Ja.

'''O:''' ... over Apeldoorn en wat daar gebeurd is, 10 jaar geleden. Dankjewel, Jensma, dat je erover wilde vertellen.

'''J:''' Mag ik nog één ding zeggen?

'''O:''' Ja?

'''J:''' Echt, ècht een aanrader om op 27, 28 en 29 juni òf op 4, 5 en 6 juli met de auto, of nog beter met de fiets naar Suawoude te gaan en het Oera Linda-boek, het bijzonderste boek uit de... ehhh... Friese literatuurgeschiedenis, en het bijzonderste openluchtspel van dit jaar te bezoeken.

'''O:''' Waarvan akte. Dankjewel.

'''J:''' Ja, graag gedaan.
==Noot==
<references />
[[Category:Sources Dutch]]

Brieven Ott

2026-05-16T14:50:49Z

Jan: noten en aanvulling

Zoals ''boek'' soms ''handschrift'' betekent, zo wordt ''brieven'' hier gebruikt voor (bewaarde) ''emails'', om aan te sluiten bij de [[:Category:Briefwissellingen|andere correspondentielijsten]] op deze wiki. Tijd van verzending alleen vermeld (tussen haken) wanneer antwoord op dezelfde dag kwam. [zal nog worden aangevuld]

==2010: vermeende inkeer [[Jan G. Ottema|Ottema]]==
===8-10-2010 aan [[Goffe T. Jensma|Jensma]]===
Onderwerp: vraag over ''Het Oera Linda-boek'' (2006)

Geachte heer Jensma,

In bovenvermeld boek stelt u op pagina 50 dat Ottema <blockquote>... in 1879 uiteindelijk inzag dat hij ongelijk had gehad en dat hij voor oud had versleten wat eigentijds was...</blockquote>Is dit een aanname van u, of bestaat er een bron waaruit dit is gebleken?

In afwachting van uw antwoord, / Hoogachtend, / [[Jan Ott|J. Ott]] / Hoorn

===antwoord Jensma 15-10===
Beste J. Ott.

Zie mijn proefschrift uit 2004, p. 214 en 411.

Vriendelijke groet, / Goffe Jensma

===18-10-2010 (9:49) aan Jensma===
Geachte heer Jensma, / Dank voor uw vlugge antwoord.

Ik moet er destijds overheen hebben gelezen en ook nu acht ik het door u gestelde allerminst geloofwaardig.

Ter informatie zend ik u — wellicht ten overvloede — een link naar het onderdeel van een forumdiscussie, waarin de vermeende gedachtenverandering van Ottema ter discussie wordt gesteld. [...]

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Jensma (17:14)===
Geachte heer Ott,

Zoals u ziet heb ik mijn informatie uit twee, van elkaar onafhankelijke bronnen en kan er dus worden gesproken van geverifieerde informatie. Dat leek me en lijkt me nog steeds voldoende om een dergelijke bewering te kunnen doen. Maar even afgezien daarvan, ook al zou Ottema geen zelfmoord hebben gepleegd, dan doet dat nog niets af over de conclusies die ik in aangaande het OLB in mijn boek trek. Deze zelfmoord is weliswaar een tragisch aspect aan de hele affaire, maar om zo mijn hele boek onderuit te halen, maakt u er wel een heel erg zwaar argument van. Hebt u misschien meer informatie?

Vriendelijke groet, / Goffe Jensma

===28-10-2010 aan Jensma===
Onderwerp: Revisie Ottema

Geachte heer Jensma,

Met excuses voor de vertraging volgt hier mijn reactie op uw schrijven van 18 oktober.

De vraag of Ottema wel of niet zelfmoord heeft gepleegd vind ik minder interessant dan de vraag of hij voor zijn dood van mening is veranderd over de authenticiteit van het OLB.

Nog interessanter echter vind ik deze kwestie als voorbeeld van de wijze waarop u selectief kritisch met informatie om bent gegaan in uw publicaties. Verklaringen onder ede van personen die in strijd zijn met uw theorie worden door u leugens genoemd, terwijl twijfelachtige gegevens die uw theorie bevestigen door u gepresenteerd wordt als feiten.

Als ik het wel heb waren uw twee onafhankelijke bronnen de heren Ad Lysen en Pieter Gerbenzon, geboren 1921 resp. 1920. Ottema is overleden in 1879. Lysen en Gerbenzon zullen dus niet eerder dan 60 jaar na Ottema’s dood ''in de kringen van Leeuwarder notabelen'' kennis hebben kunnen nemen van het vermeende motief van zijn (vermeende?) zelfmoord.

Indien deze informatie ooit betrouwbaar zou zijn geweest, was het toch al veel eerder in publicaties of briefwisselingen aan de orde gesteld?

In 2004 schreef u nog met terechte voorzichtigheid:
<blockquote>Volgens sommigen heeft Ottema uiteindelijk toch ingezien, dat hij had gedwaald ...</blockquote>

In 2006 was u minder bescheiden (zonder voetnoot):
<blockquote>Toen Ottema ... in 1879 uiteindelijk inzag dat hij ongelijk had gehad ...</blockquote>

Nogmaals, ik beschouw deze kwestie slechts als een schrijnend voorbeeld van de onzorgvuldigheid (en vooringenomenheid?) waarmee u — in mijn bescheiden waarneming — heeft gewerkt.

U vraagt mij of ik meer informatie heb.

[...]<ref>[Het is geen harde informatie, maar ik weet uit eigen ervaring hoe het voelt om voor gek te worden verklaard, daardoor in een sociaal isolement te raken, en als gevolg daarvan de levenslust te verliezen. (Gelukkig heb ik die al lang weer terug en hoef ik me dankzij het OLB nooit te vervelen. Ik zal niet dezelfde fout maken als mijn bijna naamgenoot en geestverwant ~ haha.]</ref>

Wanneer ik mij verplaats in Ottema, kan ik mij voorstellen dat de frustratie hem tot wanhoop heeft gedreven. Wat ik mij echter niet kan voorstellen is dat hij -indien hij van mening zou zijn veranderd- zelfmoord zou hebben gepleegd zonder zich hierover schriftelijk te willen verantwoorden.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott (M.Sc.)

===antwoord Jensma 2-11===
Geachte heer Ott,

[...]<ref>[Ik ben blij dat u uw levenslust terug hebt.]</ref>

Wat betreft Gerbenzon en Lysen: inderdaad zij leefden pas veel later dan Ottema. Daar staat tegenover dat ze beiden uit gegoede Leeuwarder kring afkomstig waren en dat Lysen verwant is aan de familie HaverSchmidt en bijvoorbeeld diens dochter Margot nog goed heeft gekend. Dat men in de negentiende eeuw in brieven vrijelijk over zelfmoord zou schrijven, is een veronderstelling van uw kant die ik niet ondersteun. Men zag verder, zo blijkt uit brieven die ik niet heb geciteerd in mijn proefschrift en uitgave (bv. tussen Hooft van Iddekinge en Dirks) Ottema als een zielige man. Bijvoorbeeld Hooft van Iddekinge aan Dirks, 1876/11/08:
<blockquote>Dat Ottema minder wordt, doet mij leed, en ik wenschte wel dat de man minder verdriet beleefde van dat Oera lindaboek, dat men toch met de beste wil niet als serieus kan beschouwen. ’t Gaat hem als zijn voorouders, de tijdgenooten van Bonifasius, wier afgoden ook bij hun leven werden omvergehaald. Ik gevoel hoe pijnlijk dat moet wegen, maar wat, mijns bedenking, nog pijnlijker is, dat is dat men in dwalingen blijft volharden die tegen het eenvoudigste gezond menschenverstand strijden, is het dan zoo moeijelijk om van dwalingen terug ten eenen male onmogelijk voor een verstandig man om het ''peccavi'' uit te spreken daar waar volhouden onredelijk wordt?</blockquote>

Wat betreft uw verdere opmerkingen, ik denk dat we zo in een eindeloze discussie verzeild raken. Zelf ben ik absoluut niet van mening dat ik onzorgvuldig gewerkt heb. Integendeel.

Vriendelijke groet, / Goffe Jensma

===3-11-2010 (12:31) aan Jensma===
Onderwerp: M’nheer Jensma! Och, och...

Geachte heer Jensma,

Ook ik voel niets voor een eindeloze discussie, maar wil nog wel graag twee misverstanden rechtzetten.

U schreef:
<blockquote>Dat men in de negentiende eeuw in brieven vrijelijk over zelfmoord zou schrijven, is een veronderstelling van uw kant die ik niet ondersteun.</blockquote>

Ik schreef:
<blockquote>Indien deze informatie ooit betrouwbaar zou zijn geweest, was het toch al veel eerder in publicaties of briefwisselingen aan de orde gesteld?</blockquote>

1) Met ''deze informatie'' doelde ik niet op Ottema’s zelfmoord, maar op ''het vermeende motief'' daarvan, dat wil zeggen: zijn (vermeende) verandering van mening over de authenticiteit van het OLB. Als hij van mening was veranderd, en dit was uit betrouwbare bron bekend geweest, dan was dat uiterst relevant geweest en dus onmogelijk 125 jaar lang geheim gebleven. Hierover had geschreven kunnen worden, zonder met één woord over zelfmoord te reppen: hij is voor zijn dood nog van mening veranderd (zoals is gebleken uit: ...).

2) Met ''al veel eerder'' bedoelde ik niet uitsluitend ''in de negentiende eeuw'', al was dit wel mogelijk geweest, zoals ik bij 1) heb uitgelegd. Wanneer Ottema’s meningsverandering in ''gegoede Leeuwarder kring'' als betrouwbare informatie bekend zou zijn geweest, in de jaren ’30 bijvoorbeeld, zou dit in de heftige discussie die er toen is gevoerd (weer) aan de orde zijn gekomen. U was echter de eerste die het in 2006 als ware het een feit durfde te bezorgen.

Ik heb de indruk dat het voor u vaststaat dat indien het waar is dat Ottema zelfmoord heeft gepleegd (hetgeen ik niet bestrijd), hij dus van mening moet zijn veranderd (voor u wellicht een wensvolle gedachte, voor mij hoogst onwaarschijnlijk). Psychologisch lijkt het mij veel logischer dat hij zelfmoord heeft gepleegd, juist omdat hij tot zijn laatste snik zo heilig in zichzelf geloofde.

Over wat logisch of aannemelijk is kunnen wij van mening blijven verschillen.

Maar mijn stelling, dat onderstaande bewering van u uit 2006 meer fictie is dan feit, is onomstotelijk.

<blockquote>Toen Ottema ... in 1879 uiteindelijk inzag dat hij ongelijk had gehad ...</blockquote>

... en dient daarmee als mooi voorbeeld van uw ''selectief-kritische'' benadering.

Met vrijelijke groet, / Jan ''Gelukzaligheid''

===antwoord Jensma (17:45)===
Geachte heer Ott,

Nu we onze discussie dan hebben beëindigd, wil ik graag nog een ding aan u kwijt. Uw betrokkenheid bij het Oera Lindaboek waardeer ik en dat meen ik. Ook al zijn we het niet eens over mijn werkwijze, ik denk dat we over het tragische van Ottema wel gelijk denken. Hij had een droom en ik zou, juist vanwege hem, ook liever willen dat hij er in volhard had.

Ik heb vanzelfsprekend uw You tube-filmpjes ook bekeken en — of het OLB nou echt is of niet — uw verfilming ervan vind ik een heel goed idee. Dus wat mij betreft: ga daarmee vooral verder. Het boek is het waard.

Vriendelijke groet, / Goffe Jensma

== 2010-’11: (vooral) papieronderzoek (1) ==

===14-10-2010 (10:56) aan Van Sluis===
Onderwerp: 3 vragen mbt OLB

Geachte heer van Sluis,

Na een vruchtbare onderzoeksdag bij Tresoar in het Oera Linda dossier restten mij drie vragen, waarmee ik door de zeer behulpzame baliemedewerksters naar u werd doorverwezen.

# Is u een bron bekend waaruit blijkt dat Ottema vóór zijn dood van gedachte veranderde over de echtheid van het OLB? (Zoals beweerd in Jensma’s boek uit 2006 op blz. 50.)
# Zijn de stellingen die Jensma in 2004 bij zijn promotie moet hebben verdedigd bekend?
# Is er een overzicht beschikbaar van het wetenschappelijk onderzoek dat is verricht naar de ouderdom van het papier en zijn hiervan verslagen beschikbaar?

Ik hoop dat u mij verder kunt helpen en dank u alvast hartelijk voor de te nemen moeite.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott / Hoorn

===antwoord Van Sluis (15:31)===
Geachte Heer Ott,

Dank voor uw bericht. Ik antwoord via de betreffende nummers:

# Zelf ben ik geen specialist over het OLB en weet niets van een ''herroeping'' van Ottoma — maar dat zegt meer over mijn beperkte kennis dan dat het een antwoord is op uw vraag.
# De stellingen heb ik kunnen achterhalen en vindt u bijgesloten,
# Er is recentelijk grondig onderzoek gedaan naar het papier, inkt e.d. van het OLB. De resultaten daarvan zijn verzameld, maar nog niet gepubliceerd. Dat is wel de bedoeling, maar Tresoar is daar slechts zijdelings bij betrokken. Ik kan u dus niets beloven. Ik weet alleen dat de beoogde bundel ''in de pijplijn'' zit.

Met vriendelijke groet / Dr Jacob van Sluis / vakreferent Tresoar (enz.)

===21-10-2010 aan Van Sluis===
Onderwerp: onderzoek papier en inkt OLB

Geachte heer van Sluis,

U schreef:<blockquote>Er is recentelijk grondig onderzoek gedaan naar het papier, inkt e.d. van het OLB. De resultaten daarvan zijn verzameld, maar nog niet gepubliceerd.</blockquote>Kunt u mij nog zeggen wanneer en door wie dit onderzoek is gedaan?

Is er een contactpersoon bij wie ik nader kan informeren?

Alvast bedankt. / Met vriendelijke groet, / drs. Jan Ott

===antwoord Van Sluis 4-11===
Geachte heer Ott,

Navraag leerde me dat het papieronderzoek nog niet is afgerond. Maar voor vragen kunt u contact opnemen met dhr dr. H. Porck van de Koninklijke Bibliotheek: [...]

Met vriendelijke groet / Dr Jacob van Sluis

===17-1-2011 (1:23) aan Porck===
Onderwerp: onderzoek Oera Linda-boek

Geachte heer Porck,

Van de heer van Sluis van Tresoar vernam ik dat u contactpersoon bent voor het onderzoek dat verricht wordt (of inmiddels is afgerond) naar onder andere papier en inkt van het Oera Linda-boek. Hij gaf mij uw emailadres en stelde voor dat ik rechtstreeks contact met u zou opnemen.

Mede namens enkele andere amateur-onderzoekers van de inhoud van het boek, hoop ik dat u de volgende vragen kunt beantwoorden:

# Wanneer is het onderzoek begonnen en wanneer kan een publicatie van de resultaten worden verwacht?
# Wat zijn de onderzoeksvragen en de methoden van onderzoek?
# Kunt u al mededelingen doen over de (voorlopige) resultaten van het onderzoek?

Alvast bedankt voor de te nemen moeite.

Met vriendelijke groet, / drs. Jan Ott

===antwoord Porck (11:13)===
Geachte heer Ott,

We zijn op dit moment bezig een verslag te maken van het onderzoek dat in de loop van afgelopen jaren is uitgevoerd. Er wordt ook gewerkt aan een kort artikel in het Archievenblad. Ik kan u eind deze maand het stukje voor het Archievenblad toesturen: dat geeft een goed overzicht van de onderzoeksvragen en de gebruikte methoden.

Met vriendelijke groet, Henk Porck

Dr H.J. Porck / Conserveringsonderzoeker / Conservator Papierhistorische Collectie

===10-2-2011 (6:52) aan Porck===
Geachte heer Porck,

Is het artikel over het onderzoek naar papier en inkt van het Oera Linda-boek reeds gepubliceerd? Met grote belangstelling zie ik hiernaar uit.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck (15:46)===
Geachte heer Ott,

De deadline voor het indienen van ons stukje voor het Archievenblad is verschoven naar 20 februari. Die extra tijd blijken we helaas ook nodig te hebben om een goede samenvattende tekst aan te leveren.

Excuses dat het nog wat langer duurt, maar u krijgt de tekst zodra die klaar is. Ook zal ik vragen of we ons meer uitgebreide verslag, dat we eveneens momenteel aan het afronden zijn, met u kunnen delen.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

===5-3-2011 aan Porck===
Geachte heer Porck,

U schreef:<blockquote>De deadline voor het indienen van ons stukje voor het Archievenblad is verschoven naar 20 februari. (...) u krijgt de tekst zodra die klaar is.</blockquote>Excuses als ik ongeduldig overkom, het is vooral nieuwsgierigheid die mij voor de zekerheid nogmaals doet informeren naar de verwachte tekst.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck 9-3===
Geachte heer Ott,

Ons stuk is nu afgegeven aan de redactie van het Archievenblad. Het heeft allemaal veel langer geduurd dan we hadden gedacht: er volgden na de eerste versie die we hadden ingediend nog enkele correctie- en aanvullingsrondes. Mijn excuses dat ik eerdere toezeggingen om u iets toe toesturen niet kon waarmaken.

In overleg met mijn mede-auteurs heb ik nog een vraag aan u alvorens ik iets kan toesturen. We weten eigenlijk niets van uw achtergrond en de reden van uw belangstelling. Nieuwsgierigheid zal zeker niet de enige reden van uw interesse zijn? Vanwege de vertrouwelijkheid van het materiaal — de officiele publicatie moet nog verschijnen — willen we graag meer informatie beschikken over uw belang in dezen.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

===17-3-2011 aan Porck===
(ontbreekt?)

===4-4-2011 (8:25) aan Porck===
Geachte heer Porck,

Kunt u mij zeggen of mijn email van 17 maart in goede orde is ontvangen en of dit uw vragen voldoende heeft beantwoord?

Vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck (13:47)===
Geachte heer Ott,

Hartelijk dank voor de uitvoerige informatie in uw bericht van 17 maart.

Ik stuur u hierbij -vertrouwelijk- de tekst van het artikel dat binnenkort (ca. half april) in het Archievenblad verschijnt. Het is nadrukkelijk voor uw persoonlijk gebruik.

Als het officieel gepubliceerd is kunt u het uiteraard verder onder de aandacht van uw netwerk brengen.

Zoals in een eerder bericht aan u meegedeeld, zijn we van plan om een uitgebreider rapport uit te brengen over het onderzoek aan het OLB. Ik heb enkele leden van het onderzoeksteam op de hoogte gebracht van uw belangstelling en uw achtergrond. Binnenkort wordt besproken in hoeverre we u al hierover kunnen informeren.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

===5-4-2011 aan Porck===
(ontbreekt?)

===14-4-2011 aan Porck===
Geachte heer Porck,

In afwachting van een antwoord op mijn bericht van 5 april, ben ik zo vrij u nog enige vervolg-vragen te stellen:

Waarom wordt het (naar ik aanneem) meest belangrijke en meest voor de hand liggende gegeven dat het onderzoek zou moeten hebben opgeleverd, namelijk de nieuwe, meer nauwkeurige datering van het papier, niet genoemd in het artikel voor het archievenblad?

waarom bevindt de voorlopige rapportage uit 2006 zich niet in Tresoar’s OLB-dossier? Toen ik daar informeerde naar recent papier-onderzoek zei men van niets te weten en werd ik naar u doorverwezen. Vervolgens heeft ook u het bestaan van dit artikel (al dan niet bewust) verzegen.

Is hier sprake van geheimzinnigheid, of lijkt dat slechts zo?

Als het goed is, wordt een dezer dagen het nieuwe archievenblad bezorgd, met daarin de publicatie van uw team. Kan ik de informatie daaruit reeds delen met mijn mede-belangstellenden?

Wederom alvast hartelijk dank, / Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck 15-4 (8:40)===
Geachte heer Ott,

Het nummer van het Archievenblad met ons artikel is verschenen. U kunt uw mede-belangstellenden daar natuurlijk op wijzen.

Verder is er geenszins geheimzinnigheid over onze publicatie uit 2006. Dit betreft een gewone publicatie in het jaarboek van de International Association of Paper Historians (IPH). Dit jaarboek is niet bij elke instelling aanwezig en kan dus aan de aandacht ontsnappen. Als u dat op prijs zou stellen kan ik een pdf- bestand van het artikel maken en naar u toesturen.

In overleg met het onderzoeksteam kan ik u tenslotte meedelen dat wij er de voorkeur aan geven om nadere en verdere conclusies uit ons onderzoek pas in de vorm van een officiele publicatie naar buiten te brengen.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

===antwoord Ott (9:03)===
Geachte heer Porck,

Dank voor uw snelle antwoord.

Zoals ik eerder aangaf zou ik een PDF-kopie van het artikel uit 2006 inderdaad zeer op prijs stellen.

Vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck 20-4===
Geachte heer Ott,

Bijgevoegd de pdf-file.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

== 2013: vermeende “(zelfmoord)aanslagen” ==

===30-11-2013 (16:52) aan Reinewald===
Onderwerp: vraag over reportage

Geachte heer Reinewald,

Met belangstelling las ik uw reportage ''[[2011 Bedrog Reinewald en Jensma|Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland]]'' [2011]. Ik heb een vraag over de volgende zin:

<blockquote>Het mythologisch-religieuze karakter maakt het boek eveneens geliefd bij sommige einzelgängers, wier geloof in geheime samenzweringen hen tot (zelfmoord)aanslagen verleidt.</blockquote>

Heeft u een (schriftelijke of mondelinge) bron voor deze informatie? Ik ben met name benieuwd of u een voorbeeld weet van een dergelijke aanslag.

Alvast bedankt voor uw antwoord. / Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Reinewald (22:37)===
Geachte heer Ott

Kan ik mij voorstellen. Maar de persoon die mij dit vertelde heb ik beloofd er vooralsnog geen openheid over te geven. Bronnenbescherming heet dat in journalistieke vaktermen<ref>Jensma bleek de bron te zijn. Zie vertaald [[2019 Politie belde Jensma in 2009|afschrift van radiogesprek]] 13-6-2019.</ref>

met vriendelijke groeten / Chris Reinewald

===antwoord Ott 1-12===
Dank voor uw snelle antwoord. / m.vr.gr. JO

== 2018-’19: papieronderzoek (2) ==

===17-9-2018 (12:05) aan Jensma===
Geachte heer Jensma,

Volgens twee voorlopige publicaties over een onderzoek naar het Oera Linda papier (2006/2011: Porck, Kardinaal en van der Grijn) was u daarbij betrokken als deskundige.

De heer Porck, met wie ik in 2011 hierover correspondeerde, is inmiddels met pensioen. Er was toen sprake van een afsluitende publicatie waaraan werd gewerkt (planning 2013). Ik heb de andere onderzoekers (bureau De Facto) twee weken geleden geschreven, maar nog geen antwoord gekregen.

Kunt u mij vertellen of de publicatie is gerealiseerd, dan wel is uit- of afgesteld? Of is er een andere contactpersoon die ik ernaar kan vragen?

Met dank en vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Jensma (13:40)===
Beste Jan,

Ik weet evenveel als jij. Ik heb ongeveer anderhalf jaar geleden nog eens contact met Adriaan gehad, maar zonder verdere follow-up. Blijf ze schrijven, zou ik zeggen.

Vriendelijke groet, / Goffe

===18-9-2018 aan Geleijns===
Onderwerp: papieronderzoek Oera Linda

Geachte heer Geleijns,

Van de heer van Capelleveen hoorde ik dat u wellicht meer weet over een onderzoek naar het Oera Linda papier, waarbij de heer Porck betrokken is geweest. Dhr. Porck schreef mij in 2011 dat er gewerkt werd aan een afsluitende publicatie (planning 2013). Ik heb de andere onderzoekers (bureau De Facto) twee weken geleden geschreven, maar nog geen antwoord gekregen en hoop daarom dat u de volgende twee vragen kunt beantwoorden:

Is de publicatie inmiddels gerealiseerd, dan wel uit- of afgesteld?

Is de mogelijkheid uit te sluiten – de geschreven inhoud van het handschrift buiten beschouwing gelaten – dat het papier 13e eeuws (of ouder) Spaans Arabisch is? Uit de voorlopige publicaties (2006 en 2011) blijkt dat het team deze mogelijkheid bij voorbaat heeft uitgesloten.

Met dank voor de te nemen moeite en met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Geleijns 20-9===
Geachte heer Ott,

Mijn excuses voor dit late antwoord. Van Henk Porck heb ik inmiddels de twee artikelen gekregen (uit 1996 en 2011) die betrekking hebben op het onderzoek naar het papier van het Oera Lindaboek. Volgens Henk is dit alles dat erover gepubliceerd is; een vervolgonderzoek is wel gepland, maar nooit uitgevoerd. De artikelen gaan hierbij.

Het spijt me dat ik u niet verder kan helpen.

Met vriendelijke groet, / Erik Geleijns / Collectiespecialist Koninklijke Bibliotheek

===4-10-2018 (17:30) aan Witkam===
Subject: Oera Linda papier

Geachte heer Witkam,<ref>emeritus-professor of Codicology and Paleography of the Islamic World, in the University of Leiden</ref>

Zoals telefonisch besproken stuur ik u bijgaand een bladzijde van het Oera Linda handschrift in verhoogd contrast.

Een PDF bestand van het gehele handschrift is hier in te zien: [...]

Tevens bijgesloten is wat Dr. J.G. Ottema over het papier schreef in de inleiding bij zijn vertaling van het handschrift (1872 en 2e editie 1876).

Een jarenlang onderzoek (ca.2004-2011), waarbij o.a. experts betrokken waren van de Koninklijke Bibliotheek, het Nationaal Archief, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Forensisch Instituut, niet heeft geleid tot duidelijke uitspraken over de ouderdom en herkomst van het papier. Het aangekondigde definitieve onderzoeksverslag is nooit gepubliceerd. Dat het ouder zou kunnen zijn dan de 19e eeuw was door de onderzoekers bij voorbaat uitgesloten, omdat dit op basis van de zichtbare waterlijnen al in 1876 zou zijn vastgesteld. Daarom moet alsnog de vraag worden gesteld of het mogelijk toch middeleeuws Spaans-Arabisch papier zou kunnen zijn, zoals in 1871 door Dr. J.G. Ottema was voorgesteld.

Met dank en vriendelijke groet, / drs. Jan Ott [Diever]

===antwoord Witkam (23:28)===
Zeer geachte Heer Ott, / Dank voor Uw bericht.

Aan de foto van de pagina van het handschrift heb ik niet veel. Het is een opzicht foto. Om de structuur van het papier te bekijken heb ik een doorzicht foto nodig, en zelfs dan is het twijfelachtig of ik uit een foto conclusies kan trekken. Zulke foto’s moeten toch bestaan, nu ik begrijp uit Uw bericht dat alle deskundigen van Nederland al naar het papier hebben gekeken.

Ik denk hier nog even over na, dit was mijn eerste reactie.

Met vriendelijke groet, / Jan Just Witkam [Leiden]

===5-10-2018 aan Jensma===
Beste Goffe,

Een Leidse professor, Jan Just Witkam, heeft ervaring met middeleeuws-Arabische handschriften. Hij is geïnteresseerd in het OLB papier en zou er graag een doorzicht foto van zien. Weet jij of er ooit enkele gemaakt zijn?

Vriendelijke groet, / Jan

===antwoord Jensma 7-10===
Dag Jan,

Wat bedoel je preceis met een ''doorzicht foto''?

Groet, / Goffe

===8-10-2018 aan Jensma===
Goedemorgen Goffe,

Dr. Witkam nam aan dat er wel een moest zijn en gebruikte deze term. Ik neem aan dat het een foto is van een enkel blad op een verlichte ondergrond, waardoor waterlijnen, een eventueel watermerk en vezelstructuur beter zichtbaar zijn.

Op de foto’s van de Tresoar website zijn de waterlijnen van sommige bladen goed zichtbaar. Op basis daarvan sluit Witkam de mogelijkheid niet uit dat het Arabisch papier is.

Als een dergelijke foto gemaakt was, had je die vast wel te zien gekregen, dus ik neem aan dat dit niet het geval is. In het voorlopige artikel uit 2006 van de groep Porck wordt er ook niet naar verwezen.

Ik zou zo’n foto wel willen laten maken en kan de kosten daarvan voor mijn rekening nemen. Een andere mogelijkheid is dat dr. Witkam wordt uitgenodigd om zelf te komen kijken. In beide gevallen zal er toestemming moeten zijn van Tresoar (en/of het Fries Museum?)

Ik kan me voorstellen dat je weinig verwacht van een dergelijk onderzoek, maar ook als er uitkomt dat het zeker géén Arabisch papier is, geeft dat duidelijkheid die er nu nog niet is. Tot nu toe werd deze mogelijkheid immers bij voorbaat uitgesloten.

Het feit dat het Porck onderzoek kennelijk geen duidelijke antwoorden heeft opgeleverd is onbevredigend en doet vermoeden dat de vraagstelling te beperkt was.

Zou jij een aanvullende (voor-) onderzoek moreel willen ondersteunen, bijvoorbeeld in de vorm van een aanbeveling?

Met dank voor je aandacht en groet, / Jan

===antwoord Jensma 9-10 (10:48)===
Beste Jan,

Dank je! Ik weet niet wat Adriaan Kardinaal precies al dan niet heeft gefotografeerd. Het onderzoek dat het diepst ingaat op papier vóór Kardinaal is gedaan door Pieter Obbema in de jaren 1950. Ken je dat? Obbema gaat ook in op vezelstructuur, watermerk en waterlijnen. Ik kan proberen het ergens uit een archiefkast te toveren.

Groet, / Goffe

===antwoord Ott (18:39)===
Goffe, ik ken alleen het artikel uit de LC (10-11-1962 ''Drs. Obbema sprak voor Fries Genootschap over onderzoek'') en wat jij erover hebt geschreven. Ik zou heel graag zijn verslag en evt. aantekeningen (+ foto’s?) inzien en kan daarvoor graag naar Leeuwarden of Groningen komen. Ik woon nu in Drenthe (Diever) dus dat is makkelijk te doen. / Groet, Jan

===antwoord Jensma 10-10===
Dag Jan,

Ik heb het document teruggevonden en vanavond even voor je ingescand. Je kunt het downloaden op [...]

Wel merk ik op dat je het wel kunt lezen natuurlijk en gebruiken, maar niet vrijelijk kunt herpubliceren.

Succes en groet, / Goffe

===23-10-2018 (15:03) aan Witkam===
Zeer geachte Heer Witkam,

Er lijkt geen doorzichtfoto te bestaan van het Oera Linda papier. Wel heb ik van prof. Jensma (Groningen) een niet-gepubliceerd verslag ontvangen uit 1960 (m.n. bronnenonderzoek) van drs. (later dr.) [[Pieter F.J. Obbema|P.F.J. Obbema]]. Hierin komt een beschrijving van het papier voor:
<blockquote>
*Uiterlijk: een effen, glad, hard papier met scherp afgesneden randen.
*Vergures: vergélijnen, 10 per 20 mm; pontuseaux op een afstand van 27 mm. De draden, die de lijsten in het papier gedrukt hebben, schijnen niet met elkaar verweven, noch aan elkaar genaaid te zijn. De lijnen lopen volstrekt recht en evenwijdig.
*doorzicht: geen ''wolkjes'', geen korrels, geen andere structuren. De papierstof is bij doorzicht tussen de vergures gelijk verdeeld kleur: nu geel tot bruin, dat met een borstel of kwast erop is aangebracht (sporen van de haren zijn duidelijk zichtbaar). Over het algemeen verloopt de kleur van het centrum van het diploma naar de randen van donker tot licht.
*Nt.1. De kleur is ook nu nog op de breukranden (helder?) wit. Daaruit alleen blijkt al, dat de gele kleur is toegevoegd. Vergeling van papier is een inwendig proces. (Hoyer, Einführung, p.185-188).
*Nt.2. Proefstroken, die in 1876 met een joodjoodkali-oplossing behandeld zijn, zijn nu grauw wit; een ander bewijs, dat de gele kleur is toegevoegd.
*oorspronkelijk: wit, waarschijnlijk helder wit.
*Nt.1. De kleur op de smalle breuken is moeilijk te beoordelen tegen het geel van het oppervlak. Toch krijgt men de indruk bij confrontatie met ander wit papier, dat de kleur helder wit was.
</blockquote>

Ook blijkt het papier twee keer te zijn vergeleken met Arabisch of Chinees papier:

1) in Leeuwarder Courant d.d. 19-9-1871 (ingezonden brief dr. J.G. Ottema):

<blockquote>Een ding staat onlochenbaar vast, dat het Handschrift geschreven is op eene papiersoort, die in de 13e eeuw nog in Spanje vervaardigd werd, en na dien tijd niet meer voorkomt. Slechts een enkel stukje van zulk papier als monster zal men misschien in de verzameling van een of ander oudheidkundige nog vinden, maar anders kan niemand de weergade daarvan aanwijzen. Een gelijksoortig papier treft men aan in de Keizerlijke Bibliotheek te Petersburg in de oudste Chinesche documenten. Dit vernam ik van den Heer B. Lasonder*, Predikant te Acquoij, die een geruimer tijd te Peterburg vertoefd en de Keizerlijke Bibliotheek bezocht heeft, en hij mij aan huis het Handschrift ziende, terstond de gelijksoortigheid van dit Arabische katoen-papier [i.e. het O-L papier] met het Chineesche herkende. [* Bernard Albertus Lasonder (1841-1919)]</blockquote>

2) in brief van dr. Ottema aan Cornelis Over de Linden d.d. 21-4-1874:

<blockquote>Daarbij moet ge weten dat Professor Land* een Syrisch Handschrift uit de 12e Eeuw vertoond heeft op gelijksoortig papier als dat van het Friesche Handschrift. [* prof. Jan Pieter Nicolaas Land (1834-1897)]</blockquote>

Heeft U een voorbeeld van een doorzicht foto, zoals U die van het Oera Linda papier zou willen zien? Ik stel Uw oordeel zeer op prijs en kan alsnog proberen in Leeuwarden enkele foto’s te (laten) maken van het papier.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Witkam (16:54)===
Zeer geachte Heer Ott,

Dank voor Uw bericht. Ik kan daar weinig mee, observaties van anderen hebben voor mij een slechts zeer relatieve waarde. De autoriteiten die U noemt zijn mij niet bekend als experts op het gebied van Arabisch papier. Obbema heb ik persoonlijk gekend, natuurlijk.

Een doorzicht-foto is, zoals de term al aanduidt, een foto genomen met de lichtbron achter het papier. Ik heb er een paar in een recent artikel van mij gepubliceerd. Ik stuur U bij deze de link. [...]

Op pp. 212 t/m 216 staan eenvoudige, door mijzelf uit de hand gemaakte doorzicht-foto’s. Er bestaan tegenwoordig instrumenten, lichtgevende bladen die men achter het te fotograferen blad legt en die geen warmte afgeven. Bestudeerders van watermerken maken er veel gebruik van. De beter geequipeerde bibliotheek heeft zo iets wel in huis, of anders een gespecialiseerde restaurator.

Ik heb U nu een paar keer mijn tijd gegeven, maar ik kan dit niet blijven doen. Het Oera Linda boek is mijn probleem niet. U stuurt mij binnenkort enige doorzichtfoto’s en ik reageer daar op. En dat moet het dan wezen.

Vriendelijke groet, / Jan Just Witkam

===9-12-2019 (13:44) aan Witkam===
Zeer geachte heer Witkam,

Dank voor Uw bericht en excuses voor de vertraging.

Bijgaand zend ik U de onlangs gemaakte doorzichtfoto.

De randen van het papier lijken op de foto niet recht te zijn, maar zijn dat in werkelijkheid wel.

De gemiddelde afstand tussen de lijnen is 293/144 = 2,0 mm.

Kunt U aangeven of dit ''mogelijk'' 13e eeuws Arabisch papier kan zijn?

Met grote dank voor de te nemen moeite en vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Witkam (20:38)===
Zeer geachte Heer Ott, / Dank voor Uw bericht.

Uit Uw foto blijkt dat het hier gaat om Europees geschept papier. In de Arabische wereld, en ook niet in Andalusia, werden geen metalen schepramen gebruikt.

Verder kan ik er niet veel over zeggen, behalve dat ik op het vel waarvan U mij een afbeelding hebt toegezonden geen tekst zie. Dus vraag ik mij af: wat is het verband tussen dit vel en het Oera Linda boek? Een datering is mij niet mogelijk.

Met vriendelijke groet, / Jan Just Witkam

===10-12-2019 (17:10) aan Witkam===
Zeer geachte heer Witkam, / Hartelijk dank voor Uw antwoord.

Mijn vraag was vooral geïnspireerd door een foto van MS Leiden Or.231, f.56a (gedateerd vóór 1195; bijgevoegd) uit één van Uw presentaties. Hierop leken mij gelijksoortige waterlijnen zichtbaar te zijn. Bestonden er wellicht ook schepramen van materiaal anders dan metaal, of kan het papier nog een andere herkomst hebben, bijvoorbeeld China?

Enkele onbeschreven vellen werden door de familie Over de Linden bij het OL handschrift bewaard en zijn minder verkleurd. Sommige bronnen beschreven deze als (op de kleur na) precies gelijksoortig, andere spraken dat tegen.

Vorige week heb ik met de conservator van Tresoar (het archief in Leeuwarden) snippers van het OL handschrift geselecteerd voor een C14 datering. Bij deze gelegenheid zag ik zelf voor het eerst de onbeschreven vellen, en toen we een exemplaar naast een blad van het handschrift op een lichttafel vergeleken, werd mij duidelijk dat het lijnenpatroon identiek is.<ref>Later twijfelde ik daaraan. Er is helaas te weinig aandacht besteed aan het maken van goede doorzichtfoto's, vooral van beschreven bladen.</ref> Omdat deze op de foto van het onbeschreven blad beter zichtbaar waren, heb ik U deze ter beoordeling gezonden.

Over ca. 4 tot 5 maanden zal de uitslag van de C14 meting bekend zijn. Indien het Uw interesse heeft, zal ik U dan daarover informeren.<ref>Resultaat bleek onbevredigend, methode bij nader inzien onvoldoende betrouwbaar. Zie hierover elders.</ref>

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Witkam (21:55)===
Zeer geachte Heer Ott,

Dank voor Uw bericht. In Uw avontuur om een doorzichtfoto met een opzichtfoto te vergelijken ga ik niet met U mee. Zo iets lijkt mij zinloos en kansloos. Het is ook nergens voor nodig.

Het onbeschreven papier waarvan U mij een doorzichtfoto stuurde heeft dus '''naast''' de beschreven bladen van het Oera Linda boek gelegen. Dat lijkt mij niet echt voldoende om er een nadere conclusie over het papier waarop de Oera Linda tekst is geschreven op te baseren.

Wanneer U mij een doorzichtfoto van een of meer van de beschreven bladen stuurt wil ik er nog een keer naar kijken, maar dan moet het echt afgelopen zijn. U nadert de grenzen van mijn geduld, en zo moeilijk is het toch niet om de dingen goed te doen? U vraagt mij om een oordeel, levert U mij dan ook het materiaal waarop ik zelf en door eigen waarneming mijn oordeel kan baseren. Tot nu toe hebt U dat niet gedaan.

Met vriendelijke groet, / Jan Just Witkam

===12-12-2019 (14:32) aan Witkam===
Zeer geachte heer Witkam,

Momenteel is er geen betere foto van het beschreven blad.

U schreef dat het onnodig was te vergelijken met een opzichtfoto van Arabisch papier. Indien er een doorzichtfoto beschikbaar is van papier, gemaakt op een raam van bamboe, vlas of grasriet, zou ik die graag zien en delen met de conservator van het Fries archief.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Witkam (15:04)===
Zeer geachte Heer Ott, / Dank voor Uw bericht.

Ik wacht rustig tot een doorzichtfoto van een beschreven blad van het Oera Linda boek beschikbaar komt. Zodra ik die heb gezien, zal ik proberen Uw oorspronkelijke vraag te beantwoorden.

Met vriendelijke groet, / Jan Just Witkam

== Noten ==
<references />
[[Category:Briefwissellingen]] [[Category:Sources_Dutch]]

2011 Bedrog Reinewald en Jensma

2026-05-16T08:35:40Z

Jan: link naar afschrift radiogesprek Jensma

(Onderstreping en enkele noten toegevoegd door OLW. Twee langere uitspraken van Jensma zijn voor de duidelijkheid uitgelicht.)
Reinewald, Chris (met medewerking van [[Goffe T. Jensma|Jensma]] en Adriaan Kardinaal) — Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland — maandblad [https://chrisreinewald.nl/wp-content/uploads/Oera-Linda-EOS.pdf ''Eos magazine'', sept. 2011, bl. 34-38].

==Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland==
''Falsificatie ‘Middeleeuws’ handschrift''

Door Chris Reinewald

===[inleiding]===
Het Friese handschrift ''Oera Linda'' stamt niet uit de middeleeuwen, maar uit de 19de eeuw. Dat blijkt onomstotelijk uit wetenschappelijk onderzoek.<ref>Jensma’s ‘wetenschappelijke’ onderzoek was niet gericht op het beantwoorden van de vraag hoe oud het handschrift is, maar trachtte aannemelijk te maken dat het een product was van een 19e-eeuwse samenzwering. Dat het uit die eeuw zou stammen was dus een premisse. De volksverlakkende term ''onomstotelijk'' zal zelden minder toepasselijk zijn gebruikt.</ref> Toch blijft het mysterie groot rond de tekst die leidde tot bedrog, bijgeloof, zelfmoord en een besmeurde reputatie voor Piet Paaltjens.
----
In den beginne schiep het opperwezen Wralda drie oermoeders, en daaruit ontstonden het blanke, het gele en het donkere mensenras. Onder de nakomelingen breken echter oorlogen uit. Tot overmaat van ramp wordt Atland (Atlantis) verzwolgen door een tsunami, en het rijk van de blanke oermoeder Frya schrompelt ineen tot alleen de huidige provincie Friesland overblijft.

Ziedaar het allesomvattende verhaal dat het ''Oera Linda''-boek vertelt.<ref>“''Allesomvattend'' betekent dat iets helemaal compleet, volledig en inclusief is, waarbij werkelijk alles op een bepaald gebied wordt meegenomen of betrokken.” (Definitie [https://www.encyclo.nl/begrip/allesomvattend encyclo.nl], zonder verder commentaar.)</ref> Het manuscript ervan dook op in 1867, maar zou dateren van het jaar 1256. Toen zou Hiddo ''Oera Linda'' (of ‘Over de Linden’), de kroniek die al vele keren werd neergeschreven, nog een laatste keer aan het papier hebben toevertrouwd. Eeuwenlang bleef het manuscript in oud-Fries runenschrift onbekend, tot Cornelis over de Linden, een scheepswerfdirecteur uit Den Helder, er in de 19de eeuw mee naar buiten kwam.

===Falsificatie===
Daar ligt het dan, het ''Oera Linda''-manuscript: een stapeltje vergeelde velletjes in een cassette. Middeleeuws is het allerminst — alle experts zijn het erover eens dat het om een 19de-eeuwse falsificatie gaat.<ref>“Alle experts zijn het erover eens” — welke ‘experts’ dan en waar blijkt dat uit?</ref> Tegenover mij zit de Groningse hoogleraar Friese taal- en letterkunde Goffe Jensma.<ref>Toen hij in 2004 zijn proefschrift over OL verdedigde was Jensma doctorandus geschiedenis.</ref> We bevinden ons in het Tresoar, het Friese historisch en letterkundig centrum in Leeuwarden.<blockquote>“Voor mij staat het zo goed als vast dat het ''Oera Linda''-boek gemaakt is door dominee-dichter François HaverSchmidt (beter bekend van zijn alter ego Piet Paaltjens). Hij kreeg daarvoor de hulp van een bevriend archivaris. Eelco Verwijs, en van Cornelis over de Linden, de naamgever en zogezegde ‘ontdekker’ van het manuscript.”</blockquote>Al in 1876, vier jaar na de eerste publicatie van ''Oera Linda'', stelde filoloog Jan Beckering Vinckers al dat het boek een falsificatie was.<ref>In tegenstelling tot [[Jan G. Ottema|Dr. Ottema]] was [[Jan B. Vinckers|Vinckers]] geen filoloog maar leraar Engels, met een kennelijke hobby.</ref> De filologie, de wetenschap van ‘dode’ talen, was toen net geïntroduceerd. Uit de babylonische spraakverwarring van het ''Oera Linda''-boek haalde Beckering diverse taalkundige en historische ongerijmdheden. Oud-Fries? Niet echt, hij trof ook Saksische en hedendaagse Nederlandse woorden aan.<ref>Van de betreffende ''hedendaagse'' woorden kan niet worden vastgesteld wanneer ze zijn ontstaan.</ref> En met het runenschrift — eigenlijk een jolschrift — was ook van alles mis, Alle letters zijn gevormd op basis van een wiel met zes spaken, dat het jol symboliseert, een cyclus van zes eeuwen, waarna de geschiedenis zich zou herhalen.<ref>Dat “de geschiedenis zich zou herhalen” bij iedere nieuwe cyclus van het Joel wordt nergens in OL beweerd.</ref> Maar de runenletters werden al snel ontcijferd als een redelijk leesbaar Romeins letterschrift.

Toch bleven heel wat mensen in de oertekst geloven. In de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog omarmde Nazi-Duitsland de tekst als de schets van een ideale, raszuivere samenleving in het Friese rijk Atland. Geconfronteerd met de falsificatie concludeerden de Duitsers nuchter dat het 19de-eeuwse manuscript dan wel zou zijn overgeschreven van een middeleeuwse bron. Maar waar was die dan?<ref>Wanneer het gaat om (vermeende) kopieën uit de Renaissance wordt de vraag naar Middeleeuwse bronteksten zelden gesteld.</ref>

Ook vandaag nog heeft ''Oera Linda'' zijn onvervalste adepten. New Age-aanhangers tot in Australië zien de Frya-samenleving als het ideaal:<ref>Het bestaan van deze vermeende aanhangers is ontkracht in ''[https://fryskednis.blogspot.com/2019/03/the-daughters-of-frya-hoax.html The ‘Daughters of Frya’ hoax]'' (maart 2019).</ref> een vredelievende maatschappij, geregeerd door vrouwen. Het mythologisch-religieuze karakter maakt het boek eveneens geliefd bij sommige einzelgängers, wier geloof in geheime samenzweringen hen tot (zelfmoord)aanslagen verleidt.<ref>Luister alvast naar [https://archive.org/details/jensma-13-6-2019-aanslag-30-4-2009-en-ol gesprek 2019] met Jensma op de Friese radio, of lees het [[2019 Politie belde Jensma in 2009|vertaalde afschrift]]. Meer hierover volgt.</ref>

===Virtueel, fysiek, chemisch===
Jensma onderzocht het manuscript opnieuw, met de modernste methodes. Met computerprogramma’s spoorde hij (on)regelmatigheden op in de tekst.<blockquote>“Bijvoorbeeld dat het begrip ‘vrijheid’ altijd genoemd wordt met ‘wet’. Of hoe een hoofdpersoon, de magí, een zogenaamde Perzische tovenaar, in verschillende tijden en gedaantes opduikt. Zo herken je verschillende versies in de tekst, die trouwens steeds slordiger en inconsistenter wordt. Dat suggereert dat het manuscript in twee delen en in twee periodes ontstond en uiteindelijk haastig is afgemaakt en samengevoegd.”</blockquote>Voor de technische analyse van het gebruikte papier en de inkt stonden de papierhistorici Ellen van der Grijn en Adriaan Kardinaal in. Technici in de laboratoria van het Nationaal Archief, het Instituut Collectie Nederland, papiergroothandel Proost & Brandt en bij het Nederlands Forensisch Instituut voerden voor hen het onderzoek uit. De afgelopen vijf jaar ontrafelden ze het mysterie. Niet letterlijk. natuurlijk. “Dit soort onderzoek hoort non-destructief te zijn, al kan dat niet helemaal.”

De onderzoekers bouwden voort op de eerste analyses na de ‘ontdekking’ van Beckering en een Duits onderzoek rond 1930. Beide wezen al uit dat het papier machinaal was vervaardigd, en dat het handschrift dus nooit middeleeuws kan zijn. Het bleek om ‘gevergeerd’ papier te gaan, waarin kunstmatig de afdruk van koperdraden van de schepvorm van het papier is nagebootst. Een watermerk verwijzend naar de fabrikant ontbreekt begrijpelijkerwijs. De makers lieten het papier vergelen in een kleurstof, daarna droogden en persten ze het. Dat verraden de valse plooien in de papierkaternen. Het was slimmer geweest om echt middeleeuws papier te gebruiken, maar daarvan kreeg je niet zo makkelijk een vel of honderd bij elkaar. Naaigaatjes in het manuscript, maar zonder sporen van garen, moesten suggereren dat die katernen ooit waren samengebonden. De gebruikte inkt bevat arseen om hem zwarter, en dus — wat men blijkbaar toen dacht — middeleeuwser te laten lijken. Bij de presentatie destijds was het manuscript weliswaar kunstmatig getint maar oogde het verder onbeschadigd — om niet te zeggen spiksplinternieuw.

Het 21ste-eeuwse onderzoek bestookte het papier met straling van korte golflengtes — de zogenoemde röntgenfluorescentiespectometrietechniek. Daardoor zendt het materiaal zelf straling uit en geeft het zo de chemische samenstelling bloot. Daarna volgde een inkt-onderzoek met de hyperspectral imaging-techniek. Hierbij maakt men opnames met verschillende golflengtes licht — van infrarood tot ultraviolet.

Bij het Nederlands Forensisch Instituut gebruikte men de laser ablation-techniek, die gewoonlijk wordt gebruikt om dreigbrieven bij moordzaken onderling te vergelijken. Een laser schiet op het materiaal dat kleine deeltjes loslaat via een gasstroom in een plasma, een soort wolk. Door de temperatuur van 8.000 graden Celsius valt dit materiaal uiteen in de kleinste ‘bouwstenen’, chemische elementen, die daarop onderling gescheiden en gedetecteerd worden. Met dit onderzoek wilde men achterhalen of lege vellen papier die Cornelis over de Linden stiekem had bewaard, dezelfde waren als die van het manuscript. En inderdaad: de vellen bleken qua samenstelling zelfs vrijwel identiek te zijn: het bewijs dat Over de Linden als ‘afschrijver’ betrokken was bij de falsificatie.

===Te toevallig===
Grootste vondst was dat het papier ‘ontsloten hout’ bevat. Vóór de 19de eeuw maakte men papier uitsluitend van lompen waarvan de vezels — linnen, katoen, soms hennep — weer uit het weefsel losgemaakt moesten worden. Om van hout verwerkbare papiervezels, ‘celstof’, te maken, worden de houtvezels ‘ontsloten’: hiervoor verwijdert men de in de vezel aanwezige stof lignine, die krantenpapier snel laat vergelen. Deze vaststelling vroeg om een historische bewijsvoering. Al in 1876 stelde papierfabrikant P. Schmidt van Gelder bij een onderzoek dat het papier tussen de 30 en 40 jaar oud was en afkomstig moest zijn van de Nederlandse papierfabriek Tielens en Schrammen die in 1841 was gesticht. Maar die maakte dit papier toen niet. Het ontsluiten van hout was een specifiek Amerikaans procedé, in 1866 voor het eerst commercieel toegepast in Pennsylvania en in een Engelse papierfabriek in Gloucestershire. Omdat het ''Oera Linda''-papier sodapulp bevat, wat wijst op ontsloten hout, dateert het van minimaal 26 jaar later dan werd aangenomen. Over de Lindens verweer dat zijn oude tante hem het papier in 1848 had gegeven is daardoor bespottelijk.

Maar Over de Linden werkte niet alleen. In de correspondentie rondom het boek trof men een briefje van archivaris Eelco Verwijs dan dat nota bene op hetzelfde, in die tijd bijzondere ‘Engelse’ papier was geschreven. “Te toevallig om toevallig te zijn”, grinnikt onderzoeker Adriaan Kardinaal. En zo liet, na Over de Linden, ook Verwijs zich als medeplichtige betrappen.

===Piet Paaltjens===
Een andere getuigenis is er van Floris over de Linden, Cornelis’ kleinzoon. Op zijn vijfde kwam die bij zijn opa wonen, nadat zijn vader in Nederlands-Indië (het huidige Indonesië) was overleden. Floris vertelde later dat hij zijn opa met “twee doctoren uit Friesland” dagen achtereen papieren had zien beschrijven. “In opperbeste stemming, met een jenevertje erbij”. En zo komt medeplichtige nummer drie, en het brein van het hele verhaal, in zicht: François HaverSchmidt. De dominee schreef als student tragikomische gedichten onder het pseudoniem Piet Paaltjens. ''Snikken en grimlachjes'', de gebundelde gedichten, is een hoogtepunt in de Nederlandse romantische dichtkunst.

Kort na het verschijnen van het ''Oera Linda''-manuscript werd al beweerd dat HaverSchmidt, Verwijs en Over de Linden onder één hoedje speelden. Enkele jaren later raakt ook dialectoloog Johan Winkler ervan overtuigd dat het om een falsificatie gaat. In 1900, als alle betrokkenen gestorven zijn, schrijft hij iets op een papiertje wat hem vermoedelijk is ingefluisterd door nazaten van Over de Linden. Hij bergt het op in een kistje dat pas na zijn dood in 1916 open mag: HaverSchmidt wordt genoemd als auteur.

Welke redenen had de dominee om een zogenaamd middeleeuws handschrift te maken? In de jaren 1850 speelde zich een strijd af in de Nederlandse Hervormde Kerk tussen ‘fijnen’ — religieuze fundamentalisten — en ‘vrijzinnigen’. De vrijzinnige dominee-dichter zat duidelijk in het laatste kamp. Uit onvrede met de fundamentalisten in zijn gemeente Foudgum zou hij met het ''Oera Linda''-boek hebben willen aantonen hoe makkelijk mensen in een quasi-religieuze en historische tekst geloven. Indirect dus hoe onwaarachtig de Bijbel is. In de tekst vond onderzoeker Goffe Jensma scherpzinnige, verstopte verwijzingen naar de 19de-eeuwse religieuze actualiteit. Een eerste opzet maakte HaverSchmidt tussen 1859 en 1862. Archivaris Eelco Verwijs hielp bij de omwerking naar het zogenaamde Oud-Fries. Cornelis over de Linden uit Den Helder was niet alleen een dekmantel vanwege ‘zijn’ familiekroniek, hij kalligrafeerde de tekst op papier dat hij daarvoor kocht op Verwijs’ aanwijzingen. Afwijkingen in bepaalde letters suggereren dat de tekst inderdaad in twee delen en twee periodes gekalligrafeerd werd.

===Multatuli===
Bewijzen te over. Maar volgens Jensma willen literatuurhistorici niet accepteren dat HaverSchmidt zich aan het ''Oera Linda''-boek bezondigde, vanwege zijn sympathieke alter ego Piet Paaltjens. Toch had hij als iedere vervalser ook eer van zijn werk willen hebben om zich uiteindelijk toch bekend te maken. Misschien wilde hij met het ''Oera Linda''-boek na zijn dichterschap een groot romancier worden? Het boek kent een typisch midden 19de-eeuwse structuur volgestopt met over elkaar buitelende ideeën en absurde uitweidingen (zie ‘''Oera Linda'': het verhaal’).

Daarin lijkt het op de apocalyptisch beschreven walvisjacht in ''Moby Dick'' van Herman Melville en op de ideeënromans van de dwarse Multatuli (Eduard Douwes Dekker), vijftien jaar ouder dan HaverSchmidt.

In een brief uit 1871 bestelt Multatuli het aangekondigde ''Oera Linda''-boek: ook al komt hem “deze Fenisisch-Friese zeldzaamheid voor als een enorme zwendel, als een geleerde, gelukte fopperij. Fijne bedriegerijtjes bestaan niet omdat voor veel mensen het onmogelijke gangbaarder is dan het onwaarschijnlijke.”

===Spijt===
Zo (on)geloofwaardig als het manuscript is, zo ongelofelijk is wat het aanrichtte. Archivaris Eelco Verwijs wilde met de falsificatie bibliothecaris en journalist Jan Frederik Jansen een hak zetten. Als tussenpersoon werd de toen nog jonge student Johan Winkler ingeschakeld. Winkler en Verwijs waren allebei lid van het cultuurhistorische en nationalistische Friese Genootschap. Door later te onthullen dat het om een falsificatie ging zou Jansen voor gek staan. Maar het plannetje mislukte: Jansen vertrouwde het niet en schoof de tekst door naar … niemand minder dan Eelco Verwijs.

Die stond daarop voor het blok. Zelf kon hij moeilijk de falsificatie uitbrengen. Ook een ander beoogd slachtoffer, zijn parmantige collega, stadsarchivaris Wopke Eekhoff, keurde het boek amper een blik waardig.

Winkler presenteerde het manuscript vervolgens op de vergadering van het Friese Genootschap. De meeste leden reageerden sceptisch. Maar er was één iemand die erg geestdriftig werd van de ‘vrijdenkers-Bijbel’ en dat was Jan Gerhardus Ottema. Inconsequenties en ongerijmdheden ontgingen hem. De gerespecteerde classicus zag in het ''Oera Linda''-boek zijn levensvervulling en werd er als bekeerling, tekstbezorger, vertaler en uitgever een vurig protagonist van. Ottema schreef de tekst meerdere keren over — een klusje van twee maanden — om de inhoud beter te doorgronden. Overtuigd van de waarheid gaf hij het in 1872 uit als boek.

Dat net Jan Gerhardus Ottema het slachtoffer werd, was pijnlijk voor de drie vervalsers. Ottema was nog leraar geweest op het gymnasium waar François Haverschmidt had schoolgelopen, en hij was geliefd bij iedereen. Geschrokken wees Eelco Verwijs hem in een brief voorzichtig op de twijfelachtigheden in het manuscript. Tevergeefs. Ook HaverSchmidt bezocht zijn vroegere leraar om hem op andere gedachten te brengen. Maar Ottema’s geloof werd alleen maar sterker. Door Ottema’s koppigheid en de vrees voor hun eigen reputatie besloot het trio uiteindelijk te zwijgen.

Maar de kritiek op het manuscript groeide. Toen papierexperts in 1876 stelden dat het gebruikte papier allesbehalve middeleeuws was, probeerde Ottema dat oordeel te weerleggen met een scheikundig onderzoekje van zijn apotheker. Maar hij voelde dat zijn levensmissie belachelijk was gemaakt. In 1879 verhangt hij zich.

Voor HaverSchmidt werd de grap grimmiger en ondraaglijker. Na Ottema’s zelfdoding preekt hij op oudejaarsavond 1879 over een “van spijt brandend hart”. Vijftien jaar lang lijdt hij onder het fatale bedrog aan zijn geliefde leraar om daarna voor dezelfde uitweg uit het leven te kiezen.

==Kaderteksten==

===''Oera Linda'': het verhaal===

Kort gezegd handelt het Oera Linda boek als Friese familiekroniek over het geslacht Over de Linden en zo over een millennia-oude Friese heerschappij waaruit onze westerse samenleving voortkwam. Het epos opent met: “Okke min svn” (Okke, mijn zoon) en de bezwering om deze familiegeschiedenis met zijn lijf en ziel te bewaren. Okke (Scharl) lijkt op Ocko (Scharlensis) die in 1597 de wel authentieke geschiedschrijvng ''Croniicke van Vrieslant'' maakte De “skêdnise fon vs êle folk” (onze volksgeschiedenis) in het Oera Linda-‘bôk’ gaat terug tot 600 voor Christus met overgeleverde teksten die uiteindelijk in 1256 zijn samengebracht en vertaald. Verhalen over rechtspraak, burchten, heersers, gevaarlijke vrouwen, raadgevingen, oorlogen met ‘Gertmanen’ en Denen. Een matriarchaat wordt aanvankelijk in harmonie geleid door “blanke, gele en donkere stammoeders” Frya, Lyda en Finda. Onder hun kinderen breken later echter vreselijke oorlogen uit. Van het rijk van de blanke Frya blijft na een tsunami maar een klein stukje over: het huidige Friesland.

Het boek wordt allengs minder aannemelijk wanneer een Friese vluchteling vertelt dat hij in het Indiase Punjab Jezus gezien heeft. Tijdens Zijn ‘onbekende jongelingsjaren’ zou Jezus bij boeddhisten en hindoes gestudeerd hebben.

Op pagina 210 breekt het manuscript abrupt af in een warrig beschreven veldslag en vrouwenroof met Magíaren (Hongaren), Franken en Litouwers, ergens tussen Stavoren en Egmond.

===Mysterie opgelost? Niet helemaal===

Het Oera Linda-manuscript blijft tot de verbeelding spreken. Op Youtube bezweert een Italiaans meisje de waarheid van de Oera Linda-beschaving. Een als Jezus uitziende Fries in Australië vraagt onderzoeker Goffe Jensma boos naar een “wetenschappelijk bewijs” voor Jan Gerhardus Ottema’s zelfmoord. Jensma: “Dat blijkt uit minimaal twee geschreven getuigenverklaringen, maar dat ga ik die meneer niet op Youtube uitleggen!”

Eind 2010 kwam een bibliothecaris uit IJmuiden met de conclusie dat twee Friese volksschrijvers, Eeltje en Joost Halbertsma, het manuscript in de jaren 1850 hebben geschreven, met de medewerking van Ernst Stadermann, een uitgeweken Pruisische anarchistische boekbinder. Geen Piet Paaltjens, dus. Goffe Jensma kan een glimlach — een ‘grimlachje’ eigenlijk — niet onderdrukken. Jensma weerlegt kalm de nieuwe speculaties. “Vraag je af of het Oera Linda-boek in het leven van de Halbertsma’s paste. Er zit weliswaar een duidelijk Friese historische component in. Het boek is als wat saaie raamvertelling — met meerdere verhalen erin dus — een duidelijke parodie op apocriefe historische kronieken, waarin de Friese oervader Friso een adjudant van Alexander de Grote zou zijn geweest. Historische onzin. Maar ook de verstopte verwijzingen naar de strijd in de Nederlandse Kerk wijzen naar Francois HaverSchmidt.”

Toch zijn er nog onbeantwoorde vragen. Bestond er bijvoorbeeld toch een historische tekst waar HaverSchmidt rondom heeft gefantaseerd? En heeft men dat authentieke bewijsstuk vernietigd?

Onlangs dook een onbekende foto van HaverSchmidt op in de nalatenschap van zijn kleindochter. Jensma hoopt op een vergelijkbare vondst: een brief. “Die zou onze onderzoeken in één klap kunnen bevestigen. Na enkele generaties schamen mensen zich niet meer voor een oud familieschandaal. En zijn ze juist trots op een bedrog dat ons al bijna 140 jaar bezighoudt.”

==Pull quote en bijschriften==
[bl. 36] <big>'''Nazi-Duitsland omarmde de tekst als een schets van een ideale, raszuivere samenleving'''</big>

Bij afbeeldingen:
*[OL-handschrift, bl.34-35:] Het manuscript van ''Oera Linda'' zou dateren uit 1256, maar bleek een vervalsing uit de 19de eeuw. (foto: Chris Reinewald)
*[Aangepast ([https://fryskednis.blogspot.com/2026/02/ottemas-standskrift-page.html|misleidend!]) blad met OL-letters en -cijfers in uitgaves Ottema, bl. 36:] Het jolschrift van ''Oera Linda'' gaat als quasi-runenschrijfwijze uit van een zesspakig wiel, maar is vermengd met een Romeins letterschrift.
*[bl. 36:] Een laser schiet op materiaal dat uiteenvalt in chemische elementen. De detectie en vergelijking daarvan kan een vervalsing blootleggen.
*[Portretfoto 1884, bl. 37] Francois HaverSchmidt, alias Piet Paaltjens.
*[bl. 37] Ontsloten houtvezel bewijst dat het papier niet van lompen maar van houtvezels is gemaakt. (foto: Georgine Calkoen/Proost & Brandt)
*[bl. 38] De scheur in de eerste pagina dateert al uit de 19de eeuw. (foto: Chris Reinewald)

==Noten OL-Wiki==
<references />
[[Category:Sources Dutch]]

Brieven Ott

2026-05-16T08:34:13Z

Jan: /* 2013: vermeende “(zelfmoord)aanslagen” */ noot

Zoals ''boek'' soms ''handschrift'' betekent, zo wordt ''brieven'' hier gebruikt voor (bewaarde) ''emails'', om aan te sluiten bij de [[:Category:Briefwissellingen|andere correspondentielijsten]] op deze wiki. Tijd van verzending alleen vermeld (tussen haken) wanneer antwoord op dezelfde dag kwam. [zal nog worden aangevuld]

==2010: vermeende inkeer [[Jan G. Ottema|Ottema]]==
===8-10-2010 aan [[Goffe T. Jensma|Jensma]]===
Onderwerp: vraag over ''Het Oera Linda-boek'' (2006)

Geachte heer Jensma,

In bovenvermeld boek stelt u op pagina 50 dat Ottema <blockquote>... in 1879 uiteindelijk inzag dat hij ongelijk had gehad en dat hij voor oud had versleten wat eigentijds was...</blockquote>Is dit een aanname van u, of bestaat er een bron waaruit dit is gebleken?

In afwachting van uw antwoord, / Hoogachtend, / [[Jan Ott|J. Ott]] / Hoorn

===antwoord Jensma 15-10===
Beste J. Ott.

Zie mijn proefschrift uit 2004, p. 214 en 411.

Vriendelijke groet, / Goffe Jensma

===18-10-2010 (9:49) aan Jensma===
Geachte heer Jensma, / Dank voor uw vlugge antwoord.

Ik moet er destijds overheen hebben gelezen en ook nu acht ik het door u gestelde allerminst geloofwaardig.

Ter informatie zend ik u — wellicht ten overvloede — een link naar het onderdeel van een forumdiscussie, waarin de vermeende gedachtenverandering van Ottema ter discussie wordt gesteld. [...]

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Jensma (17:14)===
Geachte heer Ott,

Zoals u ziet heb ik mijn informatie uit twee, van elkaar onafhankelijke bronnen en kan er dus worden gesproken van geverifieerde informatie. Dat leek me en lijkt me nog steeds voldoende om een dergelijke bewering te kunnen doen. Maar even afgezien daarvan, ook al zou Ottema geen zelfmoord hebben gepleegd, dan doet dat nog niets af over de conclusies die ik in aangaande het OLB in mijn boek trek. Deze zelfmoord is weliswaar een tragisch aspect aan de hele affaire, maar om zo mijn hele boek onderuit te halen, maakt u er wel een heel erg zwaar argument van. Hebt u misschien meer informatie?

Vriendelijke groet, / Goffe Jensma

===28-10-2010 aan Jensma===
Onderwerp: Revisie Ottema

Geachte heer Jensma,

Met excuses voor de vertraging volgt hier mijn reactie op uw schrijven van 18 oktober.

De vraag of Ottema wel of niet zelfmoord heeft gepleegd vind ik minder interessant dan de vraag of hij voor zijn dood van mening is veranderd over de authenticiteit van het OLB.

Nog interessanter echter vind ik deze kwestie als voorbeeld van de wijze waarop u selectief kritisch met informatie om bent gegaan in uw publicaties. Verklaringen onder ede van personen die in strijd zijn met uw theorie worden door u leugens genoemd, terwijl twijfelachtige gegevens die uw theorie bevestigen door u gepresenteerd wordt als feiten.

Als ik het wel heb waren uw twee onafhankelijke bronnen de heren Ad Lysen en Pieter Gerbenzon, geboren 1921 resp. 1920. Ottema is overleden in 1879. Lysen en Gerbenzon zullen dus niet eerder dan 60 jaar na Ottema’s dood ''in de kringen van Leeuwarder notabelen'' kennis hebben kunnen nemen van het vermeende motief van zijn (vermeende?) zelfmoord.

Indien deze informatie ooit betrouwbaar zou zijn geweest, was het toch al veel eerder in publicaties of briefwisselingen aan de orde gesteld?

In 2004 schreef u nog met terechte voorzichtigheid:
<blockquote>Volgens sommigen heeft Ottema uiteindelijk toch ingezien, dat hij had gedwaald ...</blockquote>

In 2006 was u minder bescheiden (zonder voetnoot):
<blockquote>Toen Ottema ... in 1879 uiteindelijk inzag dat hij ongelijk had gehad ...</blockquote>

Nogmaals, ik beschouw deze kwestie slechts als een schrijnend voorbeeld van de onzorgvuldigheid (en vooringenomenheid?) waarmee u — in mijn bescheiden waarneming — heeft gewerkt.

[...] Wanneer ik mij verplaats in Ottema, kan ik mij voorstellen dat de frustratie hem tot wanhoop heeft gedreven. Wat ik mij echter niet kan voorstellen is dat hij -indien hij van mening zou zijn veranderd- zelfmoord zou hebben gepleegd zonder zich hierover schriftelijk te willen verantwoorden.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott (M.Sc.)

===antwoord Jensma 2-11===
Geachte heer Ott,

[...] Wat betreft Gerbenzon en Lysen: inderdaad zij leefden pas veel later dan Ottema. Daar staat tegenover dat ze beiden uit gegoede Leeuwarder kring afkomstig waren en dat Lysen verwant is aan de familie HaverSchmidt en bijvoorbeeld diens dochter Margot nog goed heeft gekend. Dat men in de negentiende eeuw in brieven vrijelijk over zelfmoord zou schrijven, is een veronderstelling van uw kant die ik niet ondersteun. Men zag verder, zo blijkt uit brieven die ik niet heb geciteerd in mijn proefschrift en uitgave (bv. tussen Hooft van Iddekinge en Dirks) Ottema als een zielige man. Bijvoorbeeld Hooft van Iddekinge aan Dirks, 1876/11/08:
<blockquote>Dat Ottema minder wordt, doet mij leed, en ik wenschte wel dat de man minder verdriet beleefde van dat Oera lindaboek, dat men toch met de beste wil niet als serieus kan beschouwen. ’t Gaat hem als zijn voorouders, de tijdgenooten van Bonifasius, wier afgoden ook bij hun leven werden omvergehaald. Ik gevoel hoe pijnlijk dat moet wegen, maar wat, mijns bedenking, nog pijnlijker is, dat is dat men in dwalingen blijft volharden die tegen het eenvoudigste gezond menschenverstand strijden, is het dan zoo moeijelijk om van dwalingen terug ten eenen male onmogelijk voor een verstandig man om het ''peccavi'' uit te spreken daar waar volhouden onredelijk wordt?</blockquote>

[...] / Vriendelijke groet, / Goffe Jensma

===3-11-2010 (12:31) aan Jensma===
Onderwerp: M’nheer Jensma! Och, och...

Geachte heer Jensma,

Ook ik voel niets voor een eindeloze discussie, maar wil nog wel graag twee misverstanden rechtzetten.

U schreef:
<blockquote>Dat men in de negentiende eeuw in brieven vrijelijk over zelfmoord zou schrijven, is een veronderstelling van uw kant die ik niet ondersteun.</blockquote>

Ik schreef:
<blockquote>Indien deze informatie ooit betrouwbaar zou zijn geweest, was het toch al veel eerder in publicaties of briefwisselingen aan de orde gesteld?</blockquote>

1) Met ''deze informatie'' doelde ik niet op Ottema’s zelfmoord, maar op ''het vermeende motief'' daarvan, dat wil zeggen: zijn (vermeende) verandering van mening over de authenticiteit van het OLB. Als hij van mening was veranderd, en dit was uit betrouwbare bron bekend geweest, dan was dat uiterst relevant geweest en dus onmogelijk 125 jaar lang geheim gebleven. Hierover had geschreven kunnen worden, zonder met één woord over zelfmoord te reppen: hij is voor zijn dood nog van mening veranderd (zoals is gebleken uit: ...).

2) Met ''al veel eerder'' bedoelde ik niet uitsluitend ''in de negentiende eeuw'', al was dit wel mogelijk geweest, zoals ik bij 1) heb uitgelegd. Wanneer Ottema’s meningsverandering in ''gegoede Leeuwarder kring'' als betrouwbare informatie bekend zou zijn geweest, in de jaren ’30 bijvoorbeeld, zou dit in de heftige discussie die er toen is gevoerd (weer) aan de orde zijn gekomen. U was echter de eerste die het in 2006 als ware het een feit durfde te bezorgen.

Ik heb de indruk dat het voor u vaststaat dat indien het waar is dat Ottema zelfmoord heeft gepleegd (hetgeen ik niet bestrijd), hij dus van mening moet zijn veranderd (voor u wellicht een wensvolle gedachte, voor mij hoogst onwaarschijnlijk). Psychologisch lijkt het mij veel logischer dat hij zelfmoord heeft gepleegd, juist omdat hij tot zijn laatste snik zo heilig in zichzelf geloofde.

Over wat logisch of aannemelijk is kunnen wij van mening blijven verschillen.

Maar mijn stelling, dat onderstaande bewering van u uit 2006 meer fictie is dan feit, is onomstotelijk.

<blockquote>Toen Ottema ... in 1879 uiteindelijk inzag dat hij ongelijk had gehad ...</blockquote>

... en dient daarmee als mooi voorbeeld van uw ''selectief-kritische'' benadering.

Met vrijelijke groet, / Jan ''Gelukzaligheid''

===antwoord Jensma (17:45)===
Geachte heer Ott,

Nu we onze discussie dan hebben beëindigd, wil ik graag nog een ding aan u kwijt. Uw betrokkenheid bij het Oera Lindaboek waardeer ik en dat meen ik. Ook al zijn we het niet eens over mijn werkwijze, ik denk dat we over het tragische van Ottema wel gelijk denken. Hij had een droom en ik zou, juist vanwege hem, ook liever willen dat hij er in volhard had.

Ik heb vanzelfsprekend uw You tube-filmpjes ook bekeken en — of het OLB nou echt is of niet — uw verfilming ervan vind ik een heel goed idee. Dus wat mij betreft: ga daarmee vooral verder. Het boek is het waard.

Vriendelijke groet, / Goffe Jensma

== 2010-’11: (vooral) papieronderzoek (1) ==

===14-10-2010 (10:56) aan Van Sluis===
Onderwerp: 3 vragen mbt OLB

Geachte heer van Sluis,

Na een vruchtbare onderzoeksdag bij Tresoar in het Oera Linda dossier restten mij drie vragen, waarmee ik door de zeer behulpzame baliemedewerksters naar u werd doorverwezen.

# Is u een bron bekend waaruit blijkt dat Ottema vóór zijn dood van gedachte veranderde over de echtheid van het OLB? (Zoals beweerd in Jensma’s boek uit 2006 op blz. 50.)
# Zijn de stellingen die Jensma in 2004 bij zijn promotie moet hebben verdedigd bekend?
# Is er een overzicht beschikbaar van het wetenschappelijk onderzoek dat is verricht naar de ouderdom van het papier en zijn hiervan verslagen beschikbaar?

Ik hoop dat u mij verder kunt helpen en dank u alvast hartelijk voor de te nemen moeite.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott / Hoorn

===antwoord Van Sluis (15:31)===
Geachte Heer Ott,

Dank voor uw bericht. Ik antwoord via de betreffende nummers:

# Zelf ben ik geen specialist over het OLB en weet niets van een ''herroeping'' van Ottoma — maar dat zegt meer over mijn beperkte kennis dan dat het een antwoord is op uw vraag.
# De stellingen heb ik kunnen achterhalen en vindt u bijgesloten,
# Er is recentelijk grondig onderzoek gedaan naar het papier, inkt e.d. van het OLB. De resultaten daarvan zijn verzameld, maar nog niet gepubliceerd. Dat is wel de bedoeling, maar Tresoar is daar slechts zijdelings bij betrokken. Ik kan u dus niets beloven. Ik weet alleen dat de beoogde bundel ''in de pijplijn'' zit.

Met vriendelijke groet / Dr Jacob van Sluis / vakreferent Tresoar (enz.)

===21-10-2010 aan Van Sluis===
Onderwerp: onderzoek papier en inkt OLB

Geachte heer van Sluis,

U schreef:<blockquote>Er is recentelijk grondig onderzoek gedaan naar het papier, inkt e.d. van het OLB. De resultaten daarvan zijn verzameld, maar nog niet gepubliceerd.</blockquote>Kunt u mij nog zeggen wanneer en door wie dit onderzoek is gedaan?

Is er een contactpersoon bij wie ik nader kan informeren?

Alvast bedankt. / Met vriendelijke groet, / drs. Jan Ott

===antwoord Van Sluis 4-11===
Geachte heer Ott,

Navraag leerde me dat het papieronderzoek nog niet is afgerond. Maar voor vragen kunt u contact opnemen met dhr dr. H. Porck van de Koninklijke Bibliotheek: [...]

Met vriendelijke groet / Dr Jacob van Sluis

===17-1-2011 (1:23) aan Porck===
Onderwerp: onderzoek Oera Linda-boek

Geachte heer Porck,

Van de heer van Sluis van Tresoar vernam ik dat u contactpersoon bent voor het onderzoek dat verricht wordt (of inmiddels is afgerond) naar onder andere papier en inkt van het Oera Linda-boek. Hij gaf mij uw emailadres en stelde voor dat ik rechtstreeks contact met u zou opnemen.

Mede namens enkele andere amateur-onderzoekers van de inhoud van het boek, hoop ik dat u de volgende vragen kunt beantwoorden:

# Wanneer is het onderzoek begonnen en wanneer kan een publicatie van de resultaten worden verwacht?
# Wat zijn de onderzoeksvragen en de methoden van onderzoek?
# Kunt u al mededelingen doen over de (voorlopige) resultaten van het onderzoek?

Alvast bedankt voor de te nemen moeite.

Met vriendelijke groet, / drs. Jan Ott

===antwoord Porck (11:13)===
Geachte heer Ott,

We zijn op dit moment bezig een verslag te maken van het onderzoek dat in de loop van afgelopen jaren is uitgevoerd. Er wordt ook gewerkt aan een kort artikel in het Archievenblad. Ik kan u eind deze maand het stukje voor het Archievenblad toesturen: dat geeft een goed overzicht van de onderzoeksvragen en de gebruikte methoden.

Met vriendelijke groet, Henk Porck

Dr H.J. Porck / Conserveringsonderzoeker / Conservator Papierhistorische Collectie

===10-2-2011 (6:52) aan Porck===
Geachte heer Porck,

Is het artikel over het onderzoek naar papier en inkt van het Oera Linda-boek reeds gepubliceerd? Met grote belangstelling zie ik hiernaar uit.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck (15:46)===
Geachte heer Ott,

De deadline voor het indienen van ons stukje voor het Archievenblad is verschoven naar 20 februari. Die extra tijd blijken we helaas ook nodig te hebben om een goede samenvattende tekst aan te leveren.

Excuses dat het nog wat langer duurt, maar u krijgt de tekst zodra die klaar is. Ook zal ik vragen of we ons meer uitgebreide verslag, dat we eveneens momenteel aan het afronden zijn, met u kunnen delen.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

===5-3-2011 aan Porck===
Geachte heer Porck,

U schreef:<blockquote>De deadline voor het indienen van ons stukje voor het Archievenblad is verschoven naar 20 februari. (...) u krijgt de tekst zodra die klaar is.</blockquote>Excuses als ik ongeduldig overkom, het is vooral nieuwsgierigheid die mij voor de zekerheid nogmaals doet informeren naar de verwachte tekst.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck 9-3===
Geachte heer Ott,

Ons stuk is nu afgegeven aan de redactie van het Archievenblad. Het heeft allemaal veel langer geduurd dan we hadden gedacht: er volgden na de eerste versie die we hadden ingediend nog enkele correctie- en aanvullingsrondes. Mijn excuses dat ik eerdere toezeggingen om u iets toe toesturen niet kon waarmaken.

In overleg met mijn mede-auteurs heb ik nog een vraag aan u alvorens ik iets kan toesturen. We weten eigenlijk niets van uw achtergrond en de reden van uw belangstelling. Nieuwsgierigheid zal zeker niet de enige reden van uw interesse zijn? Vanwege de vertrouwelijkheid van het materiaal — de officiele publicatie moet nog verschijnen — willen we graag meer informatie beschikken over uw belang in dezen.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

===17-3-2011 aan Porck===
(ontbreekt?)

===4-4-2011 (8:25) aan Porck===
Geachte heer Porck,

Kunt u mij zeggen of mijn email van 17 maart in goede orde is ontvangen en of dit uw vragen voldoende heeft beantwoord?

Vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck (13:47)===
Geachte heer Ott,

Hartelijk dank voor de uitvoerige informatie in uw bericht van 17 maart.

Ik stuur u hierbij -vertrouwelijk- de tekst van het artikel dat binnenkort (ca. half april) in het Archievenblad verschijnt. Het is nadrukkelijk voor uw persoonlijk gebruik.

Als het officieel gepubliceerd is kunt u het uiteraard verder onder de aandacht van uw netwerk brengen.

Zoals in een eerder bericht aan u meegedeeld, zijn we van plan om een uitgebreider rapport uit te brengen over het onderzoek aan het OLB. Ik heb enkele leden van het onderzoeksteam op de hoogte gebracht van uw belangstelling en uw achtergrond. Binnenkort wordt besproken in hoeverre we u al hierover kunnen informeren.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

===5-4-2011 aan Porck===
(ontbreekt?)

===14-4-2011 aan Porck===
Geachte heer Porck,

In afwachting van een antwoord op mijn bericht van 5 april, ben ik zo vrij u nog enige vervolg-vragen te stellen:

Waarom wordt het (naar ik aanneem) meest belangrijke en meest voor de hand liggende gegeven dat het onderzoek zou moeten hebben opgeleverd, namelijk de nieuwe, meer nauwkeurige datering van het papier, niet genoemd in het artikel voor het archievenblad?

waarom bevindt de voorlopige rapportage uit 2006 zich niet in Tresoar’s OLB-dossier? Toen ik daar informeerde naar recent papier-onderzoek zei men van niets te weten en werd ik naar u doorverwezen. Vervolgens heeft ook u het bestaan van dit artikel (al dan niet bewust) verzegen.

Is hier sprake van geheimzinnigheid, of lijkt dat slechts zo?

Als het goed is, wordt een dezer dagen het nieuwe archievenblad bezorgd, met daarin de publicatie van uw team. Kan ik de informatie daaruit reeds delen met mijn mede-belangstellenden?

Wederom alvast hartelijk dank, / Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck 15-4 (8:40)===
Geachte heer Ott,

Het nummer van het Archievenblad met ons artikel is verschenen. U kunt uw mede-belangstellenden daar natuurlijk op wijzen.

Verder is er geenszins geheimzinnigheid over onze publicatie uit 2006. Dit betreft een gewone publicatie in het jaarboek van de International Association of Paper Historians (IPH). Dit jaarboek is niet bij elke instelling aanwezig en kan dus aan de aandacht ontsnappen. Als u dat op prijs zou stellen kan ik een pdf- bestand van het artikel maken en naar u toesturen.

In overleg met het onderzoeksteam kan ik u tenslotte meedelen dat wij er de voorkeur aan geven om nadere en verdere conclusies uit ons onderzoek pas in de vorm van een officiele publicatie naar buiten te brengen.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

===antwoord Ott (9:03)===
Geachte heer Porck,

Dank voor uw snelle antwoord.

Zoals ik eerder aangaf zou ik een PDF-kopie van het artikel uit 2006 inderdaad zeer op prijs stellen.

Vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Porck 20-4===
Geachte heer Ott,

Bijgevoegd de pdf-file.

Met vriendelijke groet, / Henk Porck

== 2013: vermeende “(zelfmoord)aanslagen” ==

===30-11-2013 (16:52) aan Reinewald===
Onderwerp: vraag over reportage

Geachte heer Reinewald,

Met belangstelling las ik uw reportage ''[[2011 Bedrog Reinewald en Jensma|Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland]]'' [2011]. Ik heb een vraag over de volgende zin:

<blockquote>Het mythologisch-religieuze karakter maakt het boek eveneens geliefd bij sommige einzelgängers, wier geloof in geheime samenzweringen hen tot (zelfmoord)aanslagen verleidt.</blockquote>

Heeft u een (schriftelijke of mondelinge) bron voor deze informatie? Ik ben met name benieuwd of u een voorbeeld weet van een dergelijke aanslag.

Alvast bedankt voor uw antwoord. / Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Reinewald (22:37)===
Geachte heer Ott

Kan ik mij voorstellen. Maar de persoon die mij dit vertelde heb ik beloofd er vooralsnog geen openheid over te geven. Bronnenbescherming heet dat in journalistieke vaktermen<ref>Jensma bleek de bron te zijn. Zie vertaald [[2019 Politie belde Jensma in 2009|afschrift van radiogesprek]] 13-6-2019.</ref>

met vriendelijke groeten / Chris Reinewald

===antwoord Ott 1-12===
Dank voor uw snelle antwoord. / m.vr.gr. JO

== 2018-’19: papieronderzoek (2) ==

===17-9-2018 (12:05) aan Jensma===
Geachte heer Jensma,

Volgens twee voorlopige publicaties over een onderzoek naar het Oera Linda papier (2006/2011: Porck, Kardinaal en van der Grijn) was u daarbij betrokken als deskundige.

De heer Porck, met wie ik in 2011 hierover correspondeerde, is inmiddels met pensioen. Er was toen sprake van een afsluitende publicatie waaraan werd gewerkt (planning 2013). Ik heb de andere onderzoekers (bureau De Facto) twee weken geleden geschreven, maar nog geen antwoord gekregen.

Kunt u mij vertellen of de publicatie is gerealiseerd, dan wel is uit- of afgesteld? Of is er een andere contactpersoon die ik ernaar kan vragen?

Met dank en vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Jensma (13:40)===
Beste Jan,

Ik weet evenveel als jij. Ik heb ongeveer anderhalf jaar geleden nog eens contact met Adriaan gehad, maar zonder verdere follow-up. Blijf ze schrijven, zou ik zeggen.

Vriendelijke groet, / Goffe

===18-9-2018 aan Geleijns===
Onderwerp: papieronderzoek Oera Linda

Geachte heer Geleijns,

Van de heer van Capelleveen hoorde ik dat u wellicht meer weet over een onderzoek naar het Oera Linda papier, waarbij de heer Porck betrokken is geweest. Dhr. Porck schreef mij in 2011 dat er gewerkt werd aan een afsluitende publicatie (planning 2013). Ik heb de andere onderzoekers (bureau De Facto) twee weken geleden geschreven, maar nog geen antwoord gekregen en hoop daarom dat u de volgende twee vragen kunt beantwoorden:

Is de publicatie inmiddels gerealiseerd, dan wel uit- of afgesteld?

Is de mogelijkheid uit te sluiten – de geschreven inhoud van het handschrift buiten beschouwing gelaten – dat het papier 13e eeuws (of ouder) Spaans Arabisch is? Uit de voorlopige publicaties (2006 en 2011) blijkt dat het team deze mogelijkheid bij voorbaat heeft uitgesloten.

Met dank voor de te nemen moeite en met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Geleijns 20-9===
Geachte heer Ott,

Mijn excuses voor dit late antwoord. Van Henk Porck heb ik inmiddels de twee artikelen gekregen (uit 1996 en 2011) die betrekking hebben op het onderzoek naar het papier van het Oera Lindaboek. Volgens Henk is dit alles dat erover gepubliceerd is; een vervolgonderzoek is wel gepland, maar nooit uitgevoerd. De artikelen gaan hierbij.

Het spijt me dat ik u niet verder kan helpen.

Met vriendelijke groet, / Erik Geleijns / Collectiespecialist Koninklijke Bibliotheek

===4-10-2018 (17:30) aan Witkam===
Subject: Oera Linda papier

Geachte heer Witkam,<ref>emeritus-professor of Codicology and Paleography of the Islamic World, in the University of Leiden</ref>

Zoals telefonisch besproken stuur ik u bijgaand een bladzijde van het Oera Linda handschrift in verhoogd contrast.

Een PDF bestand van het gehele handschrift is hier in te zien: [...]

Tevens bijgesloten is wat Dr. J.G. Ottema over het papier schreef in de inleiding bij zijn vertaling van het handschrift (1872 en 2e editie 1876).

Een jarenlang onderzoek (ca.2004-2011), waarbij o.a. experts betrokken waren van de Koninklijke Bibliotheek, het Nationaal Archief, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Forensisch Instituut, niet heeft geleid tot duidelijke uitspraken over de ouderdom en herkomst van het papier. Het aangekondigde definitieve onderzoeksverslag is nooit gepubliceerd. Dat het ouder zou kunnen zijn dan de 19e eeuw was door de onderzoekers bij voorbaat uitgesloten, omdat dit op basis van de zichtbare waterlijnen al in 1876 zou zijn vastgesteld. Daarom moet alsnog de vraag worden gesteld of het mogelijk toch middeleeuws Spaans-Arabisch papier zou kunnen zijn, zoals in 1871 door Dr. J.G. Ottema was voorgesteld.

Met dank en vriendelijke groet, / drs. Jan Ott [Diever]

===antwoord Witkam (23:28)===
Zeer geachte Heer Ott, / Dank voor Uw bericht.

Aan de foto van de pagina van het handschrift heb ik niet veel. Het is een opzicht foto. Om de structuur van het papier te bekijken heb ik een doorzicht foto nodig, en zelfs dan is het twijfelachtig of ik uit een foto conclusies kan trekken. Zulke foto’s moeten toch bestaan, nu ik begrijp uit Uw bericht dat alle deskundigen van Nederland al naar het papier hebben gekeken.

Ik denk hier nog even over na, dit was mijn eerste reactie.

Met vriendelijke groet, / Jan Just Witkam [Leiden]

===5-10-2018 aan Jensma===
Beste Goffe,

Een Leidse professor, Jan Just Witkam, heeft ervaring met middeleeuws-Arabische handschriften. Hij is geïnteresseerd in het OLB papier en zou er graag een doorzicht foto van zien. Weet jij of er ooit enkele gemaakt zijn?

Vriendelijke groet, / Jan

===antwoord Jensma 7-10===
Dag Jan,

Wat bedoel je preceis met een ''doorzicht foto''?

Groet, / Goffe

===8-10-2018 aan Jensma===
Goedemorgen Goffe,

Dr. Witkam nam aan dat er wel een moest zijn en gebruikte deze term. Ik neem aan dat het een foto is van een enkel blad op een verlichte ondergrond, waardoor waterlijnen, een eventueel watermerk en vezelstructuur beter zichtbaar zijn.

Op de foto’s van de Tresoar website zijn de waterlijnen van sommige bladen goed zichtbaar. Op basis daarvan sluit Witkam de mogelijkheid niet uit dat het Arabisch papier is.

Als een dergelijke foto gemaakt was, had je die vast wel te zien gekregen, dus ik neem aan dat dit niet het geval is. In het voorlopige artikel uit 2006 van de groep Porck wordt er ook niet naar verwezen.

Ik zou zo’n foto wel willen laten maken en kan de kosten daarvan voor mijn rekening nemen. Een andere mogelijkheid is dat dr. Witkam wordt uitgenodigd om zelf te komen kijken. In beide gevallen zal er toestemming moeten zijn van Tresoar (en/of het Fries Museum?)

Ik kan me voorstellen dat je weinig verwacht van een dergelijk onderzoek, maar ook als er uitkomt dat het zeker géén Arabisch papier is, geeft dat duidelijkheid die er nu nog niet is. Tot nu toe werd deze mogelijkheid immers bij voorbaat uitgesloten.

Het feit dat het Porck onderzoek kennelijk geen duidelijke antwoorden heeft opgeleverd is onbevredigend en doet vermoeden dat de vraagstelling te beperkt was.

Zou jij een aanvullende (voor-) onderzoek moreel willen ondersteunen, bijvoorbeeld in de vorm van een aanbeveling?

Met dank voor je aandacht en groet, / Jan

===antwoord Jensma 9-10 (10:48)===
Beste Jan,

Dank je! Ik weet niet wat Adriaan Kardinaal precies al dan niet heeft gefotografeerd. Het onderzoek dat het diepst ingaat op papier vóór Kardinaal is gedaan door Pieter Obbema in de jaren 1950. Ken je dat? Obbema gaat ook in op vezelstructuur, watermerk en waterlijnen. Ik kan proberen het ergens uit een archiefkast te toveren.

Groet, / Goffe

===antwoord Ott (18:39)===
Goffe, ik ken alleen het artikel uit de LC (10-11-1962 ''Drs. Obbema sprak voor Fries Genootschap over onderzoek'') en wat jij erover hebt geschreven. Ik zou heel graag zijn verslag en evt. aantekeningen (+ foto’s?) inzien en kan daarvoor graag naar Leeuwarden of Groningen komen. Ik woon nu in Drenthe (Diever) dus dat is makkelijk te doen. / Groet, Jan

===antwoord Jensma 10-10===
Dag Jan,

Ik heb het document teruggevonden en vanavond even voor je ingescand. Je kunt het downloaden op [...]

Wel merk ik op dat je het wel kunt lezen natuurlijk en gebruiken, maar niet vrijelijk kunt herpubliceren.

Succes en groet, / Goffe

===23-10-2018 (15:03) aan Witkam===
Zeer geachte Heer Witkam,

Er lijkt geen doorzichtfoto te bestaan van het Oera Linda papier. Wel heb ik van prof. Jensma (Groningen) een niet-gepubliceerd verslag ontvangen uit 1960 (m.n. bronnenonderzoek) van drs. (later dr.) [[Pieter F.J. Obbema|P.F.J. Obbema]]. Hierin komt een beschrijving van het papier voor:
<blockquote>
*Uiterlijk: een effen, glad, hard papier met scherp afgesneden randen.
*Vergures: vergélijnen, 10 per 20 mm; pontuseaux op een afstand van 27 mm. De draden, die de lijsten in het papier gedrukt hebben, schijnen niet met elkaar verweven, noch aan elkaar genaaid te zijn. De lijnen lopen volstrekt recht en evenwijdig.
*doorzicht: geen ''wolkjes'', geen korrels, geen andere structuren. De papierstof is bij doorzicht tussen de vergures gelijk verdeeld kleur: nu geel tot bruin, dat met een borstel of kwast erop is aangebracht (sporen van de haren zijn duidelijk zichtbaar). Over het algemeen verloopt de kleur van het centrum van het diploma naar de randen van donker tot licht.
*Nt.1. De kleur is ook nu nog op de breukranden (helder?) wit. Daaruit alleen blijkt al, dat de gele kleur is toegevoegd. Vergeling van papier is een inwendig proces. (Hoyer, Einführung, p.185-188).
*Nt.2. Proefstroken, die in 1876 met een joodjoodkali-oplossing behandeld zijn, zijn nu grauw wit; een ander bewijs, dat de gele kleur is toegevoegd.
*oorspronkelijk: wit, waarschijnlijk helder wit.
*Nt.1. De kleur op de smalle breuken is moeilijk te beoordelen tegen het geel van het oppervlak. Toch krijgt men de indruk bij confrontatie met ander wit papier, dat de kleur helder wit was.
</blockquote>

Ook blijkt het papier twee keer te zijn vergeleken met Arabisch of Chinees papier:

1) in Leeuwarder Courant d.d. 19-9-1871 (ingezonden brief dr. J.G. Ottema):

<blockquote>Een ding staat onlochenbaar vast, dat het Handschrift geschreven is op eene papiersoort, die in de 13e eeuw nog in Spanje vervaardigd werd, en na dien tijd niet meer voorkomt. Slechts een enkel stukje van zulk papier als monster zal men misschien in de verzameling van een of ander oudheidkundige nog vinden, maar anders kan niemand de weergade daarvan aanwijzen. Een gelijksoortig papier treft men aan in de Keizerlijke Bibliotheek te Petersburg in de oudste Chinesche documenten. Dit vernam ik van den Heer B. Lasonder*, Predikant te Acquoij, die een geruimer tijd te Peterburg vertoefd en de Keizerlijke Bibliotheek bezocht heeft, en hij mij aan huis het Handschrift ziende, terstond de gelijksoortigheid van dit Arabische katoen-papier [i.e. het O-L papier] met het Chineesche herkende. [* Bernard Albertus Lasonder (1841-1919)]</blockquote>

2) in brief van dr. Ottema aan Cornelis Over de Linden d.d. 21-4-1874:

<blockquote>Daarbij moet ge weten dat Professor Land* een Syrisch Handschrift uit de 12e Eeuw vertoond heeft op gelijksoortig papier als dat van het Friesche Handschrift. [* prof. Jan Pieter Nicolaas Land (1834-1897)]</blockquote>

Heeft U een voorbeeld van een doorzicht foto, zoals U die van het Oera Linda papier zou willen zien? Ik stel Uw oordeel zeer op prijs en kan alsnog proberen in Leeuwarden enkele foto’s te (laten) maken van het papier.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Witkam (16:54)===
Zeer geachte Heer Ott,

Dank voor Uw bericht. Ik kan daar weinig mee, observaties van anderen hebben voor mij een slechts zeer relatieve waarde. De autoriteiten die U noemt zijn mij niet bekend als experts op het gebied van Arabisch papier. Obbema heb ik persoonlijk gekend, natuurlijk.

Een doorzicht-foto is, zoals de term al aanduidt, een foto genomen met de lichtbron achter het papier. Ik heb er een paar in een recent artikel van mij gepubliceerd. Ik stuur U bij deze de link. [...]

Op pp. 212 t/m 216 staan eenvoudige, door mijzelf uit de hand gemaakte doorzicht-foto’s. Er bestaan tegenwoordig instrumenten, lichtgevende bladen die men achter het te fotograferen blad legt en die geen warmte afgeven. Bestudeerders van watermerken maken er veel gebruik van. De beter geequipeerde bibliotheek heeft zo iets wel in huis, of anders een gespecialiseerde restaurator.

Ik heb U nu een paar keer mijn tijd gegeven, maar ik kan dit niet blijven doen. Het Oera Linda boek is mijn probleem niet. U stuurt mij binnenkort enige doorzichtfoto’s en ik reageer daar op. En dat moet het dan wezen.

Vriendelijke groet, / Jan Just Witkam

===9-12-2019 (13:44) aan Witkam===
Zeer geachte heer Witkam,

Dank voor Uw bericht en excuses voor de vertraging.

Bijgaand zend ik U de onlangs gemaakte doorzichtfoto.

De randen van het papier lijken op de foto niet recht te zijn, maar zijn dat in werkelijkheid wel.

De gemiddelde afstand tussen de lijnen is 293/144 = 2,0 mm.

Kunt U aangeven of dit ''mogelijk'' 13e eeuws Arabisch papier kan zijn?

Met grote dank voor de te nemen moeite en vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Witkam (20:38)===
Zeer geachte Heer Ott, / Dank voor Uw bericht.

Uit Uw foto blijkt dat het hier gaat om Europees geschept papier. In de Arabische wereld, en ook niet in Andalusia, werden geen metalen schepramen gebruikt.

Verder kan ik er niet veel over zeggen, behalve dat ik op het vel waarvan U mij een afbeelding hebt toegezonden geen tekst zie. Dus vraag ik mij af: wat is het verband tussen dit vel en het Oera Linda boek? Een datering is mij niet mogelijk.

Met vriendelijke groet, / Jan Just Witkam

===10-12-2019 (17:10) aan Witkam===
Zeer geachte heer Witkam, / Hartelijk dank voor Uw antwoord.

Mijn vraag was vooral geïnspireerd door een foto van MS Leiden Or.231, f.56a (gedateerd vóór 1195; bijgevoegd) uit één van Uw presentaties. Hierop leken mij gelijksoortige waterlijnen zichtbaar te zijn. Bestonden er wellicht ook schepramen van materiaal anders dan metaal, of kan het papier nog een andere herkomst hebben, bijvoorbeeld China?

Enkele onbeschreven vellen werden door de familie Over de Linden bij het OL handschrift bewaard en zijn minder verkleurd. Sommige bronnen beschreven deze als (op de kleur na) precies gelijksoortig, andere spraken dat tegen.

Vorige week heb ik met de conservator van Tresoar (het archief in Leeuwarden) snippers van het OL handschrift geselecteerd voor een C14 datering. Bij deze gelegenheid zag ik zelf voor het eerst de onbeschreven vellen, en toen we een exemplaar naast een blad van het handschrift op een lichttafel vergeleken, werd mij duidelijk dat het lijnenpatroon identiek is.<ref>Later twijfelde ik daaraan. Er is helaas te weinig aandacht besteed aan het maken van goede doorzichtfoto's, vooral van beschreven bladen.</ref> Omdat deze op de foto van het onbeschreven blad beter zichtbaar waren, heb ik U deze ter beoordeling gezonden.

Over ca. 4 tot 5 maanden zal de uitslag van de C14 meting bekend zijn. Indien het Uw interesse heeft, zal ik U dan daarover informeren.<ref>Resultaat bleek onbevredigend, methode bij nader inzien onvoldoende betrouwbaar. Zie hierover elders.</ref>

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Witkam (21:55)===
Zeer geachte Heer Ott,

Dank voor Uw bericht. In Uw avontuur om een doorzichtfoto met een opzichtfoto te vergelijken ga ik niet met U mee. Zo iets lijkt mij zinloos en kansloos. Het is ook nergens voor nodig.

Het onbeschreven papier waarvan U mij een doorzichtfoto stuurde heeft dus '''naast''' de beschreven bladen van het Oera Linda boek gelegen. Dat lijkt mij niet echt voldoende om er een nadere conclusie over het papier waarop de Oera Linda tekst is geschreven op te baseren.

Wanneer U mij een doorzichtfoto van een of meer van de beschreven bladen stuurt wil ik er nog een keer naar kijken, maar dan moet het echt afgelopen zijn. U nadert de grenzen van mijn geduld, en zo moeilijk is het toch niet om de dingen goed te doen? U vraagt mij om een oordeel, levert U mij dan ook het materiaal waarop ik zelf en door eigen waarneming mijn oordeel kan baseren. Tot nu toe hebt U dat niet gedaan.

Met vriendelijke groet, / Jan Just Witkam

===12-12-2019 (14:32) aan Witkam===
Zeer geachte heer Witkam,

Momenteel is er geen betere foto van het beschreven blad.

U schreef dat het onnodig was te vergelijken met een opzichtfoto van Arabisch papier. Indien er een doorzichtfoto beschikbaar is van papier, gemaakt op een raam van bamboe, vlas of grasriet, zou ik die graag zien en delen met de conservator van het Fries archief.

Met vriendelijke groet, / Jan Ott

===antwoord Witkam (15:04)===
Zeer geachte Heer Ott, / Dank voor Uw bericht.

Ik wacht rustig tot een doorzichtfoto van een beschreven blad van het Oera Linda boek beschikbaar komt. Zodra ik die heb gezien, zal ik proberen Uw oorspronkelijke vraag te beantwoorden.

Met vriendelijke groet, / Jan Just Witkam

== Notes ==
<references />
[[Category:Briefwissellingen]] [[Category:Sources_Dutch]]

2019 Politie belde Jensma in 2009

2026-05-16T08:30:41Z

Jan: add

[[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] over Oera Linda in relatie tot [https://nl.wikipedia.org/wiki/Karst_Tates Karst Tates] — vertaald afschrift van Friestalig [https://archive.org/details/jensma-13-6-2019-aanslag-30-4-2009-en-ol radiogesprek van 6,5 minuut] bij ''Omrop Fryslân'' 13-6-2019 (zie ook bijbehorend samenvattend [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/890391/dader-koninginnedagaanslag-apeldoorn-mogelijk-geinspireerd-door-oera-linda-boek artikel])

----

'''Omroepster:''' De man die tien jaar geleden op Koninginnedag in Apeldoorn op het publiek inreed met zijn auto en zeven mensen doodreed, werd mogelijk geïnspireerd door het Oera Linda-boek. Het boek over de eeuwenoude Friese beschaving werd bij de man, Karst Tates, thuis gevonden. Tates kwam zelf ook om het leven. Omdat de politie op zoek was naar een motief voor zijn daad, werd ook onderzoek gedaan naar wat dat Oera Linda-boek nou precies is. En daarom belden ze met hoogleraar Goffe Jensma, zo is nu bekend geworden. Jensma heeft in Groningen onderzoek gedaan naar het Oera Linda-boek. Ik heb hem aan de telefoon. Goedemiddag, Jensma.

'''Jensma:''' Ja, middag.

'''O:''' Dat zal wel heel apart zijn geweest, 10 jaar geleden, om ineens de politie aan de telefoon te hebben over deze aanslag in Apeldoorn. Wat dacht je toen je werd gebeld?

'''J:''' Precies wat je zegt, dat het heel apart is. [gestotter] Waarom bellen ze mij? Je rekent er vanzelf niet op dat zo’n aanslag verband kan houden met het Oera Linda-boek. Ik moet wel zeggen... Je zei “mogelijk”. Dat moet wel benadrukt worden. Het is nog niet zo gemakkelijk om dan te bewijzen dat het Oera Linda-boek deze Karst Tates tot zijn daad geïnspireerd heeft. De recherche zag in elk geval aanleiding om mij eens even te bellen. Er waren op zijn kamer — waar onderzoek werd gedaan voor een daderprofiel... Daar vonden ze geschriften over runen en ook over het Oera Linda-boek.

'''O:''' Werd nog duidelijk of hij het boek ook aan het lezen was?

'''J:''' Nee, dat heb ik niet gehoord en in het rapport wordt het Oera Linda-boek niet genoemd. (Ik heb het recherche rapport later gelezen.) Maar dat zeiden ze toen aan de telefoon en het was ook de reden om mij te bellen.

'''O:''' Ze proberen natuurlijk van alles. Dat boek was er dus, of geschriften eruit. Volgens justitie was Tates een verwarde man die de weg kwijt was. Wat zou dat aspect dan te maken hebben met dat Oera Linda-boek, volgens jou?

'''J:''' Ja... [gestotter] ... ik heb vanzelf veel onderzoek gedaan naar dat boek. Het is het bijzonderste boek uit de Friese literatuurgeschiedenis, absoluut. Er is geen ander [Fries] boek dat zo vaak vertaald is en dat zoveel... discussie losgemaakt heeft, tussen verschillende mensen, over de vragen: Is het echt of niet? Wie heeft het geschreven? Is het een domme vervalsing of een heel slimme grap? En dat boek heeft ook een heleboel mensen... gebracht tot een soort geloof in de echtheid ervan. En die zijn er nog steeds. En als je nou kijkt naar wat voor soort mensen dat zijn, dan zitten die vaak aan de ultra-rechtse kant van de maatschappij; ‘Alt-Right’, zoals ze dat tegenwoordig noemen. En die mensen zaten vaak in de nazi-beweging, voor de oorlog, en in de New Age-beweging, na de oorlog. En die genieten van het geheimzinnige dat het boek in zich heeft. Het boek is heel lastig te lezen. Zo is het ook bedoeld. Uiteindelijk — dat is mijn theorie — is dat boek bedoeld om te laten inzien dat we boeken niet altijd moeten geloven. Want dit boek is vanzelf een grote grap en hetzelfde geldt ook voor de Bijbel. Je moet mijn boek maar lezen als je er meer over wilt weten. Je raakt heel snel het spoor kwijt in het boek en voor veel mensen kan dat ook heel aangenaam zijn, omdat het wat weerspiegeld van wat zich in hun hoofden afspeelt. Die willen een beetje door het leven dwalen.

'''O:''' En dat zou in het geval van Tates ook zo geweest “kunnen” zijn, zullen we maar met nadruk zeggen? Kan het Oera Linda-boek ook leiden tot agressie? Zodat we... we moeten het misschien niet rechtstreeks koppelen aan... Het was wel een agressieve daad van Tates.

'''J:''' Ja ... [gestotter] ... In het Oera Linda-boek — ik heb wel eens gedacht dat dat een inspiratie zou kunnen zijn geweest... “Zou kunnen ... mogelijkerwijs” — ik moet dat echt heel voorzichtig zeggen. Er staan dingen in als: “Over zoveel jaar...” (dan komt er een voorspelling) “... dan zal het bloed van alle priesters en koningen over Aarde vloeien.” Zulke zinnen komen in het boek voor, dus... wie weet, wie weet?

'''O:''' We zullen vanzelf nooit weten wat dat met hem gedaan heeft, àls het al iets met hem deed. Je zei dat de politie niet zoveel gedaan heeft met wat je kon vertellen over het Oera Linda-boek?

'''J:''' Nee, maar de reden is vanzelf dat ze erachter kwamen dat deze man een volstrekte... — hoe noemen ze dat? — een ‘lone wolf’, een eenling was in zijn daad. En dan is het ook niet nodig om dat onderzoek nog door te zetten, zoals ze dat met terrorististen tegenwoordig vanzelf wel doen, om netwerken te ontmaskeren.

'''O:''' Het komt nu na tien jaar boven tafel, dat je bent gebeld. Heb je het zelf altijd verzwegen?

'''J:''' Ja,<ref>Jensma zal de door wetenschapsjournalist Chris Reinewald beschermde bron zijn geweest [zie [[Brieven Ott#2013: vermeende “(zelfmoord)aanslagen”|briefwisseling 2013]]] voor de ''(zelfmoord)aanslagen'' gepleegd door ''in geheime samenzweringen'' gelovende, Oera Linda liefhebbende ''einzelgängers'' in het artikel [[2011 Bedrog Reinewald en Jensma|Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland]] (2011).</ref> ... [gemompel] ... Er werd ook gevraagd om vertrouwelijkheid, maar dat is vanzelf na 10 jaar niet meer zo’n punt. De reden dat ik het nu vertel is dat je met het boek ook heel mooie dingen kan doen. Namelijk dat je er een openlucht-(theater)spel van kan maken. Ik ben er gisteren geweest... een soort openbare bijeenkomst... om over dat aankomende openluchtspel te praten. En dat is echt geweldig goed. Hans Brans is de toneelschrijver, die mijn proefschrift heeft omgezet in een openluchtspel. [gemompel] ... De première is 22 juni in Suawoude.

'''O:''' En zo raakten wij in gesprek... [spraakverwarring] Ja, ja.

'''J:''' Ja.

'''O:''' ... over Apeldoorn en wat daar gebeurd is, 10 jaar geleden. Dankjewel, Jensma, dat je erover wilde vertellen.

'''J:''' Mag ik nog één ding zeggen?

'''O:''' Ja?

'''J:''' Echt, ècht een aanrader om op 27, 28 en 29 juni òf op 4, 5 en 6 juli met de auto, of nog beter met de fiets naar Suawoude te gaan en het Oera Linda-boek, het bijzonderste boek uit de... ehhh... Friese literatuurgeschiedenis, en het bijzonderste openluchtspel van dit jaar te bezoeken.

'''O:''' Waarvan akte. Dankjewel.

'''J:''' Ja, graag gedaan.
==Noot==
<references />
[[Category:Sources Dutch]]