Oera Linda Wiki - User contributions [en]

Bibliografie Oera Linda

2026-07-24T09:52:57Z

Jan:

==Aangevulde Bibliografie Oera Linda (vanaf 1872)==

Verbeterde en aangevulde lijst van [[Jacob Kalma]] uit 1956 ([https://archive.org/details/1956-kalma-bibliografie-betreffende-thet-oera-linda-bok PDF] / [https://www.yumpu.com/nl/document/read/20022752/deze-tekst-is-ook-te-downloaden-als-pdf-bestand-oera-linda-boek OCR versie Tresoar 2005]) en aanvullingen [[Nico Luitse]] (tot 31-5-1989, gemarkeerd met '''S'''), met onderaan een lijst uitzendingen op radio en televisie.

[Aanvullingen deels gemarkeerd ‘→’; een geheel nieuwe selectie en codering volgt.]

Afkortingen:
* ''AHb = Algemeen Handelsblad''
* ''HC'' = [https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/HC ''Heldersche Courant'']
* ''HNC'' = ''Heldersche en Nieuwedieper Courant''
* ''LC'' = [https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=&page=1&sortfield=date&cql%5B%5D=(date+_gte_+%2201-01-1870%22)&cql%5B%5D=(date+_lte_+%2231-12-2024%22)&cql%5B%5D=ppn+any+(852115210+OR+832989185+OR+424119862+OR+865061483)&coll=dddtitel ''Leeuwarder Courant''] — op Delpher van 1750 tot 1942 (ontbrekend: 1-1 en 5-10-1876) en 1947 tot 1995 / voor missende jaren zie [https://www.dekrantvantoen.nl/srch/query.do?v2=true&q=oera%20linda%20pubcode:%20LC dekrantvantoen.nl].
* ''NvdD = Het nieuws van den dag''
* ''Spect.'' = ''De Nederlandsche Spectator'' (nog niet op internet)
* Ct. = Courant
----

=== 1871 ===
zie '''''[[:Category:Logboek Oera Linda|Logboek Oera Linda]]''''' (in aanvangsfase): '''[[1871 Overzicht bronnen|1871 Het jaar van bekendwording]]'''

=== 1872 ===
→ (was '''JJK 28''') Boekaankondiging Thet Oera Linda Bok — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586219:mpeg21:a0115 ''LC'' 12-1-1872] (zie ook [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586219:mpeg21:a0069 advertentie bl. 8]).

→ (was '''JJK 27''') Ottema, J.G. — Thet Oera Linda Bok (eerste uitgave, met als inleiding bewerkte versie van JJK 1) — [https://archive.org/details/1872-ottema-thet-oera-linda-bok/page/n1/mode/2up Leeuwarden, H. Kuipers (okt.) 1872, XXX, 253 bl. 8°].

→ Adv. Heden komt van de pers [nl. 28] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586333:mpeg21:a0042 ''LC'' 4-10-1872] bl. 8/4.

'''JJK 29-30''' Spotprent “Twee hersenschimmen” en [30] Brouwer, P.A.S. van Limburg — Eene teleurstelling (bespreking Ottema: Thet OLB) in [[1872 Spectator|''Spect.'' 12-10-1872]], bl. 322-323.

'''JJK 31''' Boekbeoordeeling: Thet Oera Linda Bok (Uittreksel uit een brief) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586339:mpeg21:a0090 ''LC'' 18-10-1872].<blockquote>Het is dus een wonderboek, dat, hoe men 't ook beschouwe, prijze of betwijfele, altijd raadselachtig blijft, doch omtrent welks afkomst de eerlijkheid van den bezitter, die het voor geen geld verkoopen wil, ons borg staat.</blockquote>'''JJK 32-34''' divers [[1872 Spectator|[32] ''Spect.'' 19-10-1872]], bl. 335 en [[1872 Spectator|[34] 16-11]], bl. 367; [33] ''Uilenspiegel'' 26-10-1872.

'''JJK 35''' Koolman, J. ten Doornkaat — Fragment van een brief uit Norden d.d. 30-10-1872 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586356:mpeg21:a0043 ''LC'' 26-11-1872].

=== 1873 ===
→ Ottema, Dr. J.G. — Verslag omtrent een overoud handschrift bij het Friesch Genootschap [wijkt af van versies in uitgaven ''Thet Oera Linda Bok'' 1872 en 1876] — [https://archive.org/details/dvf-1873-12-met-verslag-ottema-223-243 ''De Vrije Fries 12'' (1873) 223-242].

'''JJK 36''' Ottema, J.G. — Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok — Leeuwarden, [https://www.google.nl/books/edition/Geschiedkundige_aanteekeningen_en_opheld/1xq6fRlLGrwC uitg. Kuipers, 39 bl.] [eerste advertentie “heden is van de pers gekomen” [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586516:mpeg21:a0021 ''LC'' 5-12-1873]; aangevulde versie: JJK 189].

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 36a]]''' Ottema, J.G. — Germanen [als “toegift” in JJK 36 en 189] — 5 bl.

'''JJK 37''' Koolman, J. ten Doornkaat — Open brief aan den Heer dr J.G. Ottema (enz.; get. Norden, Jan. 1873) — Norden, D. Soltau 1873, [https://books.google.nl/books?id=rHtWAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage 14 bl. 8º].

'''JJK 38''' Aankondiging 3e afl. ''Friesche Oudheden'' waarin afb. OL — ''Spect.'' 8-2-1873, bl. 42.

'''JJK 39''' Schriftliche Urkunden über die Pfahlbauten? — ''Archiv für Anthropologie VI'', 1873, bl. 319 [afschrift ir J.B. Vries].

'''[[1873 Kritiek der Friesche Geschiedschrijving|JJK 40]]''' ([https://books.google.nl/books/about/Kritiek_der_friesche_Geschiedschrijving.html?id=SnpKAAAAYAAJ orig.]) Zeeburgh, J. Bolhuis van — Kritiek der Friesche Geschiedschrijving — Den Haag, M. Nijhof, (Mei) 1873 [in ongepagineerd voorwoord 4 regels over OL].

'''JJK 42''' Flanor (C. Vosmaer) — Kritiek op de voorlezing van dr A.T. Reitsma voor het Fries Genootschap — ''Spect.'' 20-9-1873, bl. 302.

→ '''[[1873 Reitsma lezingen|JJK 42a]]''' Thet Oera Linda Bok (verslag OL voordracht Reitsma op verg. Fr. Gen. d.d. 27-8) —en [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1873-08-31/edition/0/page/3 ''HNC'' 31-8-1873] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586475:mpeg21:a0033 ''LC'' 31-8-1873] en kort in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010060795:mpeg21:a0004 ''NvdD'' 4-9-1873].

'''JJK 43''' H.F., v. — Das friesische Adela-Buch — ''Beilage zur Allg. Zeitung'' 19-10-1873.

'''JJK 44''' Verslag van de lezing van dr A.T. Reitsma voor het Fries Genootschap — ''Prov. Friesche Ct.'' 20-10-1873.

'''[[1873 Reitsma lezingen|JJK 45]]''' De geschiedkundige waarde van het Oera Linda Boek (verslag 2de lezing Reitsma voor Fr. Genootschap d.d. 16 okt.) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1873-10-24/edition/0/page/3 ''HNC'' 24-10-1873] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586499:mpeg21:p006 ''LC'' 26-10-1873].

'''JJK 46''' Thet Oera Linda Bok. Verslag lezingen Reitsma 27-8 en 16-10-1873 [door J. Dirks] — ''De Noordstar'' 9-11-1873.

=== 1874 ===
'''JJK 47''' Bespr. van “Thet Oera Linda Bok” — ''Göttingische gelehrte Anzeigen'' 28-1-1874, Stück 4.

'''JJK 48''' ''Thet Oera Linda Bok'' en ''Geschiedk. aanteekeningen en ophelderingen'' in boekcatalogus, met toelichting — A catalogue of choice, rare and curious books … selected from the stock of Trübner & Co., London, Apr. 1874, bl. 60.

'''JJK 49''' [wrs. Dyserinck, J. (volgens [[Brieven L.F. Over de Linden|L.F.o.L in brief 6-5-1874]]] — Over voorstel Leemans , afd. Letterk. KAW onderz. OL — ''NRC'' 17-4-1874, 17 Apr.; ''Spect.'' 18-4-1874; ''Prov. Friesche Ct.'' 18-4-1874; [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-04-19/edition/0/page/1 ''HNC'' 19-4-1874].

→ kort bericht over open brief LFoL - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-06/edition/0/page/2 ''HNC'' 6-5-1874].

→ kort bericht over Ottema’s Koninklijke Akademie [51] - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-10/edition/0/page/2 ''HNC'' 10-5-1874].

'''JJK 50''' Over de Linden, L.F. — Open Brief van L.F. over de Linden, aan de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (enz.) — Leeuwarden, H. Kuipers, [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1874Ottema_De_Koninklijke_Akademie_en_het_Oera_Lind/page/22/mode/2up 1874, (4) bl. 8° (Get. 20-4-1874)] [Ook afgedrukt op bl. 23-26 van [[1874 Ottema Kon. Akad.|JJK 51]]]

'''[[1874 Ottema Kon. Akad.|JJK 51]]''' Ottema, J.G. — De Koninklijke Akademie en het O.L.B. — Leeuwarden, H. Kuipers, 1874, 26 bl. 8° (get. 1-5-1874).

('''JJK 52-53''' berichten in ''Uilenspiegel'', 9 en 23-5-1874, bl. 48 resp. 55.)

→ kort bericht: brief LFoL behandeld in verg. KAW - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-22/edition/0/page/1 ''HNC'' 22-5-1874].

'''JJK 54''' Het antwoord van de Kon. Akademie, afd. Letterkunde aan L.F. Over de Linden — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586590:mpeg21:p002 ''LC'' 26-5-1874], bl. 2 kol. 2.

('''JJK 55-56''' berichten in ''Spect.'' 30-5 en 13-6-1874, bl.? resp. 199.)

'''JJK 57''' Verslag van de lezing van G. Colmjon voor het Frysk Selskip — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586600:mpeg21:p002 ''LC'' 19-6-1874] bl.2 kol. 1-2.

'''JJK 58''' (Vitringa, A.J.) — Serie “Thet Oera Linda bok” — ''Deventer Ct.'' 19 en 26-6; 3, 17, 24 en 31-7; 7, 14, 21 en 28-8; 4 en 11-9-1874 [gezamenlijk uitgegeven in JJK 60]

'''JJK 59''' Bericht van het bezoek der Duitse prinsen Ernst en Frits Van Saksen-Meiningen met hun begeleiders aan de heer C. Over de Linden — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-08-09/edition/0/page/1 ''HNC'' 9-8-1874].

→ (kort:) eerste wintervoordracht societeit Mars: ''Het Oera Linda Boek'' [d.d. 14-10 in ''Musis Sacrum''] — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-09/edition/0/page/1 ''HNC'' 9-10-1874] met adv. [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-11/edition/0/page/4 11-10] [na lezing “bezigtiging van het veelbesproken Handschrift”].

→ verslag voordracht Mars door T. Mooy (in aanwezigheid LFOdL) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-16/edition/0/page/2 ''HNC'' 16-8-1874].

'''JJK 60''' Vitringa, A.J. — Naar aanleiding van Thet Oera Linda Bok; Historische schetsen met enige in- en uitvallen — [https://archive.org/details/1874-vitringa-naar-aanleiding-van Deventer, uitg. J. de Lange (1874), (8) 152 bl. 8°] [NB oudst gevonden bericht hierover in [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1875-02-24/edition/0/page/1 ''HC'' 24-2-1875] dus mogelijk pas feb. 1875 uitgegeven].

=== 1875 ===
→ (kort:) “dezer dagen verschenen” (!) Naar aanleiding van ... [60] — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 23-4-1875] [zie ook adv. op [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/4 bl. 4 kol. 3]].

'''JJK 61''' Otto, H. — Historische Skizzen auf Grundlage von Thet Oera Linda Bok; mit etlichen Ein- und Ausfällen — autorisierte und vom Verfasser revidierte Ausgabe (vertaling van JJK 60) — [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1875Vitringa_HistorischeSkizzenAufGrundlageOLB/page/n3/mode/2up Norden, uitg. Braams, 1875, VIII, 154 (2) bl.]

[[1875 Navorscher|'''JJK 62''']] Leendertsz, P.Wz. — Oera Linda Bok — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 108.

'''[[1875 Navorscher|JJK 63]]''' [Kuipers, H.] — Oera Linda Bok. Den heer redacteur van den Navorscher (met antwoord) — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 284-286.

'''[[1875 Losse Gedachten|JJK 64]]''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Bartholomeus_Sloet_tot_Oldhuis Sloet tot Oldhuis, B.W.A.E.] — I. Losse gedachten over het Oera Linda boek, II De verwoede monnikken en de Academie van Wetenschappen — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586740:mpeg21:a0045 ''LC'' 16-5-1875]. [Onder het art. staat: wordt vervolgd, maar volgens een hs. aant. van mr J. Dirks is dit vervolg niet verschenen. Hij noemt ook de naam van de schrijver.]

→ heren W. Robertson Sandbach en Hora Siccama bezochten LFOdL en bezichtigden HS, Engelse vert. in de maak — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-06-16/edition/0/page/1 ''HNC'' 16-6-1875]

'''[[1875 Friesche Oudheden: OL|JJK 65]]''' [Eekhoff, W.] — Friesche oudheden. Afbeeldingen van merkwaardige voorwerpen van wetenschap en kunst, gevonden in de archieven, kerken kasteelen, terpen enz. van Friesland. — [https://www.google.nl/books/edition/Friesche_oudheden/OO45PwXBFgEC Leeuwarden H. Kuipers, (Juli) 1875]. [Plaat 23 geeft een ''(NB! moderne handgemaakte kopie van een)'' bladzijde uit het O.L.B. Toelichting op bl. 48-50 ([[1875 Frisian Antiquities|Engelse vertaling]]).]

→ ingez. Brief J.F. Berk (alias GUFO, gedat. 9-7) aan hr. Visser over bijzonder onderwijs, met verwijzingen naar inh. OL — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 14-7-1875].

('''JJK 66-67''' berichten in ''Spect.'' 19-6 en 17-7, bl. 193-194 resp. 226-228 van [[Jan B. van Zeeburg|J. v. Zeeburg]]; en 31-7-1875 bl. 241.)

'''[[1875 Navorscher|JJK 68]]''' Churl, John — Oera Linda Bok (gedat. 31-7-1875) — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 392-393.

'''JJK 69''' Van den oorsprong der Friezen en hunne verhuizing naar Noord-Europa, Sylter sage [indirect mbt OL: Alexander, Friso, scheepsgeest ''Uald'' in [https://www.google.nl/books/edition/Sagen_und_erz%C3%A4hlungen_der_Sylter_Friese/MpoVAAAAYAAJ Sagen und Erzählungen der Sylter Friesen] door C.P. Hansen, 1875] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586778:mpeg21:a0041 ''LC'' 15-8-1875].

('''JJK 70''' congresblad Taal- en Letterkunde Maastricht o.a. over bijdrage Vinkers en Uitterdijk — 24-8-1875)

'''JJK 71''' Vloten, J. van -Verslag 14de Ned. Taal- en Letterk. congres te Maastricht — ''Nederl. Kunstbode'' 25-8-1875, bl. 127.

'''JJK 72''' Jaarverslag Fr. Genootschap ’74-’75, 2-9-1875 incl. mededelingen Suringar, Ottema en Dirks op bl. 263-265.

('''JJK 73-74''' berichten in ''Spect.'' 23-10 en 27-11-1875, bl.? resp. 383.)

[[1875 Navorscher|'''JJK 75''']] Leendertsz, P.Wz. — Het Oera Linda Bok — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 585-610.

=== 1876 ===
'''JJK 76''' Sandbach, William R. — The Oera Linda Book etc. — London, Trübner & Co, 1876, 7 + 25 + 253 bl. 8°.

→ kort ber. over ''dezer dagen'' verschenen Sandbach vertaling — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-01-21/edition/0/page/1 ''HNC'' 21-1-1876].

→ bericht mbt [75] en verkl. Berk, Uurbanus, Leijer en Mooij — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-03-12/edition/0/page/1 ''HNC'' 12-3-1876].

'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 77]]''' (anon. mog. PWL) Het Oera Linda Bôk — ''Navorscher 26'', 1876, bl. 185.

'''JJK 78''' Over de ouderdom van het O.L.B. (Verklaring, dat het hs reeds tussen 1848-1850 bekend was) — ''HNC'' 21-3-1876, (en 12-3?); ''Prov. Friesche Ct.'' 18-3-1876; [https://dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-18760321-6017&vw=org ''LC'' 21-3-1876] [d.i. kopie ''Held.Ct.'']. [niet op [https://www.delpher.nl/ Delpher] resp. [https://kranten.archiefalkmaar.nl/ kranten.archiefalkmaar.nl]]

'''JJK 79''' Ottema, J.G. — bewijst dat Piet Paaltjens niet de schrijver is van het O.L.B. en dat het hs. reeds tussen 1848 en ‘50 gezien is (Vergadering Fries Genootschap). — ''LC'' 19-3-1876 [op Delpher geen LC tussen 1-1 en 5-10-1876; niet gevonden op dkvt].

('''JJK 80''' Het schaakspel in het Friesch (met opm. Dr. A. v/d Linde over OL) — [https://dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-18760416-5005&vw=org ''LC'' 16-4-1876].)

'''JJK 81''' Beoordeling van Sandbachs engelse OL-uitgave in Pall-Mall-Gazette van 4-4-1876 [[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/search/results/1876-04-04?NewspaperTitle=Pall%2BMall%2BGazette&IssueId=BL%2F0000098%2F18760404%2F&County=London%2C%20England deze editie achter paywall]] — ''Spect.'' 22-4-1876, bl. 129.

'''JJK 82''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Joseph_Alberdingk_Thijm Alberdingk Thijm, J.A.] — Sivaartsburg herrezen [Met opmerking over O.L.B.] – ''Ned. Kunstbode'' 25-4-1876, bl. 57.

'''[[1876 The Academy|JJK 83]]''' The Oera Linda Book — ''The Academy'' 29-4-1876, bl. 405-406.

'''JJK 84''' Vinckers, J.B. — De onechtheid van het Oera Linda-Bôk, aangetoond uit de wartaal waarin het is geschreven — [https://books.google.nl/books?id=wHpKAAAAYAAJ&pg=PA1#v=onepage&q uitg. Erven F. Bohn, Haarlem — 64 bl.] ([https://www.yumpu.com/nl/document/read/20097558/deze-tekst-is-ook-te-downloaden-als-pdf-bestand-oera-linda-boek OCR Tresoar 2005]).

'''JJK 85''' Over de Linden, L.F. — Adv. gericht aan Alberdingk Thijm — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010062525:mpeg21:a0030 ''NvdD'' 1-5-1876].

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 86]]''' Het Oera Linda Bok [over JJK 85] — ''Euphonia I'', 20-5-1876, bl. 5.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 87]]''' [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=beer004 Beer, T.H. de] — Een nieuwe Macpherson — ''Euphonia I'', 27-5-1876, bl. 2-3.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 88]]''' Over de Linden, L.F. — Aan de Redactie van het weekblad 'Euphonia' [get. Helder, 21-5-1876] — ''Euphonia I'', 27-5-1876, bl. 5.

'''[[1876 Ottema Dev. Crt.|JJK 89]]''' Ottema, J.G. — De Deventer Courant en Het Oera Linda Boek — [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1876Ottema_DeDeventerCourantEnHetOLB/mode/2up uitg. Kuipers, 31] bl.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 90]]''' Dekker, D. — Wat ik van de man weet, die het 'Oera Linda Bok' uit het stof te voorschijn bracht [get. Helder, Mei 1876] — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 2-3.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 91]]''' Over de Linden, L.F. — Aan Red. Euphonia [get. Helder, 28-5-1876] ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 92]]''' Berk, J.F. — Aan Red. Euphonia. Brief aan T.H. de Beer [get. Helder, 28-5-1876] — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 92a]]''' Red. commentaar — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

('''JJK 93-94''' berichten mbt Vinkers’ Wartaal — ''AHb'' 6-6 en ''Friesche Ct.'' 8-6.)

'''JJK 95''' Wat de letters Oera Linda Bok eigenlijk betekenen [n.l. '''O'''m '''E'''enige '''R'''ectoren '''A'''an '''L'''atijnsche scholen '''I'''n '''N'''ederland, '''D'''ie '''A'''nti-quiteiten '''B'''eoefenen, '''O'''p te '''K'''wikken] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010972891:mpeg21:a0013 ''AHb'' 8-6-1876].

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 96]]''' Afschrift corresp. T.H. de Beer en L.F. Over de Linden — ''Euphonia I'', 20-6-1876, bl. 5-6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 97]]''' Berk, J.F. — Aan Red. Euphonia [get. Helder, 4-6-1876]. — ''Euphonia I'', 10-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 98]]''' Beer, T.H de — Aan Red. Euphonia en heren Berk en Over de Linden [met red. commentaar [[1876-1877 Euphonia|JJK 98a]]] — ''Euphonia I'', 10-6-1876, bl. 6.

('''JJK 99-100''' berichten in ''Friesche Ct.'' en ''Prov. Friesche Ct.'' 12 resp. 14-6-1876.)

'''→ JJK 99a''' bericht (Dr. van Vloten) over verdenkingen C.M. Kan en Haverschmidt — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000089867:mpeg21:a0031 ''Arnhemsche Ct.'' 12-6-1876].

'''JJK 101''' Jansen, J.F. — De litteraire kwestie van de dag [get. Harlingen 12-6-1876] — ''Friesche Ct.'' 15-6-1876.

('''JJK 102''' bericht in ''Oostergo'' 17-6-1876: verw. naar bericht in ''Arnh. Ct.'' mbt Haverschmidt.)

'''[[1876 The Academy|JJK 103]]''' Andrieu, Jules — The origin of the ‘Oera Linda book’ — ''The Academy'' 17-6-1876, bl. 586-587.

('''JJK 104-106''' berichten 21 en 22-6-1876 in ''Prov. Friesche Ct.'' [Haverschmidt verklaring], ''AHb'' [kopie uit ''Arnh.Ct.''] en ''Het Vaderland'' [T. de Beer over J. Andrieu])

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 107]]''' Beer, T.H. de — Een brief van [https://fr.wikipedia.org/wiki/Jules_Andrieu Jules Andrieux] (!) over het Oera Linda bôk [JJK 103] — ''Euphonia I'', 24-6-1876, bl. 6.

('''JJK 108-109''' berichten ''Fr. Volksbl.'' [gericht aan Vinckers] en ''Deventer Ct.'' [bespr. Ottema’s ''De Deventer Courant''] d.d. 25-6 resp. 30-6-1876.)

'''JJK 110''' Ottema, J.G. — ... bewijst opnieuw de echtheid van het hs. — ''Nws- en Adv. blad v. Tietjerksteradeel'' 1-7-1876.

'''JJK 111''' Het Oera Linda Bôk en het Friesche Volksblad — ''Friesche Ct.'' 6-7-1876.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 112]]''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Henri_Ernest_Moltzer Moltzer, H.E.] — Iets voortreffelijks (over Vinckers’ ''Wartaal'') [JJK 84] — ''Euphonia I'', 15-7-1876, bl. 2.

('''JJK 113-114''' berichten ''Fr. Volksblad'' en ''Prov. Friesche Ct.'' d.d. 23 resp. 26-7-1876.)

'''[[1876 Cornhill Magazine|JJK 115]]''' The Oera Linda Book — ''The Cornhill Magazine'' — Aug. 1876, bl. 181-192.

('''JJK 116-117''' berichten ''Het Vaderland'' 3 en 7-8-1876; en ''Spect.'' 5-8-1876, bl. 254-255 [Muller en van Gelder over papier].)

'''JJK 118''' Bespr. van de artikelen in ''The Cornhill Magazine'' [<nowiki/>[[1876 Cornhill Magazine|JJK 115]]] en ''The Academy'' [<nowiki/>[[1876 The Academy|JJK 103]]], overgenomen uit de ''Zwolsche Ct.'' — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010972952:mpeg21:p002 ''AHb'' 8-8-1876] [identiek aan [[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 123]]].

'''JJK 119''' De quaestie van het veelbesproken O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010062616:mpeg21:a0006 ''NvdD'' 8-8-1876] [kort bericht mbt papier].

'''JJK 120''' Adviezen in eene duistere zaak — [https://hdl.handle.net/21.12114/EAED41D50CAA4870B23C0B2EF314C6FC ''Enkhuizer Ct.'' 9-8-1876] [over oordeel papier Muller en van Gelder].

('''JJK 121-122''' berichten ''Friesche Ct.'' en ''Fr. Volksblad'', 10 resp. 13-8-1876.)

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 123]]''' kopie van JJK 118 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000087282:mpeg21:p005 ''Arnhemsche Ct.'' 14-8-1876].

('''JJK 124-126''' berichten in ''Magazin für die Literatur des Auslandes'' 19-8-1876; ''Friesche Ct.'' 7-9 resp. 14-9-1876 [verw. ''Gron. Ct.'' 7-9 resp. 13-9-1876, van en m.b.t. [[Eelco Verwijs|Verwijs]]].)

'''[[1876 Ottema Thet OLB|JJK 127]]''' Ottema, J.G. — Thet Oera Linda Bok. Tweede uitgave [licht herzien met nieuw voorwoord] — Leeuwarden, [https://archive.org/details/thetoeralindabo02ottegoog/page/n9/mode/2up H. Kuipers, (Oct.) 1876, XXXVIII, 253 bl. 8°] [adv. “Heden is van de pers gekomen” [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-10-11/edition/0/page/4 ''HNC'' 11-10-1876]].

('''JJK 128 en 131''' aank. 2e uitg. Ottema waarin antw. op zgn. papieronderzoek — ''Friesche Ct.'' 7-9 en ''Oostergo'' 21-10-1876.)

'''[[1876 Ottema Thet OLB|JJK 129]]''' Ottema, J.G. — Het handschrift van Thet Oera Linda Bok heeft al langen tijd vóór het jaar 1600 bestaan — ''Friesche Ct.(?)'' 5-10-1876; afgedrukt in 2de uitg. van ''Thet Oera Linda Bok'', bl. I-IV.

'''JJK 130''' — Ottema, J.G. — Leeuwarden, de Middelzee en het Oera Linda Boek, [https://books.google.nl/books?id=AYRnAAAAcAAJ&pg=PP3#v=onepage&q&f=false 7 bl. (okt.)]. [Staat ook in [[1878 Ottema A en O|JJK 189]], bl. 34-37 “Van den beginne af ... ter plaatse heeft bevonden.”]

('''JJK 131-133''' berichten ''Oostergo'' 21-10 [zie JJK 129] en ''NvdD'' 27-10-1876; boek N. Beets: ''Verscheidenheden meest op letterkundig gebied'', met op bl. 251-286 opstel 1872 ''Ossian of Macpherson?'')

=== 1877 ===
'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 134]]''' (anon., volgens JJK: Winkler) Het Oera Linda boek — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 17.

'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 135]]''' Het Oera Linda boek — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 17-18.

'''JJK 136''' v.Vl. [<nowiki/>[[Johannes van Vloten|Vloten, J. van]]] Bespr. van ''Thet Oera Linda bok'' (1872) — ''Hist. Zeitschrift von Sybel, N.F. II Bd., 1. Heft'', 1877, bl. 137-138.

'''JJK 137-138''' Schouten, G. — Verdachtmaking C. Over de Linden — ''Prov. Overijss. en Zwolsche Ct.'' 27-2-1877. (herhaald in ''Utrechtsch Prov. en Stedel. Dagbl.'' 28-2-1877 en in '''JJK 145''' ''Spect.'' 10-3-1877)

'''[[1876-1877_Navorscher|JJK 139]]''' — ’N voorloper van 't Oera Linda boek (Ch. de Grave: République des Champs Elysées ou monde ancien, Gent 1806) — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 115 en 116.

'''JJK 140''' Het stuk van Schouten in de ''Zwolsche Ct.'' met commentaar der redactie — ''Amsterdamsche Ct.'' 1-3-1877 Avond.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 141]]''' Overgenomen bericht uit ''Arnh. Ct.'' (''Wie heeft...?'' bevredigt niet) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102967:mpeg21:a0014 ''AHb'' 2-3-1877].

'''JJK 142''' Ingezonden stuk in gebroken Hollands uit Leipzig over OL (get. 22-2-1877) [met in bijvoegsel een brief waarvan Ottema vermoedde dat die door Vitringa was geschreven] — ''Deventer Ct.'' 2-3-1877.

'''[[1877 Vinckers - Wie heeft|JJK 143]]''' Vinckers, J.B. — Wie heeft het Oera-Linda-Boek geschreven? — [https://books.google.nl/books?id=mHJKAAAAYAAJ&pg=PA1#v=onepage&q& uitg. v. Hulst, Kampen — 80] bl.

'''JJK 144''' Bespr. van ''Wie heeft ...?'' — ''Friesche Ct.'' 8-3-1877.

'''JJK 145-146''' De schrijver van het O.L.B. — ''Spect.'' 10-3-1877, bl. 76-77 (o.a. kopie '''JJK 137''').

'''JJK 147''' De curieuze geschiedenis van het O.L.B. nadert haar einde [C. Over de Linden als schrijver genoemd] — ''NvdD'' 14-3-1877.

'''JJK 147a''' “De Spectator Verhaalt...” — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/VB/1877-03-16/edition/0/page/1 ''<nowiki/>'t Vliegend blaadje'' 16-3-1877] bl. 1-2.

'''JJK 148''' [identiek aan JJK 152] [Jansen, Gerrit] — Opmerkingen naar aanleiding van een artikel, voorkomende in ''’t N. v.d. Dag'' van 14-3, betreffende 't Oera Linda Bôk' (get. Nieuwediep, Mrt '77). — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/VB/1877-03-16/edition/0/page/1 ''<nowiki/>'t Vliegend blaadje'' 16-3-1877] bl. 2.

'''[[Brieven Verwijs|JJK 149]]''' Verwijs, Eelco — Nog het O.L.B. — ''Spect.'' 17-3-1877 bl. 86-87 [overgenomen in ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102985:mpeg21:a0050 AHb 20-3-1877]'' en '''JJK 151''' ''Onze Tolk; Letterk. Weekbl.'' 29-3-1877].

'''JJK 150''' Spot met de O.L.B.-kwestie — ''Uilenspiegel'' 17-3-1877.

'''JJK 151''' Verwijs vertelt in de Spectator over zijn verhouding tot OL [JJK 149] — ''Onze Tolk. Letterk. Weekbl. VIII'', 29-3-1877.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 152]]''' Jansen, Gerrit — Het Oera Linda Bôk (kritiek op ''Wie heeft...?'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102985:mpeg21:a0013 ''AHb'' 20-3-1877]. [Identiek aan '''JJK 148'''.]

'''JJK 153''' Over de Linden, L.F. — Aan de Redactie der Nieuwe Rotterd. Ct. (get. 19 Maart) — ''NRC'' 21-3-1877.<ref>Jaargangen 1870-1899 staan niet op Delpher, noch elders.</ref>

'''JJK 154''' Wie heeft het O.L.B. geschreven? (Uittreksel uit ''Wie heeft...?''). — ''NRC'' 21-3-1877.

('''JJK 155-156''' berichten ''Utrechtsch Prov. en Sted. Dbl.'' en ''Nieuwsbl. v/d Boekh.'' d.d. 21-3 resp. 23-3-1877, bl. 137-138.)

'''JJK 157''' Over de houding van C. Over de Linden (n.a.v. ''Wie heeft...?'') — ''NvdD'' 24-3-1877.

('''JJK 158: aangevuld''' Flonor over OL in rubriek ''Vlugmaren'' en bericht P. v. Gelder in ''Spect.'' 24-3-1877 bl. 90-91.)

'''JJK 159''' Amerikanische Archäologie (ook over het OL) — ''Sonntags-Beilage des Deutschen Correspondenten'' 24-3-1877.

'''JJK 160''' Aan de Redactie [get. 23-3-1877] — ''HNC'' 28-3-1877 [JJK 161 is wrs. overgenomen bericht].

('''JJK 161''' aank. antw. LFOdL op Vinkers in ''Utrechtsch Prov. en Sted. Dagbl.'' 28-3-1877.)

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 162]]''' — Ottema, J.G. — Wie heeft het O.L.B. geschreven? (Het is niet C. Over de Linden) — ''Friesche Ct. (?)'' 29-3-1877; afgedrukt in 2de uitg. van ''Geschiedk. aant.'' (1878), bl. 59-60.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 163]]''' Vitringa, A.J. — Bespr. van J. Beckering Vinckers; Wie heeft het O.L.B. geschreven? — ''Deventer Ct.'' 30-3-1877; Overgenomen in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586915:mpeg21:p006 '''''LC'' 8-4-1877'''].

('''JJK 164''' bericht in ''De Nieuwe Tijd'' (Lemmer) 31-3-1877.)

'''JJK 165''' Barnes, William — The Oera Linda Book — ''Macmillan’s Magazine'', April 1877, bl. 461-466.

'''[[1877 De schrijver is niet|JJK 166]]''' Jansen, Gerrit — De schrijver van Thet Oera-Linda-Bôk is niet Cornelis Over de Linden [get. Nieuwediep, April, 1877] — Nieuwediep, Berkhout & Co., [https://books.google.nl/books?id=Zw9Gd4iRky8C&printsec=frontcover#v=onepage (April) 1877, 36 bl. 8°].

'''JJK 167''' [Alberdingk Thijm, J.A. — met pseudoniem ‘Pauwels Forestier’] — Meêdeeling — ''Dietsche Warande'', april, bl. 114-116.

'''[[1877 Onthullingen Vosmaer|JJK 168]]''' [[Carel Vosmaer|Vosmaer, C.]] — Onthullingen over ’t Oera-Linda-boek (bespr. ''Wie heeft...?'' in twee delen) — ''Het Vaderland'', 5 en 11-4-1877 [overn. in ''LC'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586924:mpeg21:a0060 29-4] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586927:mpeg21:a0066 6-5-1877]].

'''JJK 169-170''' berichten in ''De Nieuwe Tijd'' [bespr. ''Wie heeft...?''] 7-4-1877; en ''Spect.'' [Winkler] 7-4-1877, bl. 108-119.

'''JJK 171''' Siderius, H. — Ingezonden (met brieven Verwijs 28-6-1867 en C. Over de Linden 24-6-1873) — ''Friesche Ct.'' 19-4-1877. [Hiernaar verwezen in '''JJK 173''' ''Fr. Volksbl.'' 22-4-1877; '''JJK 174''' ''Deventer Ct.'' 27-4-1877 (waarin ook dr. L.A. Buma als schrijver aangewezen) en '''JJK 179''' ''Oostergo'' 2-5-1877]

'''JJK 172''' Dekker. D. , — Over ''Wie heeft...?'' ['''JJK 143''']. — ''Euphonia II'', 21-4-1877, bl. 1-3.

'''JJK 173-176''' berichten: '''173''' ''Friesch Volksbl.'' [Siderius in ''Fr.Ct.''] 22-4-1877; '''174''' ''Deventer Ct.'' [Siderius, Buma] 27-4-1877; '''175''' ''Friesche Ct.'' [M.K. de Jong] 30-4-1877; '''176''' ''Friesche Ct.'' [L.A. Buma] 30-4-1877.

'''[[1877 Beweerd maar niet bewezen|JJK 177]]''' Over de Linden, L.F. — Beweerd maar niet bewezen [get. Helder, Mei 1877] — Lwrd. uitg. Kuipers, [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1877%20LFoverdeLinden_Beweerd/ (Mei) 1877, 48 bl. 8°].

'''JJK 178''' Aankondiging brochure van G. Jansen ('''JJK 166''') — ''HC'', 2-5-1877.

'''JJK 179-180''' berichten ''Oostergo'' [mbt Siderius] 2-5-1877 en ''Friesche Ct.'' [Buma] 5-5-1877.

'''JJK 181''' Onechtheid (kritiek op werk G. Jansen '''JJK 166''') – ''Spect.'' 5-5-1877, bl. 143.

'''JJK 182''' Winkler in ''Ostfriesisches Monatsblatt für prov. Interessen'', juni 1877 bl. 260-266.

'''JJK 183''' Berk, J.F. — De Pandschab-kolonie van het Oera Linda bôk (get. Den Helder, 1-7-1877) — [https://books.google.nl/books?id=6T9nAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage Zwolle, uitg. Dröse, 1877, 80 bl].

'''JJK 184''' ber. in ''Spect.'' 21-7-1877 bl. 230 / ''Prov. Overijss. en Zwolsche Ct.'' 30-8-1877: aank. JJK 183.

'''JJK 185''' [bijlage [[1878 Ottema A en O|A en O 1878]]] Ottema. J.G. — Bespr. van J.F. Berk: De Pandschabkolonie van het OLB — [https://aldfryas.blogspot.com/2020/02/ottemas-reply-to-de-panschab-kolonie.html ''Friesche Ct.'' 13-9-1877].

'''JJK 186''' Flanor (C. Vosmaer) — Over de brochure van J.F. Berk: De Pandschab-kolonie — ''Spect. 15-9-1877, bl. 295.''

('''JJK 187''' bespr. Thet OLB 1876 [JJK 127] in ''Die Grenz-boten'' 20-9-1877 bl. 518-519.)

'''→''' Het Oera-Linda-boek — [https://www.dbnl.org/tekst/_vla010187701_01/_vla010187701_01_0048.php ''De Vlaamsche School'' 1877 bl. 68].

=== 1878 ===
'''JJK 188a''' Adv.: Heden komt van de pers: Geschiedkundige aanteekeningen (...) ƒ —,90 (JJK 188b) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUTRA04:253128001:mpeg21:a00027 ''Utrechtsch prov. en sted. dbl.'' 1-1-1878].

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 188b]]''' (was 189) Ottema, J.G. — Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok. Tweede vermeerderde uitgave. — uitg. Kuipers, [https://books.google.nl/books?id=pNXXEN_oY1gC Leeuwarden, 63] bl.

'''[[1878-1879 Vinckers Einde en Eredoctoraat|JJK 189a]]''' (was 188) Vinckers, J.B. — ’t Einde der Historie en nog wat — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHCO01:000062482:mpeg21:a0031 ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 25-2-1878].

'''JJK 190''' Gallée, J.H. — Het Oera Linda Bôk 1872-1877 (get. Haarlem, Aug. '77; bespreking van de tot die tijde verschenen litteratuur) — [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001187801_01/_gid001187801_01_0001.php ''De Gids'' 1878 bl. 1-24].

=== 1879 ===
→ kort bericht mbt ovl. Ottema “die zich door zijne geschriften op geschied-, letter- en oudheidkundig gebied een goeden naam had verworven. In 1872 bewerkte hij eene vertaling van het bekende Oera Linda Bôk, welks echtheid hij herhaaldelijk zocht te verdedigen.” — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1879-03-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 23-3-1879] bl. 1 kol. 3; eerder een langer bericht in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010587254:mpeg21:a0003 ''LC'' 21-3-1879] “Kalmer zouden zijne laatste ambtelooze levensjaren zijn geweest, indien hem het mysterieuse, zooveel besproken handschrift van het ''Oera Lindebôk'' niet onder de oogen ware gekomen. De vertaling en uitgave deed hij in 1872 en sedert was hij de trouwe en warme verdediger van eene in veler oogen hopelooze zaak.”.

'''JJK 191''' Gosse, Edmund W. — Studies in the literature of northern Europe — London, C. Kegan Paul & Co. 1879, 375 bl. 8° [op bl. [https://archive.org/details/studiesinliterat00goss/page/312/mode/2up 313 -333 over OL]: [103] (door Jules Andrieu) met waardeloos nawoord van 2 bl.].

=== 1880-1881 ===
('''JJK 192-195''' vier berichten n.a.v. ovl. Verwijs [zonder expliciete verwijzing naar OL]: [https://www.google.com/books/edition/_/LhTnAAAAMAAJ ''Spect.'' 24-4 bl. 134-136 en 8-5-1880 bl. 150-151]; ''Levensberichten Mij der Ned. Letterkunde'', bl. 75-116.; ''Jaarb. K.A.W. 1881'' [door W.J.A. Jonckbloet] bl. 1-13.)

=== 1891 ===
'''JJK 195''' Iets uit OL — ''Friesche Volksalm. 1891'', bl. 186-187.

=== 1892 ===
→ Blok, P.J. — De aanbidders van het «Oera Linda Bok» hebben den strijd opgegeven — losse opm. in bijdr. “Studien over friesche toestanden in de middeleeuwen” — ''Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidk.'' [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#source=03_06&page=8&accessor=toc&view=imagePane 3e reeks 6e dl. bl. 3].

=== 1897 ===
'''JJK 196''' A. de Swart — Finis coronat opus (verdenking Verwijs) — ''De Tijdspiegel 1897'', nr. 4, bl. 463-464)
----

=== (1902) ===
('''JJK 198-199''' Recentie “Eene Drentsche Veenkolonie” (ook bekend als de mystificatie ''Clapper der Calkoens'') in ''Spect. 1902'', bl. 138-140; Een tweede “Oera Linda Boek” — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010596551:mpeg21:a0060 ''LC'' 3-12-1902].)

'''S 1''' Van Boeken en Menschen (Overgen. art. van Netscher in Telegraaf over Cl. der Calkoens) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010762534:mpeg21:a0029 ''Nieuwsblad van Friesland'' 20-12-1902].
----

=== 1903 ===
'''JJK 200''' Bezemer, F. — Letterkundig bedrog [over ''De Kronijk van Klaas Kolijn'', ''Het Oera Linda-Bok'' en ''De Clapper der Calkoens''] — [https://www.dbnl.org/tekst/_noo001190301_01/_noo001190301_01_0051.php ''Noord en Zuid'' jg. 26, 9-9-1903, bl. 403-411].

=== 1906 ===
('''JJK 201''' Kleikamp, S. — Brieven uit den Polder — ''Oprechte Haarlem. Ct.'' stadsed. 6-8-1906. [niet op Delpher])

'''JJK 202''' Hof, J.J. — Praetsjes yn en oer ’t Frysk. XLVI In nampraetsje (mede over OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010736076:mpeg21:a0105 ''Nieuwsblad v. Friesl.'' 8-9-1906].

=== 1907 ===
'''JJK 203''' Bezemer sr., P. — Nieuws uit oude boeken — Rotterdam, uitg. Boogaerdt, z.j. (1907), 304 bl. [Hierin op bl. 141-159 een hk. over Letterkundig bedrog ['''JJK 200'''] — Bespr. door Fr. Netscher in ''De Holl. Revue XV'', nr. 8, 25-8-1910, bl. 614-621 en in ''Tijdschrift voor Boek- en Bibliotheekwezen V'', [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2094004:mpeg21:0035 1907, 275-277] door dr C.P. Burger jr.]

'''JJK 204''' Burger jr., C.P. — Nieuws over het Oera Linda bok? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2094004:mpeg21:0035 ''Ts. voor Boeken Bibliotheekwezen V'', 1907, bl. 275-277].

=== 1908 ===
'''JJK 205''' Burger jr., C.P. — Toch iets nieuws over het Oera Linda bok (get. Jan. 1908; Over onthullingen Winkler) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1989001:mpeg21:0100 ''Ts. voor Boek- en Bibliotheekwezen VI'', 1908, bl. 94].

'''[[1908 Nog iets nieuws|JJK 206]]''' Eekhoff, J.T. — Nog iets over ''Thet Oera Linda Bok'' (met naschrift van C.P. Burger jr) — ''Ts. voor Boek- en Bibliotheekwezen VI'', [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1989003:mpeg21:0041 1908, bl. 231-244].

=== 1909 ===
'''JJK 207''' Burger jr, C.P. — Levensbericht van A. Telting [over OL op bl. 8-10, 20] — ''[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003190901_01/_jaa003190901_01_0025.php Levensber. v/d Maatsch. der Ned. Letterk. 1908/9]''.

('''JJK 208''' Netscher over Bezemer — ''De Holl. Revue XV'', 25-8-1907, nr. 8, bl. 614-621.)

=== 1912 ===
'''[[1912 Aanvulling van "Beweerd..."|JJK 209]]''' Over de Linden, L.F. — Aanvulling van de Brochure ‘Beweerd, maar niet bewezen’ [<nowiki/>[[1877 Beweerd maar niet bewezen|JJK 177]]] — Helder, C. de Boer jr. [https://archive.org/details/1912-lfoverde-linden-aanvulling-beweerd-maar-niet-bewezen/mode/2up (voorjaar) 1912, 48 bl. 8°].

'''JJK 210''' Burger jr., C.P. — Stukken betreffende het Oera-Linda-Boek [bespr. JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2203005:mpeg21:0046 ''Het Boek II'', 1912 bl. 188-189].

'''JJK 211''' Bespr. JJK 209 — ''Nw. Arnhemsche Ct.'' 21-3-1907.

'''JJK 212''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok. “Wie gelooft er nog...” [mbt JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727711:mpeg21:a0092 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 20-4-1912] (ook in ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 23-4).

'''JJK 212a''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok [mbt JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727712:mpeg21:a0062 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 24-4-1912].

'''JJK 213''' Thet Oera Linda Bok — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010032155:mpeg21:a0207 ''NRC'' 25-4-1912] (overgenomen uit ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 20-4: “Wie gelooft er nog...”) over het “brochuretje” van L.F.O.d.L.

'''JJK 214''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok (Over meningen Winkler, J.T. Eekhoff en C.P. Burger) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727726:mpeg21:a0050 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 12-6-1912]; (overgenomen in ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 20-6-1912).

('''JJK 215-216''' over mening Winkler — ''Oprechte Haarlemsche Ct.'' 26-6-1912; J.C. Meyerink jr. over mening Winkler — ''Haarlems Dbl.'' 2-7-1912. [niet op Delpher])

'''JJK 217''' Over de Linden, L.F. — Ingezonden: Thet Oera Linda Bock (verkl. 10-3-1876 JJK 78, met red. naschr.) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727735:mpeg21:a0152 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 13-7-1912].

('''JJK 218-220''' overn. JJK 215 in Dbl. v. Helder & Holl. Noorderkw. 5-8-1912; Ottema in ''Nw. Biogr. W’bk II'', 1912 bl. 1037-1038; Muller, J.W. — Over hist. en lit. namaak (incl. OL) in ''De Tijdspiegel'' 1912, III bl. 251-291.)

=== 1914-1915 ===
('''JJK 221-222''' Verwijs in ''Nw. Biogr. W’bk II'', 1914 bl. 1304-1306; bericht [COdL had Volney] in ''Het Boek IV'', 1925 bl. 73-74.)

=== 1916 ===
→ Het Boek van de Over de Linden’s (door een kennis v. Winkler, een week na W’s overlijden) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001514056:mpeg21:p00006 ''Het vaderland'' 21-3-1916].

('''JJK 223-227''' berichten mbt Winkler in ''Haarl. Dbl.'' 11 en 13-3; ''LC'' 16 en 17-3; ''AHb'' 20-3.)

'''JJK 228-229''' [<s>Jansen, W.C.J.</s>: deed zich voor als oomzegger van [[Gerrit Jansen|G. Jansen]]] — ingezonden brief 21-3 met verdachtmaking Stadermann, met red. naschrift — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010652664:mpeg21:a0177 ''AHb'' 25-3-1916] (avond). / Kopie in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010600623:mpeg21:a0002 ''LC'' 27-3-1916].

('''JJK 230''' over Winkler in ''LC'' 10-4, tevens in ''NRC'' 10-4 en ''Haarl. Ct.'' 12-4.)

'''JJK 231-232''' Burger jr., C.P. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2402002:mpeg21:0135 Johan Winkler† en het Oera Linda boek] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2402002:mpeg21:0145 De auteur van het Oera-Linda-Bok] (bespr. v. artikel in LC over kistje Winkler) — ''Het Boek V'', 1916, bl. 134-140 resp. 144.

'''JJK 233''' De auteur van het O.L.B. (Bericht aan NRC) — ''Alkmaarsche Ct.'' [volgens Kalma 11-3 maar dit was een zondag; artikel niet gevonden in [https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/ACO/1916 kranten 10 en 14 maart]; ed. maandag 12 ontbreekt] 1916.

=== 1917 ===
'''JJK 234''' Boeles, P.C.J.A. — Johan Winkler’s nagelaten geschrift over het Oera-Linda-Bok (met ''Naschrift door Mr. P.C.J.A. Boeles'' en bijlage) — [https://archive.org/details/dvf-1917-winkler-geschrift-32-53 ''De Vrije Fries'' jg. 25, 1917 bl. 32-53].

→ Het Oera-Linda-Bok (ruim ½ bl. met OL-‘testament’ Winkler) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010600963:mpeg21:a0116 ''LC'' 7-5-1917].

=== 1918 ===
'''JJK 235''' Meijer, S.J. — Een en ander over Oera Linda Bok (get. Bandoeng, maart 1918) — [https://archive.org/details/1918-meijer-een-en-ander-ivm-het-olb Uitg. Vorkink in Leeuwarden, 66 bl. 8°].

=== 1920 ===
('''<s>JJK 236</s>''' [Lesturgeon, Henri Antoine] — <s>Over de handschriften van prof. Chasles — I.</s> [OL wordt hierin niet genoemd — JO] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000766026:mpeg21:a00047 ''De Nieuwe Ct.'' 15-10-1920].

=== 1921 ===
→ (B.) — Het Oera Linda bok. Een en ander in verband met ... (boekbespr.) — [https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192101_01/_boe031192101_01_0051.php ''Het Boek'', jg. 10, 1921].

=== 1922 ===
('''JJK 237''' bericht in ''Haagsche Post'' 29-7-1922.)

→ aankondiging Fr. Genootschap van spreekbeurt Wirth “over de uileborden en andere zinnebeeldige teekens in Friesland” op 2 nov. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602621:mpeg21:a0018 ''LC'' 19-10] en (adv.) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602631:mpeg21:a0051 31-10-1922]; verslag [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602634:mpeg21:a0012 ''LC'' 3-11] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602635:mpeg21:a0017 4-11-1922].

'''JJK 238-239''' Wirth, H. — Lezing over De uileborden in Friesland ivm oud-Friesche geloof — ''Nw. Sneeker Ct.'' begin nov. en ''Bolswarder Ct.'' 6-12-1922; bericht over mening Wirth mbt OL in ''NvdD'' en [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1922-11-07/edition/null/page/8 ''HC'' 7-11-1922 bl. 8] [verw. art. ''LC'' 3-11].

'''JJK 239a''' Boissevain, J.W. — Bespr. van S.J. Meijer: Een en ander in verband met het O.L.B. [JJK 235]. — ''Museum XXIX'', 1922, bl. 202.

'''JJK''' '''239b''' [was 242 en stond onder 1923] Mulder, W. [S.J., d.w.z. Jezuiet] — [Bespreking JJK 235] — [https://archive.org/details/1922-boekbespreking-meyer-tv-te-l-141-144 ''Tijdschrift voor taal en letteren'' jg. 10, 1922 bl. 135-138].

=== 1923 ===
'''JJK 240-241''' Wumkes, G.A. — Bodders yn 'e Fryske striid: C. Over de Linden — ''It Heitelân V'', 21-4 en 5-5-1923 bl. 182-185, 196-198, 206-208; [later uitgegeven als:] [https://archive.org/details/1923-wumkes-frijmitselderij-en-oera-linda-boek Frijmitselderij en Oera Linda boek] — Sneek 1923, 32 bl. 8° [[https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/vrijmetselarij-en-oera-linda-boek-1923.html Nederlandse vertaling]].

'''JJK 242''' zie '''239b'''

'''JJK 243''' Hof, J.J. — It geheim fan it Oera Linda bok — ''It Heitelân V'', 12-5 t/m 9-6-1923, bl. 219-222, 230-232, 242-244, 255-257, 266-270.

'''JJK 244''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannes_Hendrik_Carpentier_Alting Carpentier Alting, J.H.] — Het Oera Linda Bok een maçonniek document? — ''De Broederketen'' (weekbl. Vrijmetselaren Amersfoort) II, 26-5-1923, bl. 321-329. [[https://books.google.nl/books/about/Het_Oera_Linda_bok_een_ma%C3%A7onniek_docume.html?id=iGs_twAACAAJ titel op G-books] maar geen scans]

'''[[1923 Herman Wirth in NRC|JJK 245]]''' Wirth, H. — Thet Oera Linda Bok (ingezonden, gedat. Sneek, 24-6) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010026656:mpeg21:a0026 ''NRC'' 30-6-1923], ochtendblad, bl. 2.

=== 1924 ===
'''JJK 246''' [Molenaar, E.] — Het ‘Oera Linda Boek’ Feuilleton. — ''Fr. Volksbl.'' 19-1 t/m 31-5-1924.

'''[[1924 Oproep Murk de Jong|JJK 247]]''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera Linda Boek (oproep inlichtingen) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1924-02-19/edition/null/page/3 ''HC'' 19-2-1924].

'''JJK 248''' Wumkes, G.A. — Cornelis Over de Linden – [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu06_01/molh003nieu06_01_1460.php ''Nw. Biogr. W’boek VI'', 1924, bl. 954-956].

=== 1925 ===
'''JJK 249-250''' Jong, M. de — Het-Oera-Linda-Boek (Verwijs zal de auteur zijn) — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Groene Amsterdammer'' 25-7-1925 bl. 4]; deels overgenomen in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603452:mpeg21:a0108 ''LC'' 29-7-1925].

'''JJK 251''' Zijderveld, A. — Het-Oera-Linda-Boek — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 8-8-1925] bl. 3 (mbt JJK 249).

'''JJK 252''' Burger jr, C.P. — Het Oera-Linda-Boek en dr Eelco Verwijs. – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010732779:mpeg21:a0066 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 21-8-1925] (3/5 bl. mbt JJK 249).

'''JJK 253''' Wirth, H. — Het Oera-Lindaboek — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 12-9-1925] bl. 11 (mbt JJK 249).

'''JJK 254''' Jong, M. de — Waarom Verwijs niet? (antw. aan C.P. Burger, get. 7-9-1925) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010732602:mpeg21:a0072 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 23-9-1925].

'''JJK 255''' Jong, M. de — Het-Oera-Linda-Boek (antw. aan Wirth) — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 26-9-1925] bl. 4.

'''JJK 256''' Wirth, H. — Oergeschiedenis, oud-Friesche Volkskunde en OLB (get. Marburg, 10-10-1925) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603533:mpeg21:a0114 ''LC'' 31-10-1925].

=== 1926 ===
'''JJK 257''' Jong, M. de — Johan Winkler en het Oera-Linda-Boek (inleidende studie) — [https://archive.org/details/1926-de-jong-winkler-en-olb ''De Vrije Fries'' nr. 28, bl. 111-127].

'''JJK 258''' Wirth, H. — Das Atlantis problem — ''Jubiläums almanach Eugen Diederichs Verlag'', Jena 1926, bl. 69-79.

'''JJK 259''' De stand der Oera Linda Boek-kwestie [n.a.v. JJK 257] — ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733052:mpeg21:a0096 Leeuw. Nieuwsbl. 10],'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733057:mpeg21:a0072 16] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733064:mpeg21:a0106 24-7-1926].

'''JJK 260''' Over de Linden, K.C. [?!] — Het ‘Oera Linda Bok' (Kritiek op uitlating van medewerker R.v.S., die van bedriegerij had gesproken) — ''Soerabaiasch Handelsbl.'' 28-9-1926.

'''JJK 261''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it Oera Linda boek (in Bodders yn de Fryske striid) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB02A:000033238:00516 Boalsert, Osinga 1926, bl. 508-510].

=== 1927 ===
'''JJK 262''' Jong Hzn, M. de — Ottema's vervalsing (get. 5-1-1927 mbt zgn ''facsimile'' van Standskrift en het door Ottema vervangen Runskrift) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733002:mpeg21:a0077 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 11-1-1927].

'''JJK 263''' Het Oera-Linda-boek. Door dr Ottema vervalscht? (mbt JJK 262 doch geen overname; met o.a.: “Als een overtuigd vereerder van het mystische handschrift is dr. Ottema gestorven.”) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564879:mpeg21:a0508 ''Telegraaf'' 13-1-1927 avond].

'''[[1927 Molenaar|JJK 264]]''' Molenaar. E. — Ottema’s vervalsching, met een groot vraagteken (met naschr. J.J. Hof, get. Franeker, 17-1-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733014:mpeg21:a0103 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 25-1-1927].

'''JJK 265''' Het Oera Linda boek. Publicatie van dr M. de Jong (korte aankondiging) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564897:mpeg21:a0227 ''Telegraaf'' 24-1-1927].

'''[[1927 Molenaar|JJK 266]]''' Molenaar. E. — Kort verweer inzake het O.L.B. (Met naschrift van J.J. Hof) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733021:mpeg21:a0078 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 2-2-1927].

'''JJK 267-268''' Is het O.L.B, echt of valsch? Friesland wacht op dr De Jong — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564915:mpeg21:a0478 ''Telegraaf'' 3/4-2-1927]; (verm. overn.) ''Haarlems Dbl.'' 4-2-1927.

'''JJK 269''' Canne, R.W. — It Oera Linda Boek (petear mei M. de Jong) — ''It Heitelân IX'', 1927, bl. 38-40.

'''JJK 270''' Wumkes, G.A. — Het Oera Linda Boek en de Prov. Bibliotheek van Friesland (over boek M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733027:mpeg21:a0081 ''Leeuw. Nieuws''bl. 18-2-1927].

'''JJK 271''' Steeds geheimzinniger. Het Oera-Linda-raadsel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564931:mpeg21:a0366 ''Telegraaf'' 12/13-2-1927].

'''JJK 272''' Jong, M. de — Dr G.A. Wumkes en de Prov. Bibliotheek van Friesland (get. 15-2-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733034:mpeg21:a0076 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 17-2-1927].

'''JJK 273''' Wumkes, G.A. — Een nieuw bedrijf in de Oera-Linda-komedie (over boek M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733035:mpeg21:a0151 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 18-2-1927].

'''JJK 274''' Het Oera Linda Boek. Prof. Wirth en dr De Jong als tegenstanders. Is het mysterieuze hs. echt? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564939:mpeg21:a0371 ''Telegraaf'' 17/18-2-1927].

'''JJK 275''' Het Oera Linda Boek; De studie van dr. M. de Jong; auteur en bibliothecaris — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010657972:mpeg21:a0222 ''AHb'' 19-2-1927].

'''JJK 276''' Het Oera Linda Bok [Wumkes, de Jong, art. R.W. Canne] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010028902:mpeg21:a0159 ''NRC'' 20-2-1927].

'''JJK 277''' Jong, M. de — Slotwoord aan de publicist en aan de bibliothecaris dr. G.A. Wumkes (get. 19-2) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733038:mpeg21:a0085 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 22-2-1927].

'''JJK 278''' Sterck, J.F.M. [dir. Vondelmuseum, Haarlem] — Iets over Thet Oera Linda Bok (Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000196483:mpeg21:a0024 ''De Maasbode'' 6-3] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000196525:mpeg21:a0031 13-3-1927] [kranten wel, maar artikelen niet gevonden].

'''JJK 279''' Het mysterieuze Oera Lindaboek. Echt of valsch? Een onderhoud met dr De Jong [lang art. ook mbt Wirth, met HS afb.] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110565597:mpeg21:a0047 ''Telegraaf'' 17-3-1927].

'''JJK 280''' Bibliothecaris en onderzoeker; De quaestie De Jong — Wumkes — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658048:mpeg21:a0197 ''AHb'' 5-4-1927].

'''JJK 281''' Thet Oera Linda Bok (Sterck in Maasbode over Verwijs/De Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603995:mpeg21:a0003 ''LC'' 9-5-1927].

'''JJK 282''' Verslag van de rede van [Bartholomeus Jacobus] Schurer [1865-1955] over OL voor Onderwijsinspectievergadering Franeker 31-5-1927 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604014:mpeg21:a0128 ''LC'' 1-6-1927].

'''JJK 283''' Jong, M. de — Het Oera-Linda-Boek (over rede Schurer) — ''Franeker Ct.'' 14-6-1927 [[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450094 krant wel maar art. niet gevonden]] .

'''[[1927 Molenaar|JJK 284]]''' Molenaar, E. — Het Oera Linda Boek (aan M. de Jong ) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450097:mpeg21:a00021 ''Franeker Ct.'' 21-6-1927].

'''JJK 285''' K. — Entdeckung der Welt-Ur-Religion (onderzoek Wirth) — ''Deutsche Zeitung'' 28-6-1927.

'''JJK 286''' Jong, M. de — Het Oera Linda Boek (reactie op Molenaar en Schurer) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450102:mpeg21:a00018 ''Franeker Ct.'' 1-7-1927].

'''[[1927 Molenaar|JJK 287]]''' Molenaar, E. — Het Oera Linda Boek (aan M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450104:mpeg21:a00019 ''Franeker Ct.'' 5-7-1927].

'''JJK 288''' Het Friesche „ulenbord” in de universiteit te Berlijn (2 kol., lovend over lezing Wirth 21-6-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733725:mpeg21:a0085 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 10-8-1927].

'''JJK 289''' [Lesturgeon, H.A.] — Mixed Pickles (O.L.B. als lit. vervalsing) — ''Soerabaiasch Handelsbl.'' 17-9-1927.

'''S 2''' Het Oera-Lindaboek (geschil de Jong — Wumkes, bespr. op verg. Ver. Archivarissen). [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010735243:mpeg21:a0173 ''Nieuwsblad v. Friesl.'' 4-10- 1927].

'''JJK 290''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera-Linda-Boek (get. Asd, 2-10-1927) — Bolsward, uitg. Osinga, [https://archive.org/details/1927-de-jong/mode/2up 1927, 405, (3) bl. 8°].

'''[[1927 De Jong en De Jong|JJK 291-291a]]''' Jong, S.D. de — Het geheim van het Oera-Linda-boek [bespr. boek M. de Jong] — ''LC'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604181:mpeg21:a0115 15-12] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604182:mpeg21:a0135 16-12-1927].

'''[[1927 De Jong en De Jong|JJK 292]]''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera-Linda-Boek (met naschrift van S.D. de Jong) (get. 27-12-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604192:mpeg21:a0165 ''LC'' 29-12-1927].

=== 1928 ===
'''JJK 293''' Wirth, Herman — Der Aufgang der Menschheit — Jena, Eugen Diederichs Verlag, 1928 (4), 632 bl. 8° [[https://archive.org/details/WirthHermanAufgangDerMenschheit2.Auflage1934723S.Scan/page/n3/mode/2up 2. Aufl. 1934]].

'''[https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html JJK 294]''' [https://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn1/brugmans Brugmans, H.] — Het-Oera-Linda-Boek — ''De Groene Amsterdammer'' 21-1-1928 bl. 5.

'''JJK 295-296''' Canne, R.W. — Skôging oer dr M. de Jong Hzn: Het geheim — ''It Heitelân'' 1928, bl. 22-23; Bespr. van de Jong’s Geheim — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658293:mpeg21:a0251 ''AHb'' 30-1-1928 Av].

'''JJK 297''' Japikse, N. — Het Oera-Linda-Boek (bespr. De Jong), in Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidkunde, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#page=161&accessor=search_in_text&accessor_href=https%3A%2F%2Fresources.huygens.knaw.nl%2Fretroboeken%2Fbvgo%2Fsearch_in_text%2Findex_html%3Fpage%3D0%26source%3D01_01%26id%3Dsearch_in_text&source=06_07&view=imagePane 6e reeks 7e deel, 1928, bl. 154-156] ''“... al kan ik voor mij dr. De Jong's hoofdconclusie niet aanvaarden ...”''

'''JJK 298''' Fruin, R. — De jongste poging tot opheldering van het Oera-Linda-boek mysterie — [https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0002.php ''Het Boek XVII'', 1928, bl. 6-12].

'''JJK 299''' Muller, J.W. — Het geheim ... (bespr. JJK 290) — ''Museum XXXVI'', 1928, bl. 81-84.

'''JJK 300-301''' Burger, C.B. — ‘Het O.L.B. en Eelco Verwijs’ en ‘Het laatste slachtoffer van het O.L.B.’ [[https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0049.php?q=wat dbnl]] (nl. prof. dr H. Brugmans) — ''Het Boek XVII'', 1928, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2419002:mpeg21:0297 bl. 273-300] [[https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0040.php dbnl]] resp. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2419002:mpeg21:0393 367].

'''JJK 302''' Folkertsma, E.B. — Oer it Oera Linda boek — ''Yn ús eigen tael'' 1928, bl. 153-156.

'''JJK 303''' [Tol, J. van der] — Skôging fen it boek fan dr M. de Jong — ''Sljucht en Rjucht'' 10-3-1928 bl. 155-156.

'''JJK 304''' Hof, J.J. — Fruin over het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746897:mpeg21:a0135 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 10-4-1928].

'''JJK 305''' Hof, J.J. — Verwijs en het O.L.B. — Leeuwarden, uitg. vd Velde (April 1928), 52 bl. 8° [Overgedrukt uit het ''Leeuw. Nws. bl.'', voorjaar 1928].

'''JJK 306''' Het Oera Linda Boek. Drieërlei oordeel (De Jong, Hof, Fruin) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010029609:mpeg21:a0145 ''NRC'' 18-4-1928 Av].

'''JJK 307''' Fruin, R. — Woord van verweer inzake het O.L.B. – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746907:mpeg21:a0098 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 21-4-1928].

'''JJK 308''' Boeles, P.C.J.A. — De auteur van het O.L.B. (get. 6-2-1928) — ''De Vrije Fries XXVIII'', 1928, bl. 437-471.

'''JJK 309''' Boeles en OL — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746921:mpeg21:a0122 8], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746922:mpeg21:a0076 9] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746923:mpeg21:a0101 10-5-1928].

'''JJK 310-311''' Boeles, P.C.J.A. — Hof over OL (met antw. Hof) — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746931:mpeg21:a0097 21], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746932:mpeg21:a0128 22] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746935:mpeg21:a0153 25-5-1928].

'''JJK 312''' Haeringen, C.B. van — Bespr. van uitg. De Jong en Hof — Leeuwarden, 1928 — ''De Nieuwe Taalgids XXII'', 1928, bl. 308-310.

'''JJK 313''' Nieuws over het Oera Lindabok? (H. Brugmans in verslag verg. KAW) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010029964:mpeg21:a0165 ''NRC''], en ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010659719:mpeg21:a0166 AHb],'' beide ocht. 13-11-1928; parafr. in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604461:mpeg21:a0002 ''LC'' 13-11-1928] [''Spr. concludeert dat er eenige mogelijkheid bestaat van een auteurschap van Verwijs maar dat dat auteurschap allerminst bewezen is.'']

'''JJK 314-315''' Brugmans, H. — Meded. KAW afd. Lett. dl. 66-B bl. 110-128; Valsche Historie — ''Bibliotheekleven XIII'', 1928, waarin [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2034012:mpeg21:0021 bl. 253-259 over OL]].

'''S 3''' Fokkema, K. – (Friese kroniek III.) Het geheim van het Oera-Lindaboek [bespr. JJK 290, 305 en 308] — [https://www.dbnl.org/tekst/_opw001192801_01/_opw001192801_01_0096.php ''Opwaartse Wegen 6'' (1928/29) 427-432].

=== 1929 ===
'''JJK 316-317''' Burger jr., C. P. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2420002:mpeg21:0025 Weer een offer van de Oera Linda kolk] (nl. J.W. Muller) en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2420002:mpeg21:0352 Alweer het Oera Linda Boek] (m.b.t. verweer [[Murk de Jong|De Jong]]) — ''Het Boek XVIII'', 1929, bl. 23-24 resp. 315-316.

'''JJK 318''' Jong, M. de — Smaadschrift, romantiek of wetenschappelijk bewijs? — Bolsward, A.J. Osinga, Nov. 1929, 56 bl. 8°.

=== 1930 ===
'''[https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1930_Boeles_HoudingEelcoVerwijs/mode/2up JJK 319]''' Boeles, P.C.J.A. — De houding van dr Eelco Verwijs ten opzichte van het O.L.B. en het Friesch Genootschap — ''De Vrije Fries XXX'', 1930, bl. 1-52.

'''319a''' Muller, J.W. — Bespr. van De Jong: Smaadschrift [JJK 318] — ''Museum XXXVII'', 1930, bl. 187-188.

→ Japikse, N. — (onder Varia:) kort stuk over disc. De Jong — ''Bijdr. v. Vaderl. Gesch. en Oudheidk.'' [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#source=06_10&page=166&accessor=toc 6e reeks 10e dl. bl. 159].

=== 1931 ===
'''JJK 320''' Wumkes, G.A. — De Burmania-sprekwirden en it O.L.B. — ''Sljucht en Rjucht 1931 bl. 57-61'' en in ''Paden fen Fryslân I'', 1932 bl. 172-178.

'''JJK 321''' Wirth, H. — Was heisst Deutsch? — Jena, Eugen Diederichs Verlag, 1931, 60 bl. 8° [[https://archive.org/details/WirthHermanWasHeisstDeutsch2.Auflage193499S.Scan 2. erweiterte Ausgabe 1934]].

'''JJK 322-323''' Burger, C.P. — ‘De houding van Eelco Verwijs t.o.v het O.L.B. en het Friesch Genootschap’ en ‘De houding van Cornelis Over de Linden t.o.v. het O.L.B.’ — ''Het Boek XX'', 1931, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2422002:mpeg21:0135 bl. 127-128] resp. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2422002:mpeg21:0136 128-130].

'''JJK 324''' Wirth, H. — Das Geheimnis von Arktis-Atlantis — ''Die Woche, Berlin'', 20-8-1931, bl. 1144-1148, 1156.

=== 1932 ===
'''JJK 325-326''' Wiegers, F. — Herman Wirth und die deutschen Wissenschaft — München, Lehmanns Verlag, 1932, 69 bl. [bespr. E. Sprockhoff in [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/germania/article/view/30795 ''Germania'' Bd. 16 Nr. 2, 1932]]; Baeumler, A. — Was bedeutet Herman Wirth für die Wissenschaft? — Leipzig, Koehler & Amelang, 1932, 94 bl.

'''JJK 327''' Schröder, P.H. — Parodieën in de Nederlandse Letterkunde (diss.) — Haarlem, Tjeenk Willink & Zn, 1932, 240 bl. [op bl. 108-109 over Verwijs en OL].

'''JJK 328''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it O.L.B. — ''Paden fen Fryslân I'', 1932 bl. 27, 172-173, 178, 184, 438-439.

=== 1933 ===
'''JJK 329''' Gombault, Charles [1880-1961] — Van het oude Friesland. Het Oera Linda-Boek — ''Ons Land Panorama'' 6-1-1933.

'''[[1933 Heilbrenger Wirth|JJK 330]]''' Prof. Wirth’s Heilbrenger — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110569442:mpeg21:a0074 ''Telegraaf'' 14-5-1933].

'''JJK 331''' Plaszmann, J.O. — Die Ura Linda-Chronik — maandbl. ''Germanien'', nov. 1933, bl. 323-329.

'''JJK 332''' Wirth, Herman — Die Ura Linda chronik. — Koehler & Amelang Verl. (8-12-1933), [https://archive.org/details/WirthHermanDieUraLindaChronik1933204Doppels.ScanFraktur/mode/2up <nowiki>321 bl. 8° [gotische drukletter, met 269 afb.]</nowiki>] [[https://archive.org/details/WirthHermanDieUraLindaChronik1933407S.Text/mode/2up moderne versie]; alleen [[AB Wirth|vertaling op deze wiki, met aantekeningen]]; NB latere uitgave zonder afb. JJK 394, feb. 1934].

'''JJK 333''' Zur Ura-Linda-Chronik — ''Unterhaltungs beilage der schlesischen Zeitung'' 28-12-1933 [ingez. stuk door leden v/h Deutsches Inst. der Univ. Breslau (overn. in ''Hallische Nachrichten'' 3-1-1934).

'''JJK 334''' Het “Oera Linda Bok” (kort bericht over JJK 333 met waarschuwing: ''dwaalspoor'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB32:164668065:mpeg21:a00030 ''Rotterd. Nieuwsbl.'' 28-12-1933].

'''S 4''' Hoekma, F.J. – Brieven uit Duitsland. E.e.a. over de Oera-Linda Kroniek (uitg. Wirth) — ''Nieuwsbl. v. Friesl.'' 29-12-1933.

'''JJK 335''' Het Oera Linda-boek, Een vertaling in het Duitsch — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010662741:mpeg21:a0216 ''AHb'' 30-12-1933 av.].

'''JJK 336''' Het Oera Linda boek, ongezouten Duitsche critiek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110571750:mpeg21:a0235 ''Telegraaf'' 30-12-1933 av.].

'''JJK 337''' Het Oera Linda boek (visie Wirth) — ''NRC'' 31-12-1933.

[nr. '''338''' werd overgeslagen door Kalma]

=== 1934 ===
'''JJK 339''' Boeles, P.C.J.A. — Bespr. Wirth: Die ULK — ''De Vrije Fries XXIII'', 1934, bl. 138-142.

'''JJK 340-343''' Wumkes, G.A. — [Kiestra en Ossian (relev.?)] — ''Paden fen Fryslân II'' bl. 194-199 (vgl. bl. 80, 89, 94) en ''Frisia'' bl. 20-26; OL opm. — ''Paden'' bl. 197, 211-212, 366, 465, 483-484, 501-502; Ofskie Wirth — ''Paden'' bl. 482-485 en ''Heitelân'' bl. 63; Over boek De Jong (1931) — ''Paden'' bl. 498-502 en ''Heitelân'' bl. 341-343.

'''JJK 344''' Het Oera Linda Boek, Univ. Breslau contra Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606020:mpeg21:a0131 ''LC'' 2-1-1934].

'''[https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html →]''' De vergissing van prof. Wirth — ''Gooi en Eemlander'' 3-1-1934.

'''JJK 345''' Thet Oera Lindabok en het Derde Rijk — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het Vaderland'' 3-1-1934] en ''NRC'' 4-1.

'''JJK 346''' Daar is het Oera Linda Boek weer! — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het volk'' 3-1-1934] en ''Volksbl. v. Friesl.'' 6-1.

'''JJK 347''' [rubr. ‘Cosmopolitica’:] Herman Wirth — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''De Tijd'' 5-1-1934].

'''JJK 348''' Het Oera Linda boek (net verw. naar JJK 345) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB32:164669005:mpeg21:a00039 ''Rotterd. Nieuwsbl.'' 5-1-1934].

'''JJK 349''' Siebs, Th. — Um den Wert der Ura-Linda-Chronik — ''Schlesische Zeitung, Breslau'', 6-1-1934.

'''JJK 350''' Het “Oera Linda bok” – ''Opr. Haarlemsche Ct.'' 6-1-1934.

'''JJK 351''' Brentani, Mario Heil de — Die Ura-Linda-Chronik. Herman Wirth antwortet auf die Vorwürfe — ''Bremer Nachrichten'' 6-1-1934 en ''Volksparole, Düsseldorf'' 9-1-1934.

'''→''' Het Oera Linda-bok en een Duitsche professor; Een mystificatie als oer-bron van het Germanendom — [[1934 Enkhuizer Courant|''Enkhuizer Ct.'' 6-1-1934]].

'''JJK 352''' Zum Streit um die Ura-Linda-Chronik. Eine Erklärung Prof. Herman Wirth’s — ''Magdeburgische Zeitung'' 7-1-1934, ''Hallische Nachrichten'' 8-1-1934 en ''Bremer Nachrichten'' 8-1-1934.

'''→''' Last, Hajo — Ingez. brief gedat. Bussum, 6-1-1934 — [[1934 Enkhuizer Courant|''Enkhuizer Ct.'' 9-1-1934]].

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 353]]''' [Jong, S.D. de] — Nieuws over het Oera Linda-boek? dl. I. Een nieuw werk van prof. Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606026:mpeg21:a0153 ''LC'' 9-1-1934] [dl.2: JJK 363a].

'''JJK 354''' Het Oera Linda boek. Prof Wirth verweert zich (met antw. dhr. Siebs van het ''Deutsche Institut'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606026:mpeg21:a0002 ''LC'' 9-1-1934].

'''JJK 355''' Hitler's goddelijke zending bewezen “uit de echtheid” van het O.L.B. — ''Volksbl. van Friesl.'' 9-1-1934.

'''JJK 356''' Die Ura-Linda-Chronik — ''Bayerischer Kurier, München'' 9-1-1934.

'''JJK 357''' Prof. Wirth antwortet auf die Erklärung der Breslauer Professoren — ''Königsberger Allg. Zeitung'' 10-1-1934. Ook in ''Germania, Berlin'', 11-1-1934; ''Breslauer Neueste Nachr.'' 14-1-1934; en ''Kölnische Volkszeitung'' 16-1-1934.

'''JJK 358''' Der Streit um die Ura-Linda-Chronik — ''Vossische Zeitung, Berlin'', 10-1-1934.

'''JJK 359''' Boeles, P.C.J.A. — Het Oera Linda-boek — ''NRC'' 10-1-1934.

'''JJK 360-363''' berichten (verm. van gelijke strekking) in [360] ''Hannoverscher Kurier'' 10-1-1934; [361] ''Hamburger Nachrichten'' 11-1-1934 en ''Rheinisch Westfälische Zeitung, Essen'', 11-1-1934; [362] ''Kreuz-Zeitung, Berlin'', 11-1-1934; [363] ''Kieler Zeitung'' 11-1-1934.

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 363a]]''' [Jong, S.D. de] — Nieuws over het Oera Linda-boek? dl. II. (slot) De tragiek van de Friesche beweging omstr. 1850 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606028:mpeg21:a0187 ''LC'' 11-1-1934] [dl.1: JJK 353].

'''→''' Prof. H. Wirth en het Oera Lindaboek — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het Vaderland'' 12-1-1934].

'''JJK 364-372''' berichten mbt werk Wirth in [364] ''Rostocker Anzeiger'' 12-1-1934; [365] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 12-1-1934; [366] ''Dresdner Neueste Nachrichten'' 12-1-1934; [367] ''Schlesische Zeitung'' 12-1-1934; [368] ''Schlesische Zeitung, Breslau'' 12-1-1934; [369] ''General-anzeiger, Dortmund'' 12-1-1934; [370] ''Berliner Volks-Zeitung'' 15-1-1934; [371] ''Deutsches Volksblatt, Stuttgart'' 15-1-1934; [372] ''Augsburger Postzeitung'' 15-1-1934.

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 373]]''' Nieuws over het O.L.B.? (Ingezonden, met antw. S.D. de Jong) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606032:mpeg21:a0147 ''LC'' 16-1-1934].

'''JJK 374''' Ranke, Pr. — Die Sprachwissenschaft und die Ura-Linda-Chronik (met oordeel prof. Naumann) — ''Schlesische Zeitung'' 16-1-1934.

'''JJK 375''' Meulen, H. van der — Het Oera Linda boek (get. R'dam, 16-1-1934) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606034:mpeg21:p011 ''LC'' 18-1-1934].

'''JJK 376''' Molenaar, E. — Daar is het O.L.B. weer! – ''Volksbl. van Friesl.'' 18-1-1934.

'''JJK 377-378''' berichten mbt werk Wirth in [377] ''Frankfurter Zeitung, Frankfurt a. M.'' 19-1-1934; [278] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 19-1-1934.

'''JJK 379''' Wirth en het O.L.B. Scherpe critiek van archeologische zijde – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606036:mpeg21:a0145 ''LC'' 20-1-1934].

'''JJK 380-382''' berichten in ''Leipziger neueste Nachrichten'' 20-1-1934; [381 door Wirth] ''Volksparole Düsseldorf'' 20-1-1934; [382] ''Westdeutscher Beobachter, Köln'' 23-1-1934.

'''JJK 383''' Dam, J. van — Is het Oera Linda Bok echt of onecht? — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/echt-of-onecht-1934-by-profdr-jvan-dam.html ''Telegraaf'' — 23-1-1934].

'''JJK 384-385''' berichten in [384] ''Volksparole, Düsseldorf'' 23/24-1-1934; [385] ''Hildesheimsche Zeitung'' 24-1-1934.

'''S 5 [was JJK 389]''' Kos, Ernst – Ora Linda Bok! (spotvers) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010761202:mpeg21:a0181 ''Nieuwblad van Friesland'' 24-1-1934]''.''

'''JJK 386''' Rondom het O.L.B. Een professorale blunder. Duitsche wetenschap contra Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606040:mpeg21:a0111 ''LC'' 25-1-1934].

'''JJK 387-388''' berichten [387] ''Preussische Zeitung, Königsberg'' 26-1-1934; [388] ''Vossische Zeitung, Berlin'' 26-1-1934.

['''JJK 389''' → '''S 5''' — 24-1-1934]

'''JJK 390-392''' berichten [390] ''Der Bund, Breslau'' 28-1-1934; [391] ''Kölnische Zeitung'' 28-1-1934; [392] ''Tijdschr. voor Rechtsgesch. XIII'', afl. 1, [na 6-1-1934], bl. 96-103.

'''JJK 393''' Braak, Menno ter — Pirandello in practijk. Het O.L.B. weer actueel — ''Forum maandschrift voor Letteren en kunst'', Rotterdam, III, [https://mennoterbraak.nl/tekst/_for003193401_01/_for003193401_01_0043.php feb. 1934, bl. 159-165].

'''JJK 394''' Wirth, H. — Die Ura Linda Chronik. Text-Ausgabe — Leipzig, Koehier & Amelang-Verlag, 128 pp. 8° (get. Michendorf, Febr. 1934) [heruitgave zonder afb.-bijlage van JJK 332].

'''JJK 395-397''' divers: [395] boekje W. Krogman (COdL was auteur, evt. met Stadermann); [396-397] twee berichten (Kiewning, Suffert) in ''Germanien Leipzig'' feb. 1934 bl. 44-49.

'''JJK 398''' Piebenga, J. — Een eeuwig raadsel? Het “Oera Linda Bok”. — ''Alg. Weekbl. v. Christendom en cultuur'' 2-2-1934.

'''JJK 399-419''' berichten [399] ''Hamburgischer Correspondent'' 2-2-1934; [400] ''Magdeburgische Zeitung'' 3-2-1934; [401] ''Deutsches Volksbl. Stuttgart'' 3-2-1934 en ''Westfälischer Volksblatt Paderborn'' 15-2-1934; [402] ''Kieler Zeitung'' 4-2-1934 en ''Schlesische Zeitung Breslau'' 5-2-1934 en ''Westfälische Landeszeitung Dortmund'' 8-2-1934 en ''Hannoverscher Kurier'' 11-2-1934 en ''Darmstadter Tagblatt'' 17-2-1934 en ''Ostpreussische Zeitung Königsberg'' 1-3-1934 en ''Danziger Neueste Nachrichten'' 14-3-1934; [403] ''Deutsche Zukunft Berlin'' 4-2-1934; [404] ''Hannoverscher Kurier'' 9-2-1934; [405] ''Düsseldorfer Lokal-Zeitung'' 10-2-1934; [406] ''Lübecker General Anzeiger'' 11-2-1934; [407] ''Rostocker Anzeiger'' 11-2-1934; [408] ''Braunschweigische Landeszeitung'' 14-2-1934; [409] ''Hannoverscher Kurier'' 15-2-1934; [410 verklaring Wirth] ''Magdeburgische Zeitung'' 14-2-1934; [411] ''Kölnische Volkszeitung'' 17-2-1934; [412] ''Hamburger Fremdenblatt'' 18-2-1934; [413] ''Westfalisches Volksblatt Paderborn'' 21-2-1934 en ''Ostpreussische Zeitung Königsberg'' 1-3-1934; [414] Wirth, Herman — Der Kampf um der neuen Geist deutscher Wissenschaft. Der erste Abschnitt in der Auseinandersetzung um die Ura-Linda-Chronik — ''Deutsche Zeitung Berlin'' 22-2-1934; [415] ''Magdeburgische Zeitung'' 22-2-1934; [416] ''Hannoverscher Anzeiger'' 23-2-1934; [417] ''Völkische Kultur'' Maart 1934, bl. 134-139; [418] ''Stuttgarter Neues Tagblatt'' 8-3-1934; [419] ''Deutsche Zeitung Berlin'' 8-3-1934

'''JJK 420''' Dresler, A. [Amtsleiter Reichspressestelle NSDAP] — Die Ura-Linda-Chronik (strekking: Wirth mag OL niet met NSDAP verbinden) — ''Deutschlands Erneuerung, Monatsschrift für das deutsche Volk'' März 1934, Heft 3 S. 172-177 [concl. ook in ''Königsberger Allg. Zeitung'' 15-3; ''Berliner Tageblatt'' 23-3; ''Deutsche Tageszeitung Berlin'' 23-3; ''Schlesische Zeitung Breslau'' 25-3; ''Magdeburgische Zeitung'' 25-3; ''NRC'' 26-3 (was ook [423]); ''Germania Berlin'' 27-3; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010015278:mpeg21:a0079 ''Het Vaderland'' 27-3-1934] en ''Nieuwe Ct. Den Haag'' 27-3-1934 en ''IJmuider Ct.'' 27-3 (was ook [425]); ''Westfälisches Volksblatt Paderborn'' 28-3; ''Markischer Stadtund Landbote/ Bad Freienwalde Oder'' 1-4-1934; ''Augsburger Postzeitung'' 4-4; ''Kölnische Volkszeitung'' 6-4; ''Badischer Beobachter Karlsruhe'' 15-4''.''

'''→''' Bontkes, T.E. — Heilige lijnen, Heilige vrouwen [mede over OL] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Nieuwsblad v/h Noorden'' 13-3-1934].

'''JJK 421''' Aus der Ura-Linda-Chronik; Die arge Zeit — ''Die Grüne Post Berlin'' 18-3-1934.

'''→''' Bontkes, T.E. — Het Oera-Linda Boek [ingez. get. 22-3] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Nieuwsblad v/h Noorden'' 23-3-1934].

'''JJK 422-426''' berichten [422] ''Die Grüne Post Berlin'' 25-3-1934; [423] zie onder 420; [424] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 27-3; [425] zie onder 420; [426] ''Schwäbischen Merkur Stuttgart'' 30-3-1934.

'''JJK 427''' Liebmann, K. — In Sachen der “Ura Linda”-Chronik (pleidooi voor echtheid) — ''Die Literarische Welt Berlin'' 30-3-1934.

→ Köhn-Behrens, Charlotte — “Wer kennt Germanien? Deutsche Vorzeit wird lebendig; Irrlehre der Germanenkunde” (gesprek met [[1934 Vorgeschichtsforscher|Prof.Dr. von Richthofen]] over m.n. U-L) — ''Illustrierter Beobachter'', Folge 13, Samstag 31-3-1934, S. 480-482 [[https://www.google.com/books/edition/Illustrierter_Beobachter/LCExAQAAMAAJ PDF 542-544]].

'''JJK 428''' Braak, Menno ter — Nog eens het O.L.B. Thans weer echt verklaard (Kurt Liebmann pleit voor de echtheid, zie [427]) — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade03_01/braa002vade03_01_0055.php ''Het Vaderland'' 5-4-1934].

'''→''' De Vrije Fries Dl. 32 [bespr. o.a. Boeles over OL / personalia Wirth] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 2-5-1934].

'''JJK 429-436''' berichten [429] ''Darmstadter Tagblatt'' 5-4-1934; [430] ''Stuttgarter Neues Tagblatt'' en ''Danziger Neueste Nachrichten'' en ''Thüringer Allg. Zeitung Erfurt'' en ''Kölnische Volkszeitung'' alle 6-4; [431] Quaeritur — (Satirische column over beoordeling OL sinds verschijning) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBTB04:210807027:mpeg21:a00007 ''De Morgen'' 7-4-1934]; [432] ''Kölnische Zeitung'' 10-4-1934 en ''Danziger Neueste Nachrichten'' 22-4 en ''Augsburger Postzeitung'' 26-4; [433] ''Badischer Beobachter Karlsruhe'' 10-4; [434] ''Kölnische Volkszeitung'' 14-4; [435] ''Davoser Revue'' 15-4; [436] ''Schlesische Zeitung Breslau'' 22-4.

'''JJK 437''' Der Kampf um die Ura-Linda-Chronik (Aankondiging ''Aussprache-abend'' 4-5-1934 Berlijn) — ''Acht Uhr Abendblatt Berlin'' en ''Berlin-Steglitzer Anzeiger'' beide 28-4-1934; ''Der Berliner Westen'' en ''Germania Berlin'' beide 29-4-1934; ''Kreuz-Zeitung Berlin'' 1-5-1934; ''B.Z. am Mittag Berlin'' en ''Berliner Börsen-Zeitung'' en ''Der Tag Berlin'' alle 2-5-1934; ''Deutsche Allg. Zeitung Berlin'' en ''Neue Zeit Charlottenburg'' en ''Berliner Lokal-Anzeiger'' en ''Berliner Volkszeitung'' alle 3-5-1934.

'''JJK 438-454''' berichten 3-5-1934: [438] ''Deutsche Zeitung Berlin''; 5-5-1934: [439] ''Deutsche Zeitung Berlin''; [440] ''Deutsche Allgemeine Zeitung''; [441] ''Berliner Lokal Anzeiger''; [442] ''Der Angriff Berlin''; [443] ''B.Z. am Mittag Berlin''; [444] ''Der Berliner Posten''; [445] ''Der Tag Berlin''; [446] ''Berliner Börsenzeitung''; 6-5-1934: [447] ''Schlesische Zeitung Breslau'' (ook in ''Hamburger Nachrichten'' 8-5); [448] ''Dresdner Neueste Nachrichten''; [449] ''Völkischer Beobachter Berlin''; [450] ''Kreuz-Zeitung Berlin''; [451] ''Bremer Nachrichten''; [452] ''Frankfurter Zeitung Fr.a.M.''; [453] ''Königsberger Allg. Zeitung''; [454] Um die Echtheid der Ura-Linda-Chronik — ''[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f91afd7d-4c46-4220-af3c-49de1db53993/ Berliner Börsen-Zeitung]''.

'''JJK 455''' Oera-Linda boek-debat te Berlijn — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/echt-of-onecht-1934-by-profdr-jvan-dam.html ''Telegraaf'' 6-5-1934].

'''S 6''' Oera Lindaboek-debat te Berlijn. (Wat Telegraaf er van schrijft) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010761245:mpeg21:a0132 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 7-5-1934]''.''

'''JJK 456-461''' berichten 7-5-1934: [456] ''Berliner Tageblatt 1934''; [457] ''Bayerischer Kurier München''; [458] ''Hannoverscher Kurier''; [459] ''Magdeburgische Zeitung''; [460] ''Braunschweiger Allg. Anzeiger''; [461] ''Stuttgarter Neues Tagblatt''.

'''JJK 462-465''' berichten 8-5-1934: [462] ''Danziger Neueste Nachrichten''; [463] ''National-Zeitung Essen'' (ook in ''Volksparole Düsseldorf''); [464] ''Germania Berlin''; [465] ''Kölnische Zeitung''.

'''JJK 466-468''' berichten 9-5-1934: [466] ''Rheinisch Westfalische Zeitung Essen''; [467] ''Thüringer Allg. Zeitung Erfurt''; [468] ''De Banier Rotterdam'';

'''JJK 469''' De Oera-Lindaboek-kwestie. Daniel Wirth in de leeuwenkuil — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010745277:mpeg21:a0142 ''Leeuw. Nieuwsbl''. 9-5-1934].

'''JJK 470''' Het Oera Linda Boek. Echec van Wirth op debatvergadering te Berlijn – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606128:mpeg21:a0187 ''LC'' 9-5-1934].

'''JJK 471''' Wirth krabbelt terug. Het O.L.B. is nu niet heelemaal echt meer — ''Volksbl. v. Friesl.'' 9-5-1934.

'''JJK 472-477''' berichten [472] ''Deutsche Allg. Zeitung Berlin'' 10-5-1934; [473] Hübner in ''Der Tag Berlin'' 10-5-1934; [474] ''Danziger Allg. Zeitung'' 11-5-1934; [475] ''Kreuz-Zeitung Berlin'' 12-5-1934; [476] ''Kieler Zeitung'' 12-5-1934; [477] ''Deutsche Zukunft Berlin'' 13-5-1934.

'''JJK 478''' Het Oera Linda Boek weer valsch! (kort) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010015364:mpeg21:a0211 ''Het Vaderland'' 19-5-1934].

'''JJK 479-484''' berichten [479] ''Berliner Bürsen Zeitung'' 24-5-1934; [480] ''Deutsche Zeitung Berlin'' 27-5-1934; [481] ''Neue Zürcher Zeitung Zürich'' 27-5-1934; [482] ''Nordische Mensch'' (Beilage ''Deutschen Zeitung'') 31-5-1934; [483] ''Berliner Börsen-Zeitung'' 2-6-1934; [484] ''Freie Presse Lodz'' 4-6-1934.

'''JJK 485''' Nieuwenkamp, H.W.M.J. Kits — Thet Oera Linda Bok “Mundus vult decipi, ergo decipiatur” — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002401001:00133 ''Eigen Volk VI'', Juni 1934, afl. 6, bl. 120-131].

'''JJK 486''' Hübner, Arthur — Herman Wirth und die Ura-Linda-Chronik. — Berlin und Leipzig, Walter de Gruyter & Co. [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1934Huebner_HermanWirth_UraLindaChronik/ (Juni) 1934, 41 bl. 8°].

'''JJK 487''' Weltanschauungskampf um Hermann Wirth (Verg. geestverwanten Wirth, 23-6-1934 Berlijn) — ''Hannoverscher Courier'' 17-6-1934 en ''Kreuz-Zeitung'' 19-6-1934; ''Der Tag Berlin'' 21-6-1934; ''Bayerischer Kurier München'' 22-6-1934; ''Film-Kurier Berlin'' 22-6-1934; ''Dresdner Anzeiger'' 22-6-1934; ''Deutsche Zeitung'' 23-6-1934.

'''JJK 488-491''' berichten [488] ''Braunschweigische Landeszeitung'' (mede over OL) 20-6-1934; [489] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 20-6-1934; [490] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 21-6-1934; [491] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 22-6-1934.

'''JJK 492''' Eine Entscheidung im Streit um die Ura-Linda-Chronik (De “Reichsschriftumsstelle beim Propagandaministerium” verklaart OL onecht) — ''Berliner Börsen-Zeitung'' 23-6-1934.

'''JJK 493-504''' berichten [493] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 24-6-1934; [494] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 24-6-1934; [495] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 25-6-1934; [496] ''Magdeburgische Zeitung'' 24-6-1934 en ''Saarbrücker Zeitung'' 27-6-1934; ''Danziger Neueste Nachrichten'' 28-6-1934; [497] ''Augsburger Postzeitung'' 25-6-1934; [498] ''Schwäbische Merkur'' Stuttgart 26-6-1934; [499] ''Deutsche Allg. Zeitung'' 26-6-1934; [500] ''National-Zeitung'' Essen 27-6-1934; [501] ''Der Berliner Westen'' 28-6-1934; [502] ''Saarbrücker Zeitung'' 29-6-1934; [503] ''Rheinisch-Westfalische Zeitung'' Essen 1-7-1934; [504] ''Deutsche Wochenschau Berlin'' 1-7-1934.

'''→''' De Ura-Linda-Kroniek. Onecht, zegt het Rijkslitteratuurbureau te Berlijn [kort bericht] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 3-7-1934].

'''JJK 505''' Siebs, Theodor — Die “Ura Linda-Chronik” — ''Berner Tagblatt'' 14-7-1934.

'''JJK 506''' Wikinger (met ill. en aankondiging Frei-lichtmuseum Wirth te Mickendorf) — ''Berliner Volks-Zeitung'' 15-7-1934.

'''JJK 507''' Nieuwenkamp, H.W.M.J. Kits — Het wapen Over de Linden en het Oera Linda Boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002401001:00147 ''Eigen Volk VI'', juli 1934, bl. 143-144].

'''JJK 508''' Braak, Menno ter — Het Oera Linda Boek. Hübner contra Wirth — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade03_01/braa002vade03_01_0103.php ''Het Vaderland'' 24-7-1934].

'''JJK 509''' Het Oera Lindaboek in Duitschland. Brochure Hübner [JJK 486] — ''NRC'' 31-7-1934.

'''JJK 510''' De nieuwe Germanenbijbel. Duitsche leeraren lezen hun leerlingen voor uit het Oera-Lindaboek. Hübner schrijft er een brochure tegen [JJK 486] — ''Volksbl. voor Friesland'' 1-8-1934.

'''JJK 511-516''' berichten [511] ''Hamburger Fremdenblatt'' 4-8-1934; [512] ''Westdeutscher Beobachter'' Köln 8-8-1934; [513] ''Rheinisch-Westfalische Zeitung'' Essen 25-8-1934; [514] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 29-8-1934; [515] ''Berliner Börsen-Zeitung'' 2-9-1934; [516] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 27-9-1934;

'''JJK 517''' Ura-Linda-Chronik — ''Der grosze Brockhaus XV'', 1934, bl. 341.

'''JJK 518''' Herrmann, Albert — Unsere Ahnen und Atlantis, Nordische Seeherrschaft von Skandinavien bis nach Nordafrika — Berlin, Klinkhardt & Biermann (Oct. 1934) 168 bl. 8°. Mit 90 Abb. [op bl. 21-103 over OL].

'''JJK 519''' Wiersma, J.P. — Lyda-Finda-Frya-sage, De sage van Jessos — Friesche sagen, Zutphen, (Oct) 1934, bl. 12-24 resp. 264-265.

'''JJK 520-524''' berichten [520] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 18-10-1934; [521] ''Berliner Lokal-Anzeiger'' 13-11-1934; [522] ''Deutsche Zeitung'' 16-12-1934; [523] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 17-12-1934; [524] ''Kieler Zeitung'' 20-12-1934.

'''JJK 525''' Engelander, B. — Mystificaties: crisissymptoom (over ''Protocollen van Zion'' en OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000896033:mpeg21:a00034 ''Het Volk'' 21-12-1934].

'''JJK 526''' [S.D. de Jong] — Frysk studinte-kongres. Lêzingen fen Prof. Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606319:mpeg21:a0111 ''LC'' 24-12-1934] (dl. 2: JJK 528).

'''JJK 527''' Federatie van Friesche studenten (congres Leeuwarden, lezingen Wirth) — ''NRC'' 23-12-1934.

'''JJK 528''' [S.D. de Jong] — Prof. Wirth to Ljouwert — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606319:mpeg21:a0111 ''LC'' 24-12-1934] (dl. 1: JJK 526).

'''JJK 529''' Noordenbos, O. — Ariërs en Friezen (lezingen Wirth ) – ''NRC'' 25-12-1934.

'''JJK 530''' Iets over de oorsprong van het Hakenkruis — ''De Nederl. Nationaal Socialist'' 29-12-1934.

'''S 7''' Ald-fryske religy. Prefester Wirth to Ljouwert. (lezingen in Friesland, Oera Linda boek-cultus). ''Sljucht en Rjucht'' jg. 194, no. 52; jg. 1935 1 en 2.

'''S 8''' It Oera Linda boek. Forteld troch ús boppemaster yn in gearkomste by him thús, fen “De joge Sieddinge”. (ill.) (korte populaire uiteenzetting met hier en daar commentaar). ''Sljucht en Rjucht'' jg. 1934, no’s 14 t/m 18 en 20.

'''S 9a''' Briefwisseling betr. het Oera Lindaboek. '''1-2''': Fred. Muller aan M.A.G. Campbell en onbek.; '''3-8''': P. Schmidt van Gelder aan Fred. Muller; '''9''': P. Schmidt van Gelder aan L.F. over de Linden; '''10''': Waling Djkstra aan Fred. Muller; '''11''': A.M. Berg aan onbekende (Fred. Muller of P. Schmidt van Gelder [...op fiche staat: uit de jaren 1876-1877]; '''12-14''': Prof. E. Schröder aan Prof.Dr. J.W. Muller; '''15''': P.C.J.A. Boeles aan Prof.Dr. J.W. Muller; '''16''': H.A. Stadermann aan A. Heyting (uit de jaren 1917-1934).

'''S 9b''' Krantenknipsels betr. het Oera Lindaboek. '''1.''' Eine Erklärung Herman Wirths in Sachen der Ura-Linda-Chronik Januar 1934; '''2.''' E. Schröder, boekbespreking van: Die Ura Linda Chronik. Ubers. und herausg. von H. Wirth. 1933. Sonderdr. aus ''Mitteil. der Akad. zur wissensch. Erforschung und zur Pflege des Deutschtums, Hft I, jg. 1934, 1. bl.''; '''3.''' Steche, T., Die Ura-Linda-Chronik altgermanisch oder gefälscht? ''Völk. Beobachter 11.1.1934''; '''4.''' A. Hübner, Das wahre Gesicht der Ura-Linda Chronik. ''Der Tag.... Mai 1934.''

=== 1935 ===
'''JJK 531''' Een zonderling protest. Ingezonden stuk Wirth (get. Berlin 30-12-1934) met naschrift redactie — ''NRC'' 6-1-1935.

'''JJK 532''' Schröder, Edward — bespr. Hübner JJK 486 — ''Historische Zeitschrift'' Band 151, 1935, bl. 568-570.

'''JJK 533''' Wieser, Max — Aufbruch des Nordens; Einführung in die Forschungen Prof Herman Wirths Vortrag — Berlin, Druck von R. Boll GmbH (1935) 24 (4) 8°.

'''JJK 534''' Jong, S.D. de — Een zeer zonderling protest (Tegen uitlatingen Wirth) — ''NRC'' 9-1-1935.

'''JJK 535''' Jong, M. de — Moderne Oera-Linda-cultuur in Duitschland — ''Mensch en Maatschappij XI'', 1935 bl. 30-42.

'''JJK 536''' Sipkes, Haaije — Yn’e Fryske Herne. Thet Oera Linda Bok — ''Opr. Haarlemsche Ct.'' 26-1 en 2-2-1935.

'''JJK 536a''' (was 539) Koch, H. — Atlantis (Over het boek van A. Herrmann [JJK 518] — ''Kolnische Zeitung'' 3-2-1935.

'''JJK 537-543''' berichten [537] ''Augsburger Postzeitung'' 16-2-1935; [538] Augsburger Postzeitung 21-2-1935; [539 → 536a]; [540] ''Das Deutsche Wort'' nr. 10. ''Die Literarische Welt'' Neue Folge (Maart) 1935; [541] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 6-3-1935; [542] ''Berliner Tageblatt'' 31-3-1935; [543] ''Deutsche Literaturzeitung'' 1935 (April, Heft 16).

'''JJK 544''' Nog eens het Oera Linda Boek. [bespr. JJK 480] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 3-4-1935].

'''JJK 545-548''' berichten [545] ''Kölnische Zeitung'' 15-4-1935; [546] ''Altpreuszen'' Königsberg I (?) 1935; [547] ''Magdeburgische Zeitung'' 5-5-1935; [548] ''Schwäbischer Merkur'' Stuttgart 5-5-1935.

'''JJK 549''' Het O.L.B. en de Noordsche Kultuur. Bespr. van het boek van A. Herrmann [JJK 518] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606438:mpeg21:a0111 ''LC'' 16-5-1935] (ook in ''NRC'' 16-5).

→ A.B.K. — IJdel Vonnis (over Protocollen en OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000887028:mpeg21:a00016 ''Het Volk'' 18-5-1835].

'''JJK 550-551''' berichten [550] ''Völkische Beobachter'' Berlin 17-5-1935; [551] ''Der Reichsbote'' Berlin 7-7-1935.

'''JJK 552''' Piebenga, J. — Prof. Wirth yn Fryslân — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 7, 8, 9, 10 en 12-8-1935.

'''JJK 553''' Prof. Herman Wirth te Bakkeveen — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 7-8-1935].

'''JJK 554''' De Poppesteen van Bergum en zijn omgeving — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 12-8-1935].

'''JJK 555''' De Poppesteen stelt teleur! — ''Telegraaf'' 14-8-1935.

'''JJK 556''' Herman Wirth en zijn theorieën. Profeet van het nieuwe Duitschland — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 14-8-1935.

'''JJK 557''' Oudheidkunde en religie. Wereldbeschouwing Wirth — ''AHb'' 21-8-1935.

'''→ aanv. 557a''' Thet Oera Linda Bok [dl.1; andere delen niet op Delpher] — ''De verantwoordelijkheid van de vrouw'' (maandblad) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMATR09:234324006:00009 jg. 2/9, 1-9-1935 bl. 7-12].

'''JJK 558''' [[Cornelis Duinker|Duinker]] — Was ist mit dem Ura Linda Buch? — ''Der Juden Kenner'' 4 en 18-12-1935.

→ Het wapen Over de Linden en het Oera Linda boek — ''Europeesche ‘Totemdieren’ en eenige andere symbolen — Heraldische sprokkels'' 1935, bl. 186-190.

=== 1936 ===
'''JJK 558''' Köhler, Heinz-Dieter — Studien zur Ura-Linda-Chronik — Weimar, Hermann Böhlaus Nachfolger, 1936, (6), 102 bl. 8°.

'''JJK 559''' Wirth, Herman — Die heilige Urschrift der Menschheit. Band I Text, Band II Bilder — Leipzig, Koehler & Amelang [https://archive.org/details/dieheiligeurschr0000wirt 1936 (8), 783, 196, 429 bl. 8°].

'''JJK 560''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Louis_van_Vuuren Vuuren, L. van] en G.A. Evers — De zgn afgodsbeelden Fosta en Weda uit de Mariakerk te Utrecht, Atlantis, de voorvaderen der Germanen en het Oera Lindabok — ''Eigen Volk'' feb. 1936 bl. 27-36.

'''JJK 561''' Uchli, Ernst — Atlantis und das Ratsel der Eiszeitkunst Versuch einer Mysteriën-geschichte der Urzeit Europas. Mit 96 Abbildungen — Stuttgart, Julius Hoffmann (1936) 267 bl. 8°.

'''JJK 562''' Uweson, Ulf — Bespr. Wirth, Die heilige Urschrift [JJK 559] — ''Völkischer Beobachter'' 5-7-1936.

'''JJK 563''' Het Oera Linda Boek, Fotocopie voor de bibliotheek te Leeuwarden — ''NRC'' 15-7-1936, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG04:235242014:mpeg21:a00042 ''Groninger Dagblad'' 16-7-1936], ''AHb'' 18-7-1936.

'''JJK 564''' Chemie der Feind der Falschungen — ''Frankfurter Oder-Zeitung'' 15-9-1936 en ''Hessische Landeszeitung'' Darmstadt 18-9-1936; ''Bremer Zeitung'' 18-9-1936; ''Hakenkreuzbanner Mannheim'' 18-9-1936.

'''JJK 565''' Dominicus, F.C. — James Macpherson (1736-1796). De geschiedenis van een geniaal letterkundig bedrog — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010016867:mpeg21:a0252 ''Het Vaderland'' 26-10-1936].

'''JJK 566-567''' berichten [566] ''Hessische Landeszeitung'' Darmstadt 2-11-1936; [567] ''Das Evangelische Deutschland'' Berlin 29-11-1936.

'''JJK 568''' De Ura-Linda-Kroniek — ''Het Nationale Dagbl.'' 1-12-1936.

'''JJK 569''' De Oera-Linda-Kroniek — ''NRC'' 2-12-1936.

'''JJK 570''' Nogmaals het Oera Linda boek — ''Het Nationale Dagbl.'' 5-12-1936.

'''JJK 571''' Dr H. — Nochmals die Ura Linda Handschrift — ''Germania'' Berlin 31-12-1936.

=== 1937 ===
'''JJK 572''' Boeles, P.C.J.A. — Bespr. van het boek van Köhler [JJK 558] — ''De Vrije Fries'' XXXIV, 1937, bl. 125-126.

'''JJK 573''' Piebenga, J. — Yet altiid Atlantis — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606968:mpeg21:a0084 ''LC'' 9-2-1937].

'''JJK 574-577''' berichten o.a. mbt ovl. Hübner [574] ''Deutsche Allg. Zeitung'' 14-3-1937; [575] ''Germania'' Berlin 14-3-1937; [576] ''Der Angriff'' Berlin 16-3-1937; [577] ''Deutsche Zukunft'' 21-3-1937.

'''JJK 578''' Das Ahnenerbe (Himmler benoemt S.S. Obersturmführer Wirth tot Ehren-präsident) — ''Berliner Börsenzeitung'' 24-3-1937 en ''Münchener Neueste Nachrichten'' 27-3-1937; ''Kölnische Zeitung'' 25-3-1937; ''Geraer Zeitung'' 25-3-1937.

'''JJK 579-583''' berichten mbt ovl. Hübner [579] ''Deutsche Rundschau'' 1-4-1937; [580] ''Deutsche Zukunft'' 11-4-1937; [581] ''Forschungen und Fortschritte'' Berlin 20-4-1937; [582] ''Die Bewegung'' München 4-5-1937.

'''JJK 583''' H.C. jr. — Wirth en het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000192595:mpeg21:a0016 ''De Maasbode'' av. 12-11-1937].

=== 1938 ===
'''JJK 584 t/m 591''' waren artikelen n.a.v. persbericht [[Geert A. Wumkes|Wumkes]] aan alle kranten, zo ook: ''Thet Oera Linda Bôk; Het origineele handschrift aan Friesland geschonken'' — ''Het Vaderland: staat- en letterkundig nieuwsblad'' (avond), [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010018097:mpeg21:p006 26-10, bl. 2]. Zie ook Kalma bl. 56: brief 23-10-1938 Wumkes aan dagbladredacties bij artikel.

'''JJK 592''' Braak, Menno ter — Thet Oera Linda Bok. Een zonderlinge verklaring van dr. G.A. Wumkes. — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade07_01/braa002vade07_01_0113.php ''Het Vaderland'' 28-10-1938].

'''JJK 593''' Thet Oera Linda Bok (Uit de artikelen van Ter Braak in ''Het Vaderland''). — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010744190:mpeg21:a0109 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 29-10-1938].

'''JJK 594''' Sibe [S. de Jong, Huizum] — Thet Oera Linda Bok. Nou yn’e Kanselarij (Fries gedicht) — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 29-10-1938.

'''JJK 595''' Belangrijke aanwinst voor de Friesche wetenschap. Het O.L.B. naar de Prov. Bibliotheek — ''De Tijd'' 29-10-1938.

'''JJK 596''' (Tjalma, Foeke?) — Het Oera Linda Boek — ''NRC'' 30-10-1938.

'''JJK 597''' Het Oera Linda Bok. Eenige mededeelingen van dr M. de Jong — ''AHb'' 31-10-1938.

'''JJK 598''' Een tweetal bladzijden uit het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010607496:mpeg21:a0201 ''LC'' 1-11-1938].

'''JJK 598a''' Het Oera Linda Bok (overdracht HS, OL-verzameling Prov.Bibl., bibliografie) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=NIOD09:022889007:00007 ''Der Vaderen Erfdeel'' III, 1938, bl. 71].

'''JJK 599''' Het Oera Linda Boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010676446:mpeg21:a0280 ''Nieuwsbl. v. h. Noorden'' 5-11-1938] (foto MS bl. 46 en stuk vertaling).

'''JJK 600''' Het Oera Linda Bok. (onderhoud Sterck met Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000190779:mpeg21:a0130 ''De Maasbode'' 6-11-1938].

'''JJK 601''' Neuer Streit um das Oera-Linda-Boek — ''Klinische Zeitung'' 14-11-1938.

'''JJK 602''' De beste grap der eeuw — ''Haagsche Post'' 26-11-1938.

'''JJK 603''' Wiersma, J.P. — Thet Oera Linda Bok It singeliere hânskrift is yn eigendom oergien oan de Provinsje Fryslân — ''Sljucht en Rjucht'' 1938, bl. 737-741.

=== 1939 ===
'''JJK 604''' Wumkes, D.A. — Het geheim van het Oera Linda Bok — ''dagblad onbekend'' 4-2-1939.

'''JJK 605''' Jong, M. de — Het Oera-Linda-boek in Duitschland en hier — Bolsward, uitg. Osinga, [https://archive.org/details/1939-de-jong-het-olb-in-duitsland-en-hier/mode/2up (Juni) 1939, 64 bl. 8°].

'''[[1939 Heeft Verwijs...|JJK 606]]''' Jong, S.D. de — Heeft Verwijs het O.L.B. geschreven? Een laatste woord van dr M. de Jong. Weinig steekhoudende argumenten [mbt JJK 605] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010607796:mpeg21:a0162 ''LC'' 20-10-1939].

=== 1940 ===
'''JJK 607''' Overwijn, J.F. — Eenige opmerkingen omtrent het Oera Linda boek — Westfriesch Jaarboek 1940, serie I, deel 3, bl. 12-23.

'''JJK 608''' Wumkes, D.A. — De tragi-comedie van het Oera-Linda-Bok — ''Morks Magazijn'' 1940, Jan.-Maart, bl. 20-35, 95-100, 152-158.

'''JJK 609''' Verslag vergadering Ned.Volkskundig Genootschap (mede over OL-lezing Overwijn) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010608103:mpeg21:a0023 ''LC'' 22-10-1940].

'''JJK 610''' De oorsprong van het Friesche volk. Stammen de gegevens van het Oera Linda Bok uit betrouwbare bron? (lezing Overwijn) — ''Utr. Nieuwsbl.'' 24-10-1940.

=== 1941 ===
'''JJK 611''' Heyting, August — Het Wapen-Over de Linden en het O.L.B. — ''Ons Eigen Volk'' II, 1941, bl. 140-143.

'''JJK 612''' Heyting, August — Het geheim van het O.L.B. Een merkwaardig handschrift. Uitg. ''Studiekring Yggdrasil'' — Den Haag, uitg. Trifos, 1941, 55 bl. 4° gestenc.

'''JJK 613''' Overwijn, J.F. — De strekking van het O.L.B./ de West-Friezen van Doggerland (Verslag lezingen Yggdrasil) — ''Het Vaderland'' 25-3 en 10-4-1941.

'''JJK 614''' Overwijn, J.F. — Het Oera Linda Boek — Enkhuizen, N.V. ''Enkhuizer Ct.'', [https://archive.org/details/1941-overwijn-het-oera-linda-boek 1941, LVII, 189, XXIV pp. 8°] (get. Dordrecht, Aug. 1941) [herziene uitg.: JJK 635].

'''JJK 615''' Sterck-Proot, J.M. — Levensbericht J.F.M. Sterck (over rol Verwijs) — ''Jaarb. Mij Ned. Letterk'' 1940-’41, bl. 49.

'''S 10''' Heyting, August – Simboliek in ons letterschrift en onze taal (rede voor ''kelto-Germaanse studiekring Yggdrasil'', Den Haag 1941). 41, IV bl. 30 cm. Gecycl. Trifosreeks, no. 17. No. 73 v/d 100 genumm. en getek, exx. Op bl. 20-28 over OLB.

=== 1942 ===
'''JJK 616''' In rubriek “Echo’s” (verw. levensbericht in ''Jaarb. ’40-’41 Mij. der NL Letterkunde'' [JJK 615] van Sterck, die gesprek had met Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000054382:mpeg21:a0034 ''AHb'' 19-2-1942 av.]. [zal ongeveer gelijk zijn aan JJK 617]

'''JJK 617''' Thet Oera Linda bok. Het raadsel opgelost? (Betreft de meedeling van mevr. J. Sterck-Proot) — ''Het Vaderland'' 21-2-1942.

'''JJK 618''' Nogmaals: Thet Oera Linda bok. Opmerkingen van August Heyting — ''Het Vaderland'' 25-2-1942.

'''JJK 619''' Heyting, August — Het Oera Lindaboek — ''Het Klokketouw'', Den Haag, mrt. 1942.

'''JJK 620''' Mirande, A.F. — Thet Oera Lindabok, Echt óf valsch? Men leze het! — ''Het Nationale Dagblad'' 4-3-1942.

=== 1943 ===
'''JJK 621''' Friesen, Jacob — Streitaxtleute lebten auf Texel. Funde geben Auskunft über die Urgeschichte der Insel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011085101:mpeg21:a0069 ''Deutsche Zeitung in den Niederlanden'' 13-1-1943].

'''JJK 622''' Friesen, Jacob — Sachsenburg auf Texel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011085105:mpeg21:a0074 ''Deutsche Zeitung in den Niederlanden'' 17-1-1943].

'''JJK 623''' Karsten, G. — Verwijs als briefschrijver — ''Frysk Jierboek'' 1943, bl. 56-72.

→ Heyting, August – Een Aanvulling (op Eenige opmerkingen omtr. het OLB door Overwijn in Westfr. Jaarboek uitg. door West-Frieze Styk, 1940) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002410001:00056 ''Ons Eigen Volk'', III, 1943, bl. 52].

'''JJK 624''' Overwijn, J.F. — Merkwaardige namen en plaatsen in het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002410001:00268 ''Ons Eigen Volk'' III, 1943, bl. 262-271].

'''JJK 625''' Rasch, J. — Een voorlooper van het O.L.B. (Olof Rudbeck: Atlantica, eind 17de eeuw) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:003579001:00150 ''Historia'' IX, 1943, bl. 144].

'''JJK 626''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it O.L.B. — ''Paden fen Fryslân IV'', 1943 bl. 69, 77, 575.

=== 1945 ===

'''S 11''' Heyting, August – Verweer. Den Haag 1945, 32 bl. 21 cm. Op bl. 11-13 over OLB.

=== 1946 ===
'''JJK 627''' Kalma, J.J. — Gerben Colmjon, hoeder fan it erfskip — Assen, van Gorcum en Co. 1946, 95 bl. 8° [op bl. 61-64 over OL].

=== 1948 ===
'''JJK 628''' Wilkins, Harold I. — Atlantis: Light from the old Frisian Oera Linda Boek — ''Research'' (uitg. Research centregroup van The Atlantis Research centre, The Hoerbiger institute, The Avalon Society), May/June 1948, vol. I, nr. I, bl. 6-8.

=== 1949 ===
'''JJK 629''' Karsten, Gert — 100 jaar Nederlandse philologie — Leiden, Ned. UMNV, 1949, 238 pp. 8°. [Op bl. 148-156 over Verwijs, op bl. 156 over OL]

'''JJK 630''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it Oera Linda Boek; nei sawntich jier — ''Tinkskriften'', bl. 257, 277.

'''[[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|JJK 631]]''' Molenaar, E. — Het geheimzinnige handschrift van de familie Over de Linden — [https://archive.org/details/1949-molenaar-het-geheimzinnige-handschrift ''Westfries Jaarboek XII'', 1949, bijl., 1-75]. [ook afzonderlijk verschenen: Bussum, U.M. C.A.J. v. Dishoeck (1949), 75 bl. 8°. Op bl. 70 de naam van de schrijver en datering ''Hilversum, Sept. 1949''].

=== 1950 ===

'''JJK 632''' Poortinga, Y. — It geheim fan it Oera Linda-boek (bespr. Molenaar [JJK 631]) — ''Frysk en Frij'' 10-3-1950.

'''JJK 633''' Molenaar, E. — Het probleem van het Oera Linda Boek — ''Frysk en Frij'' 7-4-1950.

'''JJK 634''' Kalma, J.J. — Perkament uit Kruik (falcificatie uit Friesland 1869) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010612790:mpeg21:a0125 ''LC'' 19-10-1950].

'''S 12''' Het Oera-Linda-boek. Interessante beschouwing over een oude strijdvraag — ''Nieuwsblad v. N.O. Friesland'', jg. 70, no’s 28 (26-10-1950) en 31 (17-10-1950).

=== 1951 ===

'''JJK 635''' Overwijn, J.F. — Het Oera Linda Boek [herz. uitg. van JJK 614] — Dordrecht, Chefferd drukkerij (1951) 207, 173, 104, 10 bl. 8° (inl. get. Dordrecht. jan. 1951) [<nowiki/>[[:Category:Overwijn 1951|op deze wiki, alleen de vertaling]]].

'''JJK 636''' Oera Linda boek — Oosthoek Encyclopaedie 4e dr. XI, 1951, bl. 758-759.

'''S 13''' Het Oera Linda Boek en Ossian. N.a.v. boekje E. Molenaar — ''Heerenveense Koerier'' jg. 7, no. 24 van 20-1-1951''.''

→ Y.F. — Het Oera Linda Boek; Te goed geslaagde grap — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB37:253071023:00007 ''Vrij Nederland'', 3-2-1951].

[[Eeltje Molenaar|→]] Molenaar, E. (e.a.) — Oproep tot actie [“advertentie ter bevordering van onpartijdig onderzoek en uitgave van de authentieke tekst (in foto-copie) met vertaling”] — ''De Groene Amsterdammer'' 15-12-1951.

=== 1952 ===
'''JJK 637''' Haantjes, J. — Oera Linda Boek — Winkler Prins Encyclopaedie, 6de druk, XIV, 1952, bl. 678.

'''JJK 638''' Oera Linda Bok — Ensie X, 1952, bl. 942.

'''JJK 638a''' Vleer, W.Tsj. — Het Oera Linda Boek. Bestond het handschrift reeds in 1776? — ''Friese Koerier'' 3-6-1952.

'''[[1952-1959 Vleer|JJK 639]]''' Vleer, W.Tsj. — Het Oera Linda Boek en het ontstaan van het geslacht Over de Linden — eigen beheer, De Kaag, [https://archive.org/details/1952-vleer 23 bl. 4° gestencild (get. 3-6-1952)].

=== 1953 ===
'''JJK 640''' Visser, J. — Oera-Linda-Boek — De Kath. Encyclopaedie 2e dr. XIX, 1953, bl. 55.

'''JJK 641''' Colmjon (jr.), G. — De Nederlandse letteren in de 19de eeuw — Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1953 [op bl. 215-229 over OL en Verwijs].

'''JJK 642''' Spanuth, Jürgen — Das enträtselte Atlantis — Stuttgart, Union Deutsche Verlagsgesellschaft [https://archive.org/details/SpanuthJrgenDasEntrtselteAtlantis1953/mode/2up (1953), 260 bl. 8º] [heruitg. 2019 Ed. Geheimes Wissen].

'''JJK 643''' Atlantis enträtselt? Wissenschaftler nehmen Stellung zu Jürgen Spanuths Atlantis-Hypothese – Kiel, Walter G. Mühlau (1953), 79 bl. 8°.

=== 1954 ===
'''JJK 644''' Grootaers, Jan — Maskerade der Muze, Vervalsing: namaak en letterdiefstal in eigen en vreemde letterkunde — Amsterdam, uitg. Ruys, 1954, VIII, 288 bl. 8° [op bl. 175-192 over OL].

'''JJK 645''' Huijser, J.G. — Nieuw licht in het Oera-Linda-Mysterie — 1954, Rotterdam, uitg. de Bot, 96 bl., 4° gestencild (get. Den Haag, voorjaar 1954) [deel: [https://archive.org/details/1954-huijser-deel/page/n19/mode/2up bl. 16-55 en 96]].

'''JJK 645a''' Sixma van Heemstra, F.S. — Om it Oera Linda Boek hinne — bundel historische studies ''Nei in oare wrâld, skiedkundige skôgings'', [https://archive.org/details/1954-sixma-van-heemstra-om-it-oera-lindaboek-hinne Drachten 1954, bl. 42-46].

=== 1955 ===
'''JJK 646''' Tekening van Over de Linden in Fries Scheepvaartmuseum (kort bericht zonder afb.) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-19550126-7006 ''LC'' 26-1-1955].

'''JJK 647''' Serrarens, Ed. A. — De dichter-predikant François Haverschmidt — Asd., N.V. Noord Holl. U.M. 1955, 192 bl. 8° [op bl. 19 en 90 over OL].

=== 1956 ===

'''S 14''' Kalma, J.J. – Bibliografie betreffende Thet Oera Linda Bôk, Uitg. Prov. Bibl. van Fr. – [https://archive.org/details/1956-kalma-bibliografie-betreffende-thet-oera-linda-bok Leeuwarden 1956. 62 bl. 80].

'''S 15''' Miedema, Hessel — Codicologische beschrijving van het handschrift genoemd “Het Oera Linda Boek” te Leeuwarden. – Amsterdam, okt. 1956. Doorslag machineschrift [2], 16 bl. 27,5 x 21,5 cm.

'''JJK 648''' Poortinga, Y. — Puden fol heale wiisheit; Oera-Linda-kunde út de twadde hân — [https://www.dbnl.org/tekst/_tsj002195601_01/_tsj002195601_01_0030.php ''De Tsjerne'', jg. 2 bl. 95].

=== 1957 ===

'''S 16''' Oera Linda Boek zette Friesland in vuur en vlam. ''Deventer Dagblad, 9-11-1957.''

'''S 17''' G.W. — De wraak van Gerben Colmjon. “That Thusendigste Jar” een nieuw Oera Linda-Boek. ''Deventer Dagblad, 9-11-1957.''

'''S 18''' Boeles, P.C.J.A. – De stand der Oera Linda problemen en (vervolg:) Aard en inhoud van het Oera Linda boek — [https://archive.org/details/1957-boeles-de-stand-der-ol-problemen-aard-en-inhoud-vh-olb/page/n11/mode/2up ''It Baeken 19'' (1957) bl. 27-30 en 64-71] [gedateerd oct. 1956 resp. feb. 1957].

=== 1958 ===
'''S 22''' Molenaar E. — De Friese vlag, het oud-Friese wapen en het Oera Linda Boek; Pleidooi voor een deskundig onderzoek van de inhoud van het handschrift van de familie Over de Linden — [https://archive.org/details/1958-molenaar-o.a.-het-oera-linda-boek Hilversum, jan. 1958; 13 bl.] 23 cm. met tekstill., 2 afb. en 1 losse bijlage.

'''S 19''' Prof. Hellinga gaat met 18 studenten het Oera Linda Bok-mysterie te lijf — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615118:mpeg21:a0135 ''LC'' 12-9-1958], bl. 7.

→ It Oera Linda Bok as in detektive-roman — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615165:mpeg21:a0218 ''LC'' — 7-11-1958], bl. 13. (Met verwijzing naar onderzoek Hellinga.)

'''S 20''' International student group studies Oera Linda Bok — ''Frisian News Items'' 14, nr. 9 (Dec. 1958), bl. 41.

→ Prof. Hellinga zal spreken over het Oera Linda-boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615196:mpeg21:a0213 ''LC'' 13-12-1958], bl. 9.

'''S 21''' Oera Linda Bok: fantastisch oudfries historieboek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000356070:mpeg21:a00097 ''Alg. Dagblad'', 19-12-1958], bl. 7.

→ Dr Hellinga sil sprekke oer it Oera-Linda-Boek (korte aank. Fr.Ak. 7-1-1959) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010687734:mpeg21:a0097 ''Friese koerier'' 23-12-1958], bl. 4.

=== 1959 ===
'''S 23''' Prof.dr. W.G. Hellinga is bezig met onderzoek van Oera Linda Boek. ''Het Vrije Volk, 7-1-1959.''

'''S 24''' Oera Linda boek heeft voorbeeld gehad, geschreven in merkwaardig OLB-schrift. (Prof. Hellinga voor Fr. Akademy), [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615215:mpeg21:a0130 ''LC'' 8-1-1959, bl. 5]; en (vervolg:) Prof. Hellinga ontrafelt Oera Linda boek'','' dito [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615215:mpeg21:a0104 bl. 7].

→ Prof.dr. Hellinga sprak over Oera Linda Bok-onderzoek (Combinatie van filologie en speurderszin) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010687745:mpeg21:a0121 ''Friese koerier'' 8-1-1959, bl. 5].

'''S 25''' Geheim van Oera Linda Boek benaderd van grafologische kant (Piebenga onderzoekt handschrift Over de Linden en Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615294:mpeg21:a0252 ''LC'' 11-4-1959].

→ It Oera Linda Boek foar de mikrofoan — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615324:mpeg21:a0020 ''LC'' 20-5-1959, bl. 2]''.'' (Met verwijzing naar onderzoek Hellinga.)

'''[[1952-1959 Vleer|S 26]]''' Vleer, W.T. – Het geslacht Over de Linden kwam uit Steggerda. De boekverkoper Johannes Jans debet aan Oera Linda-boek? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615411:mpeg21:a0241 ''LC'' 29-8-1952].

=== 1960 ===
→ Nadert het Oera-Linda-boek mysterie de ontknoping? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG03:163588011:mpeg21:a00163 ''Winschoter Courant'' 14-1-1960, bl. 11]. (Lang artikel met deel over onderzoek Hellinga.)

'''S 27''' Verzameling aantekeningen, brieven, drukproeven enz. betreffende het OLB, afkomstig van — en gedeeltelijk van de hand van J.F. Overwijn, Dordrecht (ca. 1935-ca. 1960). 9 portefeuilles.

'''S 28''' Wirth Roeper Bosch, Herman – Um den Ursinn des Menschseins. Die Werdung einer neuen Geisteswissenschaft. Wien [1960], 141 bl. 20 cm. – Geistesurgeschichtliche Kleinbuchreihe I.

'''S 29''' Hellinga, W.Gs. – Hernieuwing van de Oera-Linda Bök-studie. Fryske stúdzjes oanbean oan Prof.Dr. J.H. Brouwer. Assen, augustus 1960. 247-249. (Zie ook artikel: “Fryske stúdzjes”: resultaat van veler arbeid en waardering — ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615720:mpeg21:a0288 LC 3-9-1960 bl. 21]''.)

=== 1961 ===
'''S 30''' [J. Piebenga] — Herman Wirth — ''LC'' 9-5 tot 12-5-1961.

=== 1962 ===
→ Geen nieuws over Oera Linda Bok (Obbema met verwijzing Hellinga) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010688912:mpeg21:a0123 ''Friese koerier'' 10-11-1962, bl. 4].

'''S 31''' Dader van Oera Linda Boek is nog niet bekend. Drs. Obbema sprak voor Fries Genootschap over onderzoek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010616389:mpeg21:a0197 ''LC'' 10-11-1962, bl. 11].

'''S 32''' Beek, G.S. van – Gestencilde aantekeningen betr. het OLB [c. 1962] 9 mappen, 30 cm.

=== 1965 ===
'''S 33''' Krogman, W. – Zur Ura Linda Chronik — ''Us Wurk'' 14 (1965) bl. 58-62.

=== 1969 ===
'''S 34''' Obbema, P.F.J. – Halbertsma’s kryptoniem in het Oera Linda-Bok — Joast Hiddes Halbertsma, 1789-1869. Brekker en bouwer. 1969, bl. 328-338.

=== 1970 ===
'''S 35''' Nieuwe visie van Mr. G.J. van der Meij: Is Joast Hiddes (Halbertsma) maker van Oera Linda Boek? (lezing voor Rotary Club te Leeuwarden) – ''LC'' 6-1-1970.

'''S 36''' Dijkstra, A. – “Thet Oera Linda Bok” (onder: Ingezonden) – ''LC'' 10-11-1970.

'''S 37''' Schrijversweekend. Het Oera Linda-boek ontraadseld en nieuw Fries gebed geboren (verslag lezing Sixma van Heemstra betr. herkomst OL) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618420:mpeg21:a0202 ''LC'' 14-4-1970].

'''S 38''' Poortinga, Y. – Pûden fol heale wiisheit. Y. Poortinga, Fan skriften en skriuwers – Grins 1970, bl. 54-62 + ondertitel: Oera Linda-kunde út de twaade hân. Eerder verschenen ''De Tsjerne'', XI, 1956, bl. 95-102.

'''S 39''' Oera linda. [Aankondiging reprint] – ''LC'' 21-10-1970.

'''S 40''' Häusler, Friedrich – Die Erweckung des Bewusstseins für das Gesamtbild der Erdenmenschheit, [und] zur Bewusstseinsgeschichte der Menschheit. – Dornach (Schweiz). 1970. 6 bl. 31 cm. Fotocopie. 129913. Uit: Das Goetheanum. Wochenschrift für Anthroposophie, 15-2 en 22-2-1970. 49. Jhrg., nr. 7. en 8.

=== 1971 ===
'''S 41''' Oera Linda Boek herdrukt. Grandioze practical joke blijft veel mensen toch boeien (over heruitg. Minerva, J.R. Schiltmeijer) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618624:mpeg21:a0131 ''LC'' 18-1-1971].

'''S 42''' Huussen, A.H. – Het Oera Linda Boek – ''Spiegel Historiael'' 6 (1971) 464-471.

'''S 43''' Dezutter, W.P. – De godin Nehalennia en het Oera Linda Bok – ''Zeeuws Tijdschrift'' 21 (1971) 134-135.

'''S 44''' Dam, Freark — Worp Wigmana [pseud. G.A. Wumkes] en it Oera Linda Boek – [https://archive.org/details/1971-dam-worp-wigmana-en-it-oera-linda-boek ''It Baeken'', 1971, jg. 33, nr. 5/6, bl. 240-245].

=== 1972 ===
'''[[1972 Geschichtsquelle|S 45]]''' Los, Frans J. — Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle. [https://archive.org/details/1972-los-fj <nowiki>Oostburg z.j. [1972]. 144 bl. 22 cm</nowiki>]. Met 1 krt 1 ill.

'''[[1972 Le Problème de l'VVra Linda Bok|S 46]]''' Sixma van Heemstra, F.S. — Le problème de l'VVra Linda Bok. Etude critique sur la formation de la chronique, suivie de la traduction annotée du premier chapitre. Précédé d'une préface de W. Hellinga. Meppel z.j. [1972]. 57 bl. 23 cm. Met 6 facs. en reg.

'''S 47''' Molen, S.J. van der – Sixma van Heemstra en het Oera Linda Boek – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618958:mpeg21:a0413 ''LC'' 19-2-1972].

'''S 48''' Meij, G.J. van der – Opzet van het Oera Linda Boek is zeer intelligent (lezing voor Fryske Akademy) – ''LC'' 24-3-1972.

'''S 49''' Jitris in skot op de Oera Linda Bok. (n.a.v.: Fr.J. Los, Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle) – ''Friesch Dagblad'' 28-10-1972.

'''S 50''' Molen, S.J. van der – Doctor schiet Ura Linda-‘bok’. (bespr. Los, Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619182:mpeg21:a0443 ''LC'' 11-11-1972].

'''S 51''' Grootaers, Jan – De nalatenschap van tante Aaf je of het beruchte Oera-Linda-boek. – Den Haag 1972. [18] bl. 20 cm. met 2 facs. 141713. {[Besproken?] Bres No. 38 (dec. 1972/ jan. 1973), bl. 85-103.}

=== 1973 ===
'''S 52''' Kousbroek, Rudy – Friese stamtrots [eerste keer “hemel aaien voor “Himalaya”?] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032188:mpeg21:p017 ''NRC Handelsblad'' 19-1-1973 CS bl. 3]''.''

→ Oera Linda Boek en underground [ook hierin “hemel aaien”] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/olb-associated-with-racism-in-1973-and.html ''LC'' 23-1-1973].

('''S 53''' Kousbroek, Rudy – West-Groningen [terloops over OL]. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032211:mpeg21:p016 ''NRC Handelsblad'' 26-1-1973 CS bl. 2].)

→ Molen, S.J. — Het Oera Linda Boek (ingez. brf.) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032211:mpeg21:a0186 ''NRC Handelsblad'' 26-1-1973 CS bl. 4]''.'' [reactie op S 52]

→ Drie ingezonden brieven als reachtie op twee stukken Kousbroek, schrijvers: D.M. Hoogeveen, Bilthoven; A.L. Bauer-Postuma, Hilversum; H.D. Meijering, Abcoude — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032225:mpeg21:p018 ''NRC Handelsblad'' 2-2-1973] CS bl. 4. “(...) ook al heeft het een tragisch element gebracht in het leven van mensen die aanvankelijk in de echtheid geloofden (de eerste uitgever ervan, Ottema, b.v.) (...)”

'''S 54''' Los, F.J. — Het Oera Linda boek een geschiedbron? Oud stadwapen van Staveren. Een verweerschrift. [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1973Los_OLBgeschiedbron/ <nowiki>[Amsterdam] z.j. [1973]. 24 bl. 20 cm</nowiki>].

'''S 55''' Los, Frans J. – Hypothèse. L'affaire des manuscrits “Oera Linda”. Z.pl. [Paris 1973]. 13 bl. 30 cm. Met tekstill. en bibliogr. 148869. – Nouvelle école. Mélanges. Numéro 24. Hiver 1973-74.

'''S 56''' Vitriga, A.J. — Naar aanleiding van Thet Oera Linda Bok. Historische schetsen en enige in- en uitvallen. [Amsterdam 1973, VIII]. 152 bl. 21 cm. Omst. titelbl. (Facs. herdruk van uitg. 1874).

'''S 57''' Undersyk fan wurkgroep oan VU (Vrije Universiteit). “Flaters” Oera Linda Boek humor fan in parodist? – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619311:mpeg21:a0343 ''LC'' 13-4-1973].

'''S 58''' Wer mear ljocht op "Ora Linda Bok". – ''Friesch Dagblad 13-4-1973.''

'''S 59''' Mollinga, Th. — Werelden in botsing (Over het werk van I. Velikofsky, Werelden in botsing, en het Oera Linda Bok). – ''Friesch Dagblad'' 27-7-1973.

'''S 59a''' Urgeschichtliche Entdeckungen am Neuenburgersee – ''Neue Zürcher Zeitung'', 3-5-1973, Fernausgabe No. 120, 73.

=== 1974 ===
'''S 60''' Over het Oera Linda Boek. – ''Franeker Courant'' 12-3-1974.

'''S 61''' Meij, Mr. G.J. van der – Lezing over maker van Oera Linda Boek. Prof. Böttcher zegt: “het was Halbertsma” – ''LC'' 18-10-1974.

'''S 62''' Meij, G.J. van der – voor Fries Genootschap: Schrijver Oera Linda Boek moet J. Halbertsma zijn – ''Friesch Dagblad'' 18-10-1974.

'''S 63''' G. – Hat ds. Joast Halbertsma it Oera Linda Bok skreaun? (N.a.v. lezing Van der Meij) – ''De Stim fan Fryslân'' 36, nû 9 (nov. 1974).

=== 1975 ===
'''S 64''' Zaal, W. – De ware kunst van het vervalsen. (O.a. over OL) — ''Elseviers Magazine'' 21-6-1975.

'''S 65''' Andriessen, J.H. – Oera Linda Boek (ingezonden reactie op art. Zaal) – [[1975 Op dit knelpunt|''Elseviers Magazine'' 12-7-1975]].

'''S 66''' Zijlstra, J. — Al voor 1900 vreemde vervalsingen. Het brein achter de Vikingschat: Cornelis over de Linden van het Oera-Linda-boek? – ''LC'' 26-7-1975.

[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBVRNL01:252314006:00017 →] Sixma van Heemstra, F.S. — Frisiomanen (korte ingez. brief) — ''Vrij Nederland'' 9-8-1975. “... een humanistische kroniek uit de XVIIe eeuw”, met verwijzing naar zijn boek.

=== 1976 ===
'''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010620248:mpeg21:a0355 S 67]''' Molen, S.J. van der – Oera Linda und kein Ende. (Over de brochure van F.J. Los “Het Oera Linda Boek een geschiedbron”). – ''LC'' 26-6-1976.

'''S 68''' Thet Oera Linda Bok, Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Bewerkt, vertaald en uitgeg. door J.G. Ottema (herdr. Amsterdam 1971). XL, 253 bl. 21 cm. [Facs. herdruk van de tweede uitg. Leeuwarden 1876. 500 exempl.]

=== 1977 ===
<s>'''S 69''' Breuker, Ph. H., – De Fryske literatuer om 1877 hinne. – ''De Vrije Fries 57'' (1977) 68-74.</s> [gaat niet over OL]

'''[https://archive.org/details/1977Scrutton S 70]''' Scrutton, Robert J. — The other Atlantis. ed. by Ken Johson. Jersey [1977]. 260 bl. 23 cm. Met tekstill. 2 plt. afb. woordenlijst en register.

=== 1978 ===
'''S 71''' Meij, G.J. van der — Kanttekeningen bij het Oera Linda boek. Een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van dr. J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer. [Leeuwarden, Keizer], z.j. [1978]. 254 bl. 25 cm. Met tekstill. en losse bijlage: Grafologisch rapport van C.J. Böttcher. [<nowiki/>[[1978 Kanttekeningen - deel|inhoudsopgave en inleiding]]]

'''S 72''' Schreef J.H. Halbertsma het Oera Linda Boek? – ''LC'' 22-4-1978.

'''S 73''' Zaal, Wim – Neef Teunis + Joost Hides + Hjir (over ''Kanttekeningen'') – [https://archive.org/details/1978-zaal-elsevier ''Elseviers Magazine'' 1-7-1978 bl. 83].

=== 1979 ===
→ Scrutton, Robert — Secrets of lost Atland. Edited by Ken Johnson — London, Sphere Books (Paperback, 229 pp); Oorspr. uitgave: Jersey, Spearman, 1978.

'''S 74''' Scrutton, Robert J. — The other Atlantis. Ed. by Ken Johnson — London [1979], Oorspr. uitgave: Jersey, Spearman, 1977.

→ [[Philippus H. Breuker|Breuker, Ph.H.]] – Is Kalip yn it Oera Linda Boek Jac. Scheltema? — ''Ut de smidte'' 13 (1979) 4: 17.

=== 1980 ===
→ The other Atlantis: Oera Linda yn de safolste ferzy — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 20-8-1980].

→ Rinsma, W. [te Leeuwarden] — The other Atlantis [ingezonden brief] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 3-9-1980].

→ Rinsma, Wim en Elli — Het Oera Linda Boek — ''Sunrise'' (Theosofisch maandblad), november 1980.

→ Hermann Wirth, eens ûlebuorden-onderzoeker, nu oprichter van de heilige Almoeder-graal [mede over OL] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 1-11-1980].

'''S 75''' Berghuis, T.D. — Het Oera Linda boek — Nijeberkoop 1980, 12 bl. 21 cm. gecycl..

'''S 76''' Breuker, Ph.H. – It Friesch Genootschap, it ''Friesch jierboeckjen'' en it ''Oera Linda Boek'': de striid om taalbefaording tusken 1827 en 1837 – [https://archive.org/details/1980-breuker-it-friesch-genootschap-it-friesch-jierboeckjen-en-it-olb ''De Vrije Fries'' 60 (1980) bl. 49-65].

'''S 77''' Vulsma, R.F. – Den Helder – Het Oera Linda boek – de lidmaten van Enkhuizen – Curtenius en tante Juutje. – [https://archive.org/details/1980-vulsma-gens-nostra-olb-lidmaten-curtenius ''Gens Nostra'' 35 (1980) bl. 96-99].

=== 1981 ===
'''S 78''' Zittel, Kurt – Barbarossa ud die Kraichgauritter: der letzte Kreuzzug Barbarossa’s und Altes und Bekanntes – Neues und Wiederentdecktes: hist. Roman. 1981. 126. Anhang bl. 11: ‘Die “Ura-Linda” Chronik ist keine Fälschung’.

'''S 79''' Rinsma, Wim en Elli – Het Oera Lindaboek. Een andere benadering. – ''Zuid-Friesland, 23-9-1981.''

'''→''' Bremer, J.T. — Het Oera Linda Boek van de Enkhuizer familie Over de Linden — [https://www.oudenkhuizen.nl/archief ''Steevast'' (jaarboek Vereniging Oud Enkhuizen) bl. 6-11].

=== 1983 ===
'''S 80''' The Oera Linda book – Thet Oera Linda Bok / transl. from the Frisian by Frank H. Pierce IV. – Silver Spring, Md.: [1983] — V, 114 bl.: ill; 29 cm.

'''S 81''' The new Atlantean: a magazine for the presentation and discussion of topics related to lost continents, cities and civilizations. – Issue no. 1 (summer 1983) – ... – Harpenden (verschijnt onregelmatig; in PBF aanwezig no. 7 (1986); no. 8 geheel gewijd aan OLB)

=== 1984 ===
→ Rechtse 'Groenen' schuwen racisme niet [mede over OL en onderzoek historicus G. Zondergeld] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/olb-associated-with-racism-in-1973-and.html ''LC'' 7-6-1984].

'''S 82''' Huisman, K. – “Skiedniskeboartsjen” mei it Oera Linda Boek (mbt Albert Delahaye) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010565457:mpeg21:a0441 ''LC'' 22-6-1984].

'''S 83''' Huussen jr., A.H. – Het Oera Linda boek: mystificatie of falsificatie? – Knoeien met het verleden, (Utrecht, Antwerpen 1984) bl. 88-110.

=== 1985 ===
'''S 84''' Herrmann, Albert – Unsere Ahnen und Atlantis: Nordische Seeherrschaft von Skandinavien bis nach Nordafrika. 2. Aufl. Steinkirchen: Lühe-Verlag, 1985. – 168 bl., [52] bl.pl.: ill., krt.; 21 cm. Anhang: Hermann, Albert, – Neue Stimmen zur Ura Linda-Chronik. Reprint van artikel in “Nordische Welt”, tijdschrift van de Gesellschaft für Germanische Ur- und Frühgeschichte, 1935, bl. 246-256.

'''S 85''' (Dokumentationen und Forschungen zu den Oera Linda-Handschriften; 1) Facs. herdr. van de uitg.: Berlin: Klinkhardt & Biermann, 1934.

=== 1986 ===
'''S 86''' Luitse, Mr. N. – Knoeien met het verleden. Lezing voor het Haags genootschap voor geestelijke vorming, o.a. over het artikel van A.H. Huussen ‘Het Oera Linda Boek: mystificatie of falsificatie? Knoeien met het verleden, Ambo 1984, 88-110.

→ Maas, Nop — Twee hersenschimmen (12-10-1872); Bericht uit het rijk der dooden (31-3-1877) [twee prenten met tekst m.b.t. OL]- De Nederlandse Spectator; Schetsen uit het letterkundig leven van de tweede helft van de negentiende eeuw, bl. 146-148, 162-164.

→ Korthals Altes, A. — Driewerf bedrog; Paradoxen en parallellen bij historeische vervalsingen [mede over OL met foto van HS bl.] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000028692:mpeg21:a0145 ''NRC Handelsblad'' 27-5-1986].

=== 1987 ===
'''S 87''' Span, A. – Thet Oera Linda Bok (het Oera Linda Boek) waarheid of verzinsel? – ''Archeologische berichten no. 18 (1987), 148-164.''

'''S 88''' Los, Dr. Frans J. — De echtheid der Oera Linda-berichten — Posthuum gepubliceerd artikel ''Teksten, kommentaren en studies (TeKoS)'' [https://archive.org/details/EchtheidDerOeraLindaBerichtenDeFransLos2006/mode/2up 9e jg., afl. 49 (Dec. 1987) bl. 40-55].

=== 1988 ===
'''S 89''' Baumann, Eberhard – Herman Wirth; Verzeichnis der Schriften von Herman Felix Wirth Roeper Bosch von 1911 bis 1980, sowie der Schriften für, gegen, zu und über die Person und das Werk von Herman Wirth. – Kolbermoor: Gesellschaft für Europäische Urgemeinschaftskunde, Herman-Wirth-Gesellschaft, 1988 (45).

'''S 90''' Lühe-Verlag, Steinkirchen [Harm Menkens] – Die Oera Linda-Handschriften; Band 1: Die ingaëvonischen Burgentexte, ca. 370 S.; Band 2: Die Handschriften der Kinder Adelas, ca. 320 S

'''S 91''' Rhijn, J. van – Het geheim van het Oera-Linda Boek — ''Friesland Post 15, nr. 6 (juni 1988) 30-31.''

=== 1990 ===
→ Luitse, N. — Dossier Oera Linda — Den Haag, mei 1990 [gestencild, [[1990 Dossier Oera Linda|digitale gereconstrueerde bewerking]]].

→ Luitse, N. — [Transcriptie van] [[:Category:Briefwissellingen|Brieven van dr. J.G. Ottema aan ...]] [enz. C. en L.F. Over de Linden] — Den Haag, juli 1990 [gestencild; [https://archive.org/details/1871-1877-luitse-brieven-ottema-en-over-de-lindens/mode/2up selectie]]

=== 1991 ===
→ Luitse, N. — [Transcriptie van] [[:Category:Briefwissellingen|Brieven ... aan dr. J.G. Ottema]] (enz.) [van C. en L.F. Over de Linden] — Den Haag, 1991 [gestencild; [https://archive.org/details/1871-1877-luitse-brieven-ottema-en-over-de-lindens/mode/2up selectie]]

→ Dugin, Alexander — The Racial Archetypes of Eurasia in the Oera Linda Chronicle [https://fryskednis.blogspot.com/2016/06/alexandr-dugin-1996-on-racial.html [Engelse vertaling 2019 door Jafe Arnold]] — hk. in ''Mysteries of Eurasia'' [vertaalde titel] Moscow: Arktogeia, 1991.

=== 1992 ===
→ Huisman, Kerst — Geleeerde dokters uit Leeuwarden bedenkers van het Oera Lindaboek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010622514:mpeg21:p025 ''LC'' 4-1-1992 bl. 25].

→ Vleer, Wilgholt — Geleerde dokters en het Ol-boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010622527:mpeg21:a0353 ''LC'' 20-1-1992 bl. 27].

→ Jensma, Goffe — Lees, leer en waak; Het Oera Linda Bok. Een rondleiding — [[1992 Jensma - Lees, leer en waak|''De Vrije Fries'', 1992 bl. 8-52]].

→ Huisman, Kerst — Het Oera Linda Boek als Broer-Konijn-vertelsel (n.a.v. artikel Jensma in ''De Vrije Fries'') — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-19920703-023&aid=LC-19920703-23001 ''LC'' 3-7-1992 bl. 23].

→ Hamilton, Ulla och John — Oera-Linda: en Fornfrisisk Krönika (Zweedse vertaling met eigen afb.) — [https://archive.org/details/ZweedsOeraLinda1992/page/n131/mode/2up Cradle Publishing, 127 bl.].

=== 1993 ===
→ Obbema, P.F.J. — Tussen Holland en Friesland. Het Oera Linda Boek opnieuw gewogen. — ''Miscellanea Gentiana. Een bundel opstellen (...)''. Leiden: E.J. Brill & Universitaire Pers Leiden, 215-237.

→ Molewijk, G.C. — Atland, Texland, Frya’s Land. Het raadselachtige Oera Linda Boek — [https://skepsis.nl/oeralinda/ ''Skepter'' 6.4].

=== 1994 ===
→ ‘Documentaire’ over waarheid Oera Linda (zie onder Audio en Video: De Schatkamer; Het Oera Lindaboek) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010623163:mpeg21:a0165 ''LC'' 15-2-1994 bl. 9]''.''

→ [[Nico Luitse|Luitse, Nico]] (postuum gepubl.) — Thet Oera Linda Bok — ''Vrijzinnig vizier'', jg. 10, nr. 1 (feb. 1994), bl. 5-9 [https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/eerherstel-ottema-1-nico-luitse-1994.html <nowiki>[scans en afschr.]</nowiki>].

→ Noordegraaf, Jan — Multatuli en de taal van Ur (o.a. over OL op bl.15-17) — [tijdschrift] [https://www.dbnl.org/tekst/_ove006199401_01/colofon.php ''Over Multatuli'', deel 32, bl. 3-20].

=== 1996 ===
→ Jensma, G. — Gespeelde traditie. Het “Oera Linda Bok” en de uitvinding van het Friese verleden — in: C. van der Borgt e.a. (red.) ''Constructie van het eigene'' (...) — Amsterdam, bl. 219-234.

=== 1997 ===
→ Breuker, Ph. H. – It ramt fan it Oera Linda Boek: hoe hat ien it sa betinke kunnen? — ''It Beaken'' 59 (1997) 110-116.

=== 1998<ref>“Goedgelovig”, kent u die uitdrukking? Veelzeggend, maar niet passend in de bibliografie, is de volgende alinea in het pompeuze en zwaar gesubsidieerde ''Geschiedenis van Friesland 1750-1995'' (1998, blz. 202), onder redactie van o.a. Yme Kuiper, die in 1993 een promotieplek regelde voor Jensma aan de theologische faculteit te Groningen (zie: ''Het raadsel van de tohnekka'', 2014). “Het ‘beruchte’ ''Oera Linda-boek'', dat in 1872 werd uitgegeven door de wel erg goedgelovige Leeuwarder conrector J.G. Ottema (...) deze overduidelijke mystificatie (van de hand van François HaverSchmidt, Eelco Verwijs en Cornelis Over de Linden) (...) wat hen onderscheidde van hun goedgelovige lezers (...).”</ref> ===
→ Jansen, Gelein — Het Tessels en het Oera Linda Bok — ''Levend Verleden (''kwartaaluitgave Helderse Hist. Ver.) [https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/TEX/1998-06-01/edition/0/page/14 juni, bl. 12-15].

→ Zeeman, Michaël — De Uitvinding van Friesland (met o.a. bewering ''Himalaya'' in OL: ''hemel aaien'') — ''Volkskrant'', 26-6-1998.

=== 1999 ===
→ Vandemaele, Joël — Het Oera Linda Boek bewijst Oud-Frisia in Frans-Vlaanderen — Controversiële Geschiedschrijving bl. 83-137; Nevele (B): in eigen beheer uitgegeven.

→ Lerchenmueller, Joachim & Gerd Simon — Maskenwechsel; Kap. X. Das »Ahnenerbe« der SS; Das Thema Ura Linda wird insb. in Absatz ''Die Entstehungsphase'' behandelt, S. 116-123.

=== 2000 ===
→ (auteursnaam onleesbaar) — Skriuwers Oera Linda Boek efterhelle; Goffe Jensma ûntdekt werklike motyf — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20001130-022&aid=LC-20001130-22010 ''LC'' 30-11-2000 bl. 22].

=== 2002 ===
→ Maasdijk, Jill van — Schatkist uit eigen achtertuin: de Oera Linda manuscripten — [https://archive.org/details/2002-maasdijk-frontier ''Frontier magazine'' jg. 8 nr. 2 (mrt/apr) 2002 bl. 27-32].

→ Poorterman, Evert Jan — De herkomst van het Friese Volk — [https://archive.org/details/2002-poorterman-frontier ''Frontier magazine'' jg. 8 nr. 3 (mei/juni) 2002 bl. 32-35].

→ Jensma, Goffe — Geen Fries spot met zijn land; Nationalisme, ironie en het Oera Linda-boek — ''BMGN 117'' (Low Countries Historical Review, 2002) [https://bmgn-lchr.nl/article/download/URN%3ANBN%3ANL%3AUI%3A10-1-106556/4140/4218 afl. 3 bl. 331-343].

→ Toeval Aan De Haal Met Grap Oera Linda Boek — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20021214-8003 ''LC'' 14-12-2002 bl. 8].

=== 2004 ===
→ Jensma, Goffe — Ironie én ernst. Het Oera Linda-boek als uiting van hoge of lage cultuur — [https://demodernetijd.nl/wp-content/uploads/DNE-2004-1a-Jensma.pdf ''De Negentiende Eeuw'' 28:1, bl. 3-17].

→ Haverschmidt is zeker auteur Oera Linda (over Jensma’s geloofsovertuiging) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20041124-11001 ''LC'' 24-11-2004 bl. 11].

→ Jensma, Goffe — De Gemaskerde God; François HaverSchmidt en het Oera Linda-boek (proefschrift Theol. fac. Gron.) — [https://research.rug.nl/nl/publications/de-gemaskerde-god-francois-haver-schmidt-en-het-oera-linda-boek Walburg Pers, 467 bl.].

→ Vries, Sietse de — Van literair experiment tot herinnering aan de voortijd; Oera Linda-boek was Haverschmidts reactie op fundamentalisme — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20041203-029&aid=LC-20041203-29003 ''LC'' 3-12-2004 bl. 29-30]''.'' Jensma: “It is (...) allegear kul en kolder.”

→ anoniem — Van het Oera Linda-boek, de Friese kip en de zeespiegel (verslag avond met o.a. Henk Meijering en Marita Mathijssen over boek Jensma.) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?id=LC-20041210-010&ed=00&v2=true ''LC'' 10-12-2004 bl. 10].

=== 2005 ===
→ Pol, Ruud van de — Cornelis Bok en het Oera Linda Boek (2 blz, voorafgegaan door 2 bl. over Leendert Floris Over de Linden) — “Cornelis Bok (1777 – 1836). Een opmerkelijke West-Friese kunstschilder en romanschrijver.” (door Cees Bakker, John R. Brozius, Jan Plekker, Ruud van de Pol) — Uitg. Sasburg, Midwoud, 2005.

→ Bremer, Jan T. — François HaverSchmidt en het Oera Linda Boek — ''Levend Verleden'' (kwartaaluitg. Helderse Hist. Ver., [https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/LV/2005-03-01/edition/0/page/6?query= mrt. bl. 64-69].

→ Huisman, Kerst — Albert Delahaye geloofde ook in het Oera Linda-boek — [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2024/10/Fryslan-2005-2.pdf ''Fryslân'' jg. 11 nr.2 bl. 7-9].

→ Maas, Ad — Het Oera Linda Boek; Een spel bijna zonder einde (met als bijlage brief [[Wigholt T. Vleer|Vleer]] aan RVU dd 14-3-1996) — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=4 ''SEMafoor'' 6:1, 2-7].

→ Hekstra, G.P. — Het Oera Linda Boek, een gemaskerde godsdienstkritiek? — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=10 ''SEMafoor'' 6:1, 8-9].

→ Vandemaele, Joël — Geografisch beeld van het Oera Linda-Boek — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=12 ''SEMafoor'' 6:1, 10-16].

→ Wilkens, Iman J. — Het Oera Linda Boek: authentieke bronnen van een vals document — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=19 ''SEMafoor'' 6:1, 17-19].

=== 2006 ===
→ Jensma, Goffe — Het Oera Linda-boek; Facsimile — Transcriptie — Vertaling — uitg. Verloren, 448 bl.

→ Vries, Sietse de — Vrijzinnigen en fijnen op vuist in Oera Linda-boek (reclame voor Jensma’s vertaling en theorie) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20060421-NO02005005 ''LC'' 21-4-2006 bl. 5].

→ Kardinaal, Adriaan (met Ellen van der Grijn en Henk Porck) — The Oera Linda Boek: A literary forgery and its paper — ''IPH (International Association of Paper Historians) Congress Book'' [https://archive.org/details/2006-kardinaal-grijn-porck 16/2006, bl. 177-185].

→ Gilst, Aat van — Het Oera Linda Boek — Herman Wirth (reeks: Aspekt Biografie) bl. 44-54; Soesterberg, uitgeverij Aspect.

→ Jensma, Goffe — Over Jacques Fermauts voorwoord bij diens uitgave van het Oera Linda-boek (met kort weerwoord van Jacques Fermaut) — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_2#page=32 ''SEMafoor'' 7:2, 30-31].

→ Fermaut, Jacques — Het Oera Linda-Boek bezorgd door Goffe Jensma — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_3#page=22 ''SEMafoor'' 7:3, 20-22].

→ Oppewal, Taeke e.a. (red.) — Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur (met [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0007.php stuk “Het Oera Linda-boek”, bl. 72] in hk. over Harmen Sytstra) — uitg. Bert Bakker, 2006 Amsterdam.

=== 2007 ===
→ Davies, Peter — ‘Männerbund’ and ‘Mutterrecht’: Herman Wirth, Sophie Rogge-Börner and the Ura-Linda-Chronik — [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1468-0483.2007.00375.x ''German Life and Letters'' 60:1 Januari 2007 bl. 98-115].

→ Heerma van Voss, Lex — (bespr. Jensma: DGG) — [https://www.researchgate.net/publication/318797816_Goffe_T_Jensma_De_gemaskerde_God_Francois_Haverschmidt_en_het_Oera_Linda-Boek ''Tijdschr. v. Soc. en Econ. Gesch.'', mrt. 2007, bl. 150-152].

=== 2008 ===
→ Heer, Sura de — THET OERA LINDA BOK (vertaling met transcriptie in Jolschrift en toelichting) — Amsterdam, Out of Time Publishing (eigen beh.) 300 bl.

=== 2009 ===
→ Boeles (1873-1961), P.C.J.A. — Correspondentie met L.F. Over de Linden, C. Over de Linden en Prof. dr. W.Gs. Hellinga betreffende het Oera Linda Boek — Tresoar: 1708 Familiearchief Boeles [https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=36&miview=inv2&milang=nl&micode=1708&minr=1835668#inv3t1 2.12.7.432, openbaar vanaf 1-1-2009].

=== 2010 ===
→ Breuker, Ph. H. – Kroader en Nij ljocht yn it Oera Linda Boek — [https://archive.org/details/2010-it-beaken-breuker-kroader-en-nij-ljocht-yn-it-oera-linda-boek-blz-1-of-123 ''It Beaken'' 72 (2010) bl. 123].

→ Vries, Sietse de — Het waren de Halbertsma’s, het was Haverschmidt (Menno Knul vs. Goffe Jensma) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20101120-NO04008001 ''LC'' 20-11-2010 bl. 8].

→ Raubenheimer, Alewyn J. — Survivors of the Great Tsunami; The course of Eurasia after the night of Wednesday 21 October 2193 BC (maart 2010 in eigen beheer, print-on-demand vanuit USA); tweede, herziene uitgave: augustus 2011 met subtitel “The course of Eurasia after the 4.2ka BP Impact”.

=== 2011 ===
→ Grijn, Ellen van der (met Adriaan Kardinaal en Henk Porck) — Het Oera Linda Boek , een ‘cold case’ en ‘hot item’ (mbt papieronderzoek) — [https://archive.org/details/2006-kardinaal-grijn-porck ''Archievenblad'' 2011-3 (April) bl. 23-24]''.''

→ Reinewald, Chris (met medewerking [[Goffe T. Jensma|Jensma]]) — Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland — [https://chrisreinewald.nl/wp-content/uploads/Oera-Linda-EOS.pdf ''Eos magazine'', sept. 2011 bl. 34-38].

→ Knul, Menno — Nog meer over het Oera Linda-Boek — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_12_3#page=37 ''SEMafoor'' 12:3 35-38].

=== 2012 ===
→ Nijdam, J.A. — De gemaskerde Wizo: vervalsing, mystificatie of pastiche? (boekbespreking “Wizo van Vlaanderen”, waarvan 1/3 mbt OL; o.a. bewering Himalaya: hemel aaien) — ''Tijdschrift voor Geschiedenis'' 125/3, [https://www.academia.edu/3708736/Nijdam_J_A_De_gemaskerde_Wizo_vervalsing_mystificatie_of_pastiche_Bespreking_van_Wizo_van_Vlaanderen_Itinerarium_Fresiae_Uitgeverij_Hypatia_Nijbroek_2011_in_Tijdschrift_voor_Geschiedenis_125_3_2012_431_432 bl. 431-432].

=== 2013 ===
→ Menkens, Harm — Die Oera-Linda-Handschriften — Lühe-Verlag, 292 bl. (Duitse vertaling met discussie.)

=== 2014 ===
→ Breuker, Philippus — Het Oera Linda Boek: een afrekening met Friesland — Opkomst en bloei van het Friese nationalisme, 1740-1875, [https://archive.org/details/2014-breuker bl. 408-433].

→ Raubenheimer, Alewyn J. — Chronicles from Pre-Celtic Europe — Uitg. in eigen beheer, print-on-demand (herziene versie van 2010/2011: Survivors of the Great Tsunami).

→ Jensma, G. — ''Het raadsel van de tohnekka'' — rede bij het afscheid van prof. dr. Yme B. Kuiper van de theologische faculteit Groningen, juni 2014; door auteur gepubliceerd op [https://www.academia.edu/37996746/Het_raadsel_van_de_tohnekka_in_het_Oera_Linda_boek_ academia.eu].

→ Jensma, G. — Het Oera Linda-boek als middeleeuwse vervalsing — in: ''De valse Middeleeuwen'': (themanummer ''Madoc, Tijdschrift over de Middeleeuwen'' (uitgeverij Verloren) jrg. 28 nr.4.

=== 2018 ===
→ Boer, Richard de — Hoe Oera Linda een internetfabel schiep (“Daughters of Frya”: fantasie van Tony Steele) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20181228-NO01032005 ''LC'' 28-12-2018 bl. 32]''.''

=== 2019 ===
→ Walthaus, Asing — Tante Aafje en de geleerde dokters (tgv iepenloftspul) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20190621-ZU07008002 ''LC'' 21-6-2019 bl. 8].

=== 2020 ===
→ Snyman, Adriaan en Annelize — Die Oera Linda (vertaling met disc. in Boere-Afrikaans; herziene en aangevulde versie van uitg. 1998) — Vaandel Uitgewers [https://vaandel.co.za/product/die-oera-linda/ (Zuid-Afrika), 179 bl.]

=== 2021 ===
→ Ott, Jan — Codex Oera Linda; English edition — Uitg. Oera Linda Foundation, Diever (hardcover, juli, met kleurafbeeldingen van alle HS bl.); 2nd English edition (herzien, paperback, november).

=== 2022 ===
→ Ott, Jan — Codex Oera Linda; Full size edition en Revised edition — Uitg. Oera Linda Foundation, Diever (hardcover, augustus resp. oktober; beide herzien en met HQ kleurafb. van alle HS bl. op bijna ware grootte).

→ Draaijer, Nick — De vervloekte familiekroniek (1936-1939) — De geheime portretten van Mondriaan; een familiegeschiedenis (opgedragen aan Anna Oera Linda Draaijer-Waaning); bl. 203-230 — uitgeverij Pluim, Amsterdam/Antwerpen.

→ Zeilmaker, Rypke — Oudfries manuscript Oera Linda voedt controverse — [https://oeralinda.org/wp-content/uploads/2022/12/artikel-Rypke-782x1024.png.webp ''De Andere Krant'' 17-12-2022 bl. 17].

=== 2024 ===
→ Slooten, René van — Het grote verdriet van François HaverSchmidt — [https://www.hollandsmaandblad.nl/editie/2024-1/het-grote-verdriet-van-francois-haverschmidt/ ''Hollands Maandblad'', jan. 2024]''.''

→ Hoekzema, Thomas — Het berouw van Piet Paaltjens [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20240127-NO01026006 ''LC'' 27-1-2024 bl. 27]. (“Volgens Van Slooten dreef dit Ottema ertoe om in 1879 een einde aan zijn leven te maken.”)

→ Lepoutre, Corine — Het bevrijdende wereldbeeld van de Oera Linda; Interview Jan Ott — [https://fryskednis.blogspot.com/2024/12/interview-jan-ott-nederlands.html ''De Andere Krant'' 7-12-2024 bl. 17-18].

== Audio en Video ==
Uitgezonden op nationale of regionale radio of televisie.

=== 1994 ===
→ RVU, Peter te Nuyl — De Schatkamer; Het Oera Lindaboek (met o.a. [[Goffe T. Jensma|Jensma]]; opgedragen aan OL-onderzoeker [[Nico Luitse]]) — [https://archive.org/details/rvu-ol 56 min., uitz. op radio 5 op 16-2 om 16:02].

=== 2004 ===
→ Duinen, Gryt van (samenstelling en regie) — Het Oera Linda Mysterie — [https://youtu.be/x3hvpTkwbvo 29 min., uitz. in serie Fryslân Dok] op Omrop Fryslân TV, als reclame voor Jensma’s boek.

=== 2008 ===
→ Gerstel Produkties — Tresoar: Oera Linda — [https://youtu.be/k4-bAcYo4I0 5 min., uitz. in serie ''Het depot''] door [https://gptv.nl/ GPTV] (regio Friesland) op ...? (Met woordvoerder Lourens Oldersma.)

=== 2009 ===
→ Jensma, Goffe (eindredactie) — [https://tsjil.omropfryslan.nl/utstjoering/oflevering-12-it-grutte-bedroch-en-de-grutte-revolusje It Oera Linda-boek; It mystifisearre Fryslân] — 13 min., voor het eerst uitgezonden als finster 23 in serie 11en30 (Kanon fan de Fryske skiednis) door Omrop Fryslân op ...? (zie [https://youtu.be/HazsFWa6SW4&t=2543s Nederlands ondertitelde versie], gebruikt als deel van langere video.)

=== 2017 ===
→ VPRO/OVT — Goffe Jensma over zijn proefschrift — 8 min. durend gesprek, als onderdeel van afl. uit serie OVT, uitz. [https://www.vpro.nl/programmas/ovt/speel~RBX_VPRO_9990370~oera-linda~.html VPRO op Radio 1, 23-7-2017].

=== 2018 ===
→ Hjoed — Powercollege over het Oera Linda-boek — 7 min., onderwerp in praatprogramma Hjoed van Omrop Fryslân (met directeur Tresoar, Bert Looper) [https://youtu.be/eC2QikH__9A uitz. 31-10-2018].

=== 2019 ===
→ [[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] over Oera Linda in relatie tot [https://nl.wikipedia.org/wiki/Karst_Tates Karst Tates] — Friestalig [https://archive.org/details/jensma-13-6-2019-aanslag-30-4-2009-en-ol radiogesprek van 6,5 minuut] ''Omrop Fryslân'' 13-6-2019 (zie ook bijbehorend geschreven artikel onder ''Alleen op internet'').<ref>Vergelijk in artikel Reinewald (2011): “Het mythologisch-religieuze karakter maakt het boek eveneens geliefd bij sommige einzelgängers, wier geloof in geheime samenzweringen hen tot (zelfmoord)aanslagen verleidt.”</ref>

=== 2021 ===
→ Jensma, Goffe — De mythe voorbij — Friestalige presentatie over Oera Linda van 73 minuten (incl. in- en uitleiding), uitgezonden in de serie Thúsakademy door [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1114140/hoogleraar-goffe-jensma-over-het-oera-linda-boek-in-de-thusakademy ''Omrop Fryslân'' op 22-12-2021] (ondertiteld [https://youtu.be/bBNOWDEVBhM fragment]).

(meer volgt)

== Alleen op internet (selectie) ==

=== 2019 ===
→ Omroep Friesland (quasi-) interviewt [[Goffe T. Jensma|Jensma]] — Dader koninginnedagaanslag Apeldoorn mogelijk geïnspireerd door Oera Linda-boek — ''[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/890391/dader-koninginnedagaanslag-apeldoorn-mogelijk-geinspireerd-door-oera-linda-boek Omrop Fryslân]'' 13-6-2019 (ook in het Fries) — gebaseerd op radio-interview (zie onder ''Audio en Video'') ter promotie van openlucht-theatervoorstelling gebaseerd op Jensma’s roman/proefschrift.<ref>Een dag later schreef Jensma [https://www.facebook.com/GThJensma/posts/pfbid0JPLdLQQWaafuyEaitnHBG1nseCk2mSSj6EPgPtwii145TbeBisHthqdNBF8eQKYEl op zijn Facebook], met link naar het online artikel van O.F.: “Wat in ear, dat jins proefskrift de basis wurdt ûnder in iepenloftspul. (...) Ik ha der sin oan!”</ref>

=== 2023 ===
→ [https://tijdgenoot.nl/over Wester, Peter] — Wirth, Himmler, Doegin en Poetin. De foute vrienden van het Oera Linda boek — 26-1-2023 op [https://www.tresoar.nl/vertellen/verhalen/63d259592252f6001222ed61 tresoar.nl].

=== 2024 ===
→ [https://mainzerbeobachter.com/jona_lendering/ Lendering, Jona] — Oera Linda-boek – Aanklacht tegen christelijk fundamentalisme — 1-10-2024 (laatste update), [https://historiek.net/oera-linda-boek-manuscript-auteur/81552/ Historiek] (online geschiedenismagazine).

=== 2025 ===
→ [https://ivovdw.nl/over/) Wijdeven, Ivo van de] — Mysterieus boek Oera Linda werd populair in nazi-Duitsland — 8-1-2025, [https://www.historischnieuwsblad.nl/mysterieus-boek-oera-linda-werd-populair-in-nazi-duitsland/ Historisch Nieuwsblad]<ref>Volgens website “hét toonaangevende geschiedenismerk van Nederland”.</ref>.

→ [[Goffe T. Jensma|Jensma, Goffe]] — Een (on)bekende brief van François HaverSchmidt [met aankondiging van “een lang essay over de verbroken vriendschap tussen Eelco Verwijs en HaverSchmidt, het ''Oera Linda-boek'' en de ''Snikken en grimlachjes''”] — 5-8-2025, [https://neerlandistiek.nl/2025/08/een-onbekende-brief-van-francois-haverschmidt/ Neerlandistiek] (online tijdschrift voor taal- en letterkunde).

==Noten==
<references />
[[Category:Sources_Dutch]]

1972 Geschichtsquelle

2026-07-24T09:52:30Z

Jan: add

Frans J. Los — ''Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle''. Oostburg z.j. [1972]. 144 bl. 22 cm. Met 1 krt 1 ill.

==Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle==
''von [[Frans J. Los]]''
----
:''Verlag W.J. Pieters, Oostburg (Nd.)''
:Alleinvertrieb für Deutschland
:''Peter Wegener, D53 Bonn 1, Postfach 97''
----

===Vorwort===

===Einleitung===

===Kapitel I — ''Die Schriften Adelas und Apollonias''===

===Kapitel II — ''Die Schriften Konered und Beden''===

===Kapitel III — ''König Askar''===

[41] Bei dieser letzten Schrift der Ura Linda Sammlung fehlen der Anfang und das Ende. Sie fängt mitten in einem Satz an und endet ebenso mitten in einem Satz, sodaß ihr Autor unbekannt bleibt. In dem hier Folgenden wird unter wortgetreuer Wiedergabe der wichtigsten Stellen ihr Inhalt kurz zusammengefaßt.

„Deshalb will ich erst über den Schwarzen Adel schreiben. Schwarzer Adel war der vierte König nach Friso”. Als er vierundzwanzig Jahre alt war, sorgte sein Vater dafür, daß er zum ''Asega Askar''<ref>''Asega'' oder ''Asinga'' ist der altfriesische Namen der rechtskundigen Adligen, denen die Leitung der Volksversammlungen oblag und die bei anderen germanischen Volkern den Titel ''Eward'' oder ''Gode'' hatten. Die Benennung ''Askar'' ist — soweit mir bekannt ist — nicht aus anderen Quellen belegt.</ref> — offenbar einer Art Staatsanwalt — gewählt wurde. „Als er einmal Askar war, klagte er immer zum Vorteil der Armen”. So wurde er zum Freund der Armen und zum Schrecken der Reichen.

„Als sein Vater gestorben war, hat er dessen Sitz bestiegen, er wollte sein Amt dann ebensogut behalten, wie die Fürsten des Ostens es zu tun pflegten. Die Reichen wollten das nicht dulden, aber jetzt versammelte das andere Volk sich hautenweise, und die Reichen waren froh, mit heiler Haut aus der Versammlung zu kommen. Von da ab hörte man niemals mehr von Rechtsgleichheit sprechen”.

„König Askar, wie er immer genannt wurde, war beinahe sieben Fuß groB und so groß wie seine Gestalt waren auch seine Kräfte. Er hatte einen hellen Verstand, sodaß er alles, was gesprochen wurde, verstand, doch konnte man in seinen Handlungen keine Weisheit verspüren. Bei einem schönen Antlitz besaB er eine glatte Zunge, aber noch schwärzer als sein Haar, hat man seine Seele befunden”.

Im zweiten Jahr seiner Regierung führte er für alle Knaben militärische Ubungen ein. Er sagte, sie brauchten nicht mehr lesen und schreiben zu lernen. Auf einer Volksversammlung begründete er diese kulturfeindliche Haltung mit dem Hinweis auf die gefährliche Lage im Sûden, wie die Golen „zusammen mit anderen entarteten Brüdern und deren Soldaten schon über die Schelde gekommen” und unsere schönen Südlande geraubt haben. Es bleibt uns deshalb nichts anderes übrig, als entweder ein Joch oder ein Schwert zu tragen. „Haben wir den Feind erst einmal vor uns hergetrieben, so müssen wir weitergehen, bis es keinen Golen noch Slawen noch Tartaren mehr auf [42] Fryas Erde gibt. ''(alhwenne ther nen gola ner slavona nach tartara mâra fon fryas erv to vrdryvane send)”''.

Da die Reichen ihren Mund nicht zu öffnen wagten, fand die Anrede Askars „allgemeinen Beifall”. Auch hatte er sie gewiß vorher aufschreiben lassen, denn schon am Abend waren gleichlautende Abschriften in wohl zwanzig Händen.

Askar befiehlt dann den Schiffsbauern, die Kriegsschiffe mit doppelten Vorsteven, auf denen „Kranbogen” — vermutlich eine Art von drehbaren Katapulten — befestigt werden konnten, zu versehen. Dann greift er in einen Krieg ein, der im Norden Britanniens zwischen den in diesem Bergland herrschenden Golen und den sich gegen diese auflehenden Kelten (''kältana folgâr'')<ref>Schwierig zu übersetzen. Ottema übersetzt „Kältana Anhänger” (eigentlich: Keltana volgers). Nach dem Text muß es einfach heissen „Kelten”.</ref> ausgebrochen ist. Die Golen werden hier als phönizische Priester geschildert, die von den Römern allmählich aus ihren früheren Herrschaftsgebieten in Gallien und Britannien vertrieben worden waren und deren damaliges Oberhaupt seinen Sitz auf der steinernen Burg Kerenäk (auserkorene Ecke)<ref>Übersetzung von Ottema.</ref> in Schottland eingerichtet hatte. Die keltischen Mägde wollten diese Burg, die in früheren Zeiten ihrer Ehrenmutter Kälta zubehört hatte, zurückhaben. Eine Ausweitung über die Geschichte Roms und der Mittelmeerländer lasse ich hier weg, da sie die Erzählung unnötig unterbrechen würde. Sie stellt wahrscheinlich eine humanistische Hinzufügung dar. Wichtig ist aber hier die Bemerkung, daß die friesischen Seeleute öfters nach Schottland fuhren, wo sie Wolle gegen aufgearbeitete Häute und Leinwand eintauschten. Auch Askar war oft dort gewesen. Er hatte heimlich mit den Mägden und einigen Fürsten Freundschaft geschlossen und ihnen versprochen, die Golen aus Kerenäk zu vertreiben.

Askar rüstet seine Männer mit eisernen Helmen und stählernen Bogen aus, fährt mit vierzig Schiffen nach Schottland und erobert mit Hilfe von in den Sachsenmarken geworbenen Truppen Kerenäk. Der oberste der Golen gerät hierbei mit seinem Goldschatz in seine Gewalt, und die Söldner bekommen ihren Anteil an der reichen Beute. Kurz hiernach besetzt er zwei Inseln, auf denen er Stützpunkre für seine Flotte errichtet, um von hier aus „phönizische” Schiffe und Städte zu überfallen. Begleitet von sechshundert der größten Burschen des schottischen Berglandes kehrt er heim nach Friesland. Aus ihnen bildet er eine Leibwache.

Die Denemarker (''tha denemarkar''), die sich mit Stolz Seekämpfer (''sekämpar'') nannten, wurden auf seine Erfolge so eifersüchtig, daß sie ihn bekämpfen wollten. — Die Burgmagd Reintja, die mit einigen [43] Mäg-
den in den Ruinen der zerstörten Burg Stavia wohnt, bietet Askar ihre Hilfe an und stellt hierzu die Bedingung, daß der König den Wiederaufbau der Burg besorgen solle. Als Askar diese Bedingung annimmt, fährt Reintja mit drei Mägden nach Holstein (''hals'') und ruft überall das Volk zur Eintracht auf. Sie beruft sich hierbei auf eine ihr von Wralda zuteilgewordene Offenbarung. Es drohe Gefahr, so sagt sie, und „deshalb sollten alle Völker von Fryas Blut ihre Zunamen wegwerfen und sich allein Fryas Kinder” nennen, um zusammen Findas Volk von Fryas Boden zu vertreiben, anstatt Sklaven zu werden.

„Das dumme Volk, durch das Wirken der Magyaren schon an so viel Torheit gewohnt, glaubte alles, was sie sagte, und die Mütter drückten ihre Kinder an die Brust”.

Nachdem sie den König von Hals „und alle anderen Menschen” zur Eintracht bekehrt hat, fährt Reintja entlang der baltischen See zu den Litauern, bei denen sie aber offenbar weniger Erfolg hat. Von diesen wird nebenbei bemerkt, sie hätten ihre Frauen größtenteils von den „Tartaren”,<ref>Die wunderlichen im Text gegebenen Ableitungen der Volksnamen sind hier weggelassen. Die „Lithauer” seien — so heißt es — so genannt wegen ihrer Gewohnheit, ihren Feinden ins Gesicht zu hauen!</ref> die zu Findas Geschlecht gehören, geraubt. — Reintjas Reise geht dann weiter durch Deutschland (''twisklanda''), und sie kehrt nach zwei Jahren den Rhein entlang zurück. Bemerkenswerterweise gibt sie sich hierbei den Deutschen (''tha twisklanda[r]'') gegenüber als Volksmutter aus und fordert das Volk auf, über den Rhein zu ziehen und die Anhänger der Golen aus Fryas Südlanden zu verjagen. „Täten sie das, dann würde ihr König Askar über die Schelde gehen und dort das Land erobern”.

<nowiki/>* * *

„Bei den Deutschen haben sich viele tschudische<ref>Ich folge hier der Übersetzung von Prof. Wirth und nicht der von Öttema, der von „üblen Gebräuchen” spricht.</ref> Gebräuche (''félo tjoda plêga'') von den Tartaren und Magyaren eingeschlichen, aber es sind auch viele unserer Sitten erhalten geblieben”, so fährt der Text fort: „Demzufolge haben sie auch noch Burgmägde, die die Kinder unterrichten und älteren Leuten Rat erteilen. Anfangs waren sie Reintja feindlich gesinnt, aber zuletzt folgten en dienten sie ihr, und sie wurde von ihnen gepriesen”.

Sobald Askar von den Boten Reintjas vernam, wie die Jüten (''juttar'') gesinnt waren, schickte er eine Gesandschaft zum König von Holstein mit dem Auftrag, für ihn um die Hand seiner Tochter Fretogunste zu werben. Als diese nach Verlauf eines Jahres in Staveren ankam, befand sich unter ihrem Gefolge ein ugrischer Priester (''magy''), „denn die Jüten waren seit langem verdorben”. Nachdem die Hochzeit gehalten war, baute man in Staveren eine Kirche (''scherke'') mit [44] fratzenhaften tschudischen Götzenbildern (''tjoda drochtenlykanda byldon''). Auch wurde behauptet, Askar beuge sich mit Fretogunste bei Nacht hiervor. Die Burg Stavia aber wurde nicht wieder aufgebaut.

Reintja beschwert sich hierüber bei Prontlik, der Volksmutter auf Texland, und diese läßt das Gerücht verbreiten, Askar habe sich dem Götzendienst hingegeben.

Askar verhält sich so, als ob er nichts hiervon bemerke, aber plötzlich erscheint eine Flotte aus Holstein, deren Besatzung die Mägde aus der Burg vertreibt und diese selbst in Brand setzt. Prontlik und Reintja, so schreibt der Verfasser, kamen zu mir und suchten Zuflucht, die sie dann auf unserer mitten im Krylwald, östlich von Ljudwerd (Leeuwarden) gelegenen Fluchtburg fanden. Sie nutzten dann den von Askar geförderten Gespensterglauben aus, um alle Neugierigen aus der Umgebung fernzuhalten. Askar ließ inzwischen seine „Zauberer” (''magjara'') umherziehen, „und außer in meinem Staate und in Groningen wehrte man ihnen nirgends”. Die Raubzüge, die Askar inzwischen zusammen mit Jüten und Denemarkern unternahm, hatten zur Folge, daß die jungen Männer nicht mehr auf dem Lande arbeiten oder ein Gewerbe lernen wollten, sodaß die Einfuhr von Sklaven notwendig wurde. „Das aber war ganz gegen Wraldas Wille und gegen Fryas Rat, deshalb konnte die Strafe nicht ausbleiben”. Man erbeutete eine reichbeladene aus dem Mittelmeer („Phönikien”) kommende Flotte, auf der aber eine Krankheit ausgebrochen war. Auf dem Flie wurde die Beute verteilt, zugleich aber auch die Strafe, denn überall, wohin Sklaven oder Güter kamen, kam auch das Bauchweh mit. Die Krankheit verbreitete sich über die Sachsenmarken, Jütland und Schonland und bis nach Britannien, und viele Tausende starben.

„Als die Pest auf immer gewichen war, kamen die freigewordenen Deutschen zum Rhein, aber Askar wollte mit den Fürsten dieses verdorbenen Volkes” nicht gleichgestellt werden. Er wollte nicht dulden, da diese sich Fryas Kinder nennen würden, wie Reintja ihnen angeboten hatte, aber dabei vergaß er, dak er selbst schwarze Haare hatte. Unter den Deutschen gab es zwei Völker, die sich nicht Deutsche nannten. Das eine Volk kam von fern im Südosten. Sie nannten sich Alamannen (''allemanna''). Das andere volk das mehr in der Nähe zog, nannte sich Franken (''franka''). Die Völker, die hieran grenzten, nannten sich Thioth-his Söhne (''thjoth his suna''), d.i. Volkssöhne. Sie waren freie Menschen geblieben, da sie niemals einen erblichen König oder Fürsten anerkennen wollten.

[45] „Askar hatte schon von Reintja erfahren, daß die deutschen Fürsten fast immer miteinander in Feindschaft und Fehde lebten. Jetzt schlug er ihnen vor, einen Herzog (''hêrtoga'') aus seinem Volke zu wählen. Auch sagte er, seine Fürsten seien imstande, mit den Golen zu sprechen. Das, so sagte er, sei auch die Meinung der Volksmutter. Die deutschen Fürsten kamen dann zusammen und wählten nach einundzwanzig Tagen Askars Neffen Alrik zum Herzog. Askar gab ihm 200 Schotten und 100 Sachsen als Leibwache mit. Die Fürsten aber mußten 21 ihrer Söhne als Geiseln nach Staveren schicken”.

„Bis dahin war alles gut gegangen, aber als man über den Rhein fahren wollte, mochte der König der Franken sich nicht Alriks Befehlen unterstellen. Dadurch geriet alles in Unordnung. Askar, der meinte, alles ging gut, landete mit seinen Schiften am anderen Ufer der Schelde, aber dort war man schon von seiner Ankunft unterrichtet und auf der Hut. Sie mußten ebenso schnell flüchten, wie sie gekommen waren, und Askar selbst geriet in Gefangenschaft. Die Golen wußten nicht, wen sie gefangen hatten, und so wurde er später gegen einen vornehmen Golen ausgetauscht, den sein Volk gefangen hatte.

Inzwischen liefen die Magyaren noch frecher in den Ländern unserer Nachbarn umher. Bei Egmond<ref>Jetzt ein Dorf an der Nordseeküste westlich von Alkmaar.</ref> (''egmuda''), wo die Burg Forana gestanden hat, ließen sie eine Kirche (''cherka'')<ref>Das Wort Kirche (''cherka'' = fries. tsjerk, niederl. kerk, engl. church) wird hier für Tempel gebraucht: es ist also altgermanisch.</ref> bauen, größer und reicher als die, welche Askar in Staveren hatte bauen lassen. Nachher sagten sie, Askar habe den Krieg gegen die Golen verloren, weil das Volk nicht glauben wolle, Wotan könne ihnen helfen, und weil sie ihn deshalb nicht anbeten wollten. Ferner gingen sie hin und entführten junge Kinder, die sie bei sich behielten und in de Geheimlehren ihrer abscheulichen Kulte eindführten. Gab es Menschen, die......”

<nowiki/>* * *

Abrupt endet hier diese auf den ersten Blick etwas wunderliche Geschichte, deren inneren Zusammenhang man aber bei einer näheren Betrachtung nicht bestreiten kann. Fragt man sich, in welchen Zeitabschnitt die hier geschilderten Ereignisse zu datieren sind, dann kann die Antwort nur lauten: Sie gehört in die Anfangsjahre des Merowingerreiches, als dies noch schwach und auf einen Teil Flanderns in der Umgebung von Doornik (Tournai), der Residenz der Könige Merowech (Merovius) und Childerich, beschränkt war. Hierauf deuten sowohl die Erwähnung von Alamannen und Franken, als auch der unterstellte Fortbestand einer römisch-gallischen Macht — in der Handschrift als Golen angedeutet — im heutigen Frankreich.

[46] Zu beachten sind hier ferner die vielen Punkte, in denen diese Geschichte an die im vorigen Kapitel behandelten Erzählungen Adelas und ihrer Nachfolger anknüpft, deren Fortsetzung sie darstellt.

Adela berichter den Verfall des alten Ingwäonenbundes durch die Eroberungen des Magy. Hier ist dieser Bund nicht mehr vorhanden. Denemarken und Holstein sind völlig selbständig, und das Gebiet der Friesen beschränkt sich auf das Land zwischen Weser und Schelde. — Adela zufolge wurde dem Volkskönig Ljudgert mißtraut, weil er im Verdacht stand, seine Macht ausbauen zu wollen. — Hier tritt ein König auf, dem es tatsächlich gelingt, in Erbfolge König zu werden und der anscheinend danach trachtet den früheren Ingwäonenbund zu erneuern.

Adela spricht vom Verlust des Landes südlich der Schelde an die Golen. — Askar versucht, diese Gebiete zurückzuerobern. Apollonia findet bei ihrer Rückkehr alle Burgen durch Uberschwemmung verwüstet mit Ausnahme der Burg auf Texel. Hier liegt tatsächlich die Burg Stavia in Trümmern, während die Burg Texel auf Anstiften Askars von den Holsteinern eingeäschert wird. Und während Frethorik von fratzenhaften ugrischen Götzenbildern berichtet, die man nach Ablauf der großen Uberschwemmung von 450 n. im wieder trockengewordenen Land gefunden habe (S.114 ff. des Originals), ist hier wiederum van Götzendienern und von im Lande umherziehenden Schamanen die Rede.

Ferner ist es wichtig hier zu bemerken, daß Reintja, als sie die frühere Einheit der ingwäonischen Völker wiederherstellen will, nicht nur überall die Menschen zur Eintracht ermahnt, sondern sie auch zu überreden versucht „Ihre Zunamen wegzuwerfen und sich allein ''Fryas Kinder'' zu nennen!”. Hier haben wir es mit einem Versuch zu tun, eine Benennung politisch wirksam zu machen, die damals wahrscheinlich die ganze germanische Völkergruppe oder sogar die gesamten nordischen Völker umfaßte. — Hierauf kommen wir noch am Anfang von Kapitel VI zurück. Als Volksname ist diese Bezeichnung aber wohl nie in Gebrauch gekommen und vermutlich ist sie bald verschwunden.

Mit Absicht sind aus obenstehender Zusammenfassung die meist unsinnigen Namenserklärungen weggelassen worden. Sie stammen zweifellos von humanistischen — zum Teil auch von mittelalterlichen — Abschreibern, die den Text bereichern, oder auch, wie man annehmen darf, ihn durch Anwendung zeitgemäßerer Ausdrücke und Einfügung von Namen, die ihren Zeitgenossen geläufig, aber früheren Generationen unbekannt gewesen waren, modernisieren wollten. ''So sind die'' [47] ''Namen Tartaren und Tschuden'' zweifellos der Feder ''Hiddo ura Lindas'' entflossen.

Tataren war ursprünglich der Name eines mongolischen Volksstammes in der Nähe des Baikalsees, der aber später von arabischen und persischen Schriftstellern für die Mongolen allgemein angewandt wurde.<ref>Vergl. H. Vámbéry: „Der Ursprung der Magyaren”, Leipzig 1882, S. 436.</ref>

Da sich unter den Horden Dschingis-Khans und seiner Nachfolger, die Ost-und Mittel-Europa Anfang des 13. Jahrhunderts überrannten, viele Türken befanden, ging dieser Name allmählig auf die in Rußland und Sibirien ansässigen Türkvölker über, und bekanntlich spricht man im erstgenannten Land noch immer von der „Tatarenherrschaft”. Einem Wortspiel des französischen Königs Ludwig IX., des Heiligen — 1226 bis 1270 —, der diesen Namen von Tartaros ableiten wollte, ist die Umbildung von Tataren in Tartaren zuzuschreben. Damit wollte er dieses Volk als der Unterwelt entstiegen bezeichnen.<ref>Quellen für diese Behauptung in Meyers Konv. Lex. LV. Auflage, Leipzig 1890, Art. Tataren.</ref>

Es war für Hiddo, der in einer Zeit lebte, in der man auch in Westeuropa vor den Horden Batus, des Enkels von Temudschin, die sogar auf der Walstatt bei Liegnitz 1241 siegreich gewesen waren, zitterte, als er 1256 der Handschrift abschrieb, verlockend, diesen damals gefürchteten Namen in seiner Abschrift zu verwenden. — Freilich dürften die Tataren auch den Humanisten des 16. Jahrhunderts bekannt gewesen sein, aber dann nur als ein weitab wohnendes und ziemlich unbekanntes Volk im westlichen Asien. Dieses Volk mit der alten Geschichte Frieslands in Verbindung zu bringen, wird ihnen wohl nie in den Sinn gekommen sein.

Mit den Tschuden hat es eine ähnliche Bewandtnis. Mit diesem Namen bezeichnet man bekanntlich in Rußland die finno-ugrischen Völker des Nordens in ihrer Gesamtheit. Im 13. Jahrhundert ist dieser Name höchstwahrscheinlich in Westeuropa bekannt gewesen, da rege Handelsbeziehungen mit Nowgorod bestanden; dagegen bestehen keinerlei Gründe dafür, daß den Humanisten des 16. Jahrhunderts diese Bezeichnung bekannt war.

Es ist auch sehr fraglich, ob der Name der Litauer bereits im 5. Jahrhundert in Westeuropa bekannt war; in der Zeit Hiddos kannte man ihn ohne Zweifel. Ferner weckt auch der Name Twiskland, der in den Handschriften wiederholt für Deutschland gebraucht wird, Bedenken. Dr. Willy Krogmann, der die ganze Sammlung als eine Fälschung aus dem Ende des 18. und dem Beginn des 19. Jahrhunderts betrachtet, schreibt darüber:<ref>Vergl. Krogmann, Dr. Willy: „Ahnenerbe oder Fälschung”, Berlin 1934, S.24.</ref> „In dieser Zeit nämlich wurde der in der [48] Sammlung gebrauchte, falsch erschlossene Name Twiskland für Deutschland verwendet”.

Die Namen „deutsch” und „Deutschland” waren im 5. Jahrh. ohne Zweifel unbekannt. Felix Dahn schreibt hierzu:<ref>Vergl. Felix Dahn, o.c. Bd. I, S.40-50.</ref> „Der Name deutsch ist erst um die Wende des 9. und 10. Jahrhs. entstanden. Er ward vorerst von der Sprache gebraucht; ''Thiod'' heißt Volk, „''theotisce''” heit volksmäßig im Gegensatz zu der Gelehrtensprache, dem Latein. Da nun die mehr und mehr romanisierten ''Neustrier'', die späteren Franzosen, mehr und mehr das Vulgär-Latein der gallischen Provinzialen annahmen, die ''Austrasier'' aber, die Ostleute, d.h. alle Stämme auf dem rechten Rheinufer und die Lothringer und Alamannen auf dem linken, die germanische Volkssprache beibehielten, nannte man sie die volksmäßig sprechenden „''theotisce loquentes''”, dann die Theotiscos, Deutischen, die Deutschen”.

Wenig hiervon verschieden ist die Auffassung von Prof. Ed. Heyck, der in seinem Werk über die Deutsche Geschichte schreibt: „Aus den Jahren 786 und 788 liegen in lateinischen Texten die ersten literarischen Spuren vor, daß man den Ausdruck ''theodisca lingua'' anwendet: „deutsche” Sprache.

Damit verband sich freilich nur die Absicht, das volksmäßige Idiom, in diesem Falle der Franken, vom Latein zu unterscheiden. Theodisk bedeutet wörtlich: völkisch. Es wurde aber der Ausgangspunkt, daß man nach einer Reihe von Jahrhunderten, im zwölften, mit nationaler Absicht von Deutschen und von Deutschland zu sprechen begann”.<ref>Prof. Dr. Ed. Heyck: „Deutsche Geschichte”, Bd.1. S.110.</ref>

Einen Unterschied zwischen deutschen und nichtdeutschen Stämmen konnte man also im 5. Jahrhundert nicht machen, da man den Begriff „deutsch” damals noch nicht kannte. Es bestanden nur die großen germanischen Völkerschaften der Franken, Alamannen, Friesen, Sachsen u.a., die mehr oder weniger verwandte Dialekte sprachen. — Wenn die Handschrift von „freigewordenen Deutschen” spricht, ist vermutlich an die Befreiung von der Hunnenherrschaft zu denken. Weiterhin werden aber unter „freien Menschen” Stämme verstanden, bei denen sich keine erbliche Königswürde hatte entwickeln können. — Vom friesischen Standpunkt aus gesehen ist es natürlich richtig, wenn die Handschrift die Alamannen aus dem (fernen) Südosten kommen läßt, da dieses Volk schon um das Jahr 250, nach Durchbrechung des Limes, das Neckargebiet besetzt hatte und sich von da aus während der Völkerwanderungszeit über die Lande des Oberrheins ausbreitete. Unrichtig ist es aber, wenn die Handschrift das Bauernvolk der Franken [49] umherziehen läßt, als wäre es eine Art Nomaden. Zudem macht sie Thiod (''thioth'') zum Personennamen.

All diese Fehler und Unklarheiten sind zweifellos späteren Abschreibern, die die Handschrift in die Sprache ihrer eigenen Zeit übersetzen und sie dadurch verdeutlichen, aber auch in ihrem eigenen Sinne „berichtigen” wollten, zuzuschreiben. Dabei ist es unmöglich zu ermitteln, welche Ausdrücke ursprünglich in den Handschriften standen. Zweifellos besaßen die Abschreiber oft auch ein mangelhaftes geschichtliches Wissen. Verrät schon die von uns fortgelassene Übersicht der Alten Geschichte eine nur sehr oberflächliche historische Kenntnis, so ist die phönizische Flotte, die hier Askar erbeutet haben soll, ein grober Anachronismus.

Hervorzuheben ist noch: Askars Angriff auf die Golen, d.i. Rest-Gallien, soll mißgelungen sein, „weil das Volk nicht glauben wollte, Wotan könne ihnen helfen und weil sie ihn deshalb nicht anbeten wollten”. Dies ist die einzige Stelle in der ganzen Sammlung, wo der Name Wotan genannt wird, abgesehen von einer Stelle, wo versucht wird, diesen Götternamen aus dem eines nach seinem Tode vergötterten Helden abzuleiten. Letztere Stelle kommt im übernächsten Kapitel zur Sprache.

Mann kommt zu dem Eindruck, ein späterer Bearbeiter habe den Namen Wotans — und vielleicht auch die Namen anderer Götter — überall in der Sammlung ausgemerzt, um den germanischen Götterglauben durch den „Wralda-Glauben” zu ersetzen. Er mag dabei diese eine Stelle übersehen haben, wodurch uns der Beweis erhalten geblieben ist, daß Wotan bis ins 5. Jahrhundert von den Friesen verehrt wurde.

Ob die in Friesland und anderen westgermanischen Ländern zurückgebliebenen finnischen (tschudischen) Schamanen wirklich Götzenbilder zur Anbetung aufgestellt haben, ist unsicher. Wohl ist zu vermuten, daß die düstere Magie dieser ekstatischen Zauberpriester, in dieser Schrift Magyaren genannt, nicht ganz ohne Auswirkung auf die einheimische Bevölkerung geblieben ist.

<nowiki/>* * *

Wenden wir uns nun der Frage zu, ob und wie weit in dem von späteten Zutaten gereinigten Text ein Wahrheitskern enthalten bleibt, so können wir sagen, daß der Inhalt der ganzen Erzählung nirgends gegen bekannte historische Tatsachen verstößt: anderseits ist aber von der damaligen Geschichte Nordwest-Europas sehr wenig mit Sicherheit bekannt.

[50] Die Notwendigkeit einer Stärkung der Königsmacht in Friesland war bereits in der Hunnenzeit offensichtlich geworden. Der Adel, der sich einer Änderung der bestehenden Verhältnisse widersetzte, war infolge seiner inneren Zerwürfnisse nicht mehr imstande, eine starke und zielsichere Leitung zu geben. Das zeitweise Fehlen einer Volksmutter vergrößerte die Anarchie, und so verlor das Land auf kurze Zeit seine heiß geliebte Freiheit. So ist es nicht verwunderlich, daß nach Zerfall der Fremdherrschaft es einem tatkräftigen und rücksichtslosen Mann wie Askar, der sich auf die Masse des Volkes stützte, gelang, Ordnung zu schaffen, und das Wahlkönigtum in eine erbliche Monarchie umzuwandeln.

Die Einmischung König Askars in den schottischen Bürgerkrieg kann uns ebensowenig befremden, wie auch die folgenden Raubzüge. Britannien war den Friesen zweifellos wohl bekannt, an seiner Eroberung und Kolonisation durch die Angeln und Sachsen waren sie mitbeteiligt gewesen, und sächsische Seeräuber hatten schon in einer früheren Zeit die Küsten des Ärmelkanals und der Nordsee beunruhigt. — Ganz neu ist hier aber die Erwähnung der Druiden unter dem Namen Golen (=Gallier), die hier als eine aus Phönizien herkömmliche Priesterschaft beschrieben werden.

Lassen wir das schwierige Problem ihrer Herkunft und Verbreitung vorerst beiseite, dann können wir den Handschriften entnehmen, daß diese Priesterhierarchie nach der Eroberung de Insel Anglesea (''Mona'') durch den römischen Feldhern Agricola<ref>Vergl. Tacitus: „Agricola” 18 und „Annalen” XV. 29.</ref> im Jahre 77 nach d. Ztw. ihren Hauptsitz in das unzugängliche schottische Bergland verlegt hatte. Dort machte König Askar ihrer Herrschaft ein Ende.

In der Folgezeit scheint Askar, nachdem er durch Anwerbung einer schottischen Leibwache seine Stellung abgesichert hatte, danach gestrebt zu haben, durch Erwerbung der Freundschaft der Jüten, Dänen und Sachsen den alten Ingwäonenbund zu erneuern. Als Endziel mag ihm hierbei die Vertreibung der noch in Deutschland verbliebenen Finnen und Magyaren vor Augen gestanden haben. Aber noch während der Rundreise Reintjas ändert er seine Absicht und wendet sich gegen den Süden.

Auf welches Jahr ist nun aber der mislungene Angriff auf die Golen, worunter hier wohl die unter der Herrschaft des Syagrius (477-486) verbliebenen Gallo-Romanen zu verstehen sind, anzusetzen?

Im Jahre 486 bereitete der Frankenkönig Chlodwig (481-511) durch seinen Sieg bei Soissons der Herrschaft des Syagrius ein Ende. [51] Da Askar bei seinem misglückten Vorstoß über die Schelde von den Golen gefangengenommen und nachher von ihnen ausgetauscht wurde, muß dieses Ereignis bereits früher stattgefunden haben, denn Macht und Reich der Golen waren durch die Schlacht bei Soissons völlig vernichtet. Es bleibt die kurze Zeit der Herrschaft des Syagrius vor 486, als Chlodwig, der Frankenkönig, 481 erst 15 jährig, als ein unbedeutender Gaukönig in Doornik (Tournai) den Thron seiner salischen Vorfahren bestieg. — In diesen Jahren ist das Zustandekommen eines Bündnisses germanischer Gaufürsten der Franken, Sachsen und vielleicht auch der Alamannen unter Führung Askars und seines Neffen Alrik durchaus denkbar.

Wenn erzählt wird, das Unternehmen sei durch die Weigerung des Königs der Franken, beim Ubergang über den Rhein sich dem Oberfehl Alriks zu unterstellen, mißlungen, so ist hier vermutlich an ''einen'' der fränkischen Gaukönige zu denken, und zweifellos werden die Franken dieses ruhmlos verlaufene Unternehmen später nach Möglichkeit verdunkelt haben.

Es bleibt dann noch die Frage, welche Gebiete im Süden der Schelde Askar von den Golen zurückerobern wollte.

Wahrscheinlich ist hierbei an den von Sachsen bewohnten flandrischen Küstenstreifen zu denken, der in früherer Zeit — vor 409 — zum Ingwäonen-Bund gehört haben dürfte. (Verg. das Ende der Schluszbetrachtung).

Wie dem auch sei, an innerer Logik läßt auch die Geschichte König Askars nichts zu wünschen übrig. Daß sie keine Erfindung aus der Zeit der Enzyklopädisten sein kann, erhellt aus ihrem Inhalt. Hätte ein Gelehrter aus der zweiten Hälfte des 18. Jahrhunderts diese Geschichte erfunden, so würde er bestimmt, statt eines Königs der — sich stützend auf das niedere Volk — den Adel erniedrigte und tyrannisierte, einen Monarchen gezeichnet haben, der — im Bündnis mit dem Adel — das Volk unterdrückte und aussog. Denn so war es im damaligen Frankreich, wenigstens nach der Ansicht dieser Autoren. Und ebensowenig hätte ein damaliger Gelehrter in der Geschichte von Adela den Zerfall und das Versagen einer Demokratie — für ihn die einzig richtige und legale Staatsform — gegenüber einer ausländischen und autokratischen Gewaltherrschaft zugeben wollen.

===Kapitel IV — ''Kultur und Seefahrt der Atlanter''===

===Kapitel V — ''Altlant und sein Untergang''===

===Kapitel VI — ''Die ältesten Berichte (1193-650 vor d. Ztr.)''===

===Kapitel VII — ''Die Geschichten von Kälta, Minerva und Jon''===

===Kapitel VIII — ''Die Geertmänner''===

===Schlußbetrachtung===

===Anmerkungen und verweisungen===

===Beilage I===

===Beilage II===

===Noten===
<references />
[[Category:Sources_German]]

Frans J. Los

2026-07-23T18:17:17Z

Jan:

[[File:FransLos.jpg|thumb|in publicatie 1968]]
Frans Johannes Los (Alkmaar 1898 - 1974 [https://www.online-begraafplaatsen.nl/graf/409248/624070/Frans-Johannes-Los-1898-1974 begraven] Oostburg, West-Zeeuws-Vlaanderen); zoon van Frans Johannes Los (predikant) en Annechien Hovinga (geb. te Oostwold, Groningen); geh. 2-8-1933 Asd [dan zijnde leraar bij het middelbaar onderwijs] Hermina de Boer (1895-1985, onderwijzeres);

Hij was doctor in de sociale geografie te Amsterdam; doctor in de filologie te Leipzig.

'''Publicaties'''
* [https://archive.org/details/KarelDeFrankDeGrooteFransLos1940 Karel de Frank — de Groote?] De Franken en de kerstening; uitg. Volk en Bodem, Amsterdam 1940 / Engelse vertaling: The Franks — A Critical Study in Christianisation and Imperialism; Historical Review Press/ The Northern League, 1968.
* De Germanen — Amsterdam 1941.
* [https://archive.org/details/1972-los-fj Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle]. Oostburg [1972] (Kalma S 45)
* [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1973Los_OLBgeschiedbron/ Het Oera Linda boek een geschiedbron? Oud stadwapen van Staveren. Een verweerschrift.] [Amsterdam, 1973] (Kalma S 54)
* Hypothèse. L'affaire des manuscrits “Oera Linda”. [Paris 1973]. (Kalma S 55)
* [https://archive.org/details/EchtheidDerOeraLindaBerichtenDeFransLos2006/mode/2up De echtheid der Oera Linda-berichten]. Posthuum gepubliceerd artikel in: ''Teksten, kommentaren en studies (TeKoS)''; 9e jrg., afl. 49 (Dec. 1987), 40-55. (Kalma S 88) Met enkele nieuwe, geografische argumenten en een foto van auteur. [betere kopie van artikel is wenselijk]

[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^L^}}

Frans J. Los

2026-07-23T08:11:32Z

Jan: afb. en bron 1940 / meer volgt

[[File:FransLos.jpg|thumb|in publicatie 1968]]
Frans Johannes Los (Alkmaar 1898 - 1974 [https://www.online-begraafplaatsen.nl/graf/409248/624070/Frans-Johannes-Los-1898-1974 begraven] Oostburg, West-Zeeuws-Vlaanderen); zoon van Frans Johannes Los (predikant) en Annechien Hovinga (geb. te Oostwold, Groningen); geh. 2-8-1933 Asd [dan zijnde leraar bij het middelbaar onderwijs] Hermina de Boer (1895-1985, onderwijzeres);

Hij was doctor in de sociale geografie te Amsterdam; doctor in de filologie te Leipzig.

'''Publicaties'''
* [https://archive.org/details/KarelDeFrankDeGrooteFransLos1940 Karel de Frank — de Groote?] De Franken en de kerstening; uitg. Volk en Bodem, Amsterdam 1940 / Engelse vertaling: The Franks — A Critical Study in Christianisation and Imperialism; Historical Review Press/ The Northern League, 1968.
* [meer volgt]
* [https://archive.org/details/1972-los-fj Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle]. Oostburg [1972] (Kalma S 45)
* [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1973Los_OLBgeschiedbron/ Het Oera Linda boek een geschiedbron? Oud stadwapen van Staveren. Een verweerschrift.] [Amsterdam, 1973] (Kalma S 54)
* Hypothèse. L'affaire des manuscrits “Oera Linda”. [Paris 1973]. (Kalma S 55)
* [https://archive.org/details/EchtheidDerOeraLindaBerichtenDeFransLos2006/mode/2up De echtheid der Oera Linda-berichten]. Posthuum gepubliceerd artikel in: ''Teksten, kommentaren en studies (TeKoS)''; 9e jrg., afl. 49 (Dec. 1987), 40-55. (Kalma S 88) Met enkele nieuwe, geografische argumenten en een foto van auteur. [betere kopie van artikel is wenselijk]

[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^L^}}

File:FransLos.jpg

2026-07-23T08:10:39Z

Jan:

Frans Los in "The Franks — A Critical Study in Christianisation and Imperialism" 1968

Bibliografie Oera Linda

2026-07-22T13:41:51Z

Jan: link

==Aangevulde Bibliografie Oera Linda (vanaf 1872)==

Verbeterde en aangevulde lijst van [[Jacob Kalma]] uit 1956 ([https://archive.org/details/1956-kalma-bibliografie-betreffende-thet-oera-linda-bok PDF] / [https://www.yumpu.com/nl/document/read/20022752/deze-tekst-is-ook-te-downloaden-als-pdf-bestand-oera-linda-boek OCR versie Tresoar 2005]) en aanvullingen [[Nico Luitse]] (tot 31-5-1989, gemarkeerd met '''S'''), met onderaan een lijst uitzendingen op radio en televisie.

[Aanvullingen deels gemarkeerd ‘→’; een geheel nieuwe selectie en codering volgt.]

Afkortingen:
* ''AHb = Algemeen Handelsblad''
* ''HC'' = [https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/HC ''Heldersche Courant'']
* ''HNC'' = ''Heldersche en Nieuwedieper Courant''
* ''LC'' = [https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=&page=1&sortfield=date&cql%5B%5D=(date+_gte_+%2201-01-1870%22)&cql%5B%5D=(date+_lte_+%2231-12-2024%22)&cql%5B%5D=ppn+any+(852115210+OR+832989185+OR+424119862+OR+865061483)&coll=dddtitel ''Leeuwarder Courant''] — op Delpher van 1750 tot 1942 (ontbrekend: 1-1 en 5-10-1876) en 1947 tot 1995 / voor missende jaren zie [https://www.dekrantvantoen.nl/srch/query.do?v2=true&q=oera%20linda%20pubcode:%20LC dekrantvantoen.nl].
* ''NvdD = Het nieuws van den dag''
* ''Spect.'' = ''De Nederlandsche Spectator'' (nog niet op internet)
* Ct. = Courant
----

=== 1871 ===
zie '''''[[:Category:Logboek Oera Linda|Logboek Oera Linda]]''''' (in aanvangsfase): '''[[1871 Overzicht bronnen|1871 Het jaar van bekendwording]]'''

=== 1872 ===
→ (was '''JJK 28''') Boekaankondiging Thet Oera Linda Bok — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586219:mpeg21:a0115 ''LC'' 12-1-1872] (zie ook [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586219:mpeg21:a0069 advertentie bl. 8]).

→ (was '''JJK 27''') Ottema, J.G. — Thet Oera Linda Bok (eerste uitgave, met als inleiding bewerkte versie van JJK 1) — [https://archive.org/details/1872-ottema-thet-oera-linda-bok/page/n1/mode/2up Leeuwarden, H. Kuipers (okt.) 1872, XXX, 253 bl. 8°].

→ Adv. Heden komt van de pers [nl. 28] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586333:mpeg21:a0042 ''LC'' 4-10-1872] bl. 8/4.

'''JJK 29-30''' Spotprent “Twee hersenschimmen” en [30] Brouwer, P.A.S. van Limburg — Eene teleurstelling (bespreking Ottema: Thet OLB) in [[1872 Spectator|''Spect.'' 12-10-1872]], bl. 322-323.

'''JJK 31''' Boekbeoordeeling: Thet Oera Linda Bok (Uittreksel uit een brief) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586339:mpeg21:a0090 ''LC'' 18-10-1872].<blockquote>Het is dus een wonderboek, dat, hoe men 't ook beschouwe, prijze of betwijfele, altijd raadselachtig blijft, doch omtrent welks afkomst de eerlijkheid van den bezitter, die het voor geen geld verkoopen wil, ons borg staat.</blockquote>'''JJK 32-34''' divers [[1872 Spectator|[32] ''Spect.'' 19-10-1872]], bl. 335 en [[1872 Spectator|[34] 16-11]], bl. 367; [33] ''Uilenspiegel'' 26-10-1872.

'''JJK 35''' Koolman, J. ten Doornkaat — Fragment van een brief uit Norden d.d. 30-10-1872 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586356:mpeg21:a0043 ''LC'' 26-11-1872].

=== 1873 ===
→ Ottema, Dr. J.G. — Verslag omtrent een overoud handschrift bij het Friesch Genootschap [wijkt af van versies in uitgaven ''Thet Oera Linda Bok'' 1872 en 1876] — [https://archive.org/details/dvf-1873-12-met-verslag-ottema-223-243 ''De Vrije Fries 12'' (1873) 223-242].

'''JJK 36''' Ottema, J.G. — Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok — Leeuwarden, [https://www.google.nl/books/edition/Geschiedkundige_aanteekeningen_en_opheld/1xq6fRlLGrwC uitg. Kuipers, 39 bl.] [eerste advertentie “heden is van de pers gekomen” [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586516:mpeg21:a0021 ''LC'' 5-12-1873]; aangevulde versie: JJK 189].

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 36a]]''' Ottema, J.G. — Germanen [als “toegift” in JJK 36 en 189] — 5 bl.

'''JJK 37''' Koolman, J. ten Doornkaat — Open brief aan den Heer dr J.G. Ottema (enz.; get. Norden, Jan. 1873) — Norden, D. Soltau 1873, [https://books.google.nl/books?id=rHtWAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage 14 bl. 8º].

'''JJK 38''' Aankondiging 3e afl. ''Friesche Oudheden'' waarin afb. OL — ''Spect.'' 8-2-1873, bl. 42.

'''JJK 39''' Schriftliche Urkunden über die Pfahlbauten? — ''Archiv für Anthropologie VI'', 1873, bl. 319 [afschrift ir J.B. Vries].

'''[[1873 Kritiek der Friesche Geschiedschrijving|JJK 40]]''' ([https://books.google.nl/books/about/Kritiek_der_friesche_Geschiedschrijving.html?id=SnpKAAAAYAAJ orig.]) Zeeburgh, J. Bolhuis van — Kritiek der Friesche Geschiedschrijving — Den Haag, M. Nijhof, (Mei) 1873 [in ongepagineerd voorwoord 4 regels over OL].

'''JJK 42''' Flanor (C. Vosmaer) — Kritiek op de voorlezing van dr A.T. Reitsma voor het Fries Genootschap — ''Spect.'' 20-9-1873, bl. 302.

→ '''[[1873 Reitsma lezingen|JJK 42a]]''' Thet Oera Linda Bok (verslag OL voordracht Reitsma op verg. Fr. Gen. d.d. 27-8) —en [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1873-08-31/edition/0/page/3 ''HNC'' 31-8-1873] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586475:mpeg21:a0033 ''LC'' 31-8-1873] en kort in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010060795:mpeg21:a0004 ''NvdD'' 4-9-1873].

'''JJK 43''' H.F., v. — Das friesische Adela-Buch — ''Beilage zur Allg. Zeitung'' 19-10-1873.

'''JJK 44''' Verslag van de lezing van dr A.T. Reitsma voor het Fries Genootschap — ''Prov. Friesche Ct.'' 20-10-1873.

'''[[1873 Reitsma lezingen|JJK 45]]''' De geschiedkundige waarde van het Oera Linda Boek (verslag 2de lezing Reitsma voor Fr. Genootschap d.d. 16 okt.) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1873-10-24/edition/0/page/3 ''HNC'' 24-10-1873] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586499:mpeg21:p006 ''LC'' 26-10-1873].

'''JJK 46''' Thet Oera Linda Bok. Verslag lezingen Reitsma 27-8 en 16-10-1873 [door J. Dirks] — ''De Noordstar'' 9-11-1873.

=== 1874 ===
'''JJK 47''' Bespr. van “Thet Oera Linda Bok” — ''Göttingische gelehrte Anzeigen'' 28-1-1874, Stück 4.

'''JJK 48''' ''Thet Oera Linda Bok'' en ''Geschiedk. aanteekeningen en ophelderingen'' in boekcatalogus, met toelichting — A catalogue of choice, rare and curious books … selected from the stock of Trübner & Co., London, Apr. 1874, bl. 60.

'''JJK 49''' [wrs. Dyserinck, J. (volgens [[Brieven L.F. Over de Linden|L.F.o.L in brief 6-5-1874]]] — Over voorstel Leemans , afd. Letterk. KAW onderz. OL — ''NRC'' 17-4-1874, 17 Apr.; ''Spect.'' 18-4-1874; ''Prov. Friesche Ct.'' 18-4-1874; [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-04-19/edition/0/page/1 ''HNC'' 19-4-1874].

→ kort bericht over open brief LFoL - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-06/edition/0/page/2 ''HNC'' 6-5-1874].

→ kort bericht over Ottema’s Koninklijke Akademie [51] - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-10/edition/0/page/2 ''HNC'' 10-5-1874].

'''JJK 50''' Over de Linden, L.F. — Open Brief van L.F. over de Linden, aan de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (enz.) — Leeuwarden, H. Kuipers, [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1874Ottema_De_Koninklijke_Akademie_en_het_Oera_Lind/page/22/mode/2up 1874, (4) bl. 8° (Get. 20-4-1874)] [Ook afgedrukt op bl. 23-26 van [[1874 Ottema Kon. Akad.|JJK 51]]]

'''[[1874 Ottema Kon. Akad.|JJK 51]]''' Ottema, J.G. — De Koninklijke Akademie en het O.L.B. — Leeuwarden, H. Kuipers, 1874, 26 bl. 8° (get. 1-5-1874).

('''JJK 52-53''' berichten in ''Uilenspiegel'', 9 en 23-5-1874, bl. 48 resp. 55.)

→ kort bericht: brief LFoL behandeld in verg. KAW - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-22/edition/0/page/1 ''HNC'' 22-5-1874].

'''JJK 54''' Het antwoord van de Kon. Akademie, afd. Letterkunde aan L.F. Over de Linden — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586590:mpeg21:p002 ''LC'' 26-5-1874], bl. 2 kol. 2.

('''JJK 55-56''' berichten in ''Spect.'' 30-5 en 13-6-1874, bl.? resp. 199.)

'''JJK 57''' Verslag van de lezing van G. Colmjon voor het Frysk Selskip — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586600:mpeg21:p002 ''LC'' 19-6-1874] bl.2 kol. 1-2.

'''JJK 58''' (Vitringa, A.J.) — Serie “Thet Oera Linda bok” — ''Deventer Ct.'' 19 en 26-6; 3, 17, 24 en 31-7; 7, 14, 21 en 28-8; 4 en 11-9-1874 [gezamenlijk uitgegeven in JJK 60]

'''JJK 59''' Bericht van het bezoek der Duitse prinsen Ernst en Frits Van Saksen-Meiningen met hun begeleiders aan de heer C. Over de Linden — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-08-09/edition/0/page/1 ''HNC'' 9-8-1874].

→ (kort:) eerste wintervoordracht societeit Mars: ''Het Oera Linda Boek'' [d.d. 14-10 in ''Musis Sacrum''] — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-09/edition/0/page/1 ''HNC'' 9-10-1874] met adv. [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-11/edition/0/page/4 11-10] [na lezing “bezigtiging van het veelbesproken Handschrift”].

→ verslag voordracht Mars door T. Mooy (in aanwezigheid LFOdL) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-16/edition/0/page/2 ''HNC'' 16-8-1874].

'''JJK 60''' Vitringa, A.J. — Naar aanleiding van Thet Oera Linda Bok; Historische schetsen met enige in- en uitvallen — [https://archive.org/details/1874-vitringa-naar-aanleiding-van Deventer, uitg. J. de Lange (1874), (8) 152 bl. 8°] [NB oudst gevonden bericht hierover in [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1875-02-24/edition/0/page/1 ''HC'' 24-2-1875] dus mogelijk pas feb. 1875 uitgegeven].

=== 1875 ===
→ (kort:) “dezer dagen verschenen” (!) Naar aanleiding van ... [60] — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 23-4-1875] [zie ook adv. op [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/4 bl. 4 kol. 3]].

'''JJK 61''' Otto, H. — Historische Skizzen auf Grundlage von Thet Oera Linda Bok; mit etlichen Ein- und Ausfällen — autorisierte und vom Verfasser revidierte Ausgabe (vertaling van JJK 60) — [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1875Vitringa_HistorischeSkizzenAufGrundlageOLB/page/n3/mode/2up Norden, uitg. Braams, 1875, VIII, 154 (2) bl.]

[[1875 Navorscher|'''JJK 62''']] Leendertsz, P.Wz. — Oera Linda Bok — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 108.

'''[[1875 Navorscher|JJK 63]]''' [Kuipers, H.] — Oera Linda Bok. Den heer redacteur van den Navorscher (met antwoord) — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 284-286.

'''[[1875 Losse Gedachten|JJK 64]]''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Bartholomeus_Sloet_tot_Oldhuis Sloet tot Oldhuis, B.W.A.E.] — I. Losse gedachten over het Oera Linda boek, II De verwoede monnikken en de Academie van Wetenschappen — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586740:mpeg21:a0045 ''LC'' 16-5-1875]. [Onder het art. staat: wordt vervolgd, maar volgens een hs. aant. van mr J. Dirks is dit vervolg niet verschenen. Hij noemt ook de naam van de schrijver.]

→ heren W. Robertson Sandbach en Hora Siccama bezochten LFOdL en bezichtigden HS, Engelse vert. in de maak — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-06-16/edition/0/page/1 ''HNC'' 16-6-1875]

'''[[1875 Friesche Oudheden: OL|JJK 65]]''' [Eekhoff, W.] — Friesche oudheden. Afbeeldingen van merkwaardige voorwerpen van wetenschap en kunst, gevonden in de archieven, kerken kasteelen, terpen enz. van Friesland. — [https://www.google.nl/books/edition/Friesche_oudheden/OO45PwXBFgEC Leeuwarden H. Kuipers, (Juli) 1875]. [Plaat 23 geeft een ''(NB! moderne handgemaakte kopie van een)'' bladzijde uit het O.L.B. Toelichting op bl. 48-50 ([[1875 Frisian Antiquities|Engelse vertaling]]).]

→ ingez. Brief J.F. Berk (alias GUFO, gedat. 9-7) aan hr. Visser over bijzonder onderwijs, met verwijzingen naar inh. OL — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 14-7-1875].

('''JJK 66-67''' berichten in ''Spect.'' 19-6 en 17-7, bl. 193-194 resp. 226-228 van [[Jan B. van Zeeburg|J. v. Zeeburg]]; en 31-7-1875 bl. 241.)

'''[[1875 Navorscher|JJK 68]]''' Churl, John — Oera Linda Bok (gedat. 31-7-1875) — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 392-393.

'''JJK 69''' Van den oorsprong der Friezen en hunne verhuizing naar Noord-Europa, Sylter sage [indirect mbt OL: Alexander, Friso, scheepsgeest ''Uald'' in [https://www.google.nl/books/edition/Sagen_und_erz%C3%A4hlungen_der_Sylter_Friese/MpoVAAAAYAAJ Sagen und Erzählungen der Sylter Friesen] door C.P. Hansen, 1875] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586778:mpeg21:a0041 ''LC'' 15-8-1875].

('''JJK 70''' congresblad Taal- en Letterkunde Maastricht o.a. over bijdrage Vinkers en Uitterdijk — 24-8-1875)

'''JJK 71''' Vloten, J. van -Verslag 14de Ned. Taal- en Letterk. congres te Maastricht — ''Nederl. Kunstbode'' 25-8-1875, bl. 127.

'''JJK 72''' Jaarverslag Fr. Genootschap ’74-’75, 2-9-1875 incl. mededelingen Suringar, Ottema en Dirks op bl. 263-265.

('''JJK 73-74''' berichten in ''Spect.'' 23-10 en 27-11-1875, bl.? resp. 383.)

[[1875 Navorscher|'''JJK 75''']] Leendertsz, P.Wz. — Het Oera Linda Bok — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 585-610.

=== 1876 ===
'''JJK 76''' Sandbach, William R. — The Oera Linda Book etc. — London, Trübner & Co, 1876, 7 + 25 + 253 bl. 8°.

→ kort ber. over ''dezer dagen'' verschenen Sandbach vertaling — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-01-21/edition/0/page/1 ''HNC'' 21-1-1876].

→ bericht mbt [75] en verkl. Berk, Uurbanus, Leijer en Mooij — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-03-12/edition/0/page/1 ''HNC'' 12-3-1876].

'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 77]]''' (anon. mog. PWL) Het Oera Linda Bôk — ''Navorscher 26'', 1876, bl. 185.

'''JJK 78''' Over de ouderdom van het O.L.B. (Verklaring, dat het hs reeds tussen 1848-1850 bekend was) — ''HNC'' 21-3-1876, (en 12-3?); ''Prov. Friesche Ct.'' 18-3-1876; [https://dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-18760321-6017&vw=org ''LC'' 21-3-1876] [d.i. kopie ''Held.Ct.'']. [niet op [https://www.delpher.nl/ Delpher] resp. [https://kranten.archiefalkmaar.nl/ kranten.archiefalkmaar.nl]]

'''JJK 79''' Ottema, J.G. — bewijst dat Piet Paaltjens niet de schrijver is van het O.L.B. en dat het hs. reeds tussen 1848 en ‘50 gezien is (Vergadering Fries Genootschap). — ''LC'' 19-3-1876 [op Delpher geen LC tussen 1-1 en 5-10-1876; niet gevonden op dkvt].

('''JJK 80''' Het schaakspel in het Friesch (met opm. Dr. A. v/d Linde over OL) — [https://dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-18760416-5005&vw=org ''LC'' 16-4-1876].)

'''JJK 81''' Beoordeling van Sandbachs engelse OL-uitgave in Pall-Mall-Gazette van 4-4-1876 [[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/search/results/1876-04-04?NewspaperTitle=Pall%2BMall%2BGazette&IssueId=BL%2F0000098%2F18760404%2F&County=London%2C%20England deze editie achter paywall]] — ''Spect.'' 22-4-1876, bl. 129.

'''JJK 82''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Joseph_Alberdingk_Thijm Alberdingk Thijm, J.A.] — Sivaartsburg herrezen [Met opmerking over O.L.B.] – ''Ned. Kunstbode'' 25-4-1876, bl. 57.

'''[[1876 The Academy|JJK 83]]''' The Oera Linda Book — ''The Academy'' 29-4-1876, bl. 405-406.

'''JJK 84''' Vinckers, J.B. — De onechtheid van het Oera Linda-Bôk, aangetoond uit de wartaal waarin het is geschreven — [https://books.google.nl/books?id=wHpKAAAAYAAJ&pg=PA1#v=onepage&q uitg. Erven F. Bohn, Haarlem — 64 bl.] ([https://www.yumpu.com/nl/document/read/20097558/deze-tekst-is-ook-te-downloaden-als-pdf-bestand-oera-linda-boek OCR Tresoar 2005]).

'''JJK 85''' Over de Linden, L.F. — Adv. gericht aan Alberdingk Thijm — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010062525:mpeg21:a0030 ''NvdD'' 1-5-1876].

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 86]]''' Het Oera Linda Bok [over JJK 85] — ''Euphonia I'', 20-5-1876, bl. 5.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 87]]''' [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=beer004 Beer, T.H. de] — Een nieuwe Macpherson — ''Euphonia I'', 27-5-1876, bl. 2-3.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 88]]''' Over de Linden, L.F. — Aan de Redactie van het weekblad 'Euphonia' [get. Helder, 21-5-1876] — ''Euphonia I'', 27-5-1876, bl. 5.

'''[[1876 Ottema Dev. Crt.|JJK 89]]''' Ottema, J.G. — De Deventer Courant en Het Oera Linda Boek — [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1876Ottema_DeDeventerCourantEnHetOLB/mode/2up uitg. Kuipers, 31] bl.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 90]]''' Dekker, D. — Wat ik van de man weet, die het 'Oera Linda Bok' uit het stof te voorschijn bracht [get. Helder, Mei 1876] — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 2-3.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 91]]''' Over de Linden, L.F. — Aan Red. Euphonia [get. Helder, 28-5-1876] ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 92]]''' Berk, J.F. — Aan Red. Euphonia. Brief aan T.H. de Beer [get. Helder, 28-5-1876] — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 92a]]''' Red. commentaar — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

('''JJK 93-94''' berichten mbt Vinkers’ Wartaal — ''AHb'' 6-6 en ''Friesche Ct.'' 8-6.)

'''JJK 95''' Wat de letters Oera Linda Bok eigenlijk betekenen [n.l. '''O'''m '''E'''enige '''R'''ectoren '''A'''an '''L'''atijnsche scholen '''I'''n '''N'''ederland, '''D'''ie '''A'''nti-quiteiten '''B'''eoefenen, '''O'''p te '''K'''wikken] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010972891:mpeg21:a0013 ''AHb'' 8-6-1876].

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 96]]''' Afschrift corresp. T.H. de Beer en L.F. Over de Linden — ''Euphonia I'', 20-6-1876, bl. 5-6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 97]]''' Berk, J.F. — Aan Red. Euphonia [get. Helder, 4-6-1876]. — ''Euphonia I'', 10-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 98]]''' Beer, T.H de — Aan Red. Euphonia en heren Berk en Over de Linden [met red. commentaar [[1876-1877 Euphonia|JJK 98a]]] — ''Euphonia I'', 10-6-1876, bl. 6.

('''JJK 99-100''' berichten in ''Friesche Ct.'' en ''Prov. Friesche Ct.'' 12 resp. 14-6-1876.)

'''→ JJK 99a''' bericht (Dr. van Vloten) over verdenkingen C.M. Kan en Haverschmidt — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000089867:mpeg21:a0031 ''Arnhemsche Ct.'' 12-6-1876].

'''JJK 101''' Jansen, J.F. — De litteraire kwestie van de dag [get. Harlingen 12-6-1876] — ''Friesche Ct.'' 15-6-1876.

('''JJK 102''' bericht in ''Oostergo'' 17-6-1876: verw. naar bericht in ''Arnh. Ct.'' mbt Haverschmidt.)

'''[[1876 The Academy|JJK 103]]''' Andrieu, Jules — The origin of the ‘Oera Linda book’ — ''The Academy'' 17-6-1876, bl. 586-587.

('''JJK 104-106''' berichten 21 en 22-6-1876 in ''Prov. Friesche Ct.'' [Haverschmidt verklaring], ''AHb'' [kopie uit ''Arnh.Ct.''] en ''Het Vaderland'' [T. de Beer over J. Andrieu])

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 107]]''' Beer, T.H. de — Een brief van [https://fr.wikipedia.org/wiki/Jules_Andrieu Jules Andrieux] (!) over het Oera Linda bôk [JJK 103] — ''Euphonia I'', 24-6-1876, bl. 6.

('''JJK 108-109''' berichten ''Fr. Volksbl.'' [gericht aan Vinckers] en ''Deventer Ct.'' [bespr. Ottema’s ''De Deventer Courant''] d.d. 25-6 resp. 30-6-1876.)

'''JJK 110''' Ottema, J.G. — ... bewijst opnieuw de echtheid van het hs. — ''Nws- en Adv. blad v. Tietjerksteradeel'' 1-7-1876.

'''JJK 111''' Het Oera Linda Bôk en het Friesche Volksblad — ''Friesche Ct.'' 6-7-1876.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 112]]''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Henri_Ernest_Moltzer Moltzer, H.E.] — Iets voortreffelijks (over Vinckers’ ''Wartaal'') [JJK 84] — ''Euphonia I'', 15-7-1876, bl. 2.

('''JJK 113-114''' berichten ''Fr. Volksblad'' en ''Prov. Friesche Ct.'' d.d. 23 resp. 26-7-1876.)

'''[[1876 Cornhill Magazine|JJK 115]]''' The Oera Linda Book — ''The Cornhill Magazine'' — Aug. 1876, bl. 181-192.

('''JJK 116-117''' berichten ''Het Vaderland'' 3 en 7-8-1876; en ''Spect.'' 5-8-1876, bl. 254-255 [Muller en van Gelder over papier].)

'''JJK 118''' Bespr. van de artikelen in ''The Cornhill Magazine'' [<nowiki/>[[1876 Cornhill Magazine|JJK 115]]] en ''The Academy'' [<nowiki/>[[1876 The Academy|JJK 103]]], overgenomen uit de ''Zwolsche Ct.'' — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010972952:mpeg21:p002 ''AHb'' 8-8-1876] [identiek aan [[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 123]]].

'''JJK 119''' De quaestie van het veelbesproken O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010062616:mpeg21:a0006 ''NvdD'' 8-8-1876] [kort bericht mbt papier].

'''JJK 120''' Adviezen in eene duistere zaak — [https://hdl.handle.net/21.12114/EAED41D50CAA4870B23C0B2EF314C6FC ''Enkhuizer Ct.'' 9-8-1876] [over oordeel papier Muller en van Gelder].

('''JJK 121-122''' berichten ''Friesche Ct.'' en ''Fr. Volksblad'', 10 resp. 13-8-1876.)

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 123]]''' kopie van JJK 118 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000087282:mpeg21:p005 ''Arnhemsche Ct.'' 14-8-1876].

('''JJK 124-126''' berichten in ''Magazin für die Literatur des Auslandes'' 19-8-1876; ''Friesche Ct.'' 7-9 resp. 14-9-1876 [verw. ''Gron. Ct.'' 7-9 resp. 13-9-1876, van en m.b.t. [[Eelco Verwijs|Verwijs]]].)

'''[[1876 Ottema Thet OLB|JJK 127]]''' Ottema, J.G. — Thet Oera Linda Bok. Tweede uitgave [licht herzien met nieuw voorwoord] — Leeuwarden, [https://archive.org/details/thetoeralindabo02ottegoog/page/n9/mode/2up H. Kuipers, (Oct.) 1876, XXXVIII, 253 bl. 8°] [adv. “Heden is van de pers gekomen” [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-10-11/edition/0/page/4 ''HNC'' 11-10-1876]].

('''JJK 128 en 131''' aank. 2e uitg. Ottema waarin antw. op zgn. papieronderzoek — ''Friesche Ct.'' 7-9 en ''Oostergo'' 21-10-1876.)

'''[[1876 Ottema Thet OLB|JJK 129]]''' Ottema, J.G. — Het handschrift van Thet Oera Linda Bok heeft al langen tijd vóór het jaar 1600 bestaan — ''Friesche Ct.(?)'' 5-10-1876; afgedrukt in 2de uitg. van ''Thet Oera Linda Bok'', bl. I-IV.

'''JJK 130''' — Ottema, J.G. — Leeuwarden, de Middelzee en het Oera Linda Boek, [https://books.google.nl/books?id=AYRnAAAAcAAJ&pg=PP3#v=onepage&q&f=false 7 bl. (okt.)]. [Staat ook in [[1878 Ottema A en O|JJK 189]], bl. 34-37 “Van den beginne af ... ter plaatse heeft bevonden.”]

('''JJK 131-133''' berichten ''Oostergo'' 21-10 [zie JJK 129] en ''NvdD'' 27-10-1876; boek N. Beets: ''Verscheidenheden meest op letterkundig gebied'', met op bl. 251-286 opstel 1872 ''Ossian of Macpherson?'')

=== 1877 ===
'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 134]]''' (anon., volgens JJK: Winkler) Het Oera Linda boek — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 17.

'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 135]]''' Het Oera Linda boek — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 17-18.

'''JJK 136''' v.Vl. [<nowiki/>[[Johannes van Vloten|Vloten, J. van]]] Bespr. van ''Thet Oera Linda bok'' (1872) — ''Hist. Zeitschrift von Sybel, N.F. II Bd., 1. Heft'', 1877, bl. 137-138.

'''JJK 137-138''' Schouten, G. — Verdachtmaking C. Over de Linden — ''Prov. Overijss. en Zwolsche Ct.'' 27-2-1877. (herhaald in ''Utrechtsch Prov. en Stedel. Dagbl.'' 28-2-1877 en in '''JJK 145''' ''Spect.'' 10-3-1877)

'''[[1876-1877_Navorscher|JJK 139]]''' — ’N voorloper van 't Oera Linda boek (Ch. de Grave: République des Champs Elysées ou monde ancien, Gent 1806) — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 115 en 116.

'''JJK 140''' Het stuk van Schouten in de ''Zwolsche Ct.'' met commentaar der redactie — ''Amsterdamsche Ct.'' 1-3-1877 Avond.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 141]]''' Overgenomen bericht uit ''Arnh. Ct.'' (''Wie heeft...?'' bevredigt niet) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102967:mpeg21:a0014 ''AHb'' 2-3-1877].

'''JJK 142''' Ingezonden stuk in gebroken Hollands uit Leipzig over OL (get. 22-2-1877) [met in bijvoegsel een brief waarvan Ottema vermoedde dat die door Vitringa was geschreven] — ''Deventer Ct.'' 2-3-1877.

'''[[1877 Vinckers - Wie heeft|JJK 143]]''' Vinckers, J.B. — Wie heeft het Oera-Linda-Boek geschreven? — [https://books.google.nl/books?id=mHJKAAAAYAAJ&pg=PA1#v=onepage&q& uitg. v. Hulst, Kampen — 80] bl.

'''JJK 144''' Bespr. van ''Wie heeft ...?'' — ''Friesche Ct.'' 8-3-1877.

'''JJK 145-146''' De schrijver van het O.L.B. — ''Spect.'' 10-3-1877, bl. 76-77 (o.a. kopie '''JJK 137''').

'''JJK 147''' De curieuze geschiedenis van het O.L.B. nadert haar einde [C. Over de Linden als schrijver genoemd] — ''NvdD'' 14-3-1877.

'''JJK 147a''' “De Spectator Verhaalt...” — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/VB/1877-03-16/edition/0/page/1 ''<nowiki/>'t Vliegend blaadje'' 16-3-1877] bl. 1-2.

'''JJK 148''' [identiek aan JJK 152] [Jansen, Gerrit] — Opmerkingen naar aanleiding van een artikel, voorkomende in ''’t N. v.d. Dag'' van 14-3, betreffende 't Oera Linda Bôk' (get. Nieuwediep, Mrt '77). — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/VB/1877-03-16/edition/0/page/1 ''<nowiki/>'t Vliegend blaadje'' 16-3-1877] bl. 2.

'''[[Brieven Verwijs|JJK 149]]''' Verwijs, Eelco — Nog het O.L.B. — ''Spect.'' 17-3-1877 bl. 86-87 [overgenomen in ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102985:mpeg21:a0050 AHb 20-3-1877]'' en '''JJK 151''' ''Onze Tolk; Letterk. Weekbl.'' 29-3-1877].

'''JJK 150''' Spot met de O.L.B.-kwestie — ''Uilenspiegel'' 17-3-1877.

'''JJK 151''' Verwijs vertelt in de Spectator over zijn verhouding tot OL [JJK 149] — ''Onze Tolk. Letterk. Weekbl. VIII'', 29-3-1877.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 152]]''' Jansen, Gerrit — Het Oera Linda Bôk (kritiek op ''Wie heeft...?'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102985:mpeg21:a0013 ''AHb'' 20-3-1877]. [Identiek aan '''JJK 148'''.]

'''JJK 153''' Over de Linden, L.F. — Aan de Redactie der Nieuwe Rotterd. Ct. (get. 19 Maart) — ''NRC'' 21-3-1877.<ref>Jaargangen 1870-1899 staan niet op Delpher, noch elders.</ref>

'''JJK 154''' Wie heeft het O.L.B. geschreven? (Uittreksel uit ''Wie heeft...?''). — ''NRC'' 21-3-1877.

('''JJK 155-156''' berichten ''Utrechtsch Prov. en Sted. Dbl.'' en ''Nieuwsbl. v/d Boekh.'' d.d. 21-3 resp. 23-3-1877, bl. 137-138.)

'''JJK 157''' Over de houding van C. Over de Linden (n.a.v. ''Wie heeft...?'') — ''NvdD'' 24-3-1877.

('''JJK 158: aangevuld''' Flonor over OL in rubriek ''Vlugmaren'' en bericht P. v. Gelder in ''Spect.'' 24-3-1877 bl. 90-91.)

'''JJK 159''' Amerikanische Archäologie (ook over het OL) — ''Sonntags-Beilage des Deutschen Correspondenten'' 24-3-1877.

'''JJK 160''' Aan de Redactie [get. 23-3-1877] — ''HNC'' 28-3-1877 [JJK 161 is wrs. overgenomen bericht].

('''JJK 161''' aank. antw. LFOdL op Vinkers in ''Utrechtsch Prov. en Sted. Dagbl.'' 28-3-1877.)

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 162]]''' — Ottema, J.G. — Wie heeft het O.L.B. geschreven? (Het is niet C. Over de Linden) — ''Friesche Ct. (?)'' 29-3-1877; afgedrukt in 2de uitg. van ''Geschiedk. aant.'' (1878), bl. 59-60.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 163]]''' Vitringa, A.J. — Bespr. van J. Beckering Vinckers; Wie heeft het O.L.B. geschreven? — ''Deventer Ct.'' 30-3-1877; Overgenomen in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586915:mpeg21:p006 '''''LC'' 8-4-1877'''].

('''JJK 164''' bericht in ''De Nieuwe Tijd'' (Lemmer) 31-3-1877.)

'''JJK 165''' Barnes, William — The Oera Linda Book — ''Macmillan’s Magazine'', April 1877, bl. 461-466.

'''[[1877 De schrijver is niet|JJK 166]]''' Jansen, Gerrit — De schrijver van Thet Oera-Linda-Bôk is niet Cornelis Over de Linden [get. Nieuwediep, April, 1877] — Nieuwediep, Berkhout & Co., [https://books.google.nl/books?id=Zw9Gd4iRky8C&printsec=frontcover#v=onepage (April) 1877, 36 bl. 8°].

'''JJK 167''' [Alberdingk Thijm, J.A. — met pseudoniem ‘Pauwels Forestier’] — Meêdeeling — ''Dietsche Warande'', april, bl. 114-116.

'''[[1877 Onthullingen Vosmaer|JJK 168]]''' [[Carel Vosmaer|Vosmaer, C.]] — Onthullingen over ’t Oera-Linda-boek (bespr. ''Wie heeft...?'' in twee delen) — ''Het Vaderland'', 5 en 11-4-1877 [overn. in ''LC'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586924:mpeg21:a0060 29-4] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586927:mpeg21:a0066 6-5-1877]].

'''JJK 169-170''' berichten in ''De Nieuwe Tijd'' [bespr. ''Wie heeft...?''] 7-4-1877; en ''Spect.'' [Winkler] 7-4-1877, bl. 108-119.

'''JJK 171''' Siderius, H. — Ingezonden (met brieven Verwijs 28-6-1867 en C. Over de Linden 24-6-1873) — ''Friesche Ct.'' 19-4-1877. [Hiernaar verwezen in '''JJK 173''' ''Fr. Volksbl.'' 22-4-1877; '''JJK 174''' ''Deventer Ct.'' 27-4-1877 (waarin ook dr. L.A. Buma als schrijver aangewezen) en '''JJK 179''' ''Oostergo'' 2-5-1877]

'''JJK 172''' Dekker. D. , — Over ''Wie heeft...?'' ['''JJK 143''']. — ''Euphonia II'', 21-4-1877, bl. 1-3.

'''JJK 173-176''' berichten: '''173''' ''Friesch Volksbl.'' [Siderius in ''Fr.Ct.''] 22-4-1877; '''174''' ''Deventer Ct.'' [Siderius, Buma] 27-4-1877; '''175''' ''Friesche Ct.'' [M.K. de Jong] 30-4-1877; '''176''' ''Friesche Ct.'' [L.A. Buma] 30-4-1877.

'''[[1877 Beweerd maar niet bewezen|JJK 177]]''' Over de Linden, L.F. — Beweerd maar niet bewezen [get. Helder, Mei 1877] — Lwrd. uitg. Kuipers, [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1877%20LFoverdeLinden_Beweerd/ (Mei) 1877, 48 bl. 8°].

'''JJK 178''' Aankondiging brochure van G. Jansen ('''JJK 166''') — ''HC'', 2-5-1877.

'''JJK 179-180''' berichten ''Oostergo'' [mbt Siderius] 2-5-1877 en ''Friesche Ct.'' [Buma] 5-5-1877.

'''JJK 181''' Onechtheid (kritiek op werk G. Jansen '''JJK 166''') – ''Spect.'' 5-5-1877, bl. 143.

'''JJK 182''' Winkler in ''Ostfriesisches Monatsblatt für prov. Interessen'', juni 1877 bl. 260-266.

'''JJK 183''' Berk, J.F. — De Pandschab-kolonie van het Oera Linda bôk (get. Den Helder, 1-7-1877) — [https://books.google.nl/books?id=6T9nAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage Zwolle, uitg. Dröse, 1877, 80 bl].

'''JJK 184''' ber. in ''Spect.'' 21-7-1877 bl. 230 / ''Prov. Overijss. en Zwolsche Ct.'' 30-8-1877: aank. JJK 183.

'''JJK 185''' [bijlage [[1878 Ottema A en O|A en O 1878]]] Ottema. J.G. — Bespr. van J.F. Berk: De Pandschabkolonie van het OLB — [https://aldfryas.blogspot.com/2020/02/ottemas-reply-to-de-panschab-kolonie.html ''Friesche Ct.'' 13-9-1877].

'''JJK 186''' Flanor (C. Vosmaer) — Over de brochure van J.F. Berk: De Pandschab-kolonie — ''Spect. 15-9-1877, bl. 295.''

('''JJK 187''' bespr. Thet OLB 1876 [JJK 127] in ''Die Grenz-boten'' 20-9-1877 bl. 518-519.)

'''→''' Het Oera-Linda-boek — [https://www.dbnl.org/tekst/_vla010187701_01/_vla010187701_01_0048.php ''De Vlaamsche School'' 1877 bl. 68].

=== 1878 ===
'''JJK 188a''' Adv.: Heden komt van de pers: Geschiedkundige aanteekeningen (...) ƒ —,90 (JJK 188b) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUTRA04:253128001:mpeg21:a00027 ''Utrechtsch prov. en sted. dbl.'' 1-1-1878].

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 188b]]''' (was 189) Ottema, J.G. — Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok. Tweede vermeerderde uitgave. — uitg. Kuipers, [https://books.google.nl/books?id=pNXXEN_oY1gC Leeuwarden, 63] bl.

'''[[1878-1879 Vinckers Einde en Eredoctoraat|JJK 189a]]''' (was 188) Vinckers, J.B. — ’t Einde der Historie en nog wat — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHCO01:000062482:mpeg21:a0031 ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 25-2-1878].

'''JJK 190''' Gallée, J.H. — Het Oera Linda Bôk 1872-1877 (get. Haarlem, Aug. '77; bespreking van de tot die tijde verschenen litteratuur) — [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001187801_01/_gid001187801_01_0001.php ''De Gids'' 1878 bl. 1-24].

=== 1879 ===
→ kort bericht mbt ovl. Ottema “die zich door zijne geschriften op geschied-, letter- en oudheidkundig gebied een goeden naam had verworven. In 1872 bewerkte hij eene vertaling van het bekende Oera Linda Bôk, welks echtheid hij herhaaldelijk zocht te verdedigen.” — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1879-03-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 23-3-1879] bl. 1 kol. 3; eerder een langer bericht in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010587254:mpeg21:a0003 ''LC'' 21-3-1879] “Kalmer zouden zijne laatste ambtelooze levensjaren zijn geweest, indien hem het mysterieuse, zooveel besproken handschrift van het ''Oera Lindebôk'' niet onder de oogen ware gekomen. De vertaling en uitgave deed hij in 1872 en sedert was hij de trouwe en warme verdediger van eene in veler oogen hopelooze zaak.”.

'''JJK 191''' Gosse, Edmund W. — Studies in the literature of northern Europe — London, C. Kegan Paul & Co. 1879, 375 bl. 8° [op bl. [https://archive.org/details/studiesinliterat00goss/page/312/mode/2up 313 -333 over OL]: [103] (door Jules Andrieu) met waardeloos nawoord van 2 bl.].

=== 1880-1881 ===
('''JJK 192-195''' vier berichten n.a.v. ovl. Verwijs [zonder expliciete verwijzing naar OL]: [https://www.google.com/books/edition/_/LhTnAAAAMAAJ ''Spect.'' 24-4 bl. 134-136 en 8-5-1880 bl. 150-151]; ''Levensberichten Mij der Ned. Letterkunde'', bl. 75-116.; ''Jaarb. K.A.W. 1881'' [door W.J.A. Jonckbloet] bl. 1-13.)

=== 1891 ===
'''JJK 195''' Iets uit OL — ''Friesche Volksalm. 1891'', bl. 186-187.

=== 1892 ===
→ Blok, P.J. — De aanbidders van het «Oera Linda Bok» hebben den strijd opgegeven — losse opm. in bijdr. “Studien over friesche toestanden in de middeleeuwen” — ''Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidk.'' [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#source=03_06&page=8&accessor=toc&view=imagePane 3e reeks 6e dl. bl. 3].

=== 1897 ===
'''JJK 196''' A. de Swart — Finis coronat opus (verdenking Verwijs) — ''De Tijdspiegel 1897'', nr. 4, bl. 463-464)
----

=== (1902) ===
('''JJK 198-199''' Recentie “Eene Drentsche Veenkolonie” (ook bekend als de mystificatie ''Clapper der Calkoens'') in ''Spect. 1902'', bl. 138-140; Een tweede “Oera Linda Boek” — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010596551:mpeg21:a0060 ''LC'' 3-12-1902].)

'''S 1''' Van Boeken en Menschen (Overgen. art. van Netscher in Telegraaf over Cl. der Calkoens) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010762534:mpeg21:a0029 ''Nieuwsblad van Friesland'' 20-12-1902].
----

=== 1903 ===
'''JJK 200''' Bezemer, F. — Letterkundig bedrog [over ''De Kronijk van Klaas Kolijn'', ''Het Oera Linda-Bok'' en ''De Clapper der Calkoens''] — [https://www.dbnl.org/tekst/_noo001190301_01/_noo001190301_01_0051.php ''Noord en Zuid'' jg. 26, 9-9-1903, bl. 403-411].

=== 1906 ===
('''JJK 201''' Kleikamp, S. — Brieven uit den Polder — ''Oprechte Haarlem. Ct.'' stadsed. 6-8-1906. [niet op Delpher])

'''JJK 202''' Hof, J.J. — Praetsjes yn en oer ’t Frysk. XLVI In nampraetsje (mede over OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010736076:mpeg21:a0105 ''Nieuwsblad v. Friesl.'' 8-9-1906].

=== 1907 ===
'''JJK 203''' Bezemer sr., P. — Nieuws uit oude boeken — Rotterdam, uitg. Boogaerdt, z.j. (1907), 304 bl. [Hierin op bl. 141-159 een hk. over Letterkundig bedrog ['''JJK 200'''] — Bespr. door Fr. Netscher in ''De Holl. Revue XV'', nr. 8, 25-8-1910, bl. 614-621 en in ''Tijdschrift voor Boek- en Bibliotheekwezen V'', [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2094004:mpeg21:0035 1907, 275-277] door dr C.P. Burger jr.]

'''JJK 204''' Burger jr., C.P. — Nieuws over het Oera Linda bok? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2094004:mpeg21:0035 ''Ts. voor Boeken Bibliotheekwezen V'', 1907, bl. 275-277].

=== 1908 ===
'''JJK 205''' Burger jr., C.P. — Toch iets nieuws over het Oera Linda bok (get. Jan. 1908; Over onthullingen Winkler) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1989001:mpeg21:0100 ''Ts. voor Boek- en Bibliotheekwezen VI'', 1908, bl. 94].

'''[[1908 Nog iets nieuws|JJK 206]]''' Eekhoff, J.T. — Nog iets over ''Thet Oera Linda Bok'' (met naschrift van C.P. Burger jr) — ''Ts. voor Boek- en Bibliotheekwezen VI'', [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1989003:mpeg21:0041 1908, bl. 231-244].

=== 1909 ===
'''JJK 207''' Burger jr, C.P. — Levensbericht van A. Telting [over OL op bl. 8-10, 20] — ''[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003190901_01/_jaa003190901_01_0025.php Levensber. v/d Maatsch. der Ned. Letterk. 1908/9]''.

('''JJK 208''' Netscher over Bezemer — ''De Holl. Revue XV'', 25-8-1907, nr. 8, bl. 614-621.)

=== 1912 ===
'''[[1912 Aanvulling van "Beweerd..."|JJK 209]]''' Over de Linden, L.F. — Aanvulling van de Brochure ‘Beweerd, maar niet bewezen’ [<nowiki/>[[1877 Beweerd maar niet bewezen|JJK 177]]] — Helder, C. de Boer jr. [https://archive.org/details/1912-lfoverde-linden-aanvulling-beweerd-maar-niet-bewezen/mode/2up (voorjaar) 1912, 48 bl. 8°].

'''JJK 210''' Burger jr., C.P. — Stukken betreffende het Oera-Linda-Boek [bespr. JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2203005:mpeg21:0046 ''Het Boek II'', 1912 bl. 188-189].

'''JJK 211''' Bespr. JJK 209 — ''Nw. Arnhemsche Ct.'' 21-3-1907.

'''JJK 212''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok. “Wie gelooft er nog...” [mbt JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727711:mpeg21:a0092 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 20-4-1912] (ook in ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 23-4).

'''JJK 212a''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok [mbt JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727712:mpeg21:a0062 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 24-4-1912].

'''JJK 213''' Thet Oera Linda Bok — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010032155:mpeg21:a0207 ''NRC'' 25-4-1912] (overgenomen uit ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 20-4: “Wie gelooft er nog...”) over het “brochuretje” van L.F.O.d.L.

'''JJK 214''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok (Over meningen Winkler, J.T. Eekhoff en C.P. Burger) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727726:mpeg21:a0050 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 12-6-1912]; (overgenomen in ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 20-6-1912).

('''JJK 215-216''' over mening Winkler — ''Oprechte Haarlemsche Ct.'' 26-6-1912; J.C. Meyerink jr. over mening Winkler — ''Haarlems Dbl.'' 2-7-1912. [niet op Delpher])

'''JJK 217''' Over de Linden, L.F. — Ingezonden: Thet Oera Linda Bock (verkl. 10-3-1876 JJK 78, met red. naschr.) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727735:mpeg21:a0152 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 13-7-1912].

('''JJK 218-220''' overn. JJK 215 in Dbl. v. Helder & Holl. Noorderkw. 5-8-1912; Ottema in ''Nw. Biogr. W’bk II'', 1912 bl. 1037-1038; Muller, J.W. — Over hist. en lit. namaak (incl. OL) in ''De Tijdspiegel'' 1912, III bl. 251-291.)

=== 1914-1915 ===
('''JJK 221-222''' Verwijs in ''Nw. Biogr. W’bk II'', 1914 bl. 1304-1306; bericht [COdL had Volney] in ''Het Boek IV'', 1925 bl. 73-74.)

=== 1916 ===
→ Het Boek van de Over de Linden’s (door een kennis v. Winkler, een week na W’s overlijden) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001514056:mpeg21:p00006 ''Het vaderland'' 21-3-1916].

('''JJK 223-227''' berichten mbt Winkler in ''Haarl. Dbl.'' 11 en 13-3; ''LC'' 16 en 17-3; ''AHb'' 20-3.)

'''JJK 228-229''' [<s>Jansen, W.C.J.</s>: deed zich voor als oomzegger van [[Gerrit Jansen|G. Jansen]]] — ingezonden brief 21-3 met verdachtmaking Stadermann, met red. naschrift — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010652664:mpeg21:a0177 ''AHb'' 25-3-1916] (avond). / Kopie in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010600623:mpeg21:a0002 ''LC'' 27-3-1916].

('''JJK 230''' over Winkler in ''LC'' 10-4, tevens in ''NRC'' 10-4 en ''Haarl. Ct.'' 12-4.)

'''JJK 231-232''' Burger jr., C.P. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2402002:mpeg21:0135 Johan Winkler† en het Oera Linda boek] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2402002:mpeg21:0145 De auteur van het Oera-Linda-Bok] (bespr. v. artikel in LC over kistje Winkler) — ''Het Boek V'', 1916, bl. 134-140 resp. 144.

'''JJK 233''' De auteur van het O.L.B. (Bericht aan NRC) — ''Alkmaarsche Ct.'' [volgens Kalma 11-3 maar dit was een zondag; artikel niet gevonden in [https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/ACO/1916 kranten 10 en 14 maart]; ed. maandag 12 ontbreekt] 1916.

=== 1917 ===
'''JJK 234''' Boeles, P.C.J.A. — Johan Winkler’s nagelaten geschrift over het Oera-Linda-Bok (met ''Naschrift door Mr. P.C.J.A. Boeles'' en bijlage) — [https://archive.org/details/dvf-1917-winkler-geschrift-32-53 ''De Vrije Fries'' jg. 25, 1917 bl. 32-53].

→ Het Oera-Linda-Bok (ruim ½ bl. met OL-‘testament’ Winkler) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010600963:mpeg21:a0116 ''LC'' 7-5-1917].

=== 1918 ===
'''JJK 235''' Meijer, S.J. — Een en ander over Oera Linda Bok (get. Bandoeng, maart 1918) — [https://archive.org/details/1918-meijer-een-en-ander-ivm-het-olb Uitg. Vorkink in Leeuwarden, 66 bl. 8°].

=== 1920 ===
('''<s>JJK 236</s>''' [Lesturgeon, Henri Antoine] — <s>Over de handschriften van prof. Chasles — I.</s> [OL wordt hierin niet genoemd — JO] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000766026:mpeg21:a00047 ''De Nieuwe Ct.'' 15-10-1920].

=== 1921 ===
→ (B.) — Het Oera Linda bok. Een en ander in verband met ... (boekbespr.) — [https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192101_01/_boe031192101_01_0051.php ''Het Boek'', jg. 10, 1921].

=== 1922 ===
('''JJK 237''' bericht in ''Haagsche Post'' 29-7-1922.)

→ aankondiging Fr. Genootschap van spreekbeurt Wirth “over de uileborden en andere zinnebeeldige teekens in Friesland” op 2 nov. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602621:mpeg21:a0018 ''LC'' 19-10] en (adv.) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602631:mpeg21:a0051 31-10-1922]; verslag [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602634:mpeg21:a0012 ''LC'' 3-11] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602635:mpeg21:a0017 4-11-1922].

'''JJK 238-239''' Wirth, H. — Lezing over De uileborden in Friesland ivm oud-Friesche geloof — ''Nw. Sneeker Ct.'' begin nov. en ''Bolswarder Ct.'' 6-12-1922; bericht over mening Wirth mbt OL in ''NvdD'' en [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1922-11-07/edition/null/page/8 ''HC'' 7-11-1922 bl. 8] [verw. art. ''LC'' 3-11].

'''JJK 239a''' Boissevain, J.W. — Bespr. van S.J. Meijer: Een en ander in verband met het O.L.B. [JJK 235]. — ''Museum XXIX'', 1922, bl. 202.

'''JJK''' '''239b''' [was 242 en stond onder 1923] Mulder, W. [S.J., d.w.z. Jezuiet] — [Bespreking JJK 235] — [https://archive.org/details/1922-boekbespreking-meyer-tv-te-l-141-144 ''Tijdschrift voor taal en letteren'' jg. 10, 1922 bl. 135-138].

=== 1923 ===
'''JJK 240-241''' Wumkes, G.A. — Bodders yn 'e Fryske striid: C. Over de Linden — ''It Heitelân V'', 21-4 en 5-5-1923 bl. 182-185, 196-198, 206-208; [later uitgegeven als:] [https://archive.org/details/1923-wumkes-frijmitselderij-en-oera-linda-boek Frijmitselderij en Oera Linda boek] — Sneek 1923, 32 bl. 8° [[https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/vrijmetselarij-en-oera-linda-boek-1923.html Nederlandse vertaling]].

'''JJK 242''' zie '''239b'''

'''JJK 243''' Hof, J.J. — It geheim fan it Oera Linda bok — ''It Heitelân V'', 12-5 t/m 9-6-1923, bl. 219-222, 230-232, 242-244, 255-257, 266-270.

'''JJK 244''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannes_Hendrik_Carpentier_Alting Carpentier Alting, J.H.] — Het Oera Linda Bok een maçonniek document? — ''De Broederketen'' (weekbl. Vrijmetselaren Amersfoort) II, 26-5-1923, bl. 321-329. [[https://books.google.nl/books/about/Het_Oera_Linda_bok_een_ma%C3%A7onniek_docume.html?id=iGs_twAACAAJ titel op G-books] maar geen scans]

'''[[1923 Herman Wirth in NRC|JJK 245]]''' Wirth, H. — Thet Oera Linda Bok (ingezonden, gedat. Sneek, 24-6) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010026656:mpeg21:a0026 ''NRC'' 30-6-1923], ochtendblad, bl. 2.

=== 1924 ===
'''JJK 246''' [Molenaar, E.] — Het ‘Oera Linda Boek’ Feuilleton. — ''Fr. Volksbl.'' 19-1 t/m 31-5-1924.

'''[[1924 Oproep Murk de Jong|JJK 247]]''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera Linda Boek (oproep inlichtingen) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1924-02-19/edition/null/page/3 ''HC'' 19-2-1924].

'''JJK 248''' Wumkes, G.A. — Cornelis Over de Linden – [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu06_01/molh003nieu06_01_1460.php ''Nw. Biogr. W’boek VI'', 1924, bl. 954-956].

=== 1925 ===
'''JJK 249-250''' Jong, M. de — Het-Oera-Linda-Boek (Verwijs zal de auteur zijn) — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Groene Amsterdammer'' 25-7-1925 bl. 4]; deels overgenomen in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603452:mpeg21:a0108 ''LC'' 29-7-1925].

'''JJK 251''' Zijderveld, A. — Het-Oera-Linda-Boek — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 8-8-1925] bl. 3 (mbt JJK 249).

'''JJK 252''' Burger jr, C.P. — Het Oera-Linda-Boek en dr Eelco Verwijs. – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010732779:mpeg21:a0066 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 21-8-1925] (3/5 bl. mbt JJK 249).

'''JJK 253''' Wirth, H. — Het Oera-Lindaboek — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 12-9-1925] bl. 11 (mbt JJK 249).

'''JJK 254''' Jong, M. de — Waarom Verwijs niet? (antw. aan C.P. Burger, get. 7-9-1925) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010732602:mpeg21:a0072 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 23-9-1925].

'''JJK 255''' Jong, M. de — Het-Oera-Linda-Boek (antw. aan Wirth) — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 26-9-1925] bl. 4.

'''JJK 256''' Wirth, H. — Oergeschiedenis, oud-Friesche Volkskunde en OLB (get. Marburg, 10-10-1925) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603533:mpeg21:a0114 ''LC'' 31-10-1925].

=== 1926 ===
'''JJK 257''' Jong, M. de — Johan Winkler en het Oera-Linda-Boek (inleidende studie) — [https://archive.org/details/1926-de-jong-winkler-en-olb ''De Vrije Fries'' nr. 28, bl. 111-127].

'''JJK 258''' Wirth, H. — Das Atlantis problem — ''Jubiläums almanach Eugen Diederichs Verlag'', Jena 1926, bl. 69-79.

'''JJK 259''' De stand der Oera Linda Boek-kwestie [n.a.v. JJK 257] — ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733052:mpeg21:a0096 Leeuw. Nieuwsbl. 10],'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733057:mpeg21:a0072 16] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733064:mpeg21:a0106 24-7-1926].

'''JJK 260''' Over de Linden, K.C. [?!] — Het ‘Oera Linda Bok' (Kritiek op uitlating van medewerker R.v.S., die van bedriegerij had gesproken) — ''Soerabaiasch Handelsbl.'' 28-9-1926.

'''JJK 261''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it Oera Linda boek (in Bodders yn de Fryske striid) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB02A:000033238:00516 Boalsert, Osinga 1926, bl. 508-510].

=== 1927 ===
'''JJK 262''' Jong Hzn, M. de — Ottema's vervalsing (get. 5-1-1927 mbt zgn ''facsimile'' van Standskrift en het door Ottema vervangen Runskrift) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733002:mpeg21:a0077 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 11-1-1927].

'''JJK 263''' Het Oera-Linda-boek. Door dr Ottema vervalscht? (mbt JJK 262 doch geen overname; met o.a.: “Als een overtuigd vereerder van het mystische handschrift is dr. Ottema gestorven.”) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564879:mpeg21:a0508 ''Telegraaf'' 13-1-1927 avond].

'''[[1927 Molenaar|JJK 264]]''' Molenaar. E. — Ottema’s vervalsching, met een groot vraagteken (met naschr. J.J. Hof, get. Franeker, 17-1-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733014:mpeg21:a0103 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 25-1-1927].

'''JJK 265''' Het Oera Linda boek. Publicatie van dr M. de Jong (korte aankondiging) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564897:mpeg21:a0227 ''Telegraaf'' 24-1-1927].

'''[[1927 Molenaar|JJK 266]]''' Molenaar. E. — Kort verweer inzake het O.L.B. (Met naschrift van J.J. Hof) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733021:mpeg21:a0078 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 2-2-1927].

'''JJK 267-268''' Is het O.L.B, echt of valsch? Friesland wacht op dr De Jong — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564915:mpeg21:a0478 ''Telegraaf'' 3/4-2-1927]; (verm. overn.) ''Haarlems Dbl.'' 4-2-1927.

'''JJK 269''' Canne, R.W. — It Oera Linda Boek (petear mei M. de Jong) — ''It Heitelân IX'', 1927, bl. 38-40.

'''JJK 270''' Wumkes, G.A. — Het Oera Linda Boek en de Prov. Bibliotheek van Friesland (over boek M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733027:mpeg21:a0081 ''Leeuw. Nieuws''bl. 18-2-1927].

'''JJK 271''' Steeds geheimzinniger. Het Oera-Linda-raadsel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564931:mpeg21:a0366 ''Telegraaf'' 12/13-2-1927].

'''JJK 272''' Jong, M. de — Dr G.A. Wumkes en de Prov. Bibliotheek van Friesland (get. 15-2-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733034:mpeg21:a0076 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 17-2-1927].

'''JJK 273''' Wumkes, G.A. — Een nieuw bedrijf in de Oera-Linda-komedie (over boek M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733035:mpeg21:a0151 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 18-2-1927].

'''JJK 274''' Het Oera Linda Boek. Prof. Wirth en dr De Jong als tegenstanders. Is het mysterieuze hs. echt? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564939:mpeg21:a0371 ''Telegraaf'' 17/18-2-1927].

'''JJK 275''' Het Oera Linda Boek; De studie van dr. M. de Jong; auteur en bibliothecaris — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010657972:mpeg21:a0222 ''AHb'' 19-2-1927].

'''JJK 276''' Het Oera Linda Bok [Wumkes, de Jong, art. R.W. Canne] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010028902:mpeg21:a0159 ''NRC'' 20-2-1927].

'''JJK 277''' Jong, M. de — Slotwoord aan de publicist en aan de bibliothecaris dr. G.A. Wumkes (get. 19-2) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733038:mpeg21:a0085 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 22-2-1927].

'''JJK 278''' Sterck, J.F.M. [dir. Vondelmuseum, Haarlem] — Iets over Thet Oera Linda Bok (Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000196483:mpeg21:a0024 ''De Maasbode'' 6-3] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000196525:mpeg21:a0031 13-3-1927] [kranten wel, maar artikelen niet gevonden].

'''JJK 279''' Het mysterieuze Oera Lindaboek. Echt of valsch? Een onderhoud met dr De Jong [lang art. ook mbt Wirth, met HS afb.] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110565597:mpeg21:a0047 ''Telegraaf'' 17-3-1927].

'''JJK 280''' Bibliothecaris en onderzoeker; De quaestie De Jong — Wumkes — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658048:mpeg21:a0197 ''AHb'' 5-4-1927].

'''JJK 281''' Thet Oera Linda Bok (Sterck in Maasbode over Verwijs/De Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603995:mpeg21:a0003 ''LC'' 9-5-1927].

'''JJK 282''' Verslag van de rede van [Bartholomeus Jacobus] Schurer [1865-1955] over OL voor Onderwijsinspectievergadering Franeker 31-5-1927 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604014:mpeg21:a0128 ''LC'' 1-6-1927].

'''JJK 283''' Jong, M. de — Het Oera-Linda-Boek (over rede Schurer) — ''Franeker Ct.'' 14-6-1927 [[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450094 krant wel maar art. niet gevonden]] .

'''[[1927 Molenaar|JJK 284]]''' Molenaar, E. — Het Oera Linda Boek (aan M. de Jong ) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450097:mpeg21:a00021 ''Franeker Ct.'' 21-6-1927].

'''JJK 285''' K. — Entdeckung der Welt-Ur-Religion (onderzoek Wirth) — ''Deutsche Zeitung'' 28-6-1927.

'''JJK 286''' Jong, M. de — Het Oera Linda Boek (reactie op Molenaar en Schurer) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450102:mpeg21:a00018 ''Franeker Ct.'' 1-7-1927].

'''[[1927 Molenaar|JJK 287]]''' Molenaar, E. — Het Oera Linda Boek (aan M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450104:mpeg21:a00019 ''Franeker Ct.'' 5-7-1927].

'''JJK 288''' Het Friesche „ulenbord” in de universiteit te Berlijn (2 kol., lovend over lezing Wirth 21-6-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733725:mpeg21:a0085 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 10-8-1927].

'''JJK 289''' [Lesturgeon, H.A.] — Mixed Pickles (O.L.B. als lit. vervalsing) — ''Soerabaiasch Handelsbl.'' 17-9-1927.

'''S 2''' Het Oera-Lindaboek (geschil de Jong — Wumkes, bespr. op verg. Ver. Archivarissen). [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010735243:mpeg21:a0173 ''Nieuwsblad v. Friesl.'' 4-10- 1927].

'''JJK 290''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera-Linda-Boek (get. Asd, 2-10-1927) — Bolsward, uitg. Osinga, [https://archive.org/details/1927-de-jong/mode/2up 1927, 405, (3) bl. 8°].

'''[[1927 De Jong en De Jong|JJK 291-291a]]''' Jong, S.D. de — Het geheim van het Oera-Linda-boek [bespr. boek M. de Jong] — ''LC'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604181:mpeg21:a0115 15-12] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604182:mpeg21:a0135 16-12-1927].

'''[[1927 De Jong en De Jong|JJK 292]]''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera-Linda-Boek (met naschrift van S.D. de Jong) (get. 27-12-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604192:mpeg21:a0165 ''LC'' 29-12-1927].

=== 1928 ===
'''JJK 293''' Wirth, Herman — Der Aufgang der Menschheit — Jena, Eugen Diederichs Verlag, 1928 (4), 632 bl. 8° [[https://archive.org/details/WirthHermanAufgangDerMenschheit2.Auflage1934723S.Scan/page/n3/mode/2up 2. Aufl. 1934]].

'''[https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html JJK 294]''' [https://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn1/brugmans Brugmans, H.] — Het-Oera-Linda-Boek — ''De Groene Amsterdammer'' 21-1-1928 bl. 5.

'''JJK 295-296''' Canne, R.W. — Skôging oer dr M. de Jong Hzn: Het geheim — ''It Heitelân'' 1928, bl. 22-23; Bespr. van de Jong’s Geheim — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658293:mpeg21:a0251 ''AHb'' 30-1-1928 Av].

'''JJK 297''' Japikse, N. — Het Oera-Linda-Boek (bespr. De Jong), in Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidkunde, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#page=161&accessor=search_in_text&accessor_href=https%3A%2F%2Fresources.huygens.knaw.nl%2Fretroboeken%2Fbvgo%2Fsearch_in_text%2Findex_html%3Fpage%3D0%26source%3D01_01%26id%3Dsearch_in_text&source=06_07&view=imagePane 6e reeks 7e deel, 1928, bl. 154-156] ''“... al kan ik voor mij dr. De Jong's hoofdconclusie niet aanvaarden ...”''

'''JJK 298''' Fruin, R. — De jongste poging tot opheldering van het Oera-Linda-boek mysterie — [https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0002.php ''Het Boek XVII'', 1928, bl. 6-12].

'''JJK 299''' Muller, J.W. — Het geheim ... (bespr. JJK 290) — ''Museum XXXVI'', 1928, bl. 81-84.

'''JJK 300-301''' Burger, C.B. — ‘Het O.L.B. en Eelco Verwijs’ en ‘Het laatste slachtoffer van het O.L.B.’ [[https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0049.php?q=wat dbnl]] (nl. prof. dr H. Brugmans) — ''Het Boek XVII'', 1928, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2419002:mpeg21:0297 bl. 273-300] [[https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0040.php dbnl]] resp. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2419002:mpeg21:0393 367].

'''JJK 302''' Folkertsma, E.B. — Oer it Oera Linda boek — ''Yn ús eigen tael'' 1928, bl. 153-156.

'''JJK 303''' [Tol, J. van der] — Skôging fen it boek fan dr M. de Jong — ''Sljucht en Rjucht'' 10-3-1928 bl. 155-156.

'''JJK 304''' Hof, J.J. — Fruin over het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746897:mpeg21:a0135 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 10-4-1928].

'''JJK 305''' Hof, J.J. — Verwijs en het O.L.B. — Leeuwarden, uitg. vd Velde (April 1928), 52 bl. 8° [Overgedrukt uit het ''Leeuw. Nws. bl.'', voorjaar 1928].

'''JJK 306''' Het Oera Linda Boek. Drieërlei oordeel (De Jong, Hof, Fruin) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010029609:mpeg21:a0145 ''NRC'' 18-4-1928 Av].

'''JJK 307''' Fruin, R. — Woord van verweer inzake het O.L.B. – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746907:mpeg21:a0098 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 21-4-1928].

'''JJK 308''' Boeles, P.C.J.A. — De auteur van het O.L.B. (get. 6-2-1928) — ''De Vrije Fries XXVIII'', 1928, bl. 437-471.

'''JJK 309''' Boeles en OL — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746921:mpeg21:a0122 8], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746922:mpeg21:a0076 9] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746923:mpeg21:a0101 10-5-1928].

'''JJK 310-311''' Boeles, P.C.J.A. — Hof over OL (met antw. Hof) — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746931:mpeg21:a0097 21], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746932:mpeg21:a0128 22] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746935:mpeg21:a0153 25-5-1928].

'''JJK 312''' Haeringen, C.B. van — Bespr. van uitg. De Jong en Hof — Leeuwarden, 1928 — ''De Nieuwe Taalgids XXII'', 1928, bl. 308-310.

'''JJK 313''' Nieuws over het Oera Lindabok? (H. Brugmans in verslag verg. KAW) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010029964:mpeg21:a0165 ''NRC''], en ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010659719:mpeg21:a0166 AHb],'' beide ocht. 13-11-1928; parafr. in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604461:mpeg21:a0002 ''LC'' 13-11-1928] [''Spr. concludeert dat er eenige mogelijkheid bestaat van een auteurschap van Verwijs maar dat dat auteurschap allerminst bewezen is.'']

'''JJK 314-315''' Brugmans, H. — Meded. KAW afd. Lett. dl. 66-B bl. 110-128; Valsche Historie — ''Bibliotheekleven XIII'', 1928, waarin [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2034012:mpeg21:0021 bl. 253-259 over OL]].

'''S 3''' Fokkema, K. – (Friese kroniek III.) Het geheim van het Oera-Lindaboek [bespr. JJK 290, 305 en 308] — [https://www.dbnl.org/tekst/_opw001192801_01/_opw001192801_01_0096.php ''Opwaartse Wegen 6'' (1928/29) 427-432].

=== 1929 ===
'''JJK 316-317''' Burger jr., C. P. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2420002:mpeg21:0025 Weer een offer van de Oera Linda kolk] (nl. J.W. Muller) en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2420002:mpeg21:0352 Alweer het Oera Linda Boek] (m.b.t. verweer [[Murk de Jong|De Jong]]) — ''Het Boek XVIII'', 1929, bl. 23-24 resp. 315-316.

'''JJK 318''' Jong, M. de — Smaadschrift, romantiek of wetenschappelijk bewijs? — Bolsward, A.J. Osinga, Nov. 1929, 56 bl. 8°.

=== 1930 ===
'''[https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1930_Boeles_HoudingEelcoVerwijs/mode/2up JJK 319]''' Boeles, P.C.J.A. — De houding van dr Eelco Verwijs ten opzichte van het O.L.B. en het Friesch Genootschap — ''De Vrije Fries XXX'', 1930, bl. 1-52.

'''319a''' Muller, J.W. — Bespr. van De Jong: Smaadschrift [JJK 318] — ''Museum XXXVII'', 1930, bl. 187-188.

→ Japikse, N. — (onder Varia:) kort stuk over disc. De Jong — ''Bijdr. v. Vaderl. Gesch. en Oudheidk.'' [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#source=06_10&page=166&accessor=toc 6e reeks 10e dl. bl. 159].

=== 1931 ===
'''JJK 320''' Wumkes, G.A. — De Burmania-sprekwirden en it O.L.B. — ''Sljucht en Rjucht 1931 bl. 57-61'' en in ''Paden fen Fryslân I'', 1932 bl. 172-178.

'''JJK 321''' Wirth, H. — Was heisst Deutsch? — Jena, Eugen Diederichs Verlag, 1931, 60 bl. 8° [[https://archive.org/details/WirthHermanWasHeisstDeutsch2.Auflage193499S.Scan 2. erweiterte Ausgabe 1934]].

'''JJK 322-323''' Burger, C.P. — ‘De houding van Eelco Verwijs t.o.v het O.L.B. en het Friesch Genootschap’ en ‘De houding van Cornelis Over de Linden t.o.v. het O.L.B.’ — ''Het Boek XX'', 1931, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2422002:mpeg21:0135 bl. 127-128] resp. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2422002:mpeg21:0136 128-130].

'''JJK 324''' Wirth, H. — Das Geheimnis von Arktis-Atlantis — ''Die Woche, Berlin'', 20-8-1931, bl. 1144-1148, 1156.

=== 1932 ===
'''JJK 325-326''' Wiegers, F. — Herman Wirth und die deutschen Wissenschaft — München, Lehmanns Verlag, 1932, 69 bl. [bespr. E. Sprockhoff in [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/germania/article/view/30795 ''Germania'' Bd. 16 Nr. 2, 1932]]; Baeumler, A. — Was bedeutet Herman Wirth für die Wissenschaft? — Leipzig, Koehler & Amelang, 1932, 94 bl.

'''JJK 327''' Schröder, P.H. — Parodieën in de Nederlandse Letterkunde (diss.) — Haarlem, Tjeenk Willink & Zn, 1932, 240 bl. [op bl. 108-109 over Verwijs en OL].

'''JJK 328''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it O.L.B. — ''Paden fen Fryslân I'', 1932 bl. 27, 172-173, 178, 184, 438-439.

=== 1933 ===
'''JJK 329''' Gombault, Charles [1880-1961] — Van het oude Friesland. Het Oera Linda-Boek — ''Ons Land Panorama'' 6-1-1933.

'''[[1933 Heilbrenger Wirth|JJK 330]]''' Prof. Wirth’s Heilbrenger — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110569442:mpeg21:a0074 ''Telegraaf'' 14-5-1933].

'''JJK 331''' Plaszmann, J.O. — Die Ura Linda-Chronik — maandbl. ''Germanien'', nov. 1933, bl. 323-329.

'''JJK 332''' Wirth, Herman — Die Ura Linda chronik. — Koehler & Amelang Verl. (8-12-1933), [https://archive.org/details/WirthHermanDieUraLindaChronik1933204Doppels.ScanFraktur/mode/2up <nowiki>321 bl. 8° [gotische drukletter, met 269 afb.]</nowiki>] [[https://archive.org/details/WirthHermanDieUraLindaChronik1933407S.Text/mode/2up moderne versie]; alleen [[AB Wirth|vertaling op deze wiki, met aantekeningen]]; NB latere uitgave zonder afb. JJK 394, feb. 1934].

'''JJK 333''' Zur Ura-Linda-Chronik — ''Unterhaltungs beilage der schlesischen Zeitung'' 28-12-1933 [ingez. stuk door leden v/h Deutsches Inst. der Univ. Breslau (overn. in ''Hallische Nachrichten'' 3-1-1934).

'''JJK 334''' Het “Oera Linda Bok” (kort bericht over JJK 333 met waarschuwing: ''dwaalspoor'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB32:164668065:mpeg21:a00030 ''Rotterd. Nieuwsbl.'' 28-12-1933].

'''S 4''' Hoekma, F.J. – Brieven uit Duitsland. E.e.a. over de Oera-Linda Kroniek (uitg. Wirth) — ''Nieuwsbl. v. Friesl.'' 29-12-1933.

'''JJK 335''' Het Oera Linda-boek, Een vertaling in het Duitsch — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010662741:mpeg21:a0216 ''AHb'' 30-12-1933 av.].

'''JJK 336''' Het Oera Linda boek, ongezouten Duitsche critiek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110571750:mpeg21:a0235 ''Telegraaf'' 30-12-1933 av.].

'''JJK 337''' Het Oera Linda boek (visie Wirth) — ''NRC'' 31-12-1933.

[nr. '''338''' werd overgeslagen door Kalma]

=== 1934 ===
'''JJK 339''' Boeles, P.C.J.A. — Bespr. Wirth: Die ULK — ''De Vrije Fries XXIII'', 1934, bl. 138-142.

'''JJK 340-343''' Wumkes, G.A. — [Kiestra en Ossian (relev.?)] — ''Paden fen Fryslân II'' bl. 194-199 (vgl. bl. 80, 89, 94) en ''Frisia'' bl. 20-26; OL opm. — ''Paden'' bl. 197, 211-212, 366, 465, 483-484, 501-502; Ofskie Wirth — ''Paden'' bl. 482-485 en ''Heitelân'' bl. 63; Over boek De Jong (1931) — ''Paden'' bl. 498-502 en ''Heitelân'' bl. 341-343.

'''JJK 344''' Het Oera Linda Boek, Univ. Breslau contra Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606020:mpeg21:a0131 ''LC'' 2-1-1934].

'''[https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html →]''' De vergissing van prof. Wirth — ''Gooi en Eemlander'' 3-1-1934.

'''JJK 345''' Thet Oera Lindabok en het Derde Rijk — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het Vaderland'' 3-1-1934] en ''NRC'' 4-1.

'''JJK 346''' Daar is het Oera Linda Boek weer! — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het volk'' 3-1-1934] en ''Volksbl. v. Friesl.'' 6-1.

'''JJK 347''' [rubr. ‘Cosmopolitica’:] Herman Wirth — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''De Tijd'' 5-1-1934].

'''JJK 348''' Het Oera Linda boek (net verw. naar JJK 345) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB32:164669005:mpeg21:a00039 ''Rotterd. Nieuwsbl.'' 5-1-1934].

'''JJK 349''' Siebs, Th. — Um den Wert der Ura-Linda-Chronik — ''Schlesische Zeitung, Breslau'', 6-1-1934.

'''JJK 350''' Het “Oera Linda bok” – ''Opr. Haarlemsche Ct.'' 6-1-1934.

'''JJK 351''' Brentani, Mario Heil de — Die Ura-Linda-Chronik. Herman Wirth antwortet auf die Vorwürfe — ''Bremer Nachrichten'' 6-1-1934 en ''Volksparole, Düsseldorf'' 9-1-1934.

'''→''' Het Oera Linda-bok en een Duitsche professor; Een mystificatie als oer-bron van het Germanendom — [[1934 Enkhuizer Courant|''Enkhuizer Ct.'' 6-1-1934]].

'''JJK 352''' Zum Streit um die Ura-Linda-Chronik. Eine Erklärung Prof. Herman Wirth’s — ''Magdeburgische Zeitung'' 7-1-1934, ''Hallische Nachrichten'' 8-1-1934 en ''Bremer Nachrichten'' 8-1-1934.

'''→''' Last, Hajo — Ingez. brief gedat. Bussum, 6-1-1934 — [[1934 Enkhuizer Courant|''Enkhuizer Ct.'' 9-1-1934]].

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 353]]''' [Jong, S.D. de] — Nieuws over het Oera Linda-boek? dl. I. Een nieuw werk van prof. Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606026:mpeg21:a0153 ''LC'' 9-1-1934] [dl.2: JJK 363a].

'''JJK 354''' Het Oera Linda boek. Prof Wirth verweert zich (met antw. dhr. Siebs van het ''Deutsche Institut'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606026:mpeg21:a0002 ''LC'' 9-1-1934].

'''JJK 355''' Hitler's goddelijke zending bewezen “uit de echtheid” van het O.L.B. — ''Volksbl. van Friesl.'' 9-1-1934.

'''JJK 356''' Die Ura-Linda-Chronik — ''Bayerischer Kurier, München'' 9-1-1934.

'''JJK 357''' Prof. Wirth antwortet auf die Erklärung der Breslauer Professoren — ''Königsberger Allg. Zeitung'' 10-1-1934. Ook in ''Germania, Berlin'', 11-1-1934; ''Breslauer Neueste Nachr.'' 14-1-1934; en ''Kölnische Volkszeitung'' 16-1-1934.

'''JJK 358''' Der Streit um die Ura-Linda-Chronik — ''Vossische Zeitung, Berlin'', 10-1-1934.

'''JJK 359''' Boeles, P.C.J.A. — Het Oera Linda-boek — ''NRC'' 10-1-1934.

'''JJK 360-363''' berichten (verm. van gelijke strekking) in [360] ''Hannoverscher Kurier'' 10-1-1934; [361] ''Hamburger Nachrichten'' 11-1-1934 en ''Rheinisch Westfälische Zeitung, Essen'', 11-1-1934; [362] ''Kreuz-Zeitung, Berlin'', 11-1-1934; [363] ''Kieler Zeitung'' 11-1-1934.

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 363a]]''' [Jong, S.D. de] — Nieuws over het Oera Linda-boek? dl. II. (slot) De tragiek van de Friesche beweging omstr. 1850 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606028:mpeg21:a0187 ''LC'' 11-1-1934] [dl.1: JJK 353].

'''→''' Prof. H. Wirth en het Oera Lindaboek — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het Vaderland'' 12-1-1934].

'''JJK 364-372''' berichten mbt werk Wirth in [364] ''Rostocker Anzeiger'' 12-1-1934; [365] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 12-1-1934; [366] ''Dresdner Neueste Nachrichten'' 12-1-1934; [367] ''Schlesische Zeitung'' 12-1-1934; [368] ''Schlesische Zeitung, Breslau'' 12-1-1934; [369] ''General-anzeiger, Dortmund'' 12-1-1934; [370] ''Berliner Volks-Zeitung'' 15-1-1934; [371] ''Deutsches Volksblatt, Stuttgart'' 15-1-1934; [372] ''Augsburger Postzeitung'' 15-1-1934.

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 373]]''' Nieuws over het O.L.B.? (Ingezonden, met antw. S.D. de Jong) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606032:mpeg21:a0147 ''LC'' 16-1-1934].

'''JJK 374''' Ranke, Pr. — Die Sprachwissenschaft und die Ura-Linda-Chronik (met oordeel prof. Naumann) — ''Schlesische Zeitung'' 16-1-1934.

'''JJK 375''' Meulen, H. van der — Het Oera Linda boek (get. R'dam, 16-1-1934) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606034:mpeg21:p011 ''LC'' 18-1-1934].

'''JJK 376''' Molenaar, E. — Daar is het O.L.B. weer! – ''Volksbl. van Friesl.'' 18-1-1934.

'''JJK 377-378''' berichten mbt werk Wirth in [377] ''Frankfurter Zeitung, Frankfurt a. M.'' 19-1-1934; [278] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 19-1-1934.

'''JJK 379''' Wirth en het O.L.B. Scherpe critiek van archeologische zijde – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606036:mpeg21:a0145 ''LC'' 20-1-1934].

'''JJK 380-382''' berichten in ''Leipziger neueste Nachrichten'' 20-1-1934; [381 door Wirth] ''Volksparole Düsseldorf'' 20-1-1934; [382] ''Westdeutscher Beobachter, Köln'' 23-1-1934.

'''JJK 383''' Dam, J. van — Is het Oera Linda Bok echt of onecht? — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/echt-of-onecht-1934-by-profdr-jvan-dam.html ''Telegraaf'' — 23-1-1934].

'''JJK 384-385''' berichten in [384] ''Volksparole, Düsseldorf'' 23/24-1-1934; [385] ''Hildesheimsche Zeitung'' 24-1-1934.

'''S 5 [was JJK 389]''' Kos, Ernst – Ora Linda Bok! (spotvers) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010761202:mpeg21:a0181 ''Nieuwblad van Friesland'' 24-1-1934]''.''

'''JJK 386''' Rondom het O.L.B. Een professorale blunder. Duitsche wetenschap contra Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606040:mpeg21:a0111 ''LC'' 25-1-1934].

'''JJK 387-388''' berichten [387] ''Preussische Zeitung, Königsberg'' 26-1-1934; [388] ''Vossische Zeitung, Berlin'' 26-1-1934.

['''JJK 389''' → '''S 5''' — 24-1-1934]

'''JJK 390-392''' berichten [390] ''Der Bund, Breslau'' 28-1-1934; [391] ''Kölnische Zeitung'' 28-1-1934; [392] ''Tijdschr. voor Rechtsgesch. XIII'', afl. 1, [na 6-1-1934], bl. 96-103.

'''JJK 393''' Braak, Menno ter — Pirandello in practijk. Het O.L.B. weer actueel — ''Forum maandschrift voor Letteren en kunst'', Rotterdam, III, [https://mennoterbraak.nl/tekst/_for003193401_01/_for003193401_01_0043.php feb. 1934, bl. 159-165].

'''JJK 394''' Wirth, H. — Die Ura Linda Chronik. Text-Ausgabe — Leipzig, Koehier & Amelang-Verlag, 128 pp. 8° (get. Michendorf, Febr. 1934) [heruitgave zonder afb.-bijlage van JJK 332].

'''JJK 395-397''' divers: [395] boekje W. Krogman (COdL was auteur, evt. met Stadermann); [396-397] twee berichten (Kiewning, Suffert) in ''Germanien Leipzig'' feb. 1934 bl. 44-49.

'''JJK 398''' Piebenga, J. — Een eeuwig raadsel? Het “Oera Linda Bok”. — ''Alg. Weekbl. v. Christendom en cultuur'' 2-2-1934.

'''JJK 399-419''' berichten [399] ''Hamburgischer Correspondent'' 2-2-1934; [400] ''Magdeburgische Zeitung'' 3-2-1934; [401] ''Deutsches Volksbl. Stuttgart'' 3-2-1934 en ''Westfälischer Volksblatt Paderborn'' 15-2-1934; [402] ''Kieler Zeitung'' 4-2-1934 en ''Schlesische Zeitung Breslau'' 5-2-1934 en ''Westfälische Landeszeitung Dortmund'' 8-2-1934 en ''Hannoverscher Kurier'' 11-2-1934 en ''Darmstadter Tagblatt'' 17-2-1934 en ''Ostpreussische Zeitung Königsberg'' 1-3-1934 en ''Danziger Neueste Nachrichten'' 14-3-1934; [403] ''Deutsche Zukunft Berlin'' 4-2-1934; [404] ''Hannoverscher Kurier'' 9-2-1934; [405] ''Düsseldorfer Lokal-Zeitung'' 10-2-1934; [406] ''Lübecker General Anzeiger'' 11-2-1934; [407] ''Rostocker Anzeiger'' 11-2-1934; [408] ''Braunschweigische Landeszeitung'' 14-2-1934; [409] ''Hannoverscher Kurier'' 15-2-1934; [410 verklaring Wirth] ''Magdeburgische Zeitung'' 14-2-1934; [411] ''Kölnische Volkszeitung'' 17-2-1934; [412] ''Hamburger Fremdenblatt'' 18-2-1934; [413] ''Westfalisches Volksblatt Paderborn'' 21-2-1934 en ''Ostpreussische Zeitung Königsberg'' 1-3-1934; [414] Wirth, Herman — Der Kampf um der neuen Geist deutscher Wissenschaft. Der erste Abschnitt in der Auseinandersetzung um die Ura-Linda-Chronik — ''Deutsche Zeitung Berlin'' 22-2-1934; [415] ''Magdeburgische Zeitung'' 22-2-1934; [416] ''Hannoverscher Anzeiger'' 23-2-1934; [417] ''Völkische Kultur'' Maart 1934, bl. 134-139; [418] ''Stuttgarter Neues Tagblatt'' 8-3-1934; [419] ''Deutsche Zeitung Berlin'' 8-3-1934

'''JJK 420''' Dresler, A. [Amtsleiter Reichspressestelle NSDAP] — Die Ura-Linda-Chronik (strekking: Wirth mag OL niet met NSDAP verbinden) — ''Deutschlands Erneuerung, Monatsschrift für das deutsche Volk'' März 1934, Heft 3 S. 172-177 [concl. ook in ''Königsberger Allg. Zeitung'' 15-3; ''Berliner Tageblatt'' 23-3; ''Deutsche Tageszeitung Berlin'' 23-3; ''Schlesische Zeitung Breslau'' 25-3; ''Magdeburgische Zeitung'' 25-3; ''NRC'' 26-3 (was ook [423]); ''Germania Berlin'' 27-3; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010015278:mpeg21:a0079 ''Het Vaderland'' 27-3-1934] en ''Nieuwe Ct. Den Haag'' 27-3-1934 en ''IJmuider Ct.'' 27-3 (was ook [425]); ''Westfälisches Volksblatt Paderborn'' 28-3; ''Markischer Stadtund Landbote/ Bad Freienwalde Oder'' 1-4-1934; ''Augsburger Postzeitung'' 4-4; ''Kölnische Volkszeitung'' 6-4; ''Badischer Beobachter Karlsruhe'' 15-4''.''

'''→''' Bontkes, T.E. — Heilige lijnen, Heilige vrouwen [mede over OL] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Nieuwsblad v/h Noorden'' 13-3-1934].

'''JJK 421''' Aus der Ura-Linda-Chronik; Die arge Zeit — ''Die Grüne Post Berlin'' 18-3-1934.

'''→''' Bontkes, T.E. — Het Oera-Linda Boek [ingez. get. 22-3] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Nieuwsblad v/h Noorden'' 23-3-1934].

'''JJK 422-426''' berichten [422] ''Die Grüne Post Berlin'' 25-3-1934; [423] zie onder 420; [424] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 27-3; [425] zie onder 420; [426] ''Schwäbischen Merkur Stuttgart'' 30-3-1934.

'''JJK 427''' Liebmann, K. — In Sachen der “Ura Linda”-Chronik (pleidooi voor echtheid) — ''Die Literarische Welt Berlin'' 30-3-1934.

→ Köhn-Behrens, Charlotte — “Wer kennt Germanien? Deutsche Vorzeit wird lebendig; Irrlehre der Germanenkunde” (gesprek met [[1934 Vorgeschichtsforscher|Prof.Dr. von Richthofen]] over m.n. U-L) — ''Illustrierter Beobachter'', Folge 13, Samstag 31-3-1934, S. 480-482 [[https://www.google.com/books/edition/Illustrierter_Beobachter/LCExAQAAMAAJ PDF 542-544]].

'''JJK 428''' Braak, Menno ter — Nog eens het O.L.B. Thans weer echt verklaard (Kurt Liebmann pleit voor de echtheid, zie [427]) — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade03_01/braa002vade03_01_0055.php ''Het Vaderland'' 5-4-1934].

'''→''' De Vrije Fries Dl. 32 [bespr. o.a. Boeles over OL / personalia Wirth] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 2-5-1934].

'''JJK 429-436''' berichten [429] ''Darmstadter Tagblatt'' 5-4-1934; [430] ''Stuttgarter Neues Tagblatt'' en ''Danziger Neueste Nachrichten'' en ''Thüringer Allg. Zeitung Erfurt'' en ''Kölnische Volkszeitung'' alle 6-4; [431] Quaeritur — (Satirische column over beoordeling OL sinds verschijning) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBTB04:210807027:mpeg21:a00007 ''De Morgen'' 7-4-1934]; [432] ''Kölnische Zeitung'' 10-4-1934 en ''Danziger Neueste Nachrichten'' 22-4 en ''Augsburger Postzeitung'' 26-4; [433] ''Badischer Beobachter Karlsruhe'' 10-4; [434] ''Kölnische Volkszeitung'' 14-4; [435] ''Davoser Revue'' 15-4; [436] ''Schlesische Zeitung Breslau'' 22-4.

'''JJK 437''' Der Kampf um die Ura-Linda-Chronik (Aankondiging ''Aussprache-abend'' 4-5-1934 Berlijn) — ''Acht Uhr Abendblatt Berlin'' en ''Berlin-Steglitzer Anzeiger'' beide 28-4-1934; ''Der Berliner Westen'' en ''Germania Berlin'' beide 29-4-1934; ''Kreuz-Zeitung Berlin'' 1-5-1934; ''B.Z. am Mittag Berlin'' en ''Berliner Börsen-Zeitung'' en ''Der Tag Berlin'' alle 2-5-1934; ''Deutsche Allg. Zeitung Berlin'' en ''Neue Zeit Charlottenburg'' en ''Berliner Lokal-Anzeiger'' en ''Berliner Volkszeitung'' alle 3-5-1934.

'''JJK 438-454''' berichten 3-5-1934: [438] ''Deutsche Zeitung Berlin''; 5-5-1934: [439] ''Deutsche Zeitung Berlin''; [440] ''Deutsche Allgemeine Zeitung''; [441] ''Berliner Lokal Anzeiger''; [442] ''Der Angriff Berlin''; [443] ''B.Z. am Mittag Berlin''; [444] ''Der Berliner Posten''; [445] ''Der Tag Berlin''; [446] ''Berliner Börsenzeitung''; 6-5-1934: [447] ''Schlesische Zeitung Breslau'' (ook in ''Hamburger Nachrichten'' 8-5); [448] ''Dresdner Neueste Nachrichten''; [449] ''Völkischer Beobachter Berlin''; [450] ''Kreuz-Zeitung Berlin''; [451] ''Bremer Nachrichten''; [452] ''Frankfurter Zeitung Fr.a.M.''; [453] ''Königsberger Allg. Zeitung''; [454] Um die Echtheid der Ura-Linda-Chronik — ''[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f91afd7d-4c46-4220-af3c-49de1db53993/ Berliner Börsen-Zeitung]''.

'''JJK 455''' Oera-Linda boek-debat te Berlijn — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/echt-of-onecht-1934-by-profdr-jvan-dam.html ''Telegraaf'' 6-5-1934].

'''S 6''' Oera Lindaboek-debat te Berlijn. (Wat Telegraaf er van schrijft) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010761245:mpeg21:a0132 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 7-5-1934]''.''

'''JJK 456-461''' berichten 7-5-1934: [456] ''Berliner Tageblatt 1934''; [457] ''Bayerischer Kurier München''; [458] ''Hannoverscher Kurier''; [459] ''Magdeburgische Zeitung''; [460] ''Braunschweiger Allg. Anzeiger''; [461] ''Stuttgarter Neues Tagblatt''.

'''JJK 462-465''' berichten 8-5-1934: [462] ''Danziger Neueste Nachrichten''; [463] ''National-Zeitung Essen'' (ook in ''Volksparole Düsseldorf''); [464] ''Germania Berlin''; [465] ''Kölnische Zeitung''.

'''JJK 466-468''' berichten 9-5-1934: [466] ''Rheinisch Westfalische Zeitung Essen''; [467] ''Thüringer Allg. Zeitung Erfurt''; [468] ''De Banier Rotterdam'';

'''JJK 469''' De Oera-Lindaboek-kwestie. Daniel Wirth in de leeuwenkuil — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010745277:mpeg21:a0142 ''Leeuw. Nieuwsbl''. 9-5-1934].

'''JJK 470''' Het Oera Linda Boek. Echec van Wirth op debatvergadering te Berlijn – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606128:mpeg21:a0187 ''LC'' 9-5-1934].

'''JJK 471''' Wirth krabbelt terug. Het O.L.B. is nu niet heelemaal echt meer — ''Volksbl. v. Friesl.'' 9-5-1934.

'''JJK 472-477''' berichten [472] ''Deutsche Allg. Zeitung Berlin'' 10-5-1934; [473] Hübner in ''Der Tag Berlin'' 10-5-1934; [474] ''Danziger Allg. Zeitung'' 11-5-1934; [475] ''Kreuz-Zeitung Berlin'' 12-5-1934; [476] ''Kieler Zeitung'' 12-5-1934; [477] ''Deutsche Zukunft Berlin'' 13-5-1934.

'''JJK 478''' Het Oera Linda Boek weer valsch! (kort) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010015364:mpeg21:a0211 ''Het Vaderland'' 19-5-1934].

'''JJK 479-484''' berichten [479] ''Berliner Bürsen Zeitung'' 24-5-1934; [480] ''Deutsche Zeitung Berlin'' 27-5-1934; [481] ''Neue Zürcher Zeitung Zürich'' 27-5-1934; [482] ''Nordische Mensch'' (Beilage ''Deutschen Zeitung'') 31-5-1934; [483] ''Berliner Börsen-Zeitung'' 2-6-1934; [484] ''Freie Presse Lodz'' 4-6-1934.

'''JJK 485''' Nieuwenkamp, H.W.M.J. Kits — Thet Oera Linda Bok “Mundus vult decipi, ergo decipiatur” — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002401001:00133 ''Eigen Volk VI'', Juni 1934, afl. 6, bl. 120-131].

'''JJK 486''' Hübner, Arthur — Herman Wirth und die Ura-Linda-Chronik. — Berlin und Leipzig, Walter de Gruyter & Co. [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1934Huebner_HermanWirth_UraLindaChronik/ (Juni) 1934, 41 bl. 8°].

'''JJK 487''' Weltanschauungskampf um Hermann Wirth (Verg. geestverwanten Wirth, 23-6-1934 Berlijn) — ''Hannoverscher Courier'' 17-6-1934 en ''Kreuz-Zeitung'' 19-6-1934; ''Der Tag Berlin'' 21-6-1934; ''Bayerischer Kurier München'' 22-6-1934; ''Film-Kurier Berlin'' 22-6-1934; ''Dresdner Anzeiger'' 22-6-1934; ''Deutsche Zeitung'' 23-6-1934.

'''JJK 488-491''' berichten [488] ''Braunschweigische Landeszeitung'' (mede over OL) 20-6-1934; [489] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 20-6-1934; [490] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 21-6-1934; [491] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 22-6-1934.

'''JJK 492''' Eine Entscheidung im Streit um die Ura-Linda-Chronik (De “Reichsschriftumsstelle beim Propagandaministerium” verklaart OL onecht) — ''Berliner Börsen-Zeitung'' 23-6-1934.

'''JJK 493-504''' berichten [493] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 24-6-1934; [494] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 24-6-1934; [495] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 25-6-1934; [496] ''Magdeburgische Zeitung'' 24-6-1934 en ''Saarbrücker Zeitung'' 27-6-1934; ''Danziger Neueste Nachrichten'' 28-6-1934; [497] ''Augsburger Postzeitung'' 25-6-1934; [498] ''Schwäbische Merkur'' Stuttgart 26-6-1934; [499] ''Deutsche Allg. Zeitung'' 26-6-1934; [500] ''National-Zeitung'' Essen 27-6-1934; [501] ''Der Berliner Westen'' 28-6-1934; [502] ''Saarbrücker Zeitung'' 29-6-1934; [503] ''Rheinisch-Westfalische Zeitung'' Essen 1-7-1934; [504] ''Deutsche Wochenschau Berlin'' 1-7-1934.

'''→''' De Ura-Linda-Kroniek. Onecht, zegt het Rijkslitteratuurbureau te Berlijn [kort bericht] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 3-7-1934].

'''JJK 505''' Siebs, Theodor — Die “Ura Linda-Chronik” — ''Berner Tagblatt'' 14-7-1934.

'''JJK 506''' Wikinger (met ill. en aankondiging Frei-lichtmuseum Wirth te Mickendorf) — ''Berliner Volks-Zeitung'' 15-7-1934.

'''JJK 507''' Nieuwenkamp, H.W.M.J. Kits — Het wapen Over de Linden en het Oera Linda Boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002401001:00147 ''Eigen Volk VI'', juli 1934, bl. 143-144].

'''JJK 508''' Braak, Menno ter — Het Oera Linda Boek. Hübner contra Wirth — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade03_01/braa002vade03_01_0103.php ''Het Vaderland'' 24-7-1934].

'''JJK 509''' Het Oera Lindaboek in Duitschland. Brochure Hübner [JJK 486] — ''NRC'' 31-7-1934.

'''JJK 510''' De nieuwe Germanenbijbel. Duitsche leeraren lezen hun leerlingen voor uit het Oera-Lindaboek. Hübner schrijft er een brochure tegen [JJK 486] — ''Volksbl. voor Friesland'' 1-8-1934.

'''JJK 511-516''' berichten [511] ''Hamburger Fremdenblatt'' 4-8-1934; [512] ''Westdeutscher Beobachter'' Köln 8-8-1934; [513] ''Rheinisch-Westfalische Zeitung'' Essen 25-8-1934; [514] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 29-8-1934; [515] ''Berliner Börsen-Zeitung'' 2-9-1934; [516] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 27-9-1934;

'''JJK 517''' Ura-Linda-Chronik — ''Der grosze Brockhaus XV'', 1934, bl. 341.

'''JJK 518''' Herrmann, Albert — Unsere Ahnen und Atlantis, Nordische Seeherrschaft von Skandinavien bis nach Nordafrika — Berlin, Klinkhardt & Biermann (Oct. 1934) 168 bl. 8°. Mit 90 Abb. [op bl. 21-103 over OL].

'''JJK 519''' Wiersma, J.P. — Lyda-Finda-Frya-sage, De sage van Jessos — Friesche sagen, Zutphen, (Oct) 1934, bl. 12-24 resp. 264-265.

'''JJK 520-524''' berichten [520] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 18-10-1934; [521] ''Berliner Lokal-Anzeiger'' 13-11-1934; [522] ''Deutsche Zeitung'' 16-12-1934; [523] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 17-12-1934; [524] ''Kieler Zeitung'' 20-12-1934.

'''JJK 525''' Engelander, B. — Mystificaties: crisissymptoom (over ''Protocollen van Zion'' en OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000896033:mpeg21:a00034 ''Het Volk'' 21-12-1934].

'''JJK 526''' [S.D. de Jong] — Frysk studinte-kongres. Lêzingen fen Prof. Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606319:mpeg21:a0111 ''LC'' 24-12-1934] (dl. 2: JJK 528).

'''JJK 527''' Federatie van Friesche studenten (congres Leeuwarden, lezingen Wirth) — ''NRC'' 23-12-1934.

'''JJK 528''' [S.D. de Jong] — Prof. Wirth to Ljouwert — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606319:mpeg21:a0111 ''LC'' 24-12-1934] (dl. 1: JJK 526).

'''JJK 529''' Noordenbos, O. — Ariërs en Friezen (lezingen Wirth ) – ''NRC'' 25-12-1934.

'''JJK 530''' Iets over de oorsprong van het Hakenkruis — ''De Nederl. Nationaal Socialist'' 29-12-1934.

'''S 7''' Ald-fryske religy. Prefester Wirth to Ljouwert. (lezingen in Friesland, Oera Linda boek-cultus). ''Sljucht en Rjucht'' jg. 194, no. 52; jg. 1935 1 en 2.

'''S 8''' It Oera Linda boek. Forteld troch ús boppemaster yn in gearkomste by him thús, fen “De joge Sieddinge”. (ill.) (korte populaire uiteenzetting met hier en daar commentaar). ''Sljucht en Rjucht'' jg. 1934, no’s 14 t/m 18 en 20.

'''S 9a''' Briefwisseling betr. het Oera Lindaboek. '''1-2''': Fred. Muller aan M.A.G. Campbell en onbek.; '''3-8''': P. Schmidt van Gelder aan Fred. Muller; '''9''': P. Schmidt van Gelder aan L.F. over de Linden; '''10''': Waling Djkstra aan Fred. Muller; '''11''': A.M. Berg aan onbekende (Fred. Muller of P. Schmidt van Gelder [...op fiche staat: uit de jaren 1876-1877]; '''12-14''': Prof. E. Schröder aan Prof.Dr. J.W. Muller; '''15''': P.C.J.A. Boeles aan Prof.Dr. J.W. Muller; '''16''': H.A. Stadermann aan A. Heyting (uit de jaren 1917-1934).

'''S 9b''' Krantenknipsels betr. het Oera Lindaboek. '''1.''' Eine Erklärung Herman Wirths in Sachen der Ura-Linda-Chronik Januar 1934; '''2.''' E. Schröder, boekbespreking van: Die Ura Linda Chronik. Ubers. und herausg. von H. Wirth. 1933. Sonderdr. aus ''Mitteil. der Akad. zur wissensch. Erforschung und zur Pflege des Deutschtums, Hft I, jg. 1934, 1. bl.''; '''3.''' Steche, T., Die Ura-Linda-Chronik altgermanisch oder gefälscht? ''Völk. Beobachter 11.1.1934''; '''4.''' A. Hübner, Das wahre Gesicht der Ura-Linda Chronik. ''Der Tag.... Mai 1934.''

=== 1935 ===
'''JJK 531''' Een zonderling protest. Ingezonden stuk Wirth (get. Berlin 30-12-1934) met naschrift redactie — ''NRC'' 6-1-1935.

'''JJK 532''' Schröder, Edward — bespr. Hübner JJK 486 — ''Historische Zeitschrift'' Band 151, 1935, bl. 568-570.

'''JJK 533''' Wieser, Max — Aufbruch des Nordens; Einführung in die Forschungen Prof Herman Wirths Vortrag — Berlin, Druck von R. Boll GmbH (1935) 24 (4) 8°.

'''JJK 534''' Jong, S.D. de — Een zeer zonderling protest (Tegen uitlatingen Wirth) — ''NRC'' 9-1-1935.

'''JJK 535''' Jong, M. de — Moderne Oera-Linda-cultuur in Duitschland — ''Mensch en Maatschappij XI'', 1935 bl. 30-42.

'''JJK 536''' Sipkes, Haaije — Yn’e Fryske Herne. Thet Oera Linda Bok — ''Opr. Haarlemsche Ct.'' 26-1 en 2-2-1935.

'''JJK 536a''' (was 539) Koch, H. — Atlantis (Over het boek van A. Herrmann [JJK 518] — ''Kolnische Zeitung'' 3-2-1935.

'''JJK 537-543''' berichten [537] ''Augsburger Postzeitung'' 16-2-1935; [538] Augsburger Postzeitung 21-2-1935; [539 → 536a]; [540] ''Das Deutsche Wort'' nr. 10. ''Die Literarische Welt'' Neue Folge (Maart) 1935; [541] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 6-3-1935; [542] ''Berliner Tageblatt'' 31-3-1935; [543] ''Deutsche Literaturzeitung'' 1935 (April, Heft 16).

'''JJK 544''' Nog eens het Oera Linda Boek. [bespr. JJK 480] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 3-4-1935].

'''JJK 545-548''' berichten [545] ''Kölnische Zeitung'' 15-4-1935; [546] ''Altpreuszen'' Königsberg I (?) 1935; [547] ''Magdeburgische Zeitung'' 5-5-1935; [548] ''Schwäbischer Merkur'' Stuttgart 5-5-1935.

'''JJK 549''' Het O.L.B. en de Noordsche Kultuur. Bespr. van het boek van A. Herrmann [JJK 518] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606438:mpeg21:a0111 ''LC'' 16-5-1935] (ook in ''NRC'' 16-5).

→ A.B.K. — IJdel Vonnis (over Protocollen en OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000887028:mpeg21:a00016 ''Het Volk'' 18-5-1835].

'''JJK 550-551''' berichten [550] ''Völkische Beobachter'' Berlin 17-5-1935; [551] ''Der Reichsbote'' Berlin 7-7-1935.

'''JJK 552''' Piebenga, J. — Prof. Wirth yn Fryslân — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 7, 8, 9, 10 en 12-8-1935.

'''JJK 553''' Prof. Herman Wirth te Bakkeveen — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 7-8-1935].

'''JJK 554''' De Poppesteen van Bergum en zijn omgeving — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 12-8-1935].

'''JJK 555''' De Poppesteen stelt teleur! — ''Telegraaf'' 14-8-1935.

'''JJK 556''' Herman Wirth en zijn theorieën. Profeet van het nieuwe Duitschland — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 14-8-1935.

'''JJK 557''' Oudheidkunde en religie. Wereldbeschouwing Wirth — ''AHb'' 21-8-1935.

'''→ aanv. 557a''' Thet Oera Linda Bok [dl.1; andere delen niet op Delpher] — ''De verantwoordelijkheid van de vrouw'' (maandblad) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMATR09:234324006:00009 jg. 2/9, 1-9-1935 bl. 7-12].

'''JJK 558''' [[Cornelis Duinker|Duinker]] — Was ist mit dem Ura Linda Buch? — ''Der Juden Kenner'' 4 en 18-12-1935.

→ Het wapen Over de Linden en het Oera Linda boek — ''Europeesche ‘Totemdieren’ en eenige andere symbolen — Heraldische sprokkels'' 1935, bl. 186-190.

=== 1936 ===
'''JJK 558''' Köhler, Heinz-Dieter — Studien zur Ura-Linda-Chronik — Weimar, Hermann Böhlaus Nachfolger, 1936, (6), 102 bl. 8°.

'''JJK 559''' Wirth, Herman — Die heilige Urschrift der Menschheit. Band I Text, Band II Bilder — Leipzig, Koehler & Amelang [https://archive.org/details/dieheiligeurschr0000wirt 1936 (8), 783, 196, 429 bl. 8°].

'''JJK 560''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Louis_van_Vuuren Vuuren, L. van] en G.A. Evers — De zgn afgodsbeelden Fosta en Weda uit de Mariakerk te Utrecht, Atlantis, de voorvaderen der Germanen en het Oera Lindabok — ''Eigen Volk'' feb. 1936 bl. 27-36.

'''JJK 561''' Uchli, Ernst — Atlantis und das Ratsel der Eiszeitkunst Versuch einer Mysteriën-geschichte der Urzeit Europas. Mit 96 Abbildungen — Stuttgart, Julius Hoffmann (1936) 267 bl. 8°.

'''JJK 562''' Uweson, Ulf — Bespr. Wirth, Die heilige Urschrift [JJK 559] — ''Völkischer Beobachter'' 5-7-1936.

'''JJK 563''' Het Oera Linda Boek, Fotocopie voor de bibliotheek te Leeuwarden — ''NRC'' 15-7-1936, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG04:235242014:mpeg21:a00042 ''Groninger Dagblad'' 16-7-1936], ''AHb'' 18-7-1936.

'''JJK 564''' Chemie der Feind der Falschungen — ''Frankfurter Oder-Zeitung'' 15-9-1936 en ''Hessische Landeszeitung'' Darmstadt 18-9-1936; ''Bremer Zeitung'' 18-9-1936; ''Hakenkreuzbanner Mannheim'' 18-9-1936.

'''JJK 565''' Dominicus, F.C. — James Macpherson (1736-1796). De geschiedenis van een geniaal letterkundig bedrog — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010016867:mpeg21:a0252 ''Het Vaderland'' 26-10-1936].

'''JJK 566-567''' berichten [566] ''Hessische Landeszeitung'' Darmstadt 2-11-1936; [567] ''Das Evangelische Deutschland'' Berlin 29-11-1936.

'''JJK 568''' De Ura-Linda-Kroniek — ''Het Nationale Dagbl.'' 1-12-1936.

'''JJK 569''' De Oera-Linda-Kroniek — ''NRC'' 2-12-1936.

'''JJK 570''' Nogmaals het Oera Linda boek — ''Het Nationale Dagbl.'' 5-12-1936.

'''JJK 571''' Dr H. — Nochmals die Ura Linda Handschrift — ''Germania'' Berlin 31-12-1936.

=== 1937 ===
'''JJK 572''' Boeles, P.C.J.A. — Bespr. van het boek van Köhler [JJK 558] — ''De Vrije Fries'' XXXIV, 1937, bl. 125-126.

'''JJK 573''' Piebenga, J. — Yet altiid Atlantis — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606968:mpeg21:a0084 ''LC'' 9-2-1937].

'''JJK 574-577''' berichten o.a. mbt ovl. Hübner [574] ''Deutsche Allg. Zeitung'' 14-3-1937; [575] ''Germania'' Berlin 14-3-1937; [576] ''Der Angriff'' Berlin 16-3-1937; [577] ''Deutsche Zukunft'' 21-3-1937.

'''JJK 578''' Das Ahnenerbe (Himmler benoemt S.S. Obersturmführer Wirth tot Ehren-präsident) — ''Berliner Börsenzeitung'' 24-3-1937 en ''Münchener Neueste Nachrichten'' 27-3-1937; ''Kölnische Zeitung'' 25-3-1937; ''Geraer Zeitung'' 25-3-1937.

'''JJK 579-583''' berichten mbt ovl. Hübner [579] ''Deutsche Rundschau'' 1-4-1937; [580] ''Deutsche Zukunft'' 11-4-1937; [581] ''Forschungen und Fortschritte'' Berlin 20-4-1937; [582] ''Die Bewegung'' München 4-5-1937.

'''JJK 583''' H.C. jr. — Wirth en het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000192595:mpeg21:a0016 ''De Maasbode'' av. 12-11-1937].

=== 1938 ===
'''JJK 584 t/m 591''' waren artikelen n.a.v. persbericht [[Geert A. Wumkes|Wumkes]] aan alle kranten, zo ook: ''Thet Oera Linda Bôk; Het origineele handschrift aan Friesland geschonken'' — ''Het Vaderland: staat- en letterkundig nieuwsblad'' (avond), [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010018097:mpeg21:p006 26-10, bl. 2]. Zie ook Kalma bl. 56: brief 23-10-1938 Wumkes aan dagbladredacties bij artikel.

'''JJK 592''' Braak, Menno ter — Thet Oera Linda Bok. Een zonderlinge verklaring van dr. G.A. Wumkes. — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade07_01/braa002vade07_01_0113.php ''Het Vaderland'' 28-10-1938].

'''JJK 593''' Thet Oera Linda Bok (Uit de artikelen van Ter Braak in ''Het Vaderland''). — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010744190:mpeg21:a0109 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 29-10-1938].

'''JJK 594''' Sibe [S. de Jong, Huizum] — Thet Oera Linda Bok. Nou yn’e Kanselarij (Fries gedicht) — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 29-10-1938.

'''JJK 595''' Belangrijke aanwinst voor de Friesche wetenschap. Het O.L.B. naar de Prov. Bibliotheek — ''De Tijd'' 29-10-1938.

'''JJK 596''' (Tjalma, Foeke?) — Het Oera Linda Boek — ''NRC'' 30-10-1938.

'''JJK 597''' Het Oera Linda Bok. Eenige mededeelingen van dr M. de Jong — ''AHb'' 31-10-1938.

'''JJK 598''' Een tweetal bladzijden uit het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010607496:mpeg21:a0201 ''LC'' 1-11-1938].

'''JJK 598a''' Het Oera Linda Bok (overdracht HS, OL-verzameling Prov.Bibl., bibliografie) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=NIOD09:022889007:00007 ''Der Vaderen Erfdeel'' III, 1938, bl. 71].

'''JJK 599''' Het Oera Linda Boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010676446:mpeg21:a0280 ''Nieuwsbl. v. h. Noorden'' 5-11-1938] (foto MS bl. 46 en stuk vertaling).

'''JJK 600''' Het Oera Linda Bok. (onderhoud Sterck met Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000190779:mpeg21:a0130 ''De Maasbode'' 6-11-1938].

'''JJK 601''' Neuer Streit um das Oera-Linda-Boek — ''Klinische Zeitung'' 14-11-1938.

'''JJK 602''' De beste grap der eeuw — ''Haagsche Post'' 26-11-1938.

'''JJK 603''' Wiersma, J.P. — Thet Oera Linda Bok It singeliere hânskrift is yn eigendom oergien oan de Provinsje Fryslân — ''Sljucht en Rjucht'' 1938, bl. 737-741.

=== 1939 ===
'''JJK 604''' Wumkes, D.A. — Het geheim van het Oera Linda Bok — ''dagblad onbekend'' 4-2-1939.

'''JJK 605''' Jong, M. de — Het Oera-Linda-boek in Duitschland en hier — Bolsward, uitg. Osinga, [https://archive.org/details/1939-de-jong-het-olb-in-duitsland-en-hier/mode/2up (Juni) 1939, 64 bl. 8°].

'''[[1939 Heeft Verwijs...|JJK 606]]''' Jong, S.D. de — Heeft Verwijs het O.L.B. geschreven? Een laatste woord van dr M. de Jong. Weinig steekhoudende argumenten [mbt JJK 605] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010607796:mpeg21:a0162 ''LC'' 20-10-1939].

=== 1940 ===
'''JJK 607''' Overwijn, J.F. — Eenige opmerkingen omtrent het Oera Linda boek — Westfriesch Jaarboek 1940, serie I, deel 3, bl. 12-23.

'''JJK 608''' Wumkes, D.A. — De tragi-comedie van het Oera-Linda-Bok — ''Morks Magazijn'' 1940, Jan.-Maart, bl. 20-35, 95-100, 152-158.

'''JJK 609''' Verslag vergadering Ned.Volkskundig Genootschap (mede over OL-lezing Overwijn) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010608103:mpeg21:a0023 ''LC'' 22-10-1940].

'''JJK 610''' De oorsprong van het Friesche volk. Stammen de gegevens van het Oera Linda Bok uit betrouwbare bron? (lezing Overwijn) — ''Utr. Nieuwsbl.'' 24-10-1940.

=== 1941 ===
'''JJK 611''' Heyting, August — Het Wapen-Over de Linden en het O.L.B. — ''Ons Eigen Volk'' II, 1941, bl. 140-143.

'''JJK 612''' Heyting, August — Het geheim van het O.L.B. Een merkwaardig handschrift. Uitg. ''Studiekring Yggdrasil'' — Den Haag, uitg. Trifos, 1941, 55 bl. 4° gestenc.

'''JJK 613''' Overwijn, J.F. — De strekking van het O.L.B./ de West-Friezen van Doggerland (Verslag lezingen Yggdrasil) — ''Het Vaderland'' 25-3 en 10-4-1941.

'''JJK 614''' Overwijn, J.F. — Het Oera Linda Boek — Enkhuizen, N.V. ''Enkhuizer Ct.'', [https://archive.org/details/1941-overwijn-het-oera-linda-boek 1941, LVII, 189, XXIV pp. 8°] (get. Dordrecht, Aug. 1941) [herziene uitg.: JJK 635].

'''JJK 615''' Sterck-Proot, J.M. — Levensbericht J.F.M. Sterck (over rol Verwijs) — ''Jaarb. Mij Ned. Letterk'' 1940-’41, bl. 49.

'''S 10''' Heyting, August – Simboliek in ons letterschrift en onze taal (rede voor ''kelto-Germaanse studiekring Yggdrasil'', Den Haag 1941). 41, IV bl. 30 cm. Gecycl. Trifosreeks, no. 17. No. 73 v/d 100 genumm. en getek, exx. Op bl. 20-28 over OLB.

=== 1942 ===
'''JJK 616''' In rubriek “Echo’s” (verw. levensbericht in ''Jaarb. ’40-’41 Mij. der NL Letterkunde'' [JJK 615] van Sterck, die gesprek had met Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000054382:mpeg21:a0034 ''AHb'' 19-2-1942 av.]. [zal ongeveer gelijk zijn aan JJK 617]

'''JJK 617''' Thet Oera Linda bok. Het raadsel opgelost? (Betreft de meedeling van mevr. J. Sterck-Proot) — ''Het Vaderland'' 21-2-1942.

'''JJK 618''' Nogmaals: Thet Oera Linda bok. Opmerkingen van August Heyting — ''Het Vaderland'' 25-2-1942.

'''JJK 619''' Heyting, August — Het Oera Lindaboek — ''Het Klokketouw'', Den Haag, mrt. 1942.

'''JJK 620''' Mirande, A.F. — Thet Oera Lindabok, Echt óf valsch? Men leze het! — ''Het Nationale Dagblad'' 4-3-1942.

=== 1943 ===
'''JJK 621''' Friesen, Jacob — Streitaxtleute lebten auf Texel. Funde geben Auskunft über die Urgeschichte der Insel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011085101:mpeg21:a0069 ''Deutsche Zeitung in den Niederlanden'' 13-1-1943].

'''JJK 622''' Friesen, Jacob — Sachsenburg auf Texel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011085105:mpeg21:a0074 ''Deutsche Zeitung in den Niederlanden'' 17-1-1943].

'''JJK 623''' Karsten, G. — Verwijs als briefschrijver — ''Frysk Jierboek'' 1943, bl. 56-72.

→ Heyting, August – Een Aanvulling (op Eenige opmerkingen omtr. het OLB door Overwijn in Westfr. Jaarboek uitg. door West-Frieze Styk, 1940) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002410001:00056 ''Ons Eigen Volk'', III, 1943, bl. 52].

'''JJK 624''' Overwijn, J.F. — Merkwaardige namen en plaatsen in het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002410001:00268 ''Ons Eigen Volk'' III, 1943, bl. 262-271].

'''JJK 625''' Rasch, J. — Een voorlooper van het O.L.B. (Olof Rudbeck: Atlantica, eind 17de eeuw) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:003579001:00150 ''Historia'' IX, 1943, bl. 144].

'''JJK 626''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it O.L.B. — ''Paden fen Fryslân IV'', 1943 bl. 69, 77, 575.

=== 1945 ===

'''S 11''' Heyting, August – Verweer. Den Haag 1945, 32 bl. 21 cm. Op bl. 11-13 over OLB.

=== 1946 ===
'''JJK 627''' Kalma, J.J. — Gerben Colmjon, hoeder fan it erfskip — Assen, van Gorcum en Co. 1946, 95 bl. 8° [op bl. 61-64 over OL].

=== 1948 ===
'''JJK 628''' Wilkins, Harold I. — Atlantis: Light from the old Frisian Oera Linda Boek — ''Research'' (uitg. Research centregroup van The Atlantis Research centre, The Hoerbiger institute, The Avalon Society), May/June 1948, vol. I, nr. I, bl. 6-8.

=== 1949 ===
'''JJK 629''' Karsten, Gert — 100 jaar Nederlandse philologie — Leiden, Ned. UMNV, 1949, 238 pp. 8°. [Op bl. 148-156 over Verwijs, op bl. 156 over OL]

'''JJK 630''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it Oera Linda Boek; nei sawntich jier — ''Tinkskriften'', bl. 257, 277.

'''[[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|JJK 631]]''' Molenaar, E. — Het geheimzinnige handschrift van de familie Over de Linden — [https://archive.org/details/1949-molenaar-het-geheimzinnige-handschrift ''Westfries Jaarboek XII'', 1949, bijl., 1-75]. [ook afzonderlijk verschenen: Bussum, U.M. C.A.J. v. Dishoeck (1949), 75 bl. 8°. Op bl. 70 de naam van de schrijver en datering ''Hilversum, Sept. 1949''].

=== 1950 ===

'''JJK 632''' Poortinga, Y. — It geheim fan it Oera Linda-boek (bespr. Molenaar [JJK 631]) — ''Frysk en Frij'' 10-3-1950.

'''JJK 633''' Molenaar, E. — Het probleem van het Oera Linda Boek — ''Frysk en Frij'' 7-4-1950.

'''JJK 634''' Kalma, J.J. — Perkament uit Kruik (falcificatie uit Friesland 1869) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010612790:mpeg21:a0125 ''LC'' 19-10-1950].

'''S 12''' Het Oera-Linda-boek. Interessante beschouwing over een oude strijdvraag — ''Nieuwsblad v. N.O. Friesland'', jg. 70, no’s 28 (26-10-1950) en 31 (17-10-1950).

=== 1951 ===

'''JJK 635''' Overwijn, J.F. — Het Oera Linda Boek [herz. uitg. van JJK 614] — Dordrecht, Chefferd drukkerij (1951) 207, 173, 104, 10 bl. 8° (inl. get. Dordrecht. jan. 1951) [<nowiki/>[[:Category:Overwijn 1951|op deze wiki, alleen de vertaling]]].

'''JJK 636''' Oera Linda boek — Oosthoek Encyclopaedie 4e dr. XI, 1951, bl. 758-759.

'''S 13''' Het Oera Linda Boek en Ossian. N.a.v. boekje E. Molenaar — ''Heerenveense Koerier'' jg. 7, no. 24 van 20-1-1951''.''

→ Y.F. — Het Oera Linda Boek; Te goed geslaagde grap — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB37:253071023:00007 ''Vrij Nederland'', 3-2-1951].

[[Eeltje Molenaar|→]] Molenaar, E. (e.a.) — Oproep tot actie [“advertentie ter bevordering van onpartijdig onderzoek en uitgave van de authentieke tekst (in foto-copie) met vertaling”] — ''De Groene Amsterdammer'' 15-12-1951.

=== 1952 ===
'''JJK 637''' Haantjes, J. — Oera Linda Boek — Winkler Prins Encyclopaedie, 6de druk, XIV, 1952, bl. 678.

'''JJK 638''' Oera Linda Bok — Ensie X, 1952, bl. 942.

'''JJK 638a''' Vleer, W.Tsj. — Het Oera Linda Boek. Bestond het handschrift reeds in 1776? — ''Friese Koerier'' 3-6-1952.

'''[[1952-1959 Vleer|JJK 639]]''' Vleer, W.Tsj. — Het Oera Linda Boek en het ontstaan van het geslacht Over de Linden — eigen beheer, De Kaag, [https://archive.org/details/1952-vleer 23 bl. 4° gestencild (get. 3-6-1952)].

=== 1953 ===
'''JJK 640''' Visser, J. — Oera-Linda-Boek — De Kath. Encyclopaedie 2e dr. XIX, 1953, bl. 55.

'''JJK 641''' Colmjon (jr.), G. — De Nederlandse letteren in de 19de eeuw — Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1953 [op bl. 215-229 over OL en Verwijs].

'''JJK 642''' Spanuth, Jürgen — Das enträtselte Atlantis — Stuttgart, Union Deutsche Verlagsgesellschaft [https://archive.org/details/SpanuthJrgenDasEntrtselteAtlantis1953/mode/2up (1953), 260 bl. 8º] [heruitg. 2019 Ed. Geheimes Wissen].

'''JJK 643''' Atlantis enträtselt? Wissenschaftler nehmen Stellung zu Jürgen Spanuths Atlantis-Hypothese – Kiel, Walter G. Mühlau (1953), 79 bl. 8°.

=== 1954 ===
'''JJK 644''' Grootaers, Jan — Maskerade der Muze, Vervalsing: namaak en letterdiefstal in eigen en vreemde letterkunde — Amsterdam, uitg. Ruys, 1954, VIII, 288 bl. 8° [op bl. 175-192 over OL].

'''JJK 645''' Huijser, J.G. — Nieuw licht in het Oera-Linda-Mysterie — 1954, Rotterdam, uitg. de Bot, 96 bl., 4° gestencild (get. Den Haag, voorjaar 1954) [deel: [https://archive.org/details/1954-huijser-deel/page/n19/mode/2up bl. 16-55 en 96]].

'''JJK 645a''' Sixma van Heemstra, F.S. — Om it Oera Linda Boek hinne — bundel historische studies ''Nei in oare wrâld, skiedkundige skôgings'', [https://archive.org/details/1954-sixma-van-heemstra-om-it-oera-lindaboek-hinne Drachten 1954, bl. 42-46].

=== 1955 ===
'''JJK 646''' Tekening van Over de Linden in Fries Scheepvaartmuseum (kort bericht zonder afb.) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-19550126-7006 ''LC'' 26-1-1955].

'''JJK 647''' Serrarens, Ed. A. — De dichter-predikant François Haverschmidt — Asd., N.V. Noord Holl. U.M. 1955, 192 bl. 8° [op bl. 19 en 90 over OL].

=== 1956 ===

'''S 14''' Kalma, J.J. – Bibliografie betreffende Thet Oera Linda Bôk, Uitg. Prov. Bibl. van Fr. – [https://archive.org/details/1956-kalma-bibliografie-betreffende-thet-oera-linda-bok Leeuwarden 1956. 62 bl. 80].

'''S 15''' Miedema, Hessel — Codicologische beschrijving van het handschrift genoemd “Het Oera Linda Boek” te Leeuwarden. – Amsterdam, okt. 1956. Doorslag machineschrift [2], 16 bl. 27,5 x 21,5 cm.

'''JJK 648''' Poortinga, Y. — Puden fol heale wiisheit; Oera-Linda-kunde út de twadde hân — [https://www.dbnl.org/tekst/_tsj002195601_01/_tsj002195601_01_0030.php ''De Tsjerne'', jg. 2 bl. 95].

=== 1957 ===

'''S 16''' Oera Linda Boek zette Friesland in vuur en vlam. ''Deventer Dagblad, 9-11-1957.''

'''S 17''' G.W. — De wraak van Gerben Colmjon. “That Thusendigste Jar” een nieuw Oera Linda-Boek. ''Deventer Dagblad, 9-11-1957.''

'''S 18''' Boeles, P.C.J.A. – De stand der Oera Linda problemen en (vervolg:) Aard en inhoud van het Oera Linda boek — [https://archive.org/details/1957-boeles-de-stand-der-ol-problemen-aard-en-inhoud-vh-olb/page/n11/mode/2up ''It Baeken 19'' (1957) bl. 27-30 en 64-71] [gedateerd oct. 1956 resp. feb. 1957].

=== 1958 ===
'''S 22''' Molenaar E. — De Friese vlag, het oud-Friese wapen en het Oera Linda Boek; Pleidooi voor een deskundig onderzoek van de inhoud van het handschrift van de familie Over de Linden — [https://archive.org/details/1958-molenaar-o.a.-het-oera-linda-boek Hilversum, jan. 1958; 13 bl.] 23 cm. met tekstill., 2 afb. en 1 losse bijlage.

'''S 19''' Prof. Hellinga gaat met 18 studenten het Oera Linda Bok-mysterie te lijf — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615118:mpeg21:a0135 ''LC'' 12-9-1958], bl. 7.

→ It Oera Linda Bok as in detektive-roman — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615165:mpeg21:a0218 ''LC'' — 7-11-1958], bl. 13. (Met verwijzing naar onderzoek Hellinga.)

'''S 20''' International student group studies Oera Linda Bok — ''Frisian News Items'' 14, nr. 9 (Dec. 1958), bl. 41.

→ Prof. Hellinga zal spreken over het Oera Linda-boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615196:mpeg21:a0213 ''LC'' 13-12-1958], bl. 9.

'''S 21''' Oera Linda Bok: fantastisch oudfries historieboek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000356070:mpeg21:a00097 ''Alg. Dagblad'', 19-12-1958], bl. 7.

→ Dr Hellinga sil sprekke oer it Oera-Linda-Boek (korte aank. Fr.Ak. 7-1-1959) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010687734:mpeg21:a0097 ''Friese koerier'' 23-12-1958], bl. 4.

=== 1959 ===
'''S 23''' Prof.dr. W.G. Hellinga is bezig met onderzoek van Oera Linda Boek. ''Het Vrije Volk, 7-1-1959.''

'''S 24''' Oera Linda boek heeft voorbeeld gehad, geschreven in merkwaardig OLB-schrift. (Prof. Hellinga voor Fr. Akademy), [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615215:mpeg21:a0130 ''LC'' 8-1-1959, bl. 5]; en (vervolg:) Prof. Hellinga ontrafelt Oera Linda boek'','' dito [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615215:mpeg21:a0104 bl. 7].

→ Prof.dr. Hellinga sprak over Oera Linda Bok-onderzoek (Combinatie van filologie en speurderszin) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010687745:mpeg21:a0121 ''Friese koerier'' 8-1-1959, bl. 5].

'''S 25''' Geheim van Oera Linda Boek benaderd van grafologische kant (Piebenga onderzoekt handschrift Over de Linden en Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615294:mpeg21:a0252 ''LC'' 11-4-1959].

→ It Oera Linda Boek foar de mikrofoan — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615324:mpeg21:a0020 ''LC'' 20-5-1959, bl. 2]''.'' (Met verwijzing naar onderzoek Hellinga.)

'''[[1952-1959 Vleer|S 26]]''' Vleer, W.T. – Het geslacht Over de Linden kwam uit Steggerda. De boekverkoper Johannes Jans debet aan Oera Linda-boek? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615411:mpeg21:a0241 ''LC'' 29-8-1952].

=== 1960 ===
→ Nadert het Oera-Linda-boek mysterie de ontknoping? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG03:163588011:mpeg21:a00163 ''Winschoter Courant'' 14-1-1960, bl. 11]. (Lang artikel met deel over onderzoek Hellinga.)

'''S 27''' Verzameling aantekeningen, brieven, drukproeven enz. betreffende het OLB, afkomstig van — en gedeeltelijk van de hand van J.F. Overwijn, Dordrecht (ca. 1935-ca. 1960). 9 portefeuilles.

'''S 28''' Wirth Roeper Bosch, Herman – Um den Ursinn des Menschseins. Die Werdung einer neuen Geisteswissenschaft. Wien [1960], 141 bl. 20 cm. – Geistesurgeschichtliche Kleinbuchreihe I.

'''S 29''' Hellinga, W.Gs. – Hernieuwing van de Oera-Linda Bök-studie. Fryske stúdzjes oanbean oan Prof.Dr. J.H. Brouwer. Assen, augustus 1960. 247-249. (Zie ook artikel: “Fryske stúdzjes”: resultaat van veler arbeid en waardering — ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615720:mpeg21:a0288 LC 3-9-1960 bl. 21]''.)

=== 1961 ===
'''S 30''' [J. Piebenga] — Herman Wirth — ''LC'' 9-5 tot 12-5-1961.

=== 1962 ===
→ Geen nieuws over Oera Linda Bok (Obbema met verwijzing Hellinga) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010688912:mpeg21:a0123 ''Friese koerier'' 10-11-1962, bl. 4].

'''S 31''' Dader van Oera Linda Boek is nog niet bekend. Drs. Obbema sprak voor Fries Genootschap over onderzoek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010616389:mpeg21:a0197 ''LC'' 10-11-1962, bl. 11].

'''S 32''' Beek, G.S. van – Gestencilde aantekeningen betr. het OLB [c. 1962] 9 mappen, 30 cm.

=== 1965 ===
'''S 33''' Krogman, W. – Zur Ura Linda Chronik — ''Us Wurk'' 14 (1965) bl. 58-62.

=== 1969 ===
'''S 34''' Obbema, P.F.J. – Halbertsma’s kryptoniem in het Oera Linda-Bok — Joast Hiddes Halbertsma, 1789-1869. Brekker en bouwer. 1969, bl. 328-338.

=== 1970 ===
'''S 35''' Nieuwe visie van Mr. G.J. van der Meij: Is Joast Hiddes (Halbertsma) maker van Oera Linda Boek? (lezing voor Rotary Club te Leeuwarden) – ''LC'' 6-1-1970.

'''S 36''' Dijkstra, A. – “Thet Oera Linda Bok” (onder: Ingezonden) – ''LC'' 10-11-1970.

'''S 37''' Schrijversweekend. Het Oera Linda-boek ontraadseld en nieuw Fries gebed geboren (verslag lezing Sixma van Heemstra betr. herkomst OL) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618420:mpeg21:a0202 ''LC'' 14-4-1970].

'''S 38''' Poortinga, Y. – Pûden fol heale wiisheit. Y. Poortinga, Fan skriften en skriuwers – Grins 1970, bl. 54-62 + ondertitel: Oera Linda-kunde út de twaade hân. Eerder verschenen ''De Tsjerne'', XI, 1956, bl. 95-102.

'''S 39''' Oera linda. [Aankondiging reprint] – ''LC'' 21-10-1970.

'''S 40''' Häusler, Friedrich – Die Erweckung des Bewusstseins für das Gesamtbild der Erdenmenschheit, [und] zur Bewusstseinsgeschichte der Menschheit. – Dornach (Schweiz). 1970. 6 bl. 31 cm. Fotocopie. 129913. Uit: Das Goetheanum. Wochenschrift für Anthroposophie, 15-2 en 22-2-1970. 49. Jhrg., nr. 7. en 8.

=== 1971 ===
'''S 41''' Oera Linda Boek herdrukt. Grandioze practical joke blijft veel mensen toch boeien (over heruitg. Minerva, J.R. Schiltmeijer) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618624:mpeg21:a0131 ''LC'' 18-1-1971].

'''S 42''' Huussen, A.H. – Het Oera Linda Boek – ''Spiegel Historiael'' 6 (1971) 464-471.

'''S 43''' Dezutter, W.P. – De godin Nehalennia en het Oera Linda Bok – ''Zeeuws Tijdschrift'' 21 (1971) 134-135.

'''S 44''' Dam, Freark — Worp Wigmana [pseud. G.A. Wumkes] en it Oera Linda Boek – [https://archive.org/details/1971-dam-worp-wigmana-en-it-oera-linda-boek ''It Baeken'', 1971, jg. 33, nr. 5/6, bl. 240-245].

=== 1972 ===
'''S 45''' Los, Frans J. — Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle. [https://archive.org/details/1972-los-fj <nowiki>Oostburg z.j. [1972]. 144 bl. 22 cm</nowiki>]. Met 1 krt 1 ill.

'''[[1972 Le Problème de l'VVra Linda Bok|S 46]]''' Sixma van Heemstra, F.S. — Le problème de l'VVra Linda Bok. Etude critique sur la formation de la chronique, suivie de la traduction annotée du premier chapitre. Précédé d'une préface de W. Hellinga. Meppel z.j. [1972]. 57 bl. 23 cm. Met 6 facs. en reg.

'''S 47''' Molen, S.J. van der – Sixma van Heemstra en het Oera Linda Boek – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618958:mpeg21:a0413 ''LC'' 19-2-1972].

'''S 48''' Meij, G.J. van der – Opzet van het Oera Linda Boek is zeer intelligent (lezing voor Fryske Akademy) – ''LC'' 24-3-1972.

'''S 49''' Jitris in skot op de Oera Linda Bok. (n.a.v.: Fr.J. Los, Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle) – ''Friesch Dagblad'' 28-10-1972.

'''S 50''' Molen, S.J. van der – Doctor schiet Ura Linda-‘bok’. (bespr. Los, Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619182:mpeg21:a0443 ''LC'' 11-11-1972].

'''S 51''' Grootaers, Jan – De nalatenschap van tante Aaf je of het beruchte Oera-Linda-boek. – Den Haag 1972. [18] bl. 20 cm. met 2 facs. 141713. {[Besproken?] Bres No. 38 (dec. 1972/ jan. 1973), bl. 85-103.}

=== 1973 ===
'''S 52''' Kousbroek, Rudy – Friese stamtrots [eerste keer “hemel aaien voor “Himalaya”?] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032188:mpeg21:p017 ''NRC Handelsblad'' 19-1-1973 CS bl. 3]''.''

→ Oera Linda Boek en underground [ook hierin “hemel aaien”] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/olb-associated-with-racism-in-1973-and.html ''LC'' 23-1-1973].

('''S 53''' Kousbroek, Rudy – West-Groningen [terloops over OL]. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032211:mpeg21:p016 ''NRC Handelsblad'' 26-1-1973 CS bl. 2].)

→ Molen, S.J. — Het Oera Linda Boek (ingez. brf.) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032211:mpeg21:a0186 ''NRC Handelsblad'' 26-1-1973 CS bl. 4]''.'' [reactie op S 52]

→ Drie ingezonden brieven als reachtie op twee stukken Kousbroek, schrijvers: D.M. Hoogeveen, Bilthoven; A.L. Bauer-Postuma, Hilversum; H.D. Meijering, Abcoude — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032225:mpeg21:p018 ''NRC Handelsblad'' 2-2-1973] CS bl. 4. “(...) ook al heeft het een tragisch element gebracht in het leven van mensen die aanvankelijk in de echtheid geloofden (de eerste uitgever ervan, Ottema, b.v.) (...)”

'''S 54''' Los, F.J. — Het Oera Linda boek een geschiedbron? Oud stadwapen van Staveren. Een verweerschrift. [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1973Los_OLBgeschiedbron/ <nowiki>[Amsterdam] z.j. [1973]. 24 bl. 20 cm</nowiki>].

'''S 55''' Los, Frans J. – Hypothèse. L'affaire des manuscrits “Oera Linda”. Z.pl. [Paris 1973]. 13 bl. 30 cm. Met tekstill. en bibliogr. 148869. – Nouvelle école. Mélanges. Numéro 24. Hiver 1973-74.

'''S 56''' Vitriga, A.J. — Naar aanleiding van Thet Oera Linda Bok. Historische schetsen en enige in- en uitvallen. [Amsterdam 1973, VIII]. 152 bl. 21 cm. Omst. titelbl. (Facs. herdruk van uitg. 1874).

'''S 57''' Undersyk fan wurkgroep oan VU (Vrije Universiteit). “Flaters” Oera Linda Boek humor fan in parodist? – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619311:mpeg21:a0343 ''LC'' 13-4-1973].

'''S 58''' Wer mear ljocht op "Ora Linda Bok". – ''Friesch Dagblad 13-4-1973.''

'''S 59''' Mollinga, Th. — Werelden in botsing (Over het werk van I. Velikofsky, Werelden in botsing, en het Oera Linda Bok). – ''Friesch Dagblad'' 27-7-1973.

'''S 59a''' Urgeschichtliche Entdeckungen am Neuenburgersee – ''Neue Zürcher Zeitung'', 3-5-1973, Fernausgabe No. 120, 73.

=== 1974 ===
'''S 60''' Over het Oera Linda Boek. – ''Franeker Courant'' 12-3-1974.

'''S 61''' Meij, Mr. G.J. van der – Lezing over maker van Oera Linda Boek. Prof. Böttcher zegt: “het was Halbertsma” – ''LC'' 18-10-1974.

'''S 62''' Meij, G.J. van der – voor Fries Genootschap: Schrijver Oera Linda Boek moet J. Halbertsma zijn – ''Friesch Dagblad'' 18-10-1974.

'''S 63''' G. – Hat ds. Joast Halbertsma it Oera Linda Bok skreaun? (N.a.v. lezing Van der Meij) – ''De Stim fan Fryslân'' 36, nû 9 (nov. 1974).

=== 1975 ===
'''S 64''' Zaal, W. – De ware kunst van het vervalsen. (O.a. over OL) — ''Elseviers Magazine'' 21-6-1975.

'''S 65''' Andriessen, J.H. – Oera Linda Boek (ingezonden reactie op art. Zaal) – [[1975 Op dit knelpunt|''Elseviers Magazine'' 12-7-1975]].

'''S 66''' Zijlstra, J. — Al voor 1900 vreemde vervalsingen. Het brein achter de Vikingschat: Cornelis over de Linden van het Oera-Linda-boek? – ''LC'' 26-7-1975.

[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBVRNL01:252314006:00017 →] Sixma van Heemstra, F.S. — Frisiomanen (korte ingez. brief) — ''Vrij Nederland'' 9-8-1975. “... een humanistische kroniek uit de XVIIe eeuw”, met verwijzing naar zijn boek.

=== 1976 ===
'''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010620248:mpeg21:a0355 S 67]''' Molen, S.J. van der – Oera Linda und kein Ende. (Over de brochure van F.J. Los “Het Oera Linda Boek een geschiedbron”). – ''LC'' 26-6-1976.

'''S 68''' Thet Oera Linda Bok, Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Bewerkt, vertaald en uitgeg. door J.G. Ottema (herdr. Amsterdam 1971). XL, 253 bl. 21 cm. [Facs. herdruk van de tweede uitg. Leeuwarden 1876. 500 exempl.]

=== 1977 ===
<s>'''S 69''' Breuker, Ph. H., – De Fryske literatuer om 1877 hinne. – ''De Vrije Fries 57'' (1977) 68-74.</s> [gaat niet over OL]

'''[https://archive.org/details/1977Scrutton S 70]''' Scrutton, Robert J. — The other Atlantis. ed. by Ken Johson. Jersey [1977]. 260 bl. 23 cm. Met tekstill. 2 plt. afb. woordenlijst en register.

=== 1978 ===
'''S 71''' Meij, G.J. van der — Kanttekeningen bij het Oera Linda boek. Een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van dr. J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer. [Leeuwarden, Keizer], z.j. [1978]. 254 bl. 25 cm. Met tekstill. en losse bijlage: Grafologisch rapport van C.J. Böttcher. [<nowiki/>[[1978 Kanttekeningen - deel|inhoudsopgave en inleiding]]]

'''S 72''' Schreef J.H. Halbertsma het Oera Linda Boek? – ''LC'' 22-4-1978.

'''S 73''' Zaal, Wim – Neef Teunis + Joost Hides + Hjir (over ''Kanttekeningen'') – [https://archive.org/details/1978-zaal-elsevier ''Elseviers Magazine'' 1-7-1978 bl. 83].

=== 1979 ===
→ Scrutton, Robert — Secrets of lost Atland. Edited by Ken Johnson — London, Sphere Books (Paperback, 229 pp); Oorspr. uitgave: Jersey, Spearman, 1978.

'''S 74''' Scrutton, Robert J. — The other Atlantis. Ed. by Ken Johnson — London [1979], Oorspr. uitgave: Jersey, Spearman, 1977.

→ [[Philippus H. Breuker|Breuker, Ph.H.]] – Is Kalip yn it Oera Linda Boek Jac. Scheltema? — ''Ut de smidte'' 13 (1979) 4: 17.

=== 1980 ===
→ The other Atlantis: Oera Linda yn de safolste ferzy — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 20-8-1980].

→ Rinsma, W. [te Leeuwarden] — The other Atlantis [ingezonden brief] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 3-9-1980].

→ Rinsma, Wim en Elli — Het Oera Linda Boek — ''Sunrise'' (Theosofisch maandblad), november 1980.

→ Hermann Wirth, eens ûlebuorden-onderzoeker, nu oprichter van de heilige Almoeder-graal [mede over OL] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 1-11-1980].

'''S 75''' Berghuis, T.D. — Het Oera Linda boek — Nijeberkoop 1980, 12 bl. 21 cm. gecycl..

'''S 76''' Breuker, Ph.H. – It Friesch Genootschap, it ''Friesch jierboeckjen'' en it ''Oera Linda Boek'': de striid om taalbefaording tusken 1827 en 1837 – [https://archive.org/details/1980-breuker-it-friesch-genootschap-it-friesch-jierboeckjen-en-it-olb ''De Vrije Fries'' 60 (1980) bl. 49-65].

'''S 77''' Vulsma, R.F. – Den Helder – Het Oera Linda boek – de lidmaten van Enkhuizen – Curtenius en tante Juutje. – [https://archive.org/details/1980-vulsma-gens-nostra-olb-lidmaten-curtenius ''Gens Nostra'' 35 (1980) bl. 96-99].

=== 1981 ===
'''S 78''' Zittel, Kurt – Barbarossa ud die Kraichgauritter: der letzte Kreuzzug Barbarossa’s und Altes und Bekanntes – Neues und Wiederentdecktes: hist. Roman. 1981. 126. Anhang bl. 11: ‘Die “Ura-Linda” Chronik ist keine Fälschung’.

'''S 79''' Rinsma, Wim en Elli – Het Oera Lindaboek. Een andere benadering. – ''Zuid-Friesland, 23-9-1981.''

'''→''' Bremer, J.T. — Het Oera Linda Boek van de Enkhuizer familie Over de Linden — [https://www.oudenkhuizen.nl/archief ''Steevast'' (jaarboek Vereniging Oud Enkhuizen) bl. 6-11].

=== 1983 ===
'''S 80''' The Oera Linda book – Thet Oera Linda Bok / transl. from the Frisian by Frank H. Pierce IV. – Silver Spring, Md.: [1983] — V, 114 bl.: ill; 29 cm.

'''S 81''' The new Atlantean: a magazine for the presentation and discussion of topics related to lost continents, cities and civilizations. – Issue no. 1 (summer 1983) – ... – Harpenden (verschijnt onregelmatig; in PBF aanwezig no. 7 (1986); no. 8 geheel gewijd aan OLB)

=== 1984 ===
→ Rechtse 'Groenen' schuwen racisme niet [mede over OL en onderzoek historicus G. Zondergeld] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/olb-associated-with-racism-in-1973-and.html ''LC'' 7-6-1984].

'''S 82''' Huisman, K. – “Skiedniskeboartsjen” mei it Oera Linda Boek (mbt Albert Delahaye) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010565457:mpeg21:a0441 ''LC'' 22-6-1984].

'''S 83''' Huussen jr., A.H. – Het Oera Linda boek: mystificatie of falsificatie? – Knoeien met het verleden, (Utrecht, Antwerpen 1984) bl. 88-110.

=== 1985 ===
'''S 84''' Herrmann, Albert – Unsere Ahnen und Atlantis: Nordische Seeherrschaft von Skandinavien bis nach Nordafrika. 2. Aufl. Steinkirchen: Lühe-Verlag, 1985. – 168 bl., [52] bl.pl.: ill., krt.; 21 cm. Anhang: Hermann, Albert, – Neue Stimmen zur Ura Linda-Chronik. Reprint van artikel in “Nordische Welt”, tijdschrift van de Gesellschaft für Germanische Ur- und Frühgeschichte, 1935, bl. 246-256.

'''S 85''' (Dokumentationen und Forschungen zu den Oera Linda-Handschriften; 1) Facs. herdr. van de uitg.: Berlin: Klinkhardt & Biermann, 1934.

=== 1986 ===
'''S 86''' Luitse, Mr. N. – Knoeien met het verleden. Lezing voor het Haags genootschap voor geestelijke vorming, o.a. over het artikel van A.H. Huussen ‘Het Oera Linda Boek: mystificatie of falsificatie? Knoeien met het verleden, Ambo 1984, 88-110.

→ Maas, Nop — Twee hersenschimmen (12-10-1872); Bericht uit het rijk der dooden (31-3-1877) [twee prenten met tekst m.b.t. OL]- De Nederlandse Spectator; Schetsen uit het letterkundig leven van de tweede helft van de negentiende eeuw, bl. 146-148, 162-164.

→ Korthals Altes, A. — Driewerf bedrog; Paradoxen en parallellen bij historeische vervalsingen [mede over OL met foto van HS bl.] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000028692:mpeg21:a0145 ''NRC Handelsblad'' 27-5-1986].

=== 1987 ===
'''S 87''' Span, A. – Thet Oera Linda Bok (het Oera Linda Boek) waarheid of verzinsel? – ''Archeologische berichten no. 18 (1987), 148-164.''

'''S 88''' Los, Dr. Frans J. — De echtheid der Oera Linda-berichten — Posthuum gepubliceerd artikel ''Teksten, kommentaren en studies (TeKoS)'' [https://archive.org/details/EchtheidDerOeraLindaBerichtenDeFransLos2006/mode/2up 9e jg., afl. 49 (Dec. 1987) bl. 40-55].

=== 1988 ===
'''S 89''' Baumann, Eberhard – Herman Wirth; Verzeichnis der Schriften von Herman Felix Wirth Roeper Bosch von 1911 bis 1980, sowie der Schriften für, gegen, zu und über die Person und das Werk von Herman Wirth. – Kolbermoor: Gesellschaft für Europäische Urgemeinschaftskunde, Herman-Wirth-Gesellschaft, 1988 (45).

'''S 90''' Lühe-Verlag, Steinkirchen [Harm Menkens] – Die Oera Linda-Handschriften; Band 1: Die ingaëvonischen Burgentexte, ca. 370 S.; Band 2: Die Handschriften der Kinder Adelas, ca. 320 S

'''S 91''' Rhijn, J. van – Het geheim van het Oera-Linda Boek — ''Friesland Post 15, nr. 6 (juni 1988) 30-31.''

=== 1990 ===
→ Luitse, N. — Dossier Oera Linda — Den Haag, mei 1990 [gestencild, [[1990 Dossier Oera Linda|digitale gereconstrueerde bewerking]]].

→ Luitse, N. — [Transcriptie van] [[:Category:Briefwissellingen|Brieven van dr. J.G. Ottema aan ...]] [enz. C. en L.F. Over de Linden] — Den Haag, juli 1990 [gestencild; [https://archive.org/details/1871-1877-luitse-brieven-ottema-en-over-de-lindens/mode/2up selectie]]

=== 1991 ===
→ Luitse, N. — [Transcriptie van] [[:Category:Briefwissellingen|Brieven ... aan dr. J.G. Ottema]] (enz.) [van C. en L.F. Over de Linden] — Den Haag, 1991 [gestencild; [https://archive.org/details/1871-1877-luitse-brieven-ottema-en-over-de-lindens/mode/2up selectie]]

→ Dugin, Alexander — The Racial Archetypes of Eurasia in the Oera Linda Chronicle [https://fryskednis.blogspot.com/2016/06/alexandr-dugin-1996-on-racial.html [Engelse vertaling 2019 door Jafe Arnold]] — hk. in ''Mysteries of Eurasia'' [vertaalde titel] Moscow: Arktogeia, 1991.

=== 1992 ===
→ Huisman, Kerst — Geleeerde dokters uit Leeuwarden bedenkers van het Oera Lindaboek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010622514:mpeg21:p025 ''LC'' 4-1-1992 bl. 25].

→ Vleer, Wilgholt — Geleerde dokters en het Ol-boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010622527:mpeg21:a0353 ''LC'' 20-1-1992 bl. 27].

→ Jensma, Goffe — Lees, leer en waak; Het Oera Linda Bok. Een rondleiding — [[1992 Jensma - Lees, leer en waak|''De Vrije Fries'', 1992 bl. 8-52]].

→ Huisman, Kerst — Het Oera Linda Boek als Broer-Konijn-vertelsel (n.a.v. artikel Jensma in ''De Vrije Fries'') — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-19920703-023&aid=LC-19920703-23001 ''LC'' 3-7-1992 bl. 23].

→ Hamilton, Ulla och John — Oera-Linda: en Fornfrisisk Krönika (Zweedse vertaling met eigen afb.) — [https://archive.org/details/ZweedsOeraLinda1992/page/n131/mode/2up Cradle Publishing, 127 bl.].

=== 1993 ===
→ Obbema, P.F.J. — Tussen Holland en Friesland. Het Oera Linda Boek opnieuw gewogen. — ''Miscellanea Gentiana. Een bundel opstellen (...)''. Leiden: E.J. Brill & Universitaire Pers Leiden, 215-237.

→ Molewijk, G.C. — Atland, Texland, Frya’s Land. Het raadselachtige Oera Linda Boek — [https://skepsis.nl/oeralinda/ ''Skepter'' 6.4].

=== 1994 ===
→ ‘Documentaire’ over waarheid Oera Linda (zie onder Audio en Video: De Schatkamer; Het Oera Lindaboek) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010623163:mpeg21:a0165 ''LC'' 15-2-1994 bl. 9]''.''

→ [[Nico Luitse|Luitse, Nico]] (postuum gepubl.) — Thet Oera Linda Bok — ''Vrijzinnig vizier'', jg. 10, nr. 1 (feb. 1994), bl. 5-9 [https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/eerherstel-ottema-1-nico-luitse-1994.html <nowiki>[scans en afschr.]</nowiki>].

→ Noordegraaf, Jan — Multatuli en de taal van Ur (o.a. over OL op bl.15-17) — [tijdschrift] [https://www.dbnl.org/tekst/_ove006199401_01/colofon.php ''Over Multatuli'', deel 32, bl. 3-20].

=== 1996 ===
→ Jensma, G. — Gespeelde traditie. Het “Oera Linda Bok” en de uitvinding van het Friese verleden — in: C. van der Borgt e.a. (red.) ''Constructie van het eigene'' (...) — Amsterdam, bl. 219-234.

=== 1997 ===
→ Breuker, Ph. H. – It ramt fan it Oera Linda Boek: hoe hat ien it sa betinke kunnen? — ''It Beaken'' 59 (1997) 110-116.

=== 1998<ref>“Goedgelovig”, kent u die uitdrukking? Veelzeggend, maar niet passend in de bibliografie, is de volgende alinea in het pompeuze en zwaar gesubsidieerde ''Geschiedenis van Friesland 1750-1995'' (1998, blz. 202), onder redactie van o.a. Yme Kuiper, die in 1993 een promotieplek regelde voor Jensma aan de theologische faculteit te Groningen (zie: ''Het raadsel van de tohnekka'', 2014). “Het ‘beruchte’ ''Oera Linda-boek'', dat in 1872 werd uitgegeven door de wel erg goedgelovige Leeuwarder conrector J.G. Ottema (...) deze overduidelijke mystificatie (van de hand van François HaverSchmidt, Eelco Verwijs en Cornelis Over de Linden) (...) wat hen onderscheidde van hun goedgelovige lezers (...).”</ref> ===
→ Jansen, Gelein — Het Tessels en het Oera Linda Bok — ''Levend Verleden (''kwartaaluitgave Helderse Hist. Ver.) [https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/TEX/1998-06-01/edition/0/page/14 juni, bl. 12-15].

→ Zeeman, Michaël — De Uitvinding van Friesland (met o.a. bewering ''Himalaya'' in OL: ''hemel aaien'') — ''Volkskrant'', 26-6-1998.

=== 1999 ===
→ Vandemaele, Joël — Het Oera Linda Boek bewijst Oud-Frisia in Frans-Vlaanderen — Controversiële Geschiedschrijving bl. 83-137; Nevele (B): in eigen beheer uitgegeven.

→ Lerchenmueller, Joachim & Gerd Simon — Maskenwechsel; Kap. X. Das »Ahnenerbe« der SS; Das Thema Ura Linda wird insb. in Absatz ''Die Entstehungsphase'' behandelt, S. 116-123.

=== 2000 ===
→ (auteursnaam onleesbaar) — Skriuwers Oera Linda Boek efterhelle; Goffe Jensma ûntdekt werklike motyf — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20001130-022&aid=LC-20001130-22010 ''LC'' 30-11-2000 bl. 22].

=== 2002 ===
→ Maasdijk, Jill van — Schatkist uit eigen achtertuin: de Oera Linda manuscripten — [https://archive.org/details/2002-maasdijk-frontier ''Frontier magazine'' jg. 8 nr. 2 (mrt/apr) 2002 bl. 27-32].

→ Poorterman, Evert Jan — De herkomst van het Friese Volk — [https://archive.org/details/2002-poorterman-frontier ''Frontier magazine'' jg. 8 nr. 3 (mei/juni) 2002 bl. 32-35].

→ Jensma, Goffe — Geen Fries spot met zijn land; Nationalisme, ironie en het Oera Linda-boek — ''BMGN 117'' (Low Countries Historical Review, 2002) [https://bmgn-lchr.nl/article/download/URN%3ANBN%3ANL%3AUI%3A10-1-106556/4140/4218 afl. 3 bl. 331-343].

→ Toeval Aan De Haal Met Grap Oera Linda Boek — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20021214-8003 ''LC'' 14-12-2002 bl. 8].

=== 2004 ===
→ Jensma, Goffe — Ironie én ernst. Het Oera Linda-boek als uiting van hoge of lage cultuur — [https://demodernetijd.nl/wp-content/uploads/DNE-2004-1a-Jensma.pdf ''De Negentiende Eeuw'' 28:1, bl. 3-17].

→ Haverschmidt is zeker auteur Oera Linda (over Jensma’s geloofsovertuiging) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20041124-11001 ''LC'' 24-11-2004 bl. 11].

→ Jensma, Goffe — De Gemaskerde God; François HaverSchmidt en het Oera Linda-boek (proefschrift Theol. fac. Gron.) — [https://research.rug.nl/nl/publications/de-gemaskerde-god-francois-haver-schmidt-en-het-oera-linda-boek Walburg Pers, 467 bl.].

→ Vries, Sietse de — Van literair experiment tot herinnering aan de voortijd; Oera Linda-boek was Haverschmidts reactie op fundamentalisme — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20041203-029&aid=LC-20041203-29003 ''LC'' 3-12-2004 bl. 29-30]''.'' Jensma: “It is (...) allegear kul en kolder.”

→ anoniem — Van het Oera Linda-boek, de Friese kip en de zeespiegel (verslag avond met o.a. Henk Meijering en Marita Mathijssen over boek Jensma.) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?id=LC-20041210-010&ed=00&v2=true ''LC'' 10-12-2004 bl. 10].

=== 2005 ===
→ Pol, Ruud van de — Cornelis Bok en het Oera Linda Boek (2 blz, voorafgegaan door 2 bl. over Leendert Floris Over de Linden) — “Cornelis Bok (1777 – 1836). Een opmerkelijke West-Friese kunstschilder en romanschrijver.” (door Cees Bakker, John R. Brozius, Jan Plekker, Ruud van de Pol) — Uitg. Sasburg, Midwoud, 2005.

→ Bremer, Jan T. — François HaverSchmidt en het Oera Linda Boek — ''Levend Verleden'' (kwartaaluitg. Helderse Hist. Ver., [https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/LV/2005-03-01/edition/0/page/6?query= mrt. bl. 64-69].

→ Huisman, Kerst — Albert Delahaye geloofde ook in het Oera Linda-boek — [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2024/10/Fryslan-2005-2.pdf ''Fryslân'' jg. 11 nr.2 bl. 7-9].

→ Maas, Ad — Het Oera Linda Boek; Een spel bijna zonder einde (met als bijlage brief [[Wigholt T. Vleer|Vleer]] aan RVU dd 14-3-1996) — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=4 ''SEMafoor'' 6:1, 2-7].

→ Hekstra, G.P. — Het Oera Linda Boek, een gemaskerde godsdienstkritiek? — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=10 ''SEMafoor'' 6:1, 8-9].

→ Vandemaele, Joël — Geografisch beeld van het Oera Linda-Boek — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=12 ''SEMafoor'' 6:1, 10-16].

→ Wilkens, Iman J. — Het Oera Linda Boek: authentieke bronnen van een vals document — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=19 ''SEMafoor'' 6:1, 17-19].

=== 2006 ===
→ Jensma, Goffe — Het Oera Linda-boek; Facsimile — Transcriptie — Vertaling — uitg. Verloren, 448 bl.

→ Vries, Sietse de — Vrijzinnigen en fijnen op vuist in Oera Linda-boek (reclame voor Jensma’s vertaling en theorie) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20060421-NO02005005 ''LC'' 21-4-2006 bl. 5].

→ Kardinaal, Adriaan (met Ellen van der Grijn en Henk Porck) — The Oera Linda Boek: A literary forgery and its paper — ''IPH (International Association of Paper Historians) Congress Book'' [https://archive.org/details/2006-kardinaal-grijn-porck 16/2006, bl. 177-185].

→ Gilst, Aat van — Het Oera Linda Boek — Herman Wirth (reeks: Aspekt Biografie) bl. 44-54; Soesterberg, uitgeverij Aspect.

→ Jensma, Goffe — Over Jacques Fermauts voorwoord bij diens uitgave van het Oera Linda-boek (met kort weerwoord van Jacques Fermaut) — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_2#page=32 ''SEMafoor'' 7:2, 30-31].

→ Fermaut, Jacques — Het Oera Linda-Boek bezorgd door Goffe Jensma — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_3#page=22 ''SEMafoor'' 7:3, 20-22].

→ Oppewal, Taeke e.a. (red.) — Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur (met [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0007.php stuk “Het Oera Linda-boek”, bl. 72] in hk. over Harmen Sytstra) — uitg. Bert Bakker, 2006 Amsterdam.

=== 2007 ===
→ Davies, Peter — ‘Männerbund’ and ‘Mutterrecht’: Herman Wirth, Sophie Rogge-Börner and the Ura-Linda-Chronik — [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1468-0483.2007.00375.x ''German Life and Letters'' 60:1 Januari 2007 bl. 98-115].

→ Heerma van Voss, Lex — (bespr. Jensma: DGG) — [https://www.researchgate.net/publication/318797816_Goffe_T_Jensma_De_gemaskerde_God_Francois_Haverschmidt_en_het_Oera_Linda-Boek ''Tijdschr. v. Soc. en Econ. Gesch.'', mrt. 2007, bl. 150-152].

=== 2008 ===
→ Heer, Sura de — THET OERA LINDA BOK (vertaling met transcriptie in Jolschrift en toelichting) — Amsterdam, Out of Time Publishing (eigen beh.) 300 bl.

=== 2009 ===
→ Boeles (1873-1961), P.C.J.A. — Correspondentie met L.F. Over de Linden, C. Over de Linden en Prof. dr. W.Gs. Hellinga betreffende het Oera Linda Boek — Tresoar: 1708 Familiearchief Boeles [https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=36&miview=inv2&milang=nl&micode=1708&minr=1835668#inv3t1 2.12.7.432, openbaar vanaf 1-1-2009].

=== 2010 ===
→ Breuker, Ph. H. – Kroader en Nij ljocht yn it Oera Linda Boek — [https://archive.org/details/2010-it-beaken-breuker-kroader-en-nij-ljocht-yn-it-oera-linda-boek-blz-1-of-123 ''It Beaken'' 72 (2010) bl. 123].

→ Vries, Sietse de — Het waren de Halbertsma’s, het was Haverschmidt (Menno Knul vs. Goffe Jensma) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20101120-NO04008001 ''LC'' 20-11-2010 bl. 8].

→ Raubenheimer, Alewyn J. — Survivors of the Great Tsunami; The course of Eurasia after the night of Wednesday 21 October 2193 BC (maart 2010 in eigen beheer, print-on-demand vanuit USA); tweede, herziene uitgave: augustus 2011 met subtitel “The course of Eurasia after the 4.2ka BP Impact”.

=== 2011 ===
→ Grijn, Ellen van der (met Adriaan Kardinaal en Henk Porck) — Het Oera Linda Boek , een ‘cold case’ en ‘hot item’ (mbt papieronderzoek) — [https://archive.org/details/2006-kardinaal-grijn-porck ''Archievenblad'' 2011-3 (April) bl. 23-24]''.''

→ Reinewald, Chris (met medewerking [[Goffe T. Jensma|Jensma]]) — Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland — [https://chrisreinewald.nl/wp-content/uploads/Oera-Linda-EOS.pdf ''Eos magazine'', sept. 2011 bl. 34-38].

→ Knul, Menno — Nog meer over het Oera Linda-Boek — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_12_3#page=37 ''SEMafoor'' 12:3 35-38].

=== 2012 ===
→ Nijdam, J.A. — De gemaskerde Wizo: vervalsing, mystificatie of pastiche? (boekbespreking “Wizo van Vlaanderen”, waarvan 1/3 mbt OL; o.a. bewering Himalaya: hemel aaien) — ''Tijdschrift voor Geschiedenis'' 125/3, [https://www.academia.edu/3708736/Nijdam_J_A_De_gemaskerde_Wizo_vervalsing_mystificatie_of_pastiche_Bespreking_van_Wizo_van_Vlaanderen_Itinerarium_Fresiae_Uitgeverij_Hypatia_Nijbroek_2011_in_Tijdschrift_voor_Geschiedenis_125_3_2012_431_432 bl. 431-432].

=== 2013 ===
→ Menkens, Harm — Die Oera-Linda-Handschriften — Lühe-Verlag, 292 bl. (Duitse vertaling met discussie.)

=== 2014 ===
→ Breuker, Philippus — Het Oera Linda Boek: een afrekening met Friesland — Opkomst en bloei van het Friese nationalisme, 1740-1875, [https://archive.org/details/2014-breuker bl. 408-433].

→ Raubenheimer, Alewyn J. — Chronicles from Pre-Celtic Europe — Uitg. in eigen beheer, print-on-demand (herziene versie van 2010/2011: Survivors of the Great Tsunami).

→ Jensma, G. — ''Het raadsel van de tohnekka'' — rede bij het afscheid van prof. dr. Yme B. Kuiper van de theologische faculteit Groningen, juni 2014; door auteur gepubliceerd op [https://www.academia.edu/37996746/Het_raadsel_van_de_tohnekka_in_het_Oera_Linda_boek_ academia.eu].

→ Jensma, G. — Het Oera Linda-boek als middeleeuwse vervalsing — in: ''De valse Middeleeuwen'': (themanummer ''Madoc, Tijdschrift over de Middeleeuwen'' (uitgeverij Verloren) jrg. 28 nr.4.

=== 2018 ===
→ Boer, Richard de — Hoe Oera Linda een internetfabel schiep (“Daughters of Frya”: fantasie van Tony Steele) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20181228-NO01032005 ''LC'' 28-12-2018 bl. 32]''.''

=== 2019 ===
→ Walthaus, Asing — Tante Aafje en de geleerde dokters (tgv iepenloftspul) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20190621-ZU07008002 ''LC'' 21-6-2019 bl. 8].

=== 2020 ===
→ Snyman, Adriaan en Annelize — Die Oera Linda (vertaling met disc. in Boere-Afrikaans; herziene en aangevulde versie van uitg. 1998) — Vaandel Uitgewers [https://vaandel.co.za/product/die-oera-linda/ (Zuid-Afrika), 179 bl.]

=== 2021 ===
→ Ott, Jan — Codex Oera Linda; English edition — Uitg. Oera Linda Foundation, Diever (hardcover, juli, met kleurafbeeldingen van alle HS bl.); 2nd English edition (herzien, paperback, november).

=== 2022 ===
→ Ott, Jan — Codex Oera Linda; Full size edition en Revised edition — Uitg. Oera Linda Foundation, Diever (hardcover, augustus resp. oktober; beide herzien en met HQ kleurafb. van alle HS bl. op bijna ware grootte).

→ Draaijer, Nick — De vervloekte familiekroniek (1936-1939) — De geheime portretten van Mondriaan; een familiegeschiedenis (opgedragen aan Anna Oera Linda Draaijer-Waaning); bl. 203-230 — uitgeverij Pluim, Amsterdam/Antwerpen.

→ Zeilmaker, Rypke — Oudfries manuscript Oera Linda voedt controverse — [https://oeralinda.org/wp-content/uploads/2022/12/artikel-Rypke-782x1024.png.webp ''De Andere Krant'' 17-12-2022 bl. 17].

=== 2024 ===
→ Slooten, René van — Het grote verdriet van François HaverSchmidt — [https://www.hollandsmaandblad.nl/editie/2024-1/het-grote-verdriet-van-francois-haverschmidt/ ''Hollands Maandblad'', jan. 2024]''.''

→ Hoekzema, Thomas — Het berouw van Piet Paaltjens [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20240127-NO01026006 ''LC'' 27-1-2024 bl. 27]. (“Volgens Van Slooten dreef dit Ottema ertoe om in 1879 een einde aan zijn leven te maken.”)

→ Lepoutre, Corine — Het bevrijdende wereldbeeld van de Oera Linda; Interview Jan Ott — [https://fryskednis.blogspot.com/2024/12/interview-jan-ott-nederlands.html ''De Andere Krant'' 7-12-2024 bl. 17-18].

== Audio en Video ==
Uitgezonden op nationale of regionale radio of televisie.

=== 1994 ===
→ RVU, Peter te Nuyl — De Schatkamer; Het Oera Lindaboek (met o.a. [[Goffe T. Jensma|Jensma]]; opgedragen aan OL-onderzoeker [[Nico Luitse]]) — [https://archive.org/details/rvu-ol 56 min., uitz. op radio 5 op 16-2 om 16:02].

=== 2004 ===
→ Duinen, Gryt van (samenstelling en regie) — Het Oera Linda Mysterie — [https://youtu.be/x3hvpTkwbvo 29 min., uitz. in serie Fryslân Dok] op Omrop Fryslân TV, als reclame voor Jensma’s boek.

=== 2008 ===
→ Gerstel Produkties — Tresoar: Oera Linda — [https://youtu.be/k4-bAcYo4I0 5 min., uitz. in serie ''Het depot''] door [https://gptv.nl/ GPTV] (regio Friesland) op ...? (Met woordvoerder Lourens Oldersma.)

=== 2009 ===
→ Jensma, Goffe (eindredactie) — [https://tsjil.omropfryslan.nl/utstjoering/oflevering-12-it-grutte-bedroch-en-de-grutte-revolusje It Oera Linda-boek; It mystifisearre Fryslân] — 13 min., voor het eerst uitgezonden als finster 23 in serie 11en30 (Kanon fan de Fryske skiednis) door Omrop Fryslân op ...? (zie [https://youtu.be/HazsFWa6SW4&t=2543s Nederlands ondertitelde versie], gebruikt als deel van langere video.)

=== 2017 ===
→ VPRO/OVT — Goffe Jensma over zijn proefschrift — 8 min. durend gesprek, als onderdeel van afl. uit serie OVT, uitz. [https://www.vpro.nl/programmas/ovt/speel~RBX_VPRO_9990370~oera-linda~.html VPRO op Radio 1, 23-7-2017].

=== 2018 ===
→ Hjoed — Powercollege over het Oera Linda-boek — 7 min., onderwerp in praatprogramma Hjoed van Omrop Fryslân (met directeur Tresoar, Bert Looper) [https://youtu.be/eC2QikH__9A uitz. 31-10-2018].

=== 2019 ===
→ [[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] over Oera Linda in relatie tot [https://nl.wikipedia.org/wiki/Karst_Tates Karst Tates] — Friestalig [https://archive.org/details/jensma-13-6-2019-aanslag-30-4-2009-en-ol radiogesprek van 6,5 minuut] ''Omrop Fryslân'' 13-6-2019 (zie ook bijbehorend geschreven artikel onder ''Alleen op internet'').<ref>Vergelijk in artikel Reinewald (2011): “Het mythologisch-religieuze karakter maakt het boek eveneens geliefd bij sommige einzelgängers, wier geloof in geheime samenzweringen hen tot (zelfmoord)aanslagen verleidt.”</ref>

=== 2021 ===
→ Jensma, Goffe — De mythe voorbij — Friestalige presentatie over Oera Linda van 73 minuten (incl. in- en uitleiding), uitgezonden in de serie Thúsakademy door [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1114140/hoogleraar-goffe-jensma-over-het-oera-linda-boek-in-de-thusakademy ''Omrop Fryslân'' op 22-12-2021] (ondertiteld [https://youtu.be/bBNOWDEVBhM fragment]).

(meer volgt)

== Alleen op internet (selectie) ==

=== 2019 ===
→ Omroep Friesland (quasi-) interviewt [[Goffe T. Jensma|Jensma]] — Dader koninginnedagaanslag Apeldoorn mogelijk geïnspireerd door Oera Linda-boek — ''[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/890391/dader-koninginnedagaanslag-apeldoorn-mogelijk-geinspireerd-door-oera-linda-boek Omrop Fryslân]'' 13-6-2019 (ook in het Fries) — gebaseerd op radio-interview (zie onder ''Audio en Video'') ter promotie van openlucht-theatervoorstelling gebaseerd op Jensma’s roman/proefschrift.<ref>Een dag later schreef Jensma [https://www.facebook.com/GThJensma/posts/pfbid0JPLdLQQWaafuyEaitnHBG1nseCk2mSSj6EPgPtwii145TbeBisHthqdNBF8eQKYEl op zijn Facebook], met link naar het online artikel van O.F.: “Wat in ear, dat jins proefskrift de basis wurdt ûnder in iepenloftspul. (...) Ik ha der sin oan!”</ref>

=== 2023 ===
→ [https://tijdgenoot.nl/over Wester, Peter] — Wirth, Himmler, Doegin en Poetin. De foute vrienden van het Oera Linda boek — 26-1-2023 op [https://www.tresoar.nl/vertellen/verhalen/63d259592252f6001222ed61 tresoar.nl].

=== 2024 ===
→ [https://mainzerbeobachter.com/jona_lendering/ Lendering, Jona] — Oera Linda-boek – Aanklacht tegen christelijk fundamentalisme — 1-10-2024 (laatste update), [https://historiek.net/oera-linda-boek-manuscript-auteur/81552/ Historiek] (online geschiedenismagazine).

=== 2025 ===
→ [https://ivovdw.nl/over/) Wijdeven, Ivo van de] — Mysterieus boek Oera Linda werd populair in nazi-Duitsland — 8-1-2025, [https://www.historischnieuwsblad.nl/mysterieus-boek-oera-linda-werd-populair-in-nazi-duitsland/ Historisch Nieuwsblad]<ref>Volgens website “hét toonaangevende geschiedenismerk van Nederland”.</ref>.

→ [[Goffe T. Jensma|Jensma, Goffe]] — Een (on)bekende brief van François HaverSchmidt [met aankondiging van “een lang essay over de verbroken vriendschap tussen Eelco Verwijs en HaverSchmidt, het ''Oera Linda-boek'' en de ''Snikken en grimlachjes''”] — 5-8-2025, [https://neerlandistiek.nl/2025/08/een-onbekende-brief-van-francois-haverschmidt/ Neerlandistiek] (online tijdschrift voor taal- en letterkunde).

==Noten==
<references />
[[Category:Sources_Dutch]]

Gerard J. van der Meij

2026-07-22T13:40:36Z

Jan: link

[[File:GJvdMeij.jpg|thumb|150px]]
Gerard Jan van der Meij (1910-1996) onderzocht Oera Linda en presenteerde argumenten ter ondersteuning van zijn theorie dat [https://nl.wikipedia.org/wiki/Joost_Hiddes_Halbertsma Joost Hiddes Halbertsma] de teksten van het handschrift zou hebben bedacht.

Biografische gegevens en verzameling krantenartikelen [https://vandermeij.familyds.com/mediawiki/index.php/P2049_Gerhard_Jan_van_der_Meij hier].

Van der Meij schreef ''Kanttekeningen bij het Oera Linda boek — een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer'', in eigen beheer uitgegeven in 1978 [<nowiki/>[[1978 Kanttekeningen - deel|inhoudsopgave en inleiding]]]. In dit werk stelde hij als eerste een juiste vertaling voor van de veelbesproken zinnen over ''dromen'' en ''od'' in de ''[[NL006.12 Schepping|vormgeschiedenis]]'' (blz. 204-205). Zijn terechte opmerking over de punt achter ''drama'' in plaats van achter ''Wralda’s'' werd genegeerd door [[Goffe T. Jensma|Jensma]], die in 1992 ([[1992 Jensma - Lees, leer en waak|Lees, Leer en Waak]], blz. 17) nog wèl “Een spits ...” overnam (in 2006 veranderd in “Gelukzaligheid ...”). [Onderstreping toegevoegd:]<blockquote>Halverwege deze pagina lezen wij: „Ring as hja rip werom kregon hja fruchda and nochta anda drama. Wralda’s od trad to—ra binna and nw bârdon ek twilif svna ...” Ottema vertaalt de regel: „... zodra als zij volwassen waren kregen zij vreugde en genoegen aan de dromen van Wralda. Haat trad tot haar binnen. En nu baarden zij elk twaalf zonen.” Het handschrift geeft evenwel een punt achter drama. Wralda hoort dus bij od en nu is deze onverklaarbare zin — haat trad bij haar binnen — duidelijk als we lezen in Outzen glossarium p. 231: od = eine Spitze — een voorstelling van zaken van Halbertsma te verwachten en ook elders in de Kroniek voor andere omstandigheden in soortgelijke bewoordingen aangetroffen. (O.L.B., p. 115).

Bovendien vertelt Halbertsma (KHD, p. 36) ons over het volkskarakter der Friezen: „De Godheid kwam bij de Germanen onmiddelijk tussenbeide en hij openbaarde zich door onwillekeurige zielsbewegingen, ''dromen'', plotselinge lusten. De vrouwen meer onderworpen aan zenuwtoevallen, lusten, luimen, gevoel en temperament, waren daartoe geschikter dan mannen ... De dromen leiden de vrouwen alleen uit ...” Vergelijken we dit met de O.L.B.-zin: „kregen zij vreugde en genoegen in de dromen!” dan is overeenstemming in denkbeelden hier aanwezig.</blockquote>Van der Meij correspondeerde ten minste met [[Wigholt T. Vleer|Wigholt Vleer]] en [[Nico Luitse]] over Oera Linda. Enkele van deze brieven zullen hier worden gedeeld.

Zijn verzameling 17e- tot 19e-eeuwse boeken is door een zoon ter beschikking gesteld aan [[Oera Linda Foundation|Stichting Oera Linda]].
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^M^}}

1978 Kanttekeningen - deel

2026-07-22T13:39:14Z

Jan: add

in eigen beheer uitgegeven [in 1978]; 254 bl. 25 cm. met tekstillustraties
[voorlopig alleen inhoudsopgave en inleiding]

==Kanttekeningen bij het Oera Linda boek==
'''''Een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van dr. J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer.'''''

[[Gerard J. van der Meij|Mr. G.J. van der Meij]]

[met bijlage: Grafologisch rapport van prof.dr. C.J. Böttcher]

{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+Inhoud
|-
!Hfdst.!!Blz.
|-
|Inleiding||5
|-
|I. Wie is de maker||7
|-
|II. Halbertsma’s gedachten over de taalgronden||24
|-
|III. De taal van het Oera Linda Boek||45
|-
|IV. De tekst||64
|-
|V. De „Godheid Wralda” / Minno’s Geschriften — Jhr. Montanus de Haan Hettema en ds. R. Posthumus||89
|-
|VI. De Fries wetenschappelijke kringen en het Oera Linda Boek / Iets over de oud-Friese rechtsopvattingen||115
|-
|VII. Azië — de Paalwoningen — De longziekte — De gelukkige en de boze tijd||136
|-
|VIII. [[Eelco Verwijs|Dr. Eelco Verwijs]], de Halbertsma’s en het Oera Linda Boek||164
|-
|IX. De Grave — Volney / [[Cornelis Over de Linden]], zijn boekerij, toch weer Halbertsma||183
|-
|X. De Genese van de tekst en haar verklaring met behulp der woordenboeken en lijsten van de Haan Hettema, von Richthoven, Wiarda, Epkema, Halbertsma, Meijer, van Lennep, Winschooten e.a.||200
|-
|XI. Het handgeschreven Oera Linda Boek / De schrijver||225
|-
|Afkortingen e.d. in de tekst||254
|-
|Bijlage: Handschriftanalyse door prof. dr. C.J. Böttcher
|}

===Inleiding===
Vorig jaar heb ik in een beschouwing over de auteur van het Oera Linda Boek Ds. J.H. Halbertsma aangewezen als degene die deze geschiedschrijving van Friesland zou hebben volvoerd. Het was niet de eerste keer dat zijn kant werd uitgekeken. Enkele jaren tevoren had [[Pieter F.J. Obbema|Drs. Obbema]] uit Leiden in zijn bijdrage aan het herdenkingsboek over Halbertsma (Brekker en Bouwer, p. 328) de gedachte geopperd, dat Dr. Eelco Verwijs zich ten huize van Ds. Halbertsma een ideale omgeving had geschapen om alleen of in vereniging met zijn gastheer de geheimzinnige kroniek te vervaardigen. Mijn keuze viel op Ds. Joost door de raad te volgen van [[Wytze Hellinga|Professor W. Hellinga]], nu 15 jaar geleden gegeven in zijn causerie over het werkbezoek van hem en zijn studenten (w.o. Drs. Obbema) aan Friesland om de auteur van het Oera Linda Boek te ontmaskeren.

„Willen wij aan de weet komen”, zo besloot hij zijn boeiend betoog in de Prinsentuin, „wie onze man is, dan zullen wij de literatuur van vóór 1870 en van de 18e eeuw moeten kennen over de geesteswetenschappen, politiek, geschiedenis en archeologie. Tot nu toe heeft men verzuimd de ledige plekken in het materiaal te onderzoeken en men heeft geen oordeel over het zwijgen van bijzondere figuren. Wanneer en waarom zweeg [[Jacob Dirks|Mr. Dirks]], wanneer [[Jan G. Ottema|Ottema]], waarom [[Wopke Eekhoff|Eekhoff]]? Wij moeten uitgaan van de gegevens, niet van de mogelijkheden!”

Nu kan niet worden gezegd dat degenen die zich tot nu toe met dat onderzoek bezighielden volstrekt andere methoden volgden dan Professor Hellinga voorstelde. Neemt men de studie van [[Murk de Jong|Dr. de Jong]] over „Het geheim van het Oera Linda Boek” ten voorbeeld, dan heeft deze wel degelijk getracht een milieutekening te geven van alle omstandigheden, feiten, personen, denkrichtingen en plaatsbepalingen rond het Oera Linda Boek, zoals Professor Hellinga die wenst. Hij is evenwel zozeer overtuigd van het auteurschap van Dr. Verwijs, dat alle vraagpunten in diens richting worden omgebogen, wat hem doet ontsporen, hem althans niet geloofwaardig maakt.

Nu na honderd jaren de auteur nog onbekend is, leek het me verstandig te doen wat Professor Hellinga aanraadde en bovendien de stof zelve — d.w.z. de inhoud van ’t O.L.B. — meer te laten spreken dan tot nu toe geschiedde. Meer ook te denken aan een indirekte bewijsvoering, die door eliminatie wellicht zou leiden tot een kleine groep van mogelijke coupabelen.

Kritisch kijken dus naar letter — woord — zinsbouw — tekst en inhoud van een verhaal dat nogal saai, naïef en verward is en in het verleden menigeen van verder onderzoek heeft afgeschrikt. Bovendien waren zij die zich tot nu met het O.L.B. bezighielden, veelal reeds te voren op een vaste theorie verkocht. Dit belette hen het zien van tal van duidelijke, ja indringende aanwijzingen, dat we hier te maken hebben met een groteske satire, edukatief, emotioneel en uiterst intelligent van opzet, waarvan de onderliggende bedoeling om onthulling vraagt.

Ook Professor Hellinga wees op de esoterische bronnen van het Oera Linda Boek, waaruit de maker moet hebben geput; vindt dit — de genese van de tekst — het moeilijkste deel waaraan te weinig aandacht is besteed. Daarop nu besloot ik mijn onderzoek mede te richten.

Aanvankelijk leek me het opkomend en wederom afgaand modernisme een geestesrichting die me zou kunnen vertellen waar ik had te zoeken. Immers in vrijwel ieder hoofdstuk van ’t O.L.B. speelt de „moder”<ref>moder — moeder — de eremoeder, die vanaf Frya’s burcht in Texland de Friese landen bestuurt. O.L.B., p.23/25</ref> een rol: „Moder — is nome” (O.L.B., p. 74) verdacht ik van synoniem met het modernisme, de „formlere” oudste leer volgens Ottema, deed denken aan de formulieren der kerkelijke richtingen en het literatuuronderzoek wees op de Dokkumer krans, de vrienden der waarheid, de Groninger richting, de steilgereformeerden, de fijne mennisten. Onder de namen der predikanten welke deze denkwijze voorstonden, vinden we Ds. Deenik, Ds. Carpentier Alting, Ds. Haverschmidt, namen die allen reeds eerder in verband werden gebracht met het Oera Linda Boek.

Dan gaan er verbindingen groeien met de mannen van het Frysc Selscip. De Harlinger onderwijzer en hoofdredakteur van het Provinciaal Friesch Dagblad — de heer [[Jan F. Jansen|J.F. Jansen]] — heeft in [5] Herre Gerrits van der Veen uit Driesum een competente dagelijkse berichtgever. Van der Veen, bevriend weer met Tjibbe Geerts van der Meulen uit Bergum, ligt in de clinch met baron van Sytzama, Grietman van Dantumadeel. Waling Dijkstra stapt door Friesland met zijn verhalen en zijn verzen en van der Meulen, Colmjon, Boonemmer en anderen stappen met hem mee. Het is ook de heer Jansen geweest die in 1867 de eerste bladzijden van het Oera Linda Boek van de huisschilder Siderius uit Harlingen, vriend van Cornelis Over de Linden, heeft ontvangen ter vertaling en deze bladen doorzendt aan Dr. Eelco Verwijs, archivaris/bibliothecaris van Friesland en bestuurslid van het Fries Genootschap.

Gaan ze allen vrij uit? Wij weten het niet, wat we wel weten is dat hun litteraire werk in geen enkel opzicht de hoogte bereikt die in het O.L.B. meermalen onze aandacht, gespannen houdt. Daarom alleen reeds zouden zij moeten afvallen ten ware ’t O.L.B. het werk van meerderen. Velen zouden dan voor de meer eenvoudige passages als schrijver kunnen worden aangewezen. Het getal dergenen die litterair wel aan hogere normen kunnen voldoen is niet groot, maar ze zijn er — als Eelco Verwijs, Mr. Dirks, Ottema, Telting, [[Montanus Hettema|de Haan Hettema]], Eekhoff, [[Gerben Colmjon|Colmjon]] en niet te vergeten Ds. J.H. Halbertsma.

Het is de 100-jarige herdenking van de sterfdag van Ds. Joost, de tentoonstelling in de Provinciale Bibliotheek, de beide kostelijke boeken die in dat jaar over hem zijn verschenen „Kent gij Halbertsma van Deventer” van [[Jacob Kalma|Ds. J.J. Kalma]] en de uitgave van de Fryske Akademy „Joast Hiddes Halbertsma, Brekker en Bouwer”, welke ons terstond verplaatsen in de sfeer en het milieu van een erudiet man, die in zijn bibliotheek, in zijn werk en in zijn liefde voor Friesland, in haar taal en in haar historie, de stof ter beschikking had om een kroniek als het Oera Linda Boek te concipieren. Ook Verwijs had die mogeijkheden, eerst als huisvriend van Ds. Halbertsma, later als archivaris/bibliothecaris der Provincie Friesland, aan welk gewest Halbertsma reeds bij zijn leven grote delen van zijn bibliotheek schonk.

Van de anderen, die op litterair terrein hun mannetje stonden, zou ik willen zeggen dat zij de felle aandrift tot getuigen misten die bij Ds. Halbertsma zo spreekt.

Toen de eerste aanwijzingen kwamen dat vele van Halbertsma’s denkbeelden in ’t O.L.B. waren verwerkt, ja hele zinnen, onderwerpen, meningen, woorden e.d. door hem gedacht en gebruikt of uit boeken gekozen in zijn bibliotheek aanwezig, letterlijk in ’t O.L.B. waren terug te vinden, heb ik deze verzameld om te kijken tot welke konklusie dat zou leiden.

Dat betekende dat ik zocht uit te vinden in hoeverre achter de wat verwarde en dikwijls onsamenhangende verhalen, strekkingen waren verborgen, ideeën schuilgingen, toespelingen werden gemaakt, stelling werd genomen, agressie gepleegd, frustraties werden afgewenteld, verwarring en chaos gesticht, dan wel hoge idealen werden verkondigd of dichterlijke proza geschreven rondom Friesland, rondom de Friese taal.

De gedachte won daarbij veld, ’t geen ook Hof ons reeds verteld had, dat meerderen debet zouden zijn aan de compositie van het boek. Woorden als „palingar,<ref>Grensbewoner - verbannene - beschuttende - jongen/vreugde - jongen - wip en swik - gezelschapsspelen - (zie p. 223).</ref> bannane, warande, joi en boi, wip en swik” en dergelijke geven het gevoel dat de auteurs zich over deze Friese Kroniek tezamen hebben verkneukeld.

Duidelijk is dat men getracht heeft zich aan een boodschap, aan een bepaalde opzet te houden, maar rond is de zaak niet gekomen.

Was ik aanvankelijk geneigd te denken dat de esoterische boodschap, de geheime bedoeling achter de tekst alleen de strijd om het Friese taalbehoud tot inzet had, onze auteur(s) hadden meer pijlen op hun boog. Vele zaken zijn aan de orde gesteld; niet alleen de taal, maar ook de historie, staatkunde, de religie, plaatselijke, provinciale en nationale toestanden worden openlijk of bedekt aangeduid en kunnen even zovele aanwijzingen zijn in welke richting wij de ontcijfering van de opzet hebben te zoeken. Daarbij bleek het voortdurend mogelijk terug te tasten op hetgeen Ds. Halbertsma had geschreven, had gedacht of wat in zijn nabijheid was geopperd. Ik heb gepoogd het gevonden materiaal in hoofdstukken te rangschikken, deze hebben alleen tot doel de identiteit van de schrijver vast te stellen. Meer niet.
===Noten===
<references />
[[Category:Sources Dutch]]

Bibliografie Oera Linda

2026-07-22T10:29:11Z

Jan:

==Aangevulde Bibliografie Oera Linda (vanaf 1872)==

Verbeterde en aangevulde lijst van [[Jacob Kalma]] uit 1956 ([https://archive.org/details/1956-kalma-bibliografie-betreffende-thet-oera-linda-bok PDF] / [https://www.yumpu.com/nl/document/read/20022752/deze-tekst-is-ook-te-downloaden-als-pdf-bestand-oera-linda-boek OCR versie Tresoar 2005]) en aanvullingen [[Nico Luitse]] (tot 31-5-1989, gemarkeerd met '''S'''), met onderaan een lijst uitzendingen op radio en televisie.

[Aanvullingen deels gemarkeerd ‘→’; een geheel nieuwe selectie en codering volgt.]

Afkortingen:
* ''AHb = Algemeen Handelsblad''
* ''HC'' = [https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/HC ''Heldersche Courant'']
* ''HNC'' = ''Heldersche en Nieuwedieper Courant''
* ''LC'' = [https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=&page=1&sortfield=date&cql%5B%5D=(date+_gte_+%2201-01-1870%22)&cql%5B%5D=(date+_lte_+%2231-12-2024%22)&cql%5B%5D=ppn+any+(852115210+OR+832989185+OR+424119862+OR+865061483)&coll=dddtitel ''Leeuwarder Courant''] — op Delpher van 1750 tot 1942 (ontbrekend: 1-1 en 5-10-1876) en 1947 tot 1995 / voor missende jaren zie [https://www.dekrantvantoen.nl/srch/query.do?v2=true&q=oera%20linda%20pubcode:%20LC dekrantvantoen.nl].
* ''NvdD = Het nieuws van den dag''
* ''Spect.'' = ''De Nederlandsche Spectator'' (nog niet op internet)
* Ct. = Courant
----

=== 1871 ===
zie '''''[[:Category:Logboek Oera Linda|Logboek Oera Linda]]''''' (in aanvangsfase): '''[[1871 Overzicht bronnen|1871 Het jaar van bekendwording]]'''

=== 1872 ===
→ (was '''JJK 28''') Boekaankondiging Thet Oera Linda Bok — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586219:mpeg21:a0115 ''LC'' 12-1-1872] (zie ook [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586219:mpeg21:a0069 advertentie bl. 8]).

→ (was '''JJK 27''') Ottema, J.G. — Thet Oera Linda Bok (eerste uitgave, met als inleiding bewerkte versie van JJK 1) — [https://archive.org/details/1872-ottema-thet-oera-linda-bok/page/n1/mode/2up Leeuwarden, H. Kuipers (okt.) 1872, XXX, 253 bl. 8°].

→ Adv. Heden komt van de pers [nl. 28] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586333:mpeg21:a0042 ''LC'' 4-10-1872] bl. 8/4.

'''JJK 29-30''' Spotprent “Twee hersenschimmen” en [30] Brouwer, P.A.S. van Limburg — Eene teleurstelling (bespreking Ottema: Thet OLB) in [[1872 Spectator|''Spect.'' 12-10-1872]], bl. 322-323.

'''JJK 31''' Boekbeoordeeling: Thet Oera Linda Bok (Uittreksel uit een brief) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586339:mpeg21:a0090 ''LC'' 18-10-1872].<blockquote>Het is dus een wonderboek, dat, hoe men 't ook beschouwe, prijze of betwijfele, altijd raadselachtig blijft, doch omtrent welks afkomst de eerlijkheid van den bezitter, die het voor geen geld verkoopen wil, ons borg staat.</blockquote>'''JJK 32-34''' divers [[1872 Spectator|[32] ''Spect.'' 19-10-1872]], bl. 335 en [[1872 Spectator|[34] 16-11]], bl. 367; [33] ''Uilenspiegel'' 26-10-1872.

'''JJK 35''' Koolman, J. ten Doornkaat — Fragment van een brief uit Norden d.d. 30-10-1872 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586356:mpeg21:a0043 ''LC'' 26-11-1872].

=== 1873 ===
→ Ottema, Dr. J.G. — Verslag omtrent een overoud handschrift bij het Friesch Genootschap [wijkt af van versies in uitgaven ''Thet Oera Linda Bok'' 1872 en 1876] — [https://archive.org/details/dvf-1873-12-met-verslag-ottema-223-243 ''De Vrije Fries 12'' (1873) 223-242].

'''JJK 36''' Ottema, J.G. — Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok — Leeuwarden, [https://www.google.nl/books/edition/Geschiedkundige_aanteekeningen_en_opheld/1xq6fRlLGrwC uitg. Kuipers, 39 bl.] [eerste advertentie “heden is van de pers gekomen” [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586516:mpeg21:a0021 ''LC'' 5-12-1873]; aangevulde versie: JJK 189].

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 36a]]''' Ottema, J.G. — Germanen [als “toegift” in JJK 36 en 189] — 5 bl.

'''JJK 37''' Koolman, J. ten Doornkaat — Open brief aan den Heer dr J.G. Ottema (enz.; get. Norden, Jan. 1873) — Norden, D. Soltau 1873, [https://books.google.nl/books?id=rHtWAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage 14 bl. 8º].

'''JJK 38''' Aankondiging 3e afl. ''Friesche Oudheden'' waarin afb. OL — ''Spect.'' 8-2-1873, bl. 42.

'''JJK 39''' Schriftliche Urkunden über die Pfahlbauten? — ''Archiv für Anthropologie VI'', 1873, bl. 319 [afschrift ir J.B. Vries].

'''[[1873 Kritiek der Friesche Geschiedschrijving|JJK 40]]''' ([https://books.google.nl/books/about/Kritiek_der_friesche_Geschiedschrijving.html?id=SnpKAAAAYAAJ orig.]) Zeeburgh, J. Bolhuis van — Kritiek der Friesche Geschiedschrijving — Den Haag, M. Nijhof, (Mei) 1873 [in ongepagineerd voorwoord 4 regels over OL].

'''JJK 42''' Flanor (C. Vosmaer) — Kritiek op de voorlezing van dr A.T. Reitsma voor het Fries Genootschap — ''Spect.'' 20-9-1873, bl. 302.

→ '''[[1873 Reitsma lezingen|JJK 42a]]''' Thet Oera Linda Bok (verslag OL voordracht Reitsma op verg. Fr. Gen. d.d. 27-8) —en [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1873-08-31/edition/0/page/3 ''HNC'' 31-8-1873] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586475:mpeg21:a0033 ''LC'' 31-8-1873] en kort in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010060795:mpeg21:a0004 ''NvdD'' 4-9-1873].

'''JJK 43''' H.F., v. — Das friesische Adela-Buch — ''Beilage zur Allg. Zeitung'' 19-10-1873.

'''JJK 44''' Verslag van de lezing van dr A.T. Reitsma voor het Fries Genootschap — ''Prov. Friesche Ct.'' 20-10-1873.

'''[[1873 Reitsma lezingen|JJK 45]]''' De geschiedkundige waarde van het Oera Linda Boek (verslag 2de lezing Reitsma voor Fr. Genootschap d.d. 16 okt.) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1873-10-24/edition/0/page/3 ''HNC'' 24-10-1873] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586499:mpeg21:p006 ''LC'' 26-10-1873].

'''JJK 46''' Thet Oera Linda Bok. Verslag lezingen Reitsma 27-8 en 16-10-1873 [door J. Dirks] — ''De Noordstar'' 9-11-1873.

=== 1874 ===
'''JJK 47''' Bespr. van “Thet Oera Linda Bok” — ''Göttingische gelehrte Anzeigen'' 28-1-1874, Stück 4.

'''JJK 48''' ''Thet Oera Linda Bok'' en ''Geschiedk. aanteekeningen en ophelderingen'' in boekcatalogus, met toelichting — A catalogue of choice, rare and curious books … selected from the stock of Trübner & Co., London, Apr. 1874, bl. 60.

'''JJK 49''' [wrs. Dyserinck, J. (volgens [[Brieven L.F. Over de Linden|L.F.o.L in brief 6-5-1874]]] — Over voorstel Leemans , afd. Letterk. KAW onderz. OL — ''NRC'' 17-4-1874, 17 Apr.; ''Spect.'' 18-4-1874; ''Prov. Friesche Ct.'' 18-4-1874; [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-04-19/edition/0/page/1 ''HNC'' 19-4-1874].

→ kort bericht over open brief LFoL - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-06/edition/0/page/2 ''HNC'' 6-5-1874].

→ kort bericht over Ottema’s Koninklijke Akademie [51] - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-10/edition/0/page/2 ''HNC'' 10-5-1874].

'''JJK 50''' Over de Linden, L.F. — Open Brief van L.F. over de Linden, aan de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (enz.) — Leeuwarden, H. Kuipers, [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1874Ottema_De_Koninklijke_Akademie_en_het_Oera_Lind/page/22/mode/2up 1874, (4) bl. 8° (Get. 20-4-1874)] [Ook afgedrukt op bl. 23-26 van [[1874 Ottema Kon. Akad.|JJK 51]]]

'''[[1874 Ottema Kon. Akad.|JJK 51]]''' Ottema, J.G. — De Koninklijke Akademie en het O.L.B. — Leeuwarden, H. Kuipers, 1874, 26 bl. 8° (get. 1-5-1874).

('''JJK 52-53''' berichten in ''Uilenspiegel'', 9 en 23-5-1874, bl. 48 resp. 55.)

→ kort bericht: brief LFoL behandeld in verg. KAW - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-22/edition/0/page/1 ''HNC'' 22-5-1874].

'''JJK 54''' Het antwoord van de Kon. Akademie, afd. Letterkunde aan L.F. Over de Linden — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586590:mpeg21:p002 ''LC'' 26-5-1874], bl. 2 kol. 2.

('''JJK 55-56''' berichten in ''Spect.'' 30-5 en 13-6-1874, bl.? resp. 199.)

'''JJK 57''' Verslag van de lezing van G. Colmjon voor het Frysk Selskip — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586600:mpeg21:p002 ''LC'' 19-6-1874] bl.2 kol. 1-2.

'''JJK 58''' (Vitringa, A.J.) — Serie “Thet Oera Linda bok” — ''Deventer Ct.'' 19 en 26-6; 3, 17, 24 en 31-7; 7, 14, 21 en 28-8; 4 en 11-9-1874 [gezamenlijk uitgegeven in JJK 60]

'''JJK 59''' Bericht van het bezoek der Duitse prinsen Ernst en Frits Van Saksen-Meiningen met hun begeleiders aan de heer C. Over de Linden — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-08-09/edition/0/page/1 ''HNC'' 9-8-1874].

→ (kort:) eerste wintervoordracht societeit Mars: ''Het Oera Linda Boek'' [d.d. 14-10 in ''Musis Sacrum''] — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-09/edition/0/page/1 ''HNC'' 9-10-1874] met adv. [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-11/edition/0/page/4 11-10] [na lezing “bezigtiging van het veelbesproken Handschrift”].

→ verslag voordracht Mars door T. Mooy (in aanwezigheid LFOdL) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-16/edition/0/page/2 ''HNC'' 16-8-1874].

'''JJK 60''' Vitringa, A.J. — Naar aanleiding van Thet Oera Linda Bok; Historische schetsen met enige in- en uitvallen — [https://archive.org/details/1874-vitringa-naar-aanleiding-van Deventer, uitg. J. de Lange (1874), (8) 152 bl. 8°] [NB oudst gevonden bericht hierover in [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1875-02-24/edition/0/page/1 ''HC'' 24-2-1875] dus mogelijk pas feb. 1875 uitgegeven].

=== 1875 ===
→ (kort:) “dezer dagen verschenen” (!) Naar aanleiding van ... [60] — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 23-4-1875] [zie ook adv. op [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/4 bl. 4 kol. 3]].

'''JJK 61''' Otto, H. — Historische Skizzen auf Grundlage von Thet Oera Linda Bok; mit etlichen Ein- und Ausfällen — autorisierte und vom Verfasser revidierte Ausgabe (vertaling van JJK 60) — [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1875Vitringa_HistorischeSkizzenAufGrundlageOLB/page/n3/mode/2up Norden, uitg. Braams, 1875, VIII, 154 (2) bl.]

[[1875 Navorscher|'''JJK 62''']] Leendertsz, P.Wz. — Oera Linda Bok — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 108.

'''[[1875 Navorscher|JJK 63]]''' [Kuipers, H.] — Oera Linda Bok. Den heer redacteur van den Navorscher (met antwoord) — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 284-286.

'''[[1875 Losse Gedachten|JJK 64]]''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Bartholomeus_Sloet_tot_Oldhuis Sloet tot Oldhuis, B.W.A.E.] — I. Losse gedachten over het Oera Linda boek, II De verwoede monnikken en de Academie van Wetenschappen — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586740:mpeg21:a0045 ''LC'' 16-5-1875]. [Onder het art. staat: wordt vervolgd, maar volgens een hs. aant. van mr J. Dirks is dit vervolg niet verschenen. Hij noemt ook de naam van de schrijver.]

→ heren W. Robertson Sandbach en Hora Siccama bezochten LFOdL en bezichtigden HS, Engelse vert. in de maak — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-06-16/edition/0/page/1 ''HNC'' 16-6-1875]

'''[[1875 Friesche Oudheden: OL|JJK 65]]''' [Eekhoff, W.] — Friesche oudheden. Afbeeldingen van merkwaardige voorwerpen van wetenschap en kunst, gevonden in de archieven, kerken kasteelen, terpen enz. van Friesland. — [https://www.google.nl/books/edition/Friesche_oudheden/OO45PwXBFgEC Leeuwarden H. Kuipers, (Juli) 1875]. [Plaat 23 geeft een ''(NB! moderne handgemaakte kopie van een)'' bladzijde uit het O.L.B. Toelichting op bl. 48-50 ([[1875 Frisian Antiquities|Engelse vertaling]]).]

→ ingez. Brief J.F. Berk (alias GUFO, gedat. 9-7) aan hr. Visser over bijzonder onderwijs, met verwijzingen naar inh. OL — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 14-7-1875].

('''JJK 66-67''' berichten in ''Spect.'' 19-6 en 17-7, bl. 193-194 resp. 226-228 van [[Jan B. van Zeeburg|J. v. Zeeburg]]; en 31-7-1875 bl. 241.)

'''[[1875 Navorscher|JJK 68]]''' Churl, John — Oera Linda Bok (gedat. 31-7-1875) — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 392-393.

'''JJK 69''' Van den oorsprong der Friezen en hunne verhuizing naar Noord-Europa, Sylter sage [indirect mbt OL: Alexander, Friso, scheepsgeest ''Uald'' in [https://www.google.nl/books/edition/Sagen_und_erz%C3%A4hlungen_der_Sylter_Friese/MpoVAAAAYAAJ Sagen und Erzählungen der Sylter Friesen] door C.P. Hansen, 1875] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586778:mpeg21:a0041 ''LC'' 15-8-1875].

('''JJK 70''' congresblad Taal- en Letterkunde Maastricht o.a. over bijdrage Vinkers en Uitterdijk — 24-8-1875)

'''JJK 71''' Vloten, J. van -Verslag 14de Ned. Taal- en Letterk. congres te Maastricht — ''Nederl. Kunstbode'' 25-8-1875, bl. 127.

'''JJK 72''' Jaarverslag Fr. Genootschap ’74-’75, 2-9-1875 incl. mededelingen Suringar, Ottema en Dirks op bl. 263-265.

('''JJK 73-74''' berichten in ''Spect.'' 23-10 en 27-11-1875, bl.? resp. 383.)

[[1875 Navorscher|'''JJK 75''']] Leendertsz, P.Wz. — Het Oera Linda Bok — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 585-610.

=== 1876 ===
'''JJK 76''' Sandbach, William R. — The Oera Linda Book etc. — London, Trübner & Co, 1876, 7 + 25 + 253 bl. 8°.

→ kort ber. over ''dezer dagen'' verschenen Sandbach vertaling — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-01-21/edition/0/page/1 ''HNC'' 21-1-1876].

→ bericht mbt [75] en verkl. Berk, Uurbanus, Leijer en Mooij — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-03-12/edition/0/page/1 ''HNC'' 12-3-1876].

'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 77]]''' (anon. mog. PWL) Het Oera Linda Bôk — ''Navorscher 26'', 1876, bl. 185.

'''JJK 78''' Over de ouderdom van het O.L.B. (Verklaring, dat het hs reeds tussen 1848-1850 bekend was) — ''HNC'' 21-3-1876, (en 12-3?); ''Prov. Friesche Ct.'' 18-3-1876; [https://dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-18760321-6017&vw=org ''LC'' 21-3-1876] [d.i. kopie ''Held.Ct.'']. [niet op [https://www.delpher.nl/ Delpher] resp. [https://kranten.archiefalkmaar.nl/ kranten.archiefalkmaar.nl]]

'''JJK 79''' Ottema, J.G. — bewijst dat Piet Paaltjens niet de schrijver is van het O.L.B. en dat het hs. reeds tussen 1848 en ‘50 gezien is (Vergadering Fries Genootschap). — ''LC'' 19-3-1876 [op Delpher geen LC tussen 1-1 en 5-10-1876; niet gevonden op dkvt].

('''JJK 80''' Het schaakspel in het Friesch (met opm. Dr. A. v/d Linde over OL) — [https://dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-18760416-5005&vw=org ''LC'' 16-4-1876].)

'''JJK 81''' Beoordeling van Sandbachs engelse OL-uitgave in Pall-Mall-Gazette van 4-4-1876 [[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/search/results/1876-04-04?NewspaperTitle=Pall%2BMall%2BGazette&IssueId=BL%2F0000098%2F18760404%2F&County=London%2C%20England deze editie achter paywall]] — ''Spect.'' 22-4-1876, bl. 129.

'''JJK 82''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Joseph_Alberdingk_Thijm Alberdingk Thijm, J.A.] — Sivaartsburg herrezen [Met opmerking over O.L.B.] – ''Ned. Kunstbode'' 25-4-1876, bl. 57.

'''[[1876 The Academy|JJK 83]]''' The Oera Linda Book — ''The Academy'' 29-4-1876, bl. 405-406.

'''JJK 84''' Vinckers, J.B. — De onechtheid van het Oera Linda-Bôk, aangetoond uit de wartaal waarin het is geschreven — [https://books.google.nl/books?id=wHpKAAAAYAAJ&pg=PA1#v=onepage&q uitg. Erven F. Bohn, Haarlem — 64 bl.] ([https://www.yumpu.com/nl/document/read/20097558/deze-tekst-is-ook-te-downloaden-als-pdf-bestand-oera-linda-boek OCR Tresoar 2005]).

'''JJK 85''' Over de Linden, L.F. — Adv. gericht aan Alberdingk Thijm — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010062525:mpeg21:a0030 ''NvdD'' 1-5-1876].

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 86]]''' Het Oera Linda Bok [over JJK 85] — ''Euphonia I'', 20-5-1876, bl. 5.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 87]]''' [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=beer004 Beer, T.H. de] — Een nieuwe Macpherson — ''Euphonia I'', 27-5-1876, bl. 2-3.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 88]]''' Over de Linden, L.F. — Aan de Redactie van het weekblad 'Euphonia' [get. Helder, 21-5-1876] — ''Euphonia I'', 27-5-1876, bl. 5.

'''[[1876 Ottema Dev. Crt.|JJK 89]]''' Ottema, J.G. — De Deventer Courant en Het Oera Linda Boek — [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1876Ottema_DeDeventerCourantEnHetOLB/mode/2up uitg. Kuipers, 31] bl.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 90]]''' Dekker, D. — Wat ik van de man weet, die het 'Oera Linda Bok' uit het stof te voorschijn bracht [get. Helder, Mei 1876] — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 2-3.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 91]]''' Over de Linden, L.F. — Aan Red. Euphonia [get. Helder, 28-5-1876] ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 92]]''' Berk, J.F. — Aan Red. Euphonia. Brief aan T.H. de Beer [get. Helder, 28-5-1876] — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 92a]]''' Red. commentaar — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

('''JJK 93-94''' berichten mbt Vinkers’ Wartaal — ''AHb'' 6-6 en ''Friesche Ct.'' 8-6.)

'''JJK 95''' Wat de letters Oera Linda Bok eigenlijk betekenen [n.l. '''O'''m '''E'''enige '''R'''ectoren '''A'''an '''L'''atijnsche scholen '''I'''n '''N'''ederland, '''D'''ie '''A'''nti-quiteiten '''B'''eoefenen, '''O'''p te '''K'''wikken] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010972891:mpeg21:a0013 ''AHb'' 8-6-1876].

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 96]]''' Afschrift corresp. T.H. de Beer en L.F. Over de Linden — ''Euphonia I'', 20-6-1876, bl. 5-6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 97]]''' Berk, J.F. — Aan Red. Euphonia [get. Helder, 4-6-1876]. — ''Euphonia I'', 10-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 98]]''' Beer, T.H de — Aan Red. Euphonia en heren Berk en Over de Linden [met red. commentaar [[1876-1877 Euphonia|JJK 98a]]] — ''Euphonia I'', 10-6-1876, bl. 6.

('''JJK 99-100''' berichten in ''Friesche Ct.'' en ''Prov. Friesche Ct.'' 12 resp. 14-6-1876.)

'''→ JJK 99a''' bericht (Dr. van Vloten) over verdenkingen C.M. Kan en Haverschmidt — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000089867:mpeg21:a0031 ''Arnhemsche Ct.'' 12-6-1876].

'''JJK 101''' Jansen, J.F. — De litteraire kwestie van de dag [get. Harlingen 12-6-1876] — ''Friesche Ct.'' 15-6-1876.

('''JJK 102''' bericht in ''Oostergo'' 17-6-1876: verw. naar bericht in ''Arnh. Ct.'' mbt Haverschmidt.)

'''[[1876 The Academy|JJK 103]]''' Andrieu, Jules — The origin of the ‘Oera Linda book’ — ''The Academy'' 17-6-1876, bl. 586-587.

('''JJK 104-106''' berichten 21 en 22-6-1876 in ''Prov. Friesche Ct.'' [Haverschmidt verklaring], ''AHb'' [kopie uit ''Arnh.Ct.''] en ''Het Vaderland'' [T. de Beer over J. Andrieu])

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 107]]''' Beer, T.H. de — Een brief van [https://fr.wikipedia.org/wiki/Jules_Andrieu Jules Andrieux] (!) over het Oera Linda bôk [JJK 103] — ''Euphonia I'', 24-6-1876, bl. 6.

('''JJK 108-109''' berichten ''Fr. Volksbl.'' [gericht aan Vinckers] en ''Deventer Ct.'' [bespr. Ottema’s ''De Deventer Courant''] d.d. 25-6 resp. 30-6-1876.)

'''JJK 110''' Ottema, J.G. — ... bewijst opnieuw de echtheid van het hs. — ''Nws- en Adv. blad v. Tietjerksteradeel'' 1-7-1876.

'''JJK 111''' Het Oera Linda Bôk en het Friesche Volksblad — ''Friesche Ct.'' 6-7-1876.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 112]]''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Henri_Ernest_Moltzer Moltzer, H.E.] — Iets voortreffelijks (over Vinckers’ ''Wartaal'') [JJK 84] — ''Euphonia I'', 15-7-1876, bl. 2.

('''JJK 113-114''' berichten ''Fr. Volksblad'' en ''Prov. Friesche Ct.'' d.d. 23 resp. 26-7-1876.)

'''[[1876 Cornhill Magazine|JJK 115]]''' The Oera Linda Book — ''The Cornhill Magazine'' — Aug. 1876, bl. 181-192.

('''JJK 116-117''' berichten ''Het Vaderland'' 3 en 7-8-1876; en ''Spect.'' 5-8-1876, bl. 254-255 [Muller en van Gelder over papier].)

'''JJK 118''' Bespr. van de artikelen in ''The Cornhill Magazine'' [<nowiki/>[[1876 Cornhill Magazine|JJK 115]]] en ''The Academy'' [<nowiki/>[[1876 The Academy|JJK 103]]], overgenomen uit de ''Zwolsche Ct.'' — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010972952:mpeg21:p002 ''AHb'' 8-8-1876] [identiek aan [[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 123]]].

'''JJK 119''' De quaestie van het veelbesproken O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010062616:mpeg21:a0006 ''NvdD'' 8-8-1876] [kort bericht mbt papier].

'''JJK 120''' Adviezen in eene duistere zaak — [https://hdl.handle.net/21.12114/EAED41D50CAA4870B23C0B2EF314C6FC ''Enkhuizer Ct.'' 9-8-1876] [over oordeel papier Muller en van Gelder].

('''JJK 121-122''' berichten ''Friesche Ct.'' en ''Fr. Volksblad'', 10 resp. 13-8-1876.)

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 123]]''' kopie van JJK 118 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000087282:mpeg21:p005 ''Arnhemsche Ct.'' 14-8-1876].

('''JJK 124-126''' berichten in ''Magazin für die Literatur des Auslandes'' 19-8-1876; ''Friesche Ct.'' 7-9 resp. 14-9-1876 [verw. ''Gron. Ct.'' 7-9 resp. 13-9-1876, van en m.b.t. [[Eelco Verwijs|Verwijs]]].)

'''[[1876 Ottema Thet OLB|JJK 127]]''' Ottema, J.G. — Thet Oera Linda Bok. Tweede uitgave [licht herzien met nieuw voorwoord] — Leeuwarden, [https://archive.org/details/thetoeralindabo02ottegoog/page/n9/mode/2up H. Kuipers, (Oct.) 1876, XXXVIII, 253 bl. 8°] [adv. “Heden is van de pers gekomen” [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-10-11/edition/0/page/4 ''HNC'' 11-10-1876]].

('''JJK 128 en 131''' aank. 2e uitg. Ottema waarin antw. op zgn. papieronderzoek — ''Friesche Ct.'' 7-9 en ''Oostergo'' 21-10-1876.)

'''[[1876 Ottema Thet OLB|JJK 129]]''' Ottema, J.G. — Het handschrift van Thet Oera Linda Bok heeft al langen tijd vóór het jaar 1600 bestaan — ''Friesche Ct.(?)'' 5-10-1876; afgedrukt in 2de uitg. van ''Thet Oera Linda Bok'', bl. I-IV.

'''JJK 130''' — Ottema, J.G. — Leeuwarden, de Middelzee en het Oera Linda Boek, [https://books.google.nl/books?id=AYRnAAAAcAAJ&pg=PP3#v=onepage&q&f=false 7 bl. (okt.)]. [Staat ook in [[1878 Ottema A en O|JJK 189]], bl. 34-37 “Van den beginne af ... ter plaatse heeft bevonden.”]

('''JJK 131-133''' berichten ''Oostergo'' 21-10 [zie JJK 129] en ''NvdD'' 27-10-1876; boek N. Beets: ''Verscheidenheden meest op letterkundig gebied'', met op bl. 251-286 opstel 1872 ''Ossian of Macpherson?'')

=== 1877 ===
'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 134]]''' (anon., volgens JJK: Winkler) Het Oera Linda boek — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 17.

'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 135]]''' Het Oera Linda boek — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 17-18.

'''JJK 136''' v.Vl. [<nowiki/>[[Johannes van Vloten|Vloten, J. van]]] Bespr. van ''Thet Oera Linda bok'' (1872) — ''Hist. Zeitschrift von Sybel, N.F. II Bd., 1. Heft'', 1877, bl. 137-138.

'''JJK 137-138''' Schouten, G. — Verdachtmaking C. Over de Linden — ''Prov. Overijss. en Zwolsche Ct.'' 27-2-1877. (herhaald in ''Utrechtsch Prov. en Stedel. Dagbl.'' 28-2-1877 en in '''JJK 145''' ''Spect.'' 10-3-1877)

'''[[1876-1877_Navorscher|JJK 139]]''' — ’N voorloper van 't Oera Linda boek (Ch. de Grave: République des Champs Elysées ou monde ancien, Gent 1806) — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 115 en 116.

'''JJK 140''' Het stuk van Schouten in de ''Zwolsche Ct.'' met commentaar der redactie — ''Amsterdamsche Ct.'' 1-3-1877 Avond.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 141]]''' Overgenomen bericht uit ''Arnh. Ct.'' (''Wie heeft...?'' bevredigt niet) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102967:mpeg21:a0014 ''AHb'' 2-3-1877].

'''JJK 142''' Ingezonden stuk in gebroken Hollands uit Leipzig over OL (get. 22-2-1877) [met in bijvoegsel een brief waarvan Ottema vermoedde dat die door Vitringa was geschreven] — ''Deventer Ct.'' 2-3-1877.

'''[[1877 Vinckers - Wie heeft|JJK 143]]''' Vinckers, J.B. — Wie heeft het Oera-Linda-Boek geschreven? — [https://books.google.nl/books?id=mHJKAAAAYAAJ&pg=PA1#v=onepage&q& uitg. v. Hulst, Kampen — 80] bl.

'''JJK 144''' Bespr. van ''Wie heeft ...?'' — ''Friesche Ct.'' 8-3-1877.

'''JJK 145-146''' De schrijver van het O.L.B. — ''Spect.'' 10-3-1877, bl. 76-77 (o.a. kopie '''JJK 137''').

'''JJK 147''' De curieuze geschiedenis van het O.L.B. nadert haar einde [C. Over de Linden als schrijver genoemd] — ''NvdD'' 14-3-1877.

'''JJK 147a''' “De Spectator Verhaalt...” — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/VB/1877-03-16/edition/0/page/1 ''<nowiki/>'t Vliegend blaadje'' 16-3-1877] bl. 1-2.

'''JJK 148''' [identiek aan JJK 152] [Jansen, Gerrit] — Opmerkingen naar aanleiding van een artikel, voorkomende in ''’t N. v.d. Dag'' van 14-3, betreffende 't Oera Linda Bôk' (get. Nieuwediep, Mrt '77). — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/VB/1877-03-16/edition/0/page/1 ''<nowiki/>'t Vliegend blaadje'' 16-3-1877] bl. 2.

'''[[Brieven Verwijs|JJK 149]]''' Verwijs, Eelco — Nog het O.L.B. — ''Spect.'' 17-3-1877 bl. 86-87 [overgenomen in ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102985:mpeg21:a0050 AHb 20-3-1877]'' en '''JJK 151''' ''Onze Tolk; Letterk. Weekbl.'' 29-3-1877].

'''JJK 150''' Spot met de O.L.B.-kwestie — ''Uilenspiegel'' 17-3-1877.

'''JJK 151''' Verwijs vertelt in de Spectator over zijn verhouding tot OL [JJK 149] — ''Onze Tolk. Letterk. Weekbl. VIII'', 29-3-1877.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 152]]''' Jansen, Gerrit — Het Oera Linda Bôk (kritiek op ''Wie heeft...?'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102985:mpeg21:a0013 ''AHb'' 20-3-1877]. [Identiek aan '''JJK 148'''.]

'''JJK 153''' Over de Linden, L.F. — Aan de Redactie der Nieuwe Rotterd. Ct. (get. 19 Maart) — ''NRC'' 21-3-1877.<ref>Jaargangen 1870-1899 staan niet op Delpher, noch elders.</ref>

'''JJK 154''' Wie heeft het O.L.B. geschreven? (Uittreksel uit ''Wie heeft...?''). — ''NRC'' 21-3-1877.

('''JJK 155-156''' berichten ''Utrechtsch Prov. en Sted. Dbl.'' en ''Nieuwsbl. v/d Boekh.'' d.d. 21-3 resp. 23-3-1877, bl. 137-138.)

'''JJK 157''' Over de houding van C. Over de Linden (n.a.v. ''Wie heeft...?'') — ''NvdD'' 24-3-1877.

('''JJK 158: aangevuld''' Flonor over OL in rubriek ''Vlugmaren'' en bericht P. v. Gelder in ''Spect.'' 24-3-1877 bl. 90-91.)

'''JJK 159''' Amerikanische Archäologie (ook over het OL) — ''Sonntags-Beilage des Deutschen Correspondenten'' 24-3-1877.

'''JJK 160''' Aan de Redactie [get. 23-3-1877] — ''HNC'' 28-3-1877 [JJK 161 is wrs. overgenomen bericht].

('''JJK 161''' aank. antw. LFOdL op Vinkers in ''Utrechtsch Prov. en Sted. Dagbl.'' 28-3-1877.)

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 162]]''' — Ottema, J.G. — Wie heeft het O.L.B. geschreven? (Het is niet C. Over de Linden) — ''Friesche Ct. (?)'' 29-3-1877; afgedrukt in 2de uitg. van ''Geschiedk. aant.'' (1878), bl. 59-60.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 163]]''' Vitringa, A.J. — Bespr. van J. Beckering Vinckers; Wie heeft het O.L.B. geschreven? — ''Deventer Ct.'' 30-3-1877; Overgenomen in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586915:mpeg21:p006 '''''LC'' 8-4-1877'''].

('''JJK 164''' bericht in ''De Nieuwe Tijd'' (Lemmer) 31-3-1877.)

'''JJK 165''' Barnes, William — The Oera Linda Book — ''Macmillan’s Magazine'', April 1877, bl. 461-466.

'''[[1877 De schrijver is niet|JJK 166]]''' Jansen, Gerrit — De schrijver van Thet Oera-Linda-Bôk is niet Cornelis Over de Linden [get. Nieuwediep, April, 1877] — Nieuwediep, Berkhout & Co., [https://books.google.nl/books?id=Zw9Gd4iRky8C&printsec=frontcover#v=onepage (April) 1877, 36 bl. 8°].

'''JJK 167''' [Alberdingk Thijm, J.A. — met pseudoniem ‘Pauwels Forestier’] — Meêdeeling — ''Dietsche Warande'', april, bl. 114-116.

'''[[1877 Onthullingen Vosmaer|JJK 168]]''' [[Carel Vosmaer|Vosmaer, C.]] — Onthullingen over ’t Oera-Linda-boek (bespr. ''Wie heeft...?'' in twee delen) — ''Het Vaderland'', 5 en 11-4-1877 [overn. in ''LC'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586924:mpeg21:a0060 29-4] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586927:mpeg21:a0066 6-5-1877]].

'''JJK 169-170''' berichten in ''De Nieuwe Tijd'' [bespr. ''Wie heeft...?''] 7-4-1877; en ''Spect.'' [Winkler] 7-4-1877, bl. 108-119.

'''JJK 171''' Siderius, H. — Ingezonden (met brieven Verwijs 28-6-1867 en C. Over de Linden 24-6-1873) — ''Friesche Ct.'' 19-4-1877. [Hiernaar verwezen in '''JJK 173''' ''Fr. Volksbl.'' 22-4-1877; '''JJK 174''' ''Deventer Ct.'' 27-4-1877 (waarin ook dr. L.A. Buma als schrijver aangewezen) en '''JJK 179''' ''Oostergo'' 2-5-1877]

'''JJK 172''' Dekker. D. , — Over ''Wie heeft...?'' ['''JJK 143''']. — ''Euphonia II'', 21-4-1877, bl. 1-3.

'''JJK 173-176''' berichten: '''173''' ''Friesch Volksbl.'' [Siderius in ''Fr.Ct.''] 22-4-1877; '''174''' ''Deventer Ct.'' [Siderius, Buma] 27-4-1877; '''175''' ''Friesche Ct.'' [M.K. de Jong] 30-4-1877; '''176''' ''Friesche Ct.'' [L.A. Buma] 30-4-1877.

'''[[1877 Beweerd maar niet bewezen|JJK 177]]''' Over de Linden, L.F. — Beweerd maar niet bewezen [get. Helder, Mei 1877] — Lwrd. uitg. Kuipers, [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1877%20LFoverdeLinden_Beweerd/ (Mei) 1877, 48 bl. 8°].

'''JJK 178''' Aankondiging brochure van G. Jansen ('''JJK 166''') — ''HC'', 2-5-1877.

'''JJK 179-180''' berichten ''Oostergo'' [mbt Siderius] 2-5-1877 en ''Friesche Ct.'' [Buma] 5-5-1877.

'''JJK 181''' Onechtheid (kritiek op werk G. Jansen '''JJK 166''') – ''Spect.'' 5-5-1877, bl. 143.

'''JJK 182''' Winkler in ''Ostfriesisches Monatsblatt für prov. Interessen'', juni 1877 bl. 260-266.

'''JJK 183''' Berk, J.F. — De Pandschab-kolonie van het Oera Linda bôk (get. Den Helder, 1-7-1877) — [https://books.google.nl/books?id=6T9nAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage Zwolle, uitg. Dröse, 1877, 80 bl].

'''JJK 184''' ber. in ''Spect.'' 21-7-1877 bl. 230 / ''Prov. Overijss. en Zwolsche Ct.'' 30-8-1877: aank. JJK 183.

'''JJK 185''' [bijlage [[1878 Ottema A en O|A en O 1878]]] Ottema. J.G. — Bespr. van J.F. Berk: De Pandschabkolonie van het OLB — [https://aldfryas.blogspot.com/2020/02/ottemas-reply-to-de-panschab-kolonie.html ''Friesche Ct.'' 13-9-1877].

'''JJK 186''' Flanor (C. Vosmaer) — Over de brochure van J.F. Berk: De Pandschab-kolonie — ''Spect. 15-9-1877, bl. 295.''

('''JJK 187''' bespr. Thet OLB 1876 [JJK 127] in ''Die Grenz-boten'' 20-9-1877 bl. 518-519.)

'''→''' Het Oera-Linda-boek — [https://www.dbnl.org/tekst/_vla010187701_01/_vla010187701_01_0048.php ''De Vlaamsche School'' 1877 bl. 68].

=== 1878 ===
'''JJK 188a''' Adv.: Heden komt van de pers: Geschiedkundige aanteekeningen (...) ƒ —,90 (JJK 188b) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUTRA04:253128001:mpeg21:a00027 ''Utrechtsch prov. en sted. dbl.'' 1-1-1878].

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 188b]]''' (was 189) Ottema, J.G. — Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok. Tweede vermeerderde uitgave. — uitg. Kuipers, [https://books.google.nl/books?id=pNXXEN_oY1gC Leeuwarden, 63] bl.

'''[[1878-1879 Vinckers Einde en Eredoctoraat|JJK 189a]]''' (was 188) Vinckers, J.B. — ’t Einde der Historie en nog wat — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHCO01:000062482:mpeg21:a0031 ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 25-2-1878].

'''JJK 190''' Gallée, J.H. — Het Oera Linda Bôk 1872-1877 (get. Haarlem, Aug. '77; bespreking van de tot die tijde verschenen litteratuur) — [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001187801_01/_gid001187801_01_0001.php ''De Gids'' 1878 bl. 1-24].

=== 1879 ===
→ kort bericht mbt ovl. Ottema “die zich door zijne geschriften op geschied-, letter- en oudheidkundig gebied een goeden naam had verworven. In 1872 bewerkte hij eene vertaling van het bekende Oera Linda Bôk, welks echtheid hij herhaaldelijk zocht te verdedigen.” — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1879-03-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 23-3-1879] bl. 1 kol. 3; eerder een langer bericht in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010587254:mpeg21:a0003 ''LC'' 21-3-1879] “Kalmer zouden zijne laatste ambtelooze levensjaren zijn geweest, indien hem het mysterieuse, zooveel besproken handschrift van het ''Oera Lindebôk'' niet onder de oogen ware gekomen. De vertaling en uitgave deed hij in 1872 en sedert was hij de trouwe en warme verdediger van eene in veler oogen hopelooze zaak.”.

'''JJK 191''' Gosse, Edmund W. — Studies in the literature of northern Europe — London, C. Kegan Paul & Co. 1879, 375 bl. 8° [op bl. [https://archive.org/details/studiesinliterat00goss/page/312/mode/2up 313 -333 over OL]: [103] (door Jules Andrieu) met waardeloos nawoord van 2 bl.].

=== 1880-1881 ===
('''JJK 192-195''' vier berichten n.a.v. ovl. Verwijs [zonder expliciete verwijzing naar OL]: [https://www.google.com/books/edition/_/LhTnAAAAMAAJ ''Spect.'' 24-4 bl. 134-136 en 8-5-1880 bl. 150-151]; ''Levensberichten Mij der Ned. Letterkunde'', bl. 75-116.; ''Jaarb. K.A.W. 1881'' [door W.J.A. Jonckbloet] bl. 1-13.)

=== 1891 ===
'''JJK 195''' Iets uit OL — ''Friesche Volksalm. 1891'', bl. 186-187.

=== 1892 ===
→ Blok, P.J. — De aanbidders van het «Oera Linda Bok» hebben den strijd opgegeven — losse opm. in bijdr. “Studien over friesche toestanden in de middeleeuwen” — ''Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidk.'' [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#source=03_06&page=8&accessor=toc&view=imagePane 3e reeks 6e dl. bl. 3].

=== 1897 ===
'''JJK 196''' A. de Swart — Finis coronat opus (verdenking Verwijs) — ''De Tijdspiegel 1897'', nr. 4, bl. 463-464)
----

=== (1902) ===
('''JJK 198-199''' Recentie “Eene Drentsche Veenkolonie” (ook bekend als de mystificatie ''Clapper der Calkoens'') in ''Spect. 1902'', bl. 138-140; Een tweede “Oera Linda Boek” — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010596551:mpeg21:a0060 ''LC'' 3-12-1902].)

'''S 1''' Van Boeken en Menschen (Overgen. art. van Netscher in Telegraaf over Cl. der Calkoens) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010762534:mpeg21:a0029 ''Nieuwsblad van Friesland'' 20-12-1902].
----

=== 1903 ===
'''JJK 200''' Bezemer, F. — Letterkundig bedrog [over ''De Kronijk van Klaas Kolijn'', ''Het Oera Linda-Bok'' en ''De Clapper der Calkoens''] — [https://www.dbnl.org/tekst/_noo001190301_01/_noo001190301_01_0051.php ''Noord en Zuid'' jg. 26, 9-9-1903, bl. 403-411].

=== 1906 ===
('''JJK 201''' Kleikamp, S. — Brieven uit den Polder — ''Oprechte Haarlem. Ct.'' stadsed. 6-8-1906. [niet op Delpher])

'''JJK 202''' Hof, J.J. — Praetsjes yn en oer ’t Frysk. XLVI In nampraetsje (mede over OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010736076:mpeg21:a0105 ''Nieuwsblad v. Friesl.'' 8-9-1906].

=== 1907 ===
'''JJK 203''' Bezemer sr., P. — Nieuws uit oude boeken — Rotterdam, uitg. Boogaerdt, z.j. (1907), 304 bl. [Hierin op bl. 141-159 een hk. over Letterkundig bedrog ['''JJK 200'''] — Bespr. door Fr. Netscher in ''De Holl. Revue XV'', nr. 8, 25-8-1910, bl. 614-621 en in ''Tijdschrift voor Boek- en Bibliotheekwezen V'', [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2094004:mpeg21:0035 1907, 275-277] door dr C.P. Burger jr.]

'''JJK 204''' Burger jr., C.P. — Nieuws over het Oera Linda bok? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2094004:mpeg21:0035 ''Ts. voor Boeken Bibliotheekwezen V'', 1907, bl. 275-277].

=== 1908 ===
'''JJK 205''' Burger jr., C.P. — Toch iets nieuws over het Oera Linda bok (get. Jan. 1908; Over onthullingen Winkler) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1989001:mpeg21:0100 ''Ts. voor Boek- en Bibliotheekwezen VI'', 1908, bl. 94].

'''[[1908 Nog iets nieuws|JJK 206]]''' Eekhoff, J.T. — Nog iets over ''Thet Oera Linda Bok'' (met naschrift van C.P. Burger jr) — ''Ts. voor Boek- en Bibliotheekwezen VI'', [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1989003:mpeg21:0041 1908, bl. 231-244].

=== 1909 ===
'''JJK 207''' Burger jr, C.P. — Levensbericht van A. Telting [over OL op bl. 8-10, 20] — ''[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003190901_01/_jaa003190901_01_0025.php Levensber. v/d Maatsch. der Ned. Letterk. 1908/9]''.

('''JJK 208''' Netscher over Bezemer — ''De Holl. Revue XV'', 25-8-1907, nr. 8, bl. 614-621.)

=== 1912 ===
'''[[1912 Aanvulling van "Beweerd..."|JJK 209]]''' Over de Linden, L.F. — Aanvulling van de Brochure ‘Beweerd, maar niet bewezen’ [<nowiki/>[[1877 Beweerd maar niet bewezen|JJK 177]]] — Helder, C. de Boer jr. [https://archive.org/details/1912-lfoverde-linden-aanvulling-beweerd-maar-niet-bewezen/mode/2up (voorjaar) 1912, 48 bl. 8°].

'''JJK 210''' Burger jr., C.P. — Stukken betreffende het Oera-Linda-Boek [bespr. JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2203005:mpeg21:0046 ''Het Boek II'', 1912 bl. 188-189].

'''JJK 211''' Bespr. JJK 209 — ''Nw. Arnhemsche Ct.'' 21-3-1907.

'''JJK 212''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok. “Wie gelooft er nog...” [mbt JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727711:mpeg21:a0092 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 20-4-1912] (ook in ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 23-4).

'''JJK 212a''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok [mbt JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727712:mpeg21:a0062 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 24-4-1912].

'''JJK 213''' Thet Oera Linda Bok — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010032155:mpeg21:a0207 ''NRC'' 25-4-1912] (overgenomen uit ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 20-4: “Wie gelooft er nog...”) over het “brochuretje” van L.F.O.d.L.

'''JJK 214''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok (Over meningen Winkler, J.T. Eekhoff en C.P. Burger) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727726:mpeg21:a0050 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 12-6-1912]; (overgenomen in ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 20-6-1912).

('''JJK 215-216''' over mening Winkler — ''Oprechte Haarlemsche Ct.'' 26-6-1912; J.C. Meyerink jr. over mening Winkler — ''Haarlems Dbl.'' 2-7-1912. [niet op Delpher])

'''JJK 217''' Over de Linden, L.F. — Ingezonden: Thet Oera Linda Bock (verkl. 10-3-1876 JJK 78, met red. naschr.) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727735:mpeg21:a0152 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 13-7-1912].

('''JJK 218-220''' overn. JJK 215 in Dbl. v. Helder & Holl. Noorderkw. 5-8-1912; Ottema in ''Nw. Biogr. W’bk II'', 1912 bl. 1037-1038; Muller, J.W. — Over hist. en lit. namaak (incl. OL) in ''De Tijdspiegel'' 1912, III bl. 251-291.)

=== 1914-1915 ===
('''JJK 221-222''' Verwijs in ''Nw. Biogr. W’bk II'', 1914 bl. 1304-1306; bericht [COdL had Volney] in ''Het Boek IV'', 1925 bl. 73-74.)

=== 1916 ===
→ Het Boek van de Over de Linden’s (door een kennis v. Winkler, een week na W’s overlijden) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001514056:mpeg21:p00006 ''Het vaderland'' 21-3-1916].

('''JJK 223-227''' berichten mbt Winkler in ''Haarl. Dbl.'' 11 en 13-3; ''LC'' 16 en 17-3; ''AHb'' 20-3.)

'''JJK 228-229''' [<s>Jansen, W.C.J.</s>: deed zich voor als oomzegger van [[Gerrit Jansen|G. Jansen]]] — ingezonden brief 21-3 met verdachtmaking Stadermann, met red. naschrift — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010652664:mpeg21:a0177 ''AHb'' 25-3-1916] (avond). / Kopie in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010600623:mpeg21:a0002 ''LC'' 27-3-1916].

('''JJK 230''' over Winkler in ''LC'' 10-4, tevens in ''NRC'' 10-4 en ''Haarl. Ct.'' 12-4.)

'''JJK 231-232''' Burger jr., C.P. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2402002:mpeg21:0135 Johan Winkler† en het Oera Linda boek] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2402002:mpeg21:0145 De auteur van het Oera-Linda-Bok] (bespr. v. artikel in LC over kistje Winkler) — ''Het Boek V'', 1916, bl. 134-140 resp. 144.

'''JJK 233''' De auteur van het O.L.B. (Bericht aan NRC) — ''Alkmaarsche Ct.'' [volgens Kalma 11-3 maar dit was een zondag; artikel niet gevonden in [https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/ACO/1916 kranten 10 en 14 maart]; ed. maandag 12 ontbreekt] 1916.

=== 1917 ===
'''JJK 234''' Boeles, P.C.J.A. — Johan Winkler’s nagelaten geschrift over het Oera-Linda-Bok (met ''Naschrift door Mr. P.C.J.A. Boeles'' en bijlage) — [https://archive.org/details/dvf-1917-winkler-geschrift-32-53 ''De Vrije Fries'' jg. 25, 1917 bl. 32-53].

→ Het Oera-Linda-Bok (ruim ½ bl. met OL-‘testament’ Winkler) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010600963:mpeg21:a0116 ''LC'' 7-5-1917].

=== 1918 ===
'''JJK 235''' Meijer, S.J. — Een en ander over Oera Linda Bok (get. Bandoeng, maart 1918) — [https://archive.org/details/1918-meijer-een-en-ander-ivm-het-olb Uitg. Vorkink in Leeuwarden, 66 bl. 8°].

=== 1920 ===
('''<s>JJK 236</s>''' [Lesturgeon, Henri Antoine] — <s>Over de handschriften van prof. Chasles — I.</s> [OL wordt hierin niet genoemd — JO] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000766026:mpeg21:a00047 ''De Nieuwe Ct.'' 15-10-1920].

=== 1921 ===
→ (B.) — Het Oera Linda bok. Een en ander in verband met ... (boekbespr.) — [https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192101_01/_boe031192101_01_0051.php ''Het Boek'', jg. 10, 1921].

=== 1922 ===
('''JJK 237''' bericht in ''Haagsche Post'' 29-7-1922.)

→ aankondiging Fr. Genootschap van spreekbeurt Wirth “over de uileborden en andere zinnebeeldige teekens in Friesland” op 2 nov. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602621:mpeg21:a0018 ''LC'' 19-10] en (adv.) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602631:mpeg21:a0051 31-10-1922]; verslag [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602634:mpeg21:a0012 ''LC'' 3-11] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602635:mpeg21:a0017 4-11-1922].

'''JJK 238-239''' Wirth, H. — Lezing over De uileborden in Friesland ivm oud-Friesche geloof — ''Nw. Sneeker Ct.'' begin nov. en ''Bolswarder Ct.'' 6-12-1922; bericht over mening Wirth mbt OL in ''NvdD'' en [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1922-11-07/edition/null/page/8 ''HC'' 7-11-1922 bl. 8] [verw. art. ''LC'' 3-11].

'''JJK 239a''' Boissevain, J.W. — Bespr. van S.J. Meijer: Een en ander in verband met het O.L.B. [JJK 235]. — ''Museum XXIX'', 1922, bl. 202.

'''JJK''' '''239b''' [was 242 en stond onder 1923] Mulder, W. [S.J., d.w.z. Jezuiet] — [Bespreking JJK 235] — [https://archive.org/details/1922-boekbespreking-meyer-tv-te-l-141-144 ''Tijdschrift voor taal en letteren'' jg. 10, 1922 bl. 135-138].

=== 1923 ===
'''JJK 240-241''' Wumkes, G.A. — Bodders yn 'e Fryske striid: C. Over de Linden — ''It Heitelân V'', 21-4 en 5-5-1923 bl. 182-185, 196-198, 206-208; [later uitgegeven als:] [https://archive.org/details/1923-wumkes-frijmitselderij-en-oera-linda-boek Frijmitselderij en Oera Linda boek] — Sneek 1923, 32 bl. 8° [[https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/vrijmetselarij-en-oera-linda-boek-1923.html Nederlandse vertaling]].

'''JJK 242''' zie '''239b'''

'''JJK 243''' Hof, J.J. — It geheim fan it Oera Linda bok — ''It Heitelân V'', 12-5 t/m 9-6-1923, bl. 219-222, 230-232, 242-244, 255-257, 266-270.

'''JJK 244''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannes_Hendrik_Carpentier_Alting Carpentier Alting, J.H.] — Het Oera Linda Bok een maçonniek document? — ''De Broederketen'' (weekbl. Vrijmetselaren Amersfoort) II, 26-5-1923, bl. 321-329. [[https://books.google.nl/books/about/Het_Oera_Linda_bok_een_ma%C3%A7onniek_docume.html?id=iGs_twAACAAJ titel op G-books] maar geen scans]

'''[[1923 Herman Wirth in NRC|JJK 245]]''' Wirth, H. — Thet Oera Linda Bok (ingezonden, gedat. Sneek, 24-6) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010026656:mpeg21:a0026 ''NRC'' 30-6-1923], ochtendblad, bl. 2.

=== 1924 ===
'''JJK 246''' [Molenaar, E.] — Het ‘Oera Linda Boek’ Feuilleton. — ''Fr. Volksbl.'' 19-1 t/m 31-5-1924.

'''[[1924 Oproep Murk de Jong|JJK 247]]''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera Linda Boek (oproep inlichtingen) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1924-02-19/edition/null/page/3 ''HC'' 19-2-1924].

'''JJK 248''' Wumkes, G.A. — Cornelis Over de Linden – [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu06_01/molh003nieu06_01_1460.php ''Nw. Biogr. W’boek VI'', 1924, bl. 954-956].

=== 1925 ===
'''JJK 249-250''' Jong, M. de — Het-Oera-Linda-Boek (Verwijs zal de auteur zijn) — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Groene Amsterdammer'' 25-7-1925 bl. 4]; deels overgenomen in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603452:mpeg21:a0108 ''LC'' 29-7-1925].

'''JJK 251''' Zijderveld, A. — Het-Oera-Linda-Boek — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 8-8-1925] bl. 3 (mbt JJK 249).

'''JJK 252''' Burger jr, C.P. — Het Oera-Linda-Boek en dr Eelco Verwijs. – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010732779:mpeg21:a0066 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 21-8-1925] (3/5 bl. mbt JJK 249).

'''JJK 253''' Wirth, H. — Het Oera-Lindaboek — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 12-9-1925] bl. 11 (mbt JJK 249).

'''JJK 254''' Jong, M. de — Waarom Verwijs niet? (antw. aan C.P. Burger, get. 7-9-1925) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010732602:mpeg21:a0072 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 23-9-1925].

'''JJK 255''' Jong, M. de — Het-Oera-Linda-Boek (antw. aan Wirth) — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 26-9-1925] bl. 4.

'''JJK 256''' Wirth, H. — Oergeschiedenis, oud-Friesche Volkskunde en OLB (get. Marburg, 10-10-1925) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603533:mpeg21:a0114 ''LC'' 31-10-1925].

=== 1926 ===
'''JJK 257''' Jong, M. de — Johan Winkler en het Oera-Linda-Boek (inleidende studie) — [https://archive.org/details/1926-de-jong-winkler-en-olb ''De Vrije Fries'' nr. 28, bl. 111-127].

'''JJK 258''' Wirth, H. — Das Atlantis problem — ''Jubiläums almanach Eugen Diederichs Verlag'', Jena 1926, bl. 69-79.

'''JJK 259''' De stand der Oera Linda Boek-kwestie [n.a.v. JJK 257] — ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733052:mpeg21:a0096 Leeuw. Nieuwsbl. 10],'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733057:mpeg21:a0072 16] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733064:mpeg21:a0106 24-7-1926].

'''JJK 260''' Over de Linden, K.C. [?!] — Het ‘Oera Linda Bok' (Kritiek op uitlating van medewerker R.v.S., die van bedriegerij had gesproken) — ''Soerabaiasch Handelsbl.'' 28-9-1926.

'''JJK 261''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it Oera Linda boek (in Bodders yn de Fryske striid) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB02A:000033238:00516 Boalsert, Osinga 1926, bl. 508-510].

=== 1927 ===
'''JJK 262''' Jong Hzn, M. de — Ottema's vervalsing (get. 5-1-1927 mbt zgn ''facsimile'' van Standskrift en het door Ottema vervangen Runskrift) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733002:mpeg21:a0077 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 11-1-1927].

'''JJK 263''' Het Oera-Linda-boek. Door dr Ottema vervalscht? (mbt JJK 262 doch geen overname; met o.a.: “Als een overtuigd vereerder van het mystische handschrift is dr. Ottema gestorven.”) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564879:mpeg21:a0508 ''Telegraaf'' 13-1-1927 avond].

'''[[1927 Molenaar|JJK 264]]''' Molenaar. E. — Ottema’s vervalsching, met een groot vraagteken (met naschr. J.J. Hof, get. Franeker, 17-1-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733014:mpeg21:a0103 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 25-1-1927].

'''JJK 265''' Het Oera Linda boek. Publicatie van dr M. de Jong (korte aankondiging) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564897:mpeg21:a0227 ''Telegraaf'' 24-1-1927].

'''[[1927 Molenaar|JJK 266]]''' Molenaar. E. — Kort verweer inzake het O.L.B. (Met naschrift van J.J. Hof) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733021:mpeg21:a0078 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 2-2-1927].

'''JJK 267-268''' Is het O.L.B, echt of valsch? Friesland wacht op dr De Jong — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564915:mpeg21:a0478 ''Telegraaf'' 3/4-2-1927]; (verm. overn.) ''Haarlems Dbl.'' 4-2-1927.

'''JJK 269''' Canne, R.W. — It Oera Linda Boek (petear mei M. de Jong) — ''It Heitelân IX'', 1927, bl. 38-40.

'''JJK 270''' Wumkes, G.A. — Het Oera Linda Boek en de Prov. Bibliotheek van Friesland (over boek M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733027:mpeg21:a0081 ''Leeuw. Nieuws''bl. 18-2-1927].

'''JJK 271''' Steeds geheimzinniger. Het Oera-Linda-raadsel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564931:mpeg21:a0366 ''Telegraaf'' 12/13-2-1927].

'''JJK 272''' Jong, M. de — Dr G.A. Wumkes en de Prov. Bibliotheek van Friesland (get. 15-2-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733034:mpeg21:a0076 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 17-2-1927].

'''JJK 273''' Wumkes, G.A. — Een nieuw bedrijf in de Oera-Linda-komedie (over boek M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733035:mpeg21:a0151 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 18-2-1927].

'''JJK 274''' Het Oera Linda Boek. Prof. Wirth en dr De Jong als tegenstanders. Is het mysterieuze hs. echt? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564939:mpeg21:a0371 ''Telegraaf'' 17/18-2-1927].

'''JJK 275''' Het Oera Linda Boek; De studie van dr. M. de Jong; auteur en bibliothecaris — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010657972:mpeg21:a0222 ''AHb'' 19-2-1927].

'''JJK 276''' Het Oera Linda Bok [Wumkes, de Jong, art. R.W. Canne] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010028902:mpeg21:a0159 ''NRC'' 20-2-1927].

'''JJK 277''' Jong, M. de — Slotwoord aan de publicist en aan de bibliothecaris dr. G.A. Wumkes (get. 19-2) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733038:mpeg21:a0085 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 22-2-1927].

'''JJK 278''' Sterck, J.F.M. [dir. Vondelmuseum, Haarlem] — Iets over Thet Oera Linda Bok (Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000196483:mpeg21:a0024 ''De Maasbode'' 6-3] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000196525:mpeg21:a0031 13-3-1927] [kranten wel, maar artikelen niet gevonden].

'''JJK 279''' Het mysterieuze Oera Lindaboek. Echt of valsch? Een onderhoud met dr De Jong [lang art. ook mbt Wirth, met HS afb.] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110565597:mpeg21:a0047 ''Telegraaf'' 17-3-1927].

'''JJK 280''' Bibliothecaris en onderzoeker; De quaestie De Jong — Wumkes — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658048:mpeg21:a0197 ''AHb'' 5-4-1927].

'''JJK 281''' Thet Oera Linda Bok (Sterck in Maasbode over Verwijs/De Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603995:mpeg21:a0003 ''LC'' 9-5-1927].

'''JJK 282''' Verslag van de rede van [Bartholomeus Jacobus] Schurer [1865-1955] over OL voor Onderwijsinspectievergadering Franeker 31-5-1927 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604014:mpeg21:a0128 ''LC'' 1-6-1927].

'''JJK 283''' Jong, M. de — Het Oera-Linda-Boek (over rede Schurer) — ''Franeker Ct.'' 14-6-1927 [[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450094 krant wel maar art. niet gevonden]] .

'''[[1927 Molenaar|JJK 284]]''' Molenaar, E. — Het Oera Linda Boek (aan M. de Jong ) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450097:mpeg21:a00021 ''Franeker Ct.'' 21-6-1927].

'''JJK 285''' K. — Entdeckung der Welt-Ur-Religion (onderzoek Wirth) — ''Deutsche Zeitung'' 28-6-1927.

'''JJK 286''' Jong, M. de — Het Oera Linda Boek (reactie op Molenaar en Schurer) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450102:mpeg21:a00018 ''Franeker Ct.'' 1-7-1927].

'''[[1927 Molenaar|JJK 287]]''' Molenaar, E. — Het Oera Linda Boek (aan M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450104:mpeg21:a00019 ''Franeker Ct.'' 5-7-1927].

'''JJK 288''' Het Friesche „ulenbord” in de universiteit te Berlijn (2 kol., lovend over lezing Wirth 21-6-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733725:mpeg21:a0085 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 10-8-1927].

'''JJK 289''' [Lesturgeon, H.A.] — Mixed Pickles (O.L.B. als lit. vervalsing) — ''Soerabaiasch Handelsbl.'' 17-9-1927.

'''S 2''' Het Oera-Lindaboek (geschil de Jong — Wumkes, bespr. op verg. Ver. Archivarissen). [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010735243:mpeg21:a0173 ''Nieuwsblad v. Friesl.'' 4-10- 1927].

'''JJK 290''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera-Linda-Boek (get. Asd, 2-10-1927) — Bolsward, uitg. Osinga, [https://archive.org/details/1927-de-jong/mode/2up 1927, 405, (3) bl. 8°].

'''[[1927 De Jong en De Jong|JJK 291-291a]]''' Jong, S.D. de — Het geheim van het Oera-Linda-boek [bespr. boek M. de Jong] — ''LC'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604181:mpeg21:a0115 15-12] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604182:mpeg21:a0135 16-12-1927].

'''[[1927 De Jong en De Jong|JJK 292]]''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera-Linda-Boek (met naschrift van S.D. de Jong) (get. 27-12-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604192:mpeg21:a0165 ''LC'' 29-12-1927].

=== 1928 ===
'''JJK 293''' Wirth, Herman — Der Aufgang der Menschheit — Jena, Eugen Diederichs Verlag, 1928 (4), 632 bl. 8° [[https://archive.org/details/WirthHermanAufgangDerMenschheit2.Auflage1934723S.Scan/page/n3/mode/2up 2. Aufl. 1934]].

'''[https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html JJK 294]''' [https://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn1/brugmans Brugmans, H.] — Het-Oera-Linda-Boek — ''De Groene Amsterdammer'' 21-1-1928 bl. 5.

'''JJK 295-296''' Canne, R.W. — Skôging oer dr M. de Jong Hzn: Het geheim — ''It Heitelân'' 1928, bl. 22-23; Bespr. van de Jong’s Geheim — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658293:mpeg21:a0251 ''AHb'' 30-1-1928 Av].

'''JJK 297''' Japikse, N. — Het Oera-Linda-Boek (bespr. De Jong), in Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidkunde, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#page=161&accessor=search_in_text&accessor_href=https%3A%2F%2Fresources.huygens.knaw.nl%2Fretroboeken%2Fbvgo%2Fsearch_in_text%2Findex_html%3Fpage%3D0%26source%3D01_01%26id%3Dsearch_in_text&source=06_07&view=imagePane 6e reeks 7e deel, 1928, bl. 154-156] ''“... al kan ik voor mij dr. De Jong's hoofdconclusie niet aanvaarden ...”''

'''JJK 298''' Fruin, R. — De jongste poging tot opheldering van het Oera-Linda-boek mysterie — [https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0002.php ''Het Boek XVII'', 1928, bl. 6-12].

'''JJK 299''' Muller, J.W. — Het geheim ... (bespr. JJK 290) — ''Museum XXXVI'', 1928, bl. 81-84.

'''JJK 300-301''' Burger, C.B. — ‘Het O.L.B. en Eelco Verwijs’ en ‘Het laatste slachtoffer van het O.L.B.’ [[https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0049.php?q=wat dbnl]] (nl. prof. dr H. Brugmans) — ''Het Boek XVII'', 1928, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2419002:mpeg21:0297 bl. 273-300] [[https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0040.php dbnl]] resp. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2419002:mpeg21:0393 367].

'''JJK 302''' Folkertsma, E.B. — Oer it Oera Linda boek — ''Yn ús eigen tael'' 1928, bl. 153-156.

'''JJK 303''' [Tol, J. van der] — Skôging fen it boek fan dr M. de Jong — ''Sljucht en Rjucht'' 10-3-1928 bl. 155-156.

'''JJK 304''' Hof, J.J. — Fruin over het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746897:mpeg21:a0135 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 10-4-1928].

'''JJK 305''' Hof, J.J. — Verwijs en het O.L.B. — Leeuwarden, uitg. vd Velde (April 1928), 52 bl. 8° [Overgedrukt uit het ''Leeuw. Nws. bl.'', voorjaar 1928].

'''JJK 306''' Het Oera Linda Boek. Drieërlei oordeel (De Jong, Hof, Fruin) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010029609:mpeg21:a0145 ''NRC'' 18-4-1928 Av].

'''JJK 307''' Fruin, R. — Woord van verweer inzake het O.L.B. – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746907:mpeg21:a0098 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 21-4-1928].

'''JJK 308''' Boeles, P.C.J.A. — De auteur van het O.L.B. (get. 6-2-1928) — ''De Vrije Fries XXVIII'', 1928, bl. 437-471.

'''JJK 309''' Boeles en OL — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746921:mpeg21:a0122 8], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746922:mpeg21:a0076 9] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746923:mpeg21:a0101 10-5-1928].

'''JJK 310-311''' Boeles, P.C.J.A. — Hof over OL (met antw. Hof) — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746931:mpeg21:a0097 21], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746932:mpeg21:a0128 22] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746935:mpeg21:a0153 25-5-1928].

'''JJK 312''' Haeringen, C.B. van — Bespr. van uitg. De Jong en Hof — Leeuwarden, 1928 — ''De Nieuwe Taalgids XXII'', 1928, bl. 308-310.

'''JJK 313''' Nieuws over het Oera Lindabok? (H. Brugmans in verslag verg. KAW) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010029964:mpeg21:a0165 ''NRC''], en ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010659719:mpeg21:a0166 AHb],'' beide ocht. 13-11-1928; parafr. in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604461:mpeg21:a0002 ''LC'' 13-11-1928] [''Spr. concludeert dat er eenige mogelijkheid bestaat van een auteurschap van Verwijs maar dat dat auteurschap allerminst bewezen is.'']

'''JJK 314-315''' Brugmans, H. — Meded. KAW afd. Lett. dl. 66-B bl. 110-128; Valsche Historie — ''Bibliotheekleven XIII'', 1928, waarin [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2034012:mpeg21:0021 bl. 253-259 over OL]].

'''S 3''' Fokkema, K. – (Friese kroniek III.) Het geheim van het Oera-Lindaboek [bespr. JJK 290, 305 en 308] — [https://www.dbnl.org/tekst/_opw001192801_01/_opw001192801_01_0096.php ''Opwaartse Wegen 6'' (1928/29) 427-432].

=== 1929 ===
'''JJK 316-317''' Burger jr., C. P. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2420002:mpeg21:0025 Weer een offer van de Oera Linda kolk] (nl. J.W. Muller) en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2420002:mpeg21:0352 Alweer het Oera Linda Boek] (m.b.t. verweer [[Murk de Jong|De Jong]]) — ''Het Boek XVIII'', 1929, bl. 23-24 resp. 315-316.

'''JJK 318''' Jong, M. de — Smaadschrift, romantiek of wetenschappelijk bewijs? — Bolsward, A.J. Osinga, Nov. 1929, 56 bl. 8°.

=== 1930 ===
'''[https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1930_Boeles_HoudingEelcoVerwijs/mode/2up JJK 319]''' Boeles, P.C.J.A. — De houding van dr Eelco Verwijs ten opzichte van het O.L.B. en het Friesch Genootschap — ''De Vrije Fries XXX'', 1930, bl. 1-52.

'''319a''' Muller, J.W. — Bespr. van De Jong: Smaadschrift [JJK 318] — ''Museum XXXVII'', 1930, bl. 187-188.

→ Japikse, N. — (onder Varia:) kort stuk over disc. De Jong — ''Bijdr. v. Vaderl. Gesch. en Oudheidk.'' [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#source=06_10&page=166&accessor=toc 6e reeks 10e dl. bl. 159].

=== 1931 ===
'''JJK 320''' Wumkes, G.A. — De Burmania-sprekwirden en it O.L.B. — ''Sljucht en Rjucht 1931 bl. 57-61'' en in ''Paden fen Fryslân I'', 1932 bl. 172-178.

'''JJK 321''' Wirth, H. — Was heisst Deutsch? — Jena, Eugen Diederichs Verlag, 1931, 60 bl. 8° [[https://archive.org/details/WirthHermanWasHeisstDeutsch2.Auflage193499S.Scan 2. erweiterte Ausgabe 1934]].

'''JJK 322-323''' Burger, C.P. — ‘De houding van Eelco Verwijs t.o.v het O.L.B. en het Friesch Genootschap’ en ‘De houding van Cornelis Over de Linden t.o.v. het O.L.B.’ — ''Het Boek XX'', 1931, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2422002:mpeg21:0135 bl. 127-128] resp. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2422002:mpeg21:0136 128-130].

'''JJK 324''' Wirth, H. — Das Geheimnis von Arktis-Atlantis — ''Die Woche, Berlin'', 20-8-1931, bl. 1144-1148, 1156.

=== 1932 ===
'''JJK 325-326''' Wiegers, F. — Herman Wirth und die deutschen Wissenschaft — München, Lehmanns Verlag, 1932, 69 bl. [bespr. E. Sprockhoff in [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/germania/article/view/30795 ''Germania'' Bd. 16 Nr. 2, 1932]]; Baeumler, A. — Was bedeutet Herman Wirth für die Wissenschaft? — Leipzig, Koehler & Amelang, 1932, 94 bl.

'''JJK 327''' Schröder, P.H. — Parodieën in de Nederlandse Letterkunde (diss.) — Haarlem, Tjeenk Willink & Zn, 1932, 240 bl. [op bl. 108-109 over Verwijs en OL].

'''JJK 328''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it O.L.B. — ''Paden fen Fryslân I'', 1932 bl. 27, 172-173, 178, 184, 438-439.

=== 1933 ===
'''JJK 329''' Gombault, Charles [1880-1961] — Van het oude Friesland. Het Oera Linda-Boek — ''Ons Land Panorama'' 6-1-1933.

'''[[1933 Heilbrenger Wirth|JJK 330]]''' Prof. Wirth’s Heilbrenger — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110569442:mpeg21:a0074 ''Telegraaf'' 14-5-1933].

'''JJK 331''' Plaszmann, J.O. — Die Ura Linda-Chronik — maandbl. ''Germanien'', nov. 1933, bl. 323-329.

'''JJK 332''' Wirth, Herman — Die Ura Linda chronik. — Koehler & Amelang Verl. (8-12-1933), [https://archive.org/details/WirthHermanDieUraLindaChronik1933204Doppels.ScanFraktur/mode/2up <nowiki>321 bl. 8° [gotische drukletter, met 269 afb.]</nowiki>] [[https://archive.org/details/WirthHermanDieUraLindaChronik1933407S.Text/mode/2up moderne versie]; alleen [[AB Wirth|vertaling op deze wiki, met aantekeningen]]; NB latere uitgave zonder afb. JJK 394, feb. 1934].

'''JJK 333''' Zur Ura-Linda-Chronik — ''Unterhaltungs beilage der schlesischen Zeitung'' 28-12-1933 [ingez. stuk door leden v/h Deutsches Inst. der Univ. Breslau (overn. in ''Hallische Nachrichten'' 3-1-1934).

'''JJK 334''' Het “Oera Linda Bok” (kort bericht over JJK 333 met waarschuwing: ''dwaalspoor'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB32:164668065:mpeg21:a00030 ''Rotterd. Nieuwsbl.'' 28-12-1933].

'''S 4''' Hoekma, F.J. – Brieven uit Duitsland. E.e.a. over de Oera-Linda Kroniek (uitg. Wirth) — ''Nieuwsbl. v. Friesl.'' 29-12-1933.

'''JJK 335''' Het Oera Linda-boek, Een vertaling in het Duitsch — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010662741:mpeg21:a0216 ''AHb'' 30-12-1933 av.].

'''JJK 336''' Het Oera Linda boek, ongezouten Duitsche critiek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110571750:mpeg21:a0235 ''Telegraaf'' 30-12-1933 av.].

'''JJK 337''' Het Oera Linda boek (visie Wirth) — ''NRC'' 31-12-1933.

[nr. '''338''' werd overgeslagen door Kalma]

=== 1934 ===
'''JJK 339''' Boeles, P.C.J.A. — Bespr. Wirth: Die ULK — ''De Vrije Fries XXIII'', 1934, bl. 138-142.

'''JJK 340-343''' Wumkes, G.A. — [Kiestra en Ossian (relev.?)] — ''Paden fen Fryslân II'' bl. 194-199 (vgl. bl. 80, 89, 94) en ''Frisia'' bl. 20-26; OL opm. — ''Paden'' bl. 197, 211-212, 366, 465, 483-484, 501-502; Ofskie Wirth — ''Paden'' bl. 482-485 en ''Heitelân'' bl. 63; Over boek De Jong (1931) — ''Paden'' bl. 498-502 en ''Heitelân'' bl. 341-343.

'''JJK 344''' Het Oera Linda Boek, Univ. Breslau contra Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606020:mpeg21:a0131 ''LC'' 2-1-1934].

'''[https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html →]''' De vergissing van prof. Wirth — ''Gooi en Eemlander'' 3-1-1934.

'''JJK 345''' Thet Oera Lindabok en het Derde Rijk — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het Vaderland'' 3-1-1934] en ''NRC'' 4-1.

'''JJK 346''' Daar is het Oera Linda Boek weer! — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het volk'' 3-1-1934] en ''Volksbl. v. Friesl.'' 6-1.

'''JJK 347''' [rubr. ‘Cosmopolitica’:] Herman Wirth — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''De Tijd'' 5-1-1934].

'''JJK 348''' Het Oera Linda boek (net verw. naar JJK 345) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB32:164669005:mpeg21:a00039 ''Rotterd. Nieuwsbl.'' 5-1-1934].

'''JJK 349''' Siebs, Th. — Um den Wert der Ura-Linda-Chronik — ''Schlesische Zeitung, Breslau'', 6-1-1934.

'''JJK 350''' Het “Oera Linda bok” – ''Opr. Haarlemsche Ct.'' 6-1-1934.

'''JJK 351''' Brentani, Mario Heil de — Die Ura-Linda-Chronik. Herman Wirth antwortet auf die Vorwürfe — ''Bremer Nachrichten'' 6-1-1934 en ''Volksparole, Düsseldorf'' 9-1-1934.

'''→''' Het Oera Linda-bok en een Duitsche professor; Een mystificatie als oer-bron van het Germanendom — [[1934 Enkhuizer Courant|''Enkhuizer Ct.'' 6-1-1934]].

'''JJK 352''' Zum Streit um die Ura-Linda-Chronik. Eine Erklärung Prof. Herman Wirth’s — ''Magdeburgische Zeitung'' 7-1-1934, ''Hallische Nachrichten'' 8-1-1934 en ''Bremer Nachrichten'' 8-1-1934.

'''→''' Last, Hajo — Ingez. brief gedat. Bussum, 6-1-1934 — [[1934 Enkhuizer Courant|''Enkhuizer Ct.'' 9-1-1934]].

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 353]]''' [Jong, S.D. de] — Nieuws over het Oera Linda-boek? dl. I. Een nieuw werk van prof. Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606026:mpeg21:a0153 ''LC'' 9-1-1934] [dl.2: JJK 363a].

'''JJK 354''' Het Oera Linda boek. Prof Wirth verweert zich (met antw. dhr. Siebs van het ''Deutsche Institut'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606026:mpeg21:a0002 ''LC'' 9-1-1934].

'''JJK 355''' Hitler's goddelijke zending bewezen “uit de echtheid” van het O.L.B. — ''Volksbl. van Friesl.'' 9-1-1934.

'''JJK 356''' Die Ura-Linda-Chronik — ''Bayerischer Kurier, München'' 9-1-1934.

'''JJK 357''' Prof. Wirth antwortet auf die Erklärung der Breslauer Professoren — ''Königsberger Allg. Zeitung'' 10-1-1934. Ook in ''Germania, Berlin'', 11-1-1934; ''Breslauer Neueste Nachr.'' 14-1-1934; en ''Kölnische Volkszeitung'' 16-1-1934.

'''JJK 358''' Der Streit um die Ura-Linda-Chronik — ''Vossische Zeitung, Berlin'', 10-1-1934.

'''JJK 359''' Boeles, P.C.J.A. — Het Oera Linda-boek — ''NRC'' 10-1-1934.

'''JJK 360-363''' berichten (verm. van gelijke strekking) in [360] ''Hannoverscher Kurier'' 10-1-1934; [361] ''Hamburger Nachrichten'' 11-1-1934 en ''Rheinisch Westfälische Zeitung, Essen'', 11-1-1934; [362] ''Kreuz-Zeitung, Berlin'', 11-1-1934; [363] ''Kieler Zeitung'' 11-1-1934.

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 363a]]''' [Jong, S.D. de] — Nieuws over het Oera Linda-boek? dl. II. (slot) De tragiek van de Friesche beweging omstr. 1850 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606028:mpeg21:a0187 ''LC'' 11-1-1934] [dl.1: JJK 353].

'''→''' Prof. H. Wirth en het Oera Lindaboek — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het Vaderland'' 12-1-1934].

'''JJK 364-372''' berichten mbt werk Wirth in [364] ''Rostocker Anzeiger'' 12-1-1934; [365] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 12-1-1934; [366] ''Dresdner Neueste Nachrichten'' 12-1-1934; [367] ''Schlesische Zeitung'' 12-1-1934; [368] ''Schlesische Zeitung, Breslau'' 12-1-1934; [369] ''General-anzeiger, Dortmund'' 12-1-1934; [370] ''Berliner Volks-Zeitung'' 15-1-1934; [371] ''Deutsches Volksblatt, Stuttgart'' 15-1-1934; [372] ''Augsburger Postzeitung'' 15-1-1934.

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 373]]''' Nieuws over het O.L.B.? (Ingezonden, met antw. S.D. de Jong) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606032:mpeg21:a0147 ''LC'' 16-1-1934].

'''JJK 374''' Ranke, Pr. — Die Sprachwissenschaft und die Ura-Linda-Chronik (met oordeel prof. Naumann) — ''Schlesische Zeitung'' 16-1-1934.

'''JJK 375''' Meulen, H. van der — Het Oera Linda boek (get. R'dam, 16-1-1934) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606034:mpeg21:p011 ''LC'' 18-1-1934].

'''JJK 376''' Molenaar, E. — Daar is het O.L.B. weer! – ''Volksbl. van Friesl.'' 18-1-1934.

'''JJK 377-378''' berichten mbt werk Wirth in [377] ''Frankfurter Zeitung, Frankfurt a. M.'' 19-1-1934; [278] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 19-1-1934.

'''JJK 379''' Wirth en het O.L.B. Scherpe critiek van archeologische zijde – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606036:mpeg21:a0145 ''LC'' 20-1-1934].

'''JJK 380-382''' berichten in ''Leipziger neueste Nachrichten'' 20-1-1934; [381 door Wirth] ''Volksparole Düsseldorf'' 20-1-1934; [382] ''Westdeutscher Beobachter, Köln'' 23-1-1934.

'''JJK 383''' Dam, J. van — Is het Oera Linda Bok echt of onecht? — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/echt-of-onecht-1934-by-profdr-jvan-dam.html ''Telegraaf'' — 23-1-1934].

'''JJK 384-385''' berichten in [384] ''Volksparole, Düsseldorf'' 23/24-1-1934; [385] ''Hildesheimsche Zeitung'' 24-1-1934.

'''S 5 [was JJK 389]''' Kos, Ernst – Ora Linda Bok! (spotvers) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010761202:mpeg21:a0181 ''Nieuwblad van Friesland'' 24-1-1934]''.''

'''JJK 386''' Rondom het O.L.B. Een professorale blunder. Duitsche wetenschap contra Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606040:mpeg21:a0111 ''LC'' 25-1-1934].

'''JJK 387-388''' berichten [387] ''Preussische Zeitung, Königsberg'' 26-1-1934; [388] ''Vossische Zeitung, Berlin'' 26-1-1934.

['''JJK 389''' → '''S 5''' — 24-1-1934]

'''JJK 390-392''' berichten [390] ''Der Bund, Breslau'' 28-1-1934; [391] ''Kölnische Zeitung'' 28-1-1934; [392] ''Tijdschr. voor Rechtsgesch. XIII'', afl. 1, [na 6-1-1934], bl. 96-103.

'''JJK 393''' Braak, Menno ter — Pirandello in practijk. Het O.L.B. weer actueel — ''Forum maandschrift voor Letteren en kunst'', Rotterdam, III, [https://mennoterbraak.nl/tekst/_for003193401_01/_for003193401_01_0043.php feb. 1934, bl. 159-165].

'''JJK 394''' Wirth, H. — Die Ura Linda Chronik. Text-Ausgabe — Leipzig, Koehier & Amelang-Verlag, 128 pp. 8° (get. Michendorf, Febr. 1934) [heruitgave zonder afb.-bijlage van JJK 332].

'''JJK 395-397''' divers: [395] boekje W. Krogman (COdL was auteur, evt. met Stadermann); [396-397] twee berichten (Kiewning, Suffert) in ''Germanien Leipzig'' feb. 1934 bl. 44-49.

'''JJK 398''' Piebenga, J. — Een eeuwig raadsel? Het “Oera Linda Bok”. — ''Alg. Weekbl. v. Christendom en cultuur'' 2-2-1934.

'''JJK 399-419''' berichten [399] ''Hamburgischer Correspondent'' 2-2-1934; [400] ''Magdeburgische Zeitung'' 3-2-1934; [401] ''Deutsches Volksbl. Stuttgart'' 3-2-1934 en ''Westfälischer Volksblatt Paderborn'' 15-2-1934; [402] ''Kieler Zeitung'' 4-2-1934 en ''Schlesische Zeitung Breslau'' 5-2-1934 en ''Westfälische Landeszeitung Dortmund'' 8-2-1934 en ''Hannoverscher Kurier'' 11-2-1934 en ''Darmstadter Tagblatt'' 17-2-1934 en ''Ostpreussische Zeitung Königsberg'' 1-3-1934 en ''Danziger Neueste Nachrichten'' 14-3-1934; [403] ''Deutsche Zukunft Berlin'' 4-2-1934; [404] ''Hannoverscher Kurier'' 9-2-1934; [405] ''Düsseldorfer Lokal-Zeitung'' 10-2-1934; [406] ''Lübecker General Anzeiger'' 11-2-1934; [407] ''Rostocker Anzeiger'' 11-2-1934; [408] ''Braunschweigische Landeszeitung'' 14-2-1934; [409] ''Hannoverscher Kurier'' 15-2-1934; [410 verklaring Wirth] ''Magdeburgische Zeitung'' 14-2-1934; [411] ''Kölnische Volkszeitung'' 17-2-1934; [412] ''Hamburger Fremdenblatt'' 18-2-1934; [413] ''Westfalisches Volksblatt Paderborn'' 21-2-1934 en ''Ostpreussische Zeitung Königsberg'' 1-3-1934; [414] Wirth, Herman — Der Kampf um der neuen Geist deutscher Wissenschaft. Der erste Abschnitt in der Auseinandersetzung um die Ura-Linda-Chronik — ''Deutsche Zeitung Berlin'' 22-2-1934; [415] ''Magdeburgische Zeitung'' 22-2-1934; [416] ''Hannoverscher Anzeiger'' 23-2-1934; [417] ''Völkische Kultur'' Maart 1934, bl. 134-139; [418] ''Stuttgarter Neues Tagblatt'' 8-3-1934; [419] ''Deutsche Zeitung Berlin'' 8-3-1934

'''JJK 420''' Dresler, A. [Amtsleiter Reichspressestelle NSDAP] — Die Ura-Linda-Chronik (strekking: Wirth mag OL niet met NSDAP verbinden) — ''Deutschlands Erneuerung, Monatsschrift für das deutsche Volk'' März 1934, Heft 3 S. 172-177 [concl. ook in ''Königsberger Allg. Zeitung'' 15-3; ''Berliner Tageblatt'' 23-3; ''Deutsche Tageszeitung Berlin'' 23-3; ''Schlesische Zeitung Breslau'' 25-3; ''Magdeburgische Zeitung'' 25-3; ''NRC'' 26-3 (was ook [423]); ''Germania Berlin'' 27-3; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010015278:mpeg21:a0079 ''Het Vaderland'' 27-3-1934] en ''Nieuwe Ct. Den Haag'' 27-3-1934 en ''IJmuider Ct.'' 27-3 (was ook [425]); ''Westfälisches Volksblatt Paderborn'' 28-3; ''Markischer Stadtund Landbote/ Bad Freienwalde Oder'' 1-4-1934; ''Augsburger Postzeitung'' 4-4; ''Kölnische Volkszeitung'' 6-4; ''Badischer Beobachter Karlsruhe'' 15-4''.''

'''→''' Bontkes, T.E. — Heilige lijnen, Heilige vrouwen [mede over OL] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Nieuwsblad v/h Noorden'' 13-3-1934].

'''JJK 421''' Aus der Ura-Linda-Chronik; Die arge Zeit — ''Die Grüne Post Berlin'' 18-3-1934.

'''→''' Bontkes, T.E. — Het Oera-Linda Boek [ingez. get. 22-3] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Nieuwsblad v/h Noorden'' 23-3-1934].

'''JJK 422-426''' berichten [422] ''Die Grüne Post Berlin'' 25-3-1934; [423] zie onder 420; [424] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 27-3; [425] zie onder 420; [426] ''Schwäbischen Merkur Stuttgart'' 30-3-1934.

'''JJK 427''' Liebmann, K. — In Sachen der “Ura Linda”-Chronik (pleidooi voor echtheid) — ''Die Literarische Welt Berlin'' 30-3-1934.

→ Köhn-Behrens, Charlotte — “Wer kennt Germanien? Deutsche Vorzeit wird lebendig; Irrlehre der Germanenkunde” (gesprek met [[1934 Vorgeschichtsforscher|Prof.Dr. von Richthofen]] over m.n. U-L) — ''Illustrierter Beobachter'', Folge 13, Samstag 31-3-1934, S. 480-482 [[https://www.google.com/books/edition/Illustrierter_Beobachter/LCExAQAAMAAJ PDF 542-544]].

'''JJK 428''' Braak, Menno ter — Nog eens het O.L.B. Thans weer echt verklaard (Kurt Liebmann pleit voor de echtheid, zie [427]) — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade03_01/braa002vade03_01_0055.php ''Het Vaderland'' 5-4-1934].

'''→''' De Vrije Fries Dl. 32 [bespr. o.a. Boeles over OL / personalia Wirth] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 2-5-1934].

'''JJK 429-436''' berichten [429] ''Darmstadter Tagblatt'' 5-4-1934; [430] ''Stuttgarter Neues Tagblatt'' en ''Danziger Neueste Nachrichten'' en ''Thüringer Allg. Zeitung Erfurt'' en ''Kölnische Volkszeitung'' alle 6-4; [431] Quaeritur — (Satirische column over beoordeling OL sinds verschijning) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBTB04:210807027:mpeg21:a00007 ''De Morgen'' 7-4-1934]; [432] ''Kölnische Zeitung'' 10-4-1934 en ''Danziger Neueste Nachrichten'' 22-4 en ''Augsburger Postzeitung'' 26-4; [433] ''Badischer Beobachter Karlsruhe'' 10-4; [434] ''Kölnische Volkszeitung'' 14-4; [435] ''Davoser Revue'' 15-4; [436] ''Schlesische Zeitung Breslau'' 22-4.

'''JJK 437''' Der Kampf um die Ura-Linda-Chronik (Aankondiging ''Aussprache-abend'' 4-5-1934 Berlijn) — ''Acht Uhr Abendblatt Berlin'' en ''Berlin-Steglitzer Anzeiger'' beide 28-4-1934; ''Der Berliner Westen'' en ''Germania Berlin'' beide 29-4-1934; ''Kreuz-Zeitung Berlin'' 1-5-1934; ''B.Z. am Mittag Berlin'' en ''Berliner Börsen-Zeitung'' en ''Der Tag Berlin'' alle 2-5-1934; ''Deutsche Allg. Zeitung Berlin'' en ''Neue Zeit Charlottenburg'' en ''Berliner Lokal-Anzeiger'' en ''Berliner Volkszeitung'' alle 3-5-1934.

'''JJK 438-454''' berichten 3-5-1934: [438] ''Deutsche Zeitung Berlin''; 5-5-1934: [439] ''Deutsche Zeitung Berlin''; [440] ''Deutsche Allgemeine Zeitung''; [441] ''Berliner Lokal Anzeiger''; [442] ''Der Angriff Berlin''; [443] ''B.Z. am Mittag Berlin''; [444] ''Der Berliner Posten''; [445] ''Der Tag Berlin''; [446] ''Berliner Börsenzeitung''; 6-5-1934: [447] ''Schlesische Zeitung Breslau'' (ook in ''Hamburger Nachrichten'' 8-5); [448] ''Dresdner Neueste Nachrichten''; [449] ''Völkischer Beobachter Berlin''; [450] ''Kreuz-Zeitung Berlin''; [451] ''Bremer Nachrichten''; [452] ''Frankfurter Zeitung Fr.a.M.''; [453] ''Königsberger Allg. Zeitung''; [454] Um die Echtheid der Ura-Linda-Chronik — ''[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f91afd7d-4c46-4220-af3c-49de1db53993/ Berliner Börsen-Zeitung]''.

'''JJK 455''' Oera-Linda boek-debat te Berlijn — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/echt-of-onecht-1934-by-profdr-jvan-dam.html ''Telegraaf'' 6-5-1934].

'''S 6''' Oera Lindaboek-debat te Berlijn. (Wat Telegraaf er van schrijft) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010761245:mpeg21:a0132 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 7-5-1934]''.''

'''JJK 456-461''' berichten 7-5-1934: [456] ''Berliner Tageblatt 1934''; [457] ''Bayerischer Kurier München''; [458] ''Hannoverscher Kurier''; [459] ''Magdeburgische Zeitung''; [460] ''Braunschweiger Allg. Anzeiger''; [461] ''Stuttgarter Neues Tagblatt''.

'''JJK 462-465''' berichten 8-5-1934: [462] ''Danziger Neueste Nachrichten''; [463] ''National-Zeitung Essen'' (ook in ''Volksparole Düsseldorf''); [464] ''Germania Berlin''; [465] ''Kölnische Zeitung''.

'''JJK 466-468''' berichten 9-5-1934: [466] ''Rheinisch Westfalische Zeitung Essen''; [467] ''Thüringer Allg. Zeitung Erfurt''; [468] ''De Banier Rotterdam'';

'''JJK 469''' De Oera-Lindaboek-kwestie. Daniel Wirth in de leeuwenkuil — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010745277:mpeg21:a0142 ''Leeuw. Nieuwsbl''. 9-5-1934].

'''JJK 470''' Het Oera Linda Boek. Echec van Wirth op debatvergadering te Berlijn – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606128:mpeg21:a0187 ''LC'' 9-5-1934].

'''JJK 471''' Wirth krabbelt terug. Het O.L.B. is nu niet heelemaal echt meer — ''Volksbl. v. Friesl.'' 9-5-1934.

'''JJK 472-477''' berichten [472] ''Deutsche Allg. Zeitung Berlin'' 10-5-1934; [473] Hübner in ''Der Tag Berlin'' 10-5-1934; [474] ''Danziger Allg. Zeitung'' 11-5-1934; [475] ''Kreuz-Zeitung Berlin'' 12-5-1934; [476] ''Kieler Zeitung'' 12-5-1934; [477] ''Deutsche Zukunft Berlin'' 13-5-1934.

'''JJK 478''' Het Oera Linda Boek weer valsch! (kort) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010015364:mpeg21:a0211 ''Het Vaderland'' 19-5-1934].

'''JJK 479-484''' berichten [479] ''Berliner Bürsen Zeitung'' 24-5-1934; [480] ''Deutsche Zeitung Berlin'' 27-5-1934; [481] ''Neue Zürcher Zeitung Zürich'' 27-5-1934; [482] ''Nordische Mensch'' (Beilage ''Deutschen Zeitung'') 31-5-1934; [483] ''Berliner Börsen-Zeitung'' 2-6-1934; [484] ''Freie Presse Lodz'' 4-6-1934.

'''JJK 485''' Nieuwenkamp, H.W.M.J. Kits — Thet Oera Linda Bok “Mundus vult decipi, ergo decipiatur” — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002401001:00133 ''Eigen Volk VI'', Juni 1934, afl. 6, bl. 120-131].

'''JJK 486''' Hübner, Arthur — Herman Wirth und die Ura-Linda-Chronik. — Berlin und Leipzig, Walter de Gruyter & Co. [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1934Huebner_HermanWirth_UraLindaChronik/ (Juni) 1934, 41 bl. 8°].

'''JJK 487''' Weltanschauungskampf um Hermann Wirth (Verg. geestverwanten Wirth, 23-6-1934 Berlijn) — ''Hannoverscher Courier'' 17-6-1934 en ''Kreuz-Zeitung'' 19-6-1934; ''Der Tag Berlin'' 21-6-1934; ''Bayerischer Kurier München'' 22-6-1934; ''Film-Kurier Berlin'' 22-6-1934; ''Dresdner Anzeiger'' 22-6-1934; ''Deutsche Zeitung'' 23-6-1934.

'''JJK 488-491''' berichten [488] ''Braunschweigische Landeszeitung'' (mede over OL) 20-6-1934; [489] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 20-6-1934; [490] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 21-6-1934; [491] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 22-6-1934.

'''JJK 492''' Eine Entscheidung im Streit um die Ura-Linda-Chronik (De “Reichsschriftumsstelle beim Propagandaministerium” verklaart OL onecht) — ''Berliner Börsen-Zeitung'' 23-6-1934.

'''JJK 493-504''' berichten [493] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 24-6-1934; [494] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 24-6-1934; [495] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 25-6-1934; [496] ''Magdeburgische Zeitung'' 24-6-1934 en ''Saarbrücker Zeitung'' 27-6-1934; ''Danziger Neueste Nachrichten'' 28-6-1934; [497] ''Augsburger Postzeitung'' 25-6-1934; [498] ''Schwäbische Merkur'' Stuttgart 26-6-1934; [499] ''Deutsche Allg. Zeitung'' 26-6-1934; [500] ''National-Zeitung'' Essen 27-6-1934; [501] ''Der Berliner Westen'' 28-6-1934; [502] ''Saarbrücker Zeitung'' 29-6-1934; [503] ''Rheinisch-Westfalische Zeitung'' Essen 1-7-1934; [504] ''Deutsche Wochenschau Berlin'' 1-7-1934.

'''→''' De Ura-Linda-Kroniek. Onecht, zegt het Rijkslitteratuurbureau te Berlijn [kort bericht] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 3-7-1934].

'''JJK 505''' Siebs, Theodor — Die “Ura Linda-Chronik” — ''Berner Tagblatt'' 14-7-1934.

'''JJK 506''' Wikinger (met ill. en aankondiging Frei-lichtmuseum Wirth te Mickendorf) — ''Berliner Volks-Zeitung'' 15-7-1934.

'''JJK 507''' Nieuwenkamp, H.W.M.J. Kits — Het wapen Over de Linden en het Oera Linda Boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002401001:00147 ''Eigen Volk VI'', juli 1934, bl. 143-144].

'''JJK 508''' Braak, Menno ter — Het Oera Linda Boek. Hübner contra Wirth — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade03_01/braa002vade03_01_0103.php ''Het Vaderland'' 24-7-1934].

'''JJK 509''' Het Oera Lindaboek in Duitschland. Brochure Hübner [JJK 486] — ''NRC'' 31-7-1934.

'''JJK 510''' De nieuwe Germanenbijbel. Duitsche leeraren lezen hun leerlingen voor uit het Oera-Lindaboek. Hübner schrijft er een brochure tegen [JJK 486] — ''Volksbl. voor Friesland'' 1-8-1934.

'''JJK 511-516''' berichten [511] ''Hamburger Fremdenblatt'' 4-8-1934; [512] ''Westdeutscher Beobachter'' Köln 8-8-1934; [513] ''Rheinisch-Westfalische Zeitung'' Essen 25-8-1934; [514] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 29-8-1934; [515] ''Berliner Börsen-Zeitung'' 2-9-1934; [516] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 27-9-1934;

'''JJK 517''' Ura-Linda-Chronik — ''Der grosze Brockhaus XV'', 1934, bl. 341.

'''JJK 518''' Herrmann, Albert — Unsere Ahnen und Atlantis, Nordische Seeherrschaft von Skandinavien bis nach Nordafrika — Berlin, Klinkhardt & Biermann (Oct. 1934) 168 bl. 8°. Mit 90 Abb. [op bl. 21-103 over OL].

'''JJK 519''' Wiersma, J.P. — Lyda-Finda-Frya-sage, De sage van Jessos — Friesche sagen, Zutphen, (Oct) 1934, bl. 12-24 resp. 264-265.

'''JJK 520-524''' berichten [520] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 18-10-1934; [521] ''Berliner Lokal-Anzeiger'' 13-11-1934; [522] ''Deutsche Zeitung'' 16-12-1934; [523] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 17-12-1934; [524] ''Kieler Zeitung'' 20-12-1934.

'''JJK 525''' Engelander, B. — Mystificaties: crisissymptoom (over ''Protocollen van Zion'' en OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000896033:mpeg21:a00034 ''Het Volk'' 21-12-1934].

'''JJK 526''' [S.D. de Jong] — Frysk studinte-kongres. Lêzingen fen Prof. Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606319:mpeg21:a0111 ''LC'' 24-12-1934] (dl. 2: JJK 528).

'''JJK 527''' Federatie van Friesche studenten (congres Leeuwarden, lezingen Wirth) — ''NRC'' 23-12-1934.

'''JJK 528''' [S.D. de Jong] — Prof. Wirth to Ljouwert — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606319:mpeg21:a0111 ''LC'' 24-12-1934] (dl. 1: JJK 526).

'''JJK 529''' Noordenbos, O. — Ariërs en Friezen (lezingen Wirth ) – ''NRC'' 25-12-1934.

'''JJK 530''' Iets over de oorsprong van het Hakenkruis — ''De Nederl. Nationaal Socialist'' 29-12-1934.

'''S 7''' Ald-fryske religy. Prefester Wirth to Ljouwert. (lezingen in Friesland, Oera Linda boek-cultus). ''Sljucht en Rjucht'' jg. 194, no. 52; jg. 1935 1 en 2.

'''S 8''' It Oera Linda boek. Forteld troch ús boppemaster yn in gearkomste by him thús, fen “De joge Sieddinge”. (ill.) (korte populaire uiteenzetting met hier en daar commentaar). ''Sljucht en Rjucht'' jg. 1934, no’s 14 t/m 18 en 20.

'''S 9a''' Briefwisseling betr. het Oera Lindaboek. '''1-2''': Fred. Muller aan M.A.G. Campbell en onbek.; '''3-8''': P. Schmidt van Gelder aan Fred. Muller; '''9''': P. Schmidt van Gelder aan L.F. over de Linden; '''10''': Waling Djkstra aan Fred. Muller; '''11''': A.M. Berg aan onbekende (Fred. Muller of P. Schmidt van Gelder [...op fiche staat: uit de jaren 1876-1877]; '''12-14''': Prof. E. Schröder aan Prof.Dr. J.W. Muller; '''15''': P.C.J.A. Boeles aan Prof.Dr. J.W. Muller; '''16''': H.A. Stadermann aan A. Heyting (uit de jaren 1917-1934).

'''S 9b''' Krantenknipsels betr. het Oera Lindaboek. '''1.''' Eine Erklärung Herman Wirths in Sachen der Ura-Linda-Chronik Januar 1934; '''2.''' E. Schröder, boekbespreking van: Die Ura Linda Chronik. Ubers. und herausg. von H. Wirth. 1933. Sonderdr. aus ''Mitteil. der Akad. zur wissensch. Erforschung und zur Pflege des Deutschtums, Hft I, jg. 1934, 1. bl.''; '''3.''' Steche, T., Die Ura-Linda-Chronik altgermanisch oder gefälscht? ''Völk. Beobachter 11.1.1934''; '''4.''' A. Hübner, Das wahre Gesicht der Ura-Linda Chronik. ''Der Tag.... Mai 1934.''

=== 1935 ===
'''JJK 531''' Een zonderling protest. Ingezonden stuk Wirth (get. Berlin 30-12-1934) met naschrift redactie — ''NRC'' 6-1-1935.

'''JJK 532''' Schröder, Edward — bespr. Hübner JJK 486 — ''Historische Zeitschrift'' Band 151, 1935, bl. 568-570.

'''JJK 533''' Wieser, Max — Aufbruch des Nordens; Einführung in die Forschungen Prof Herman Wirths Vortrag — Berlin, Druck von R. Boll GmbH (1935) 24 (4) 8°.

'''JJK 534''' Jong, S.D. de — Een zeer zonderling protest (Tegen uitlatingen Wirth) — ''NRC'' 9-1-1935.

'''JJK 535''' Jong, M. de — Moderne Oera-Linda-cultuur in Duitschland — ''Mensch en Maatschappij XI'', 1935 bl. 30-42.

'''JJK 536''' Sipkes, Haaije — Yn’e Fryske Herne. Thet Oera Linda Bok — ''Opr. Haarlemsche Ct.'' 26-1 en 2-2-1935.

'''JJK 536a''' (was 539) Koch, H. — Atlantis (Over het boek van A. Herrmann [JJK 518] — ''Kolnische Zeitung'' 3-2-1935.

'''JJK 537-543''' berichten [537] ''Augsburger Postzeitung'' 16-2-1935; [538] Augsburger Postzeitung 21-2-1935; [539 → 536a]; [540] ''Das Deutsche Wort'' nr. 10. ''Die Literarische Welt'' Neue Folge (Maart) 1935; [541] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 6-3-1935; [542] ''Berliner Tageblatt'' 31-3-1935; [543] ''Deutsche Literaturzeitung'' 1935 (April, Heft 16).

'''JJK 544''' Nog eens het Oera Linda Boek. [bespr. JJK 480] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 3-4-1935].

'''JJK 545-548''' berichten [545] ''Kölnische Zeitung'' 15-4-1935; [546] ''Altpreuszen'' Königsberg I (?) 1935; [547] ''Magdeburgische Zeitung'' 5-5-1935; [548] ''Schwäbischer Merkur'' Stuttgart 5-5-1935.

'''JJK 549''' Het O.L.B. en de Noordsche Kultuur. Bespr. van het boek van A. Herrmann [JJK 518] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606438:mpeg21:a0111 ''LC'' 16-5-1935] (ook in ''NRC'' 16-5).

→ A.B.K. — IJdel Vonnis (over Protocollen en OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000887028:mpeg21:a00016 ''Het Volk'' 18-5-1835].

'''JJK 550-551''' berichten [550] ''Völkische Beobachter'' Berlin 17-5-1935; [551] ''Der Reichsbote'' Berlin 7-7-1935.

'''JJK 552''' Piebenga, J. — Prof. Wirth yn Fryslân — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 7, 8, 9, 10 en 12-8-1935.

'''JJK 553''' Prof. Herman Wirth te Bakkeveen — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 7-8-1935].

'''JJK 554''' De Poppesteen van Bergum en zijn omgeving — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 12-8-1935].

'''JJK 555''' De Poppesteen stelt teleur! — ''Telegraaf'' 14-8-1935.

'''JJK 556''' Herman Wirth en zijn theorieën. Profeet van het nieuwe Duitschland — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 14-8-1935.

'''JJK 557''' Oudheidkunde en religie. Wereldbeschouwing Wirth — ''AHb'' 21-8-1935.

'''→ aanv. 557a''' Thet Oera Linda Bok [dl.1; andere delen niet op Delpher] — ''De verantwoordelijkheid van de vrouw'' (maandblad) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMATR09:234324006:00009 jg. 2/9, 1-9-1935 bl. 7-12].

'''JJK 558''' [[Cornelis Duinker|Duinker]] — Was ist mit dem Ura Linda Buch? — ''Der Juden Kenner'' 4 en 18-12-1935.

→ Het wapen Over de Linden en het Oera Linda boek — ''Europeesche ‘Totemdieren’ en eenige andere symbolen — Heraldische sprokkels'' 1935, bl. 186-190.

=== 1936 ===
'''JJK 558''' Köhler, Heinz-Dieter — Studien zur Ura-Linda-Chronik — Weimar, Hermann Böhlaus Nachfolger, 1936, (6), 102 bl. 8°.

'''JJK 559''' Wirth, Herman — Die heilige Urschrift der Menschheit. Band I Text, Band II Bilder — Leipzig, Koehler & Amelang [https://archive.org/details/dieheiligeurschr0000wirt 1936 (8), 783, 196, 429 bl. 8°].

'''JJK 560''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Louis_van_Vuuren Vuuren, L. van] en G.A. Evers — De zgn afgodsbeelden Fosta en Weda uit de Mariakerk te Utrecht, Atlantis, de voorvaderen der Germanen en het Oera Lindabok — ''Eigen Volk'' feb. 1936 bl. 27-36.

'''JJK 561''' Uchli, Ernst — Atlantis und das Ratsel der Eiszeitkunst Versuch einer Mysteriën-geschichte der Urzeit Europas. Mit 96 Abbildungen — Stuttgart, Julius Hoffmann (1936) 267 bl. 8°.

'''JJK 562''' Uweson, Ulf — Bespr. Wirth, Die heilige Urschrift [JJK 559] — ''Völkischer Beobachter'' 5-7-1936.

'''JJK 563''' Het Oera Linda Boek, Fotocopie voor de bibliotheek te Leeuwarden — ''NRC'' 15-7-1936, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG04:235242014:mpeg21:a00042 ''Groninger Dagblad'' 16-7-1936], ''AHb'' 18-7-1936.

'''JJK 564''' Chemie der Feind der Falschungen — ''Frankfurter Oder-Zeitung'' 15-9-1936 en ''Hessische Landeszeitung'' Darmstadt 18-9-1936; ''Bremer Zeitung'' 18-9-1936; ''Hakenkreuzbanner Mannheim'' 18-9-1936.

'''JJK 565''' Dominicus, F.C. — James Macpherson (1736-1796). De geschiedenis van een geniaal letterkundig bedrog — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010016867:mpeg21:a0252 ''Het Vaderland'' 26-10-1936].

'''JJK 566-567''' berichten [566] ''Hessische Landeszeitung'' Darmstadt 2-11-1936; [567] ''Das Evangelische Deutschland'' Berlin 29-11-1936.

'''JJK 568''' De Ura-Linda-Kroniek — ''Het Nationale Dagbl.'' 1-12-1936.

'''JJK 569''' De Oera-Linda-Kroniek — ''NRC'' 2-12-1936.

'''JJK 570''' Nogmaals het Oera Linda boek — ''Het Nationale Dagbl.'' 5-12-1936.

'''JJK 571''' Dr H. — Nochmals die Ura Linda Handschrift — ''Germania'' Berlin 31-12-1936.

=== 1937 ===
'''JJK 572''' Boeles, P.C.J.A. — Bespr. van het boek van Köhler [JJK 558] — ''De Vrije Fries'' XXXIV, 1937, bl. 125-126.

'''JJK 573''' Piebenga, J. — Yet altiid Atlantis — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606968:mpeg21:a0084 ''LC'' 9-2-1937].

'''JJK 574-577''' berichten o.a. mbt ovl. Hübner [574] ''Deutsche Allg. Zeitung'' 14-3-1937; [575] ''Germania'' Berlin 14-3-1937; [576] ''Der Angriff'' Berlin 16-3-1937; [577] ''Deutsche Zukunft'' 21-3-1937.

'''JJK 578''' Das Ahnenerbe (Himmler benoemt S.S. Obersturmführer Wirth tot Ehren-präsident) — ''Berliner Börsenzeitung'' 24-3-1937 en ''Münchener Neueste Nachrichten'' 27-3-1937; ''Kölnische Zeitung'' 25-3-1937; ''Geraer Zeitung'' 25-3-1937.

'''JJK 579-583''' berichten mbt ovl. Hübner [579] ''Deutsche Rundschau'' 1-4-1937; [580] ''Deutsche Zukunft'' 11-4-1937; [581] ''Forschungen und Fortschritte'' Berlin 20-4-1937; [582] ''Die Bewegung'' München 4-5-1937.

'''JJK 583''' H.C. jr. — Wirth en het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000192595:mpeg21:a0016 ''De Maasbode'' av. 12-11-1937].

=== 1938 ===
'''JJK 584 t/m 591''' waren artikelen n.a.v. persbericht [[Geert A. Wumkes|Wumkes]] aan alle kranten, zo ook: ''Thet Oera Linda Bôk; Het origineele handschrift aan Friesland geschonken'' — ''Het Vaderland: staat- en letterkundig nieuwsblad'' (avond), [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010018097:mpeg21:p006 26-10, bl. 2]. Zie ook Kalma bl. 56: brief 23-10-1938 Wumkes aan dagbladredacties bij artikel.

'''JJK 592''' Braak, Menno ter — Thet Oera Linda Bok. Een zonderlinge verklaring van dr. G.A. Wumkes. — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade07_01/braa002vade07_01_0113.php ''Het Vaderland'' 28-10-1938].

'''JJK 593''' Thet Oera Linda Bok (Uit de artikelen van Ter Braak in ''Het Vaderland''). — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010744190:mpeg21:a0109 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 29-10-1938].

'''JJK 594''' Sibe [S. de Jong, Huizum] — Thet Oera Linda Bok. Nou yn’e Kanselarij (Fries gedicht) — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 29-10-1938.

'''JJK 595''' Belangrijke aanwinst voor de Friesche wetenschap. Het O.L.B. naar de Prov. Bibliotheek — ''De Tijd'' 29-10-1938.

'''JJK 596''' (Tjalma, Foeke?) — Het Oera Linda Boek — ''NRC'' 30-10-1938.

'''JJK 597''' Het Oera Linda Bok. Eenige mededeelingen van dr M. de Jong — ''AHb'' 31-10-1938.

'''JJK 598''' Een tweetal bladzijden uit het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010607496:mpeg21:a0201 ''LC'' 1-11-1938].

'''JJK 598a''' Het Oera Linda Bok (overdracht HS, OL-verzameling Prov.Bibl., bibliografie) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=NIOD09:022889007:00007 ''Der Vaderen Erfdeel'' III, 1938, bl. 71].

'''JJK 599''' Het Oera Linda Boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010676446:mpeg21:a0280 ''Nieuwsbl. v. h. Noorden'' 5-11-1938] (foto MS bl. 46 en stuk vertaling).

'''JJK 600''' Het Oera Linda Bok. (onderhoud Sterck met Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000190779:mpeg21:a0130 ''De Maasbode'' 6-11-1938].

'''JJK 601''' Neuer Streit um das Oera-Linda-Boek — ''Klinische Zeitung'' 14-11-1938.

'''JJK 602''' De beste grap der eeuw — ''Haagsche Post'' 26-11-1938.

'''JJK 603''' Wiersma, J.P. — Thet Oera Linda Bok It singeliere hânskrift is yn eigendom oergien oan de Provinsje Fryslân — ''Sljucht en Rjucht'' 1938, bl. 737-741.

=== 1939 ===
'''JJK 604''' Wumkes, D.A. — Het geheim van het Oera Linda Bok — ''dagblad onbekend'' 4-2-1939.

'''JJK 605''' Jong, M. de — Het Oera-Linda-boek in Duitschland en hier — Bolsward, uitg. Osinga, [https://archive.org/details/1939-de-jong-het-olb-in-duitsland-en-hier/mode/2up (Juni) 1939, 64 bl. 8°].

'''[[1939 Heeft Verwijs...|JJK 606]]''' Jong, S.D. de — Heeft Verwijs het O.L.B. geschreven? Een laatste woord van dr M. de Jong. Weinig steekhoudende argumenten [mbt JJK 605] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010607796:mpeg21:a0162 ''LC'' 20-10-1939].

=== 1940 ===
'''JJK 607''' Overwijn, J.F. — Eenige opmerkingen omtrent het Oera Linda boek — Westfriesch Jaarboek 1940, serie I, deel 3, bl. 12-23.

'''JJK 608''' Wumkes, D.A. — De tragi-comedie van het Oera-Linda-Bok — ''Morks Magazijn'' 1940, Jan.-Maart, bl. 20-35, 95-100, 152-158.

'''JJK 609''' Verslag vergadering Ned.Volkskundig Genootschap (mede over OL-lezing Overwijn) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010608103:mpeg21:a0023 ''LC'' 22-10-1940].

'''JJK 610''' De oorsprong van het Friesche volk. Stammen de gegevens van het Oera Linda Bok uit betrouwbare bron? (lezing Overwijn) — ''Utr. Nieuwsbl.'' 24-10-1940.

=== 1941 ===
'''JJK 611''' Heyting, August — Het Wapen-Over de Linden en het O.L.B. — ''Ons Eigen Volk'' II, 1941, bl. 140-143.

'''JJK 612''' Heyting, August — Het geheim van het O.L.B. Een merkwaardig handschrift. Uitg. ''Studiekring Yggdrasil'' — Den Haag, uitg. Trifos, 1941, 55 bl. 4° gestenc.

'''JJK 613''' Overwijn, J.F. — De strekking van het O.L.B./ de West-Friezen van Doggerland (Verslag lezingen Yggdrasil) — ''Het Vaderland'' 25-3 en 10-4-1941.

'''JJK 614''' Overwijn, J.F. — Het Oera Linda Boek — Enkhuizen, N.V. ''Enkhuizer Ct.'', [https://archive.org/details/1941-overwijn-het-oera-linda-boek 1941, LVII, 189, XXIV pp. 8°] (get. Dordrecht, Aug. 1941) [herziene uitg.: JJK 635].

'''JJK 615''' Sterck-Proot, J.M. — Levensbericht J.F.M. Sterck (over rol Verwijs) — ''Jaarb. Mij Ned. Letterk'' 1940-’41, bl. 49.

'''S 10''' Heyting, August – Simboliek in ons letterschrift en onze taal (rede voor ''kelto-Germaanse studiekring Yggdrasil'', Den Haag 1941). 41, IV bl. 30 cm. Gecycl. Trifosreeks, no. 17. No. 73 v/d 100 genumm. en getek, exx. Op bl. 20-28 over OLB.

=== 1942 ===
'''JJK 616''' In rubriek “Echo’s” (verw. levensbericht in ''Jaarb. ’40-’41 Mij. der NL Letterkunde'' [JJK 615] van Sterck, die gesprek had met Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000054382:mpeg21:a0034 ''AHb'' 19-2-1942 av.]. [zal ongeveer gelijk zijn aan JJK 617]

'''JJK 617''' Thet Oera Linda bok. Het raadsel opgelost? (Betreft de meedeling van mevr. J. Sterck-Proot) — ''Het Vaderland'' 21-2-1942.

'''JJK 618''' Nogmaals: Thet Oera Linda bok. Opmerkingen van August Heyting — ''Het Vaderland'' 25-2-1942.

'''JJK 619''' Heyting, August — Het Oera Lindaboek — ''Het Klokketouw'', Den Haag, mrt. 1942.

'''JJK 620''' Mirande, A.F. — Thet Oera Lindabok, Echt óf valsch? Men leze het! — ''Het Nationale Dagblad'' 4-3-1942.

=== 1943 ===
'''JJK 621''' Friesen, Jacob — Streitaxtleute lebten auf Texel. Funde geben Auskunft über die Urgeschichte der Insel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011085101:mpeg21:a0069 ''Deutsche Zeitung in den Niederlanden'' 13-1-1943].

'''JJK 622''' Friesen, Jacob — Sachsenburg auf Texel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011085105:mpeg21:a0074 ''Deutsche Zeitung in den Niederlanden'' 17-1-1943].

'''JJK 623''' Karsten, G. — Verwijs als briefschrijver — ''Frysk Jierboek'' 1943, bl. 56-72.

→ Heyting, August – Een Aanvulling (op Eenige opmerkingen omtr. het OLB door Overwijn in Westfr. Jaarboek uitg. door West-Frieze Styk, 1940) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002410001:00056 ''Ons Eigen Volk'', III, 1943, bl. 52].

'''JJK 624''' Overwijn, J.F. — Merkwaardige namen en plaatsen in het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002410001:00268 ''Ons Eigen Volk'' III, 1943, bl. 262-271].

'''JJK 625''' Rasch, J. — Een voorlooper van het O.L.B. (Olof Rudbeck: Atlantica, eind 17de eeuw) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:003579001:00150 ''Historia'' IX, 1943, bl. 144].

'''JJK 626''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it O.L.B. — ''Paden fen Fryslân IV'', 1943 bl. 69, 77, 575.

=== 1945 ===

'''S 11''' Heyting, August – Verweer. Den Haag 1945, 32 bl. 21 cm. Op bl. 11-13 over OLB.

=== 1946 ===
'''JJK 627''' Kalma, J.J. — Gerben Colmjon, hoeder fan it erfskip — Assen, van Gorcum en Co. 1946, 95 bl. 8° [op bl. 61-64 over OL].

=== 1948 ===
'''JJK 628''' Wilkins, Harold I. — Atlantis: Light from the old Frisian Oera Linda Boek — ''Research'' (uitg. Research centregroup van The Atlantis Research centre, The Hoerbiger institute, The Avalon Society), May/June 1948, vol. I, nr. I, bl. 6-8.

=== 1949 ===
'''JJK 629''' Karsten, Gert — 100 jaar Nederlandse philologie — Leiden, Ned. UMNV, 1949, 238 pp. 8°. [Op bl. 148-156 over Verwijs, op bl. 156 over OL]

'''JJK 630''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it Oera Linda Boek; nei sawntich jier — ''Tinkskriften'', bl. 257, 277.

'''[[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|JJK 631]]''' Molenaar, E. — Het geheimzinnige handschrift van de familie Over de Linden — [https://archive.org/details/1949-molenaar-het-geheimzinnige-handschrift ''Westfries Jaarboek XII'', 1949, bijl., 1-75]. [ook afzonderlijk verschenen: Bussum, U.M. C.A.J. v. Dishoeck (1949), 75 bl. 8°. Op bl. 70 de naam van de schrijver en datering ''Hilversum, Sept. 1949''].

=== 1950 ===

'''JJK 632''' Poortinga, Y. — It geheim fan it Oera Linda-boek (bespr. Molenaar [JJK 631]) — ''Frysk en Frij'' 10-3-1950.

'''JJK 633''' Molenaar, E. — Het probleem van het Oera Linda Boek — ''Frysk en Frij'' 7-4-1950.

'''JJK 634''' Kalma, J.J. — Perkament uit Kruik (falcificatie uit Friesland 1869) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010612790:mpeg21:a0125 ''LC'' 19-10-1950].

'''S 12''' Het Oera-Linda-boek. Interessante beschouwing over een oude strijdvraag — ''Nieuwsblad v. N.O. Friesland'', jg. 70, no’s 28 (26-10-1950) en 31 (17-10-1950).

=== 1951 ===

'''JJK 635''' Overwijn, J.F. — Het Oera Linda Boek [herz. uitg. van JJK 614] — Dordrecht, Chefferd drukkerij (1951) 207, 173, 104, 10 bl. 8° (inl. get. Dordrecht. jan. 1951) [<nowiki/>[[:Category:Overwijn 1951|op deze wiki, alleen de vertaling]]].

'''JJK 636''' Oera Linda boek — Oosthoek Encyclopaedie 4e dr. XI, 1951, bl. 758-759.

'''S 13''' Het Oera Linda Boek en Ossian. N.a.v. boekje E. Molenaar — ''Heerenveense Koerier'' jg. 7, no. 24 van 20-1-1951''.''

→ Y.F. — Het Oera Linda Boek; Te goed geslaagde grap — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB37:253071023:00007 ''Vrij Nederland'', 3-2-1951].

[[Eeltje Molenaar|→]] Molenaar, E. (e.a.) — Oproep tot actie [“advertentie ter bevordering van onpartijdig onderzoek en uitgave van de authentieke tekst (in foto-copie) met vertaling”] — ''De Groene Amsterdammer'' 15-12-1951.

=== 1952 ===
'''JJK 637''' Haantjes, J. — Oera Linda Boek — Winkler Prins Encyclopaedie, 6de druk, XIV, 1952, bl. 678.

'''JJK 638''' Oera Linda Bok — Ensie X, 1952, bl. 942.

'''JJK 638a''' Vleer, W.Tsj. — Het Oera Linda Boek. Bestond het handschrift reeds in 1776? — ''Friese Koerier'' 3-6-1952.

'''[[1952-1959 Vleer|JJK 639]]''' Vleer, W.Tsj. — Het Oera Linda Boek en het ontstaan van het geslacht Over de Linden — eigen beheer, De Kaag, [https://archive.org/details/1952-vleer 23 bl. 4° gestencild (get. 3-6-1952)].

=== 1953 ===
'''JJK 640''' Visser, J. — Oera-Linda-Boek — De Kath. Encyclopaedie 2e dr. XIX, 1953, bl. 55.

'''JJK 641''' Colmjon (jr.), G. — De Nederlandse letteren in de 19de eeuw — Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1953 [op bl. 215-229 over OL en Verwijs].

'''JJK 642''' Spanuth, Jürgen — Das enträtselte Atlantis — Stuttgart, Union Deutsche Verlagsgesellschaft [https://archive.org/details/SpanuthJrgenDasEntrtselteAtlantis1953/mode/2up (1953), 260 bl. 8º] [heruitg. 2019 Ed. Geheimes Wissen].

'''JJK 643''' Atlantis enträtselt? Wissenschaftler nehmen Stellung zu Jürgen Spanuths Atlantis-Hypothese – Kiel, Walter G. Mühlau (1953), 79 bl. 8°.

=== 1954 ===
'''JJK 644''' Grootaers, Jan — Maskerade der Muze, Vervalsing: namaak en letterdiefstal in eigen en vreemde letterkunde — Amsterdam, uitg. Ruys, 1954, VIII, 288 bl. 8° [op bl. 175-192 over OL].

'''JJK 645''' Huijser, J.G. — Nieuw licht in het Oera-Linda-Mysterie — 1954, Rotterdam, uitg. de Bot, 96 bl., 4° gestencild (get. Den Haag, voorjaar 1954) [deel: [https://archive.org/details/1954-huijser-deel/page/n19/mode/2up bl. 16-55 en 96]].

'''JJK 645a''' Sixma van Heemstra, F.S. — Om it Oera Linda Boek hinne — bundel historische studies ''Nei in oare wrâld, skiedkundige skôgings'', [https://archive.org/details/1954-sixma-van-heemstra-om-it-oera-lindaboek-hinne Drachten 1954, bl. 42-46].

=== 1955 ===
'''JJK 646''' Tekening van Over de Linden in Fries Scheepvaartmuseum (kort bericht zonder afb.) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-19550126-7006 ''LC'' 26-1-1955].

'''JJK 647''' Serrarens, Ed. A. — De dichter-predikant François Haverschmidt — Asd., N.V. Noord Holl. U.M. 1955, 192 bl. 8° [op bl. 19 en 90 over OL].

=== 1956 ===

'''S 14''' Kalma, J.J. – Bibliografie betreffende Thet Oera Linda Bôk, Uitg. Prov. Bibl. van Fr. – [https://archive.org/details/1956-kalma-bibliografie-betreffende-thet-oera-linda-bok Leeuwarden 1956. 62 bl. 80].

'''S 15''' Miedema, Hessel — Codicologische beschrijving van het handschrift genoemd “Het Oera Linda Boek” te Leeuwarden. – Amsterdam, okt. 1956. Doorslag machineschrift [2], 16 bl. 27,5 x 21,5 cm.

'''JJK 648''' Poortinga, Y. — Puden fol heale wiisheit; Oera-Linda-kunde út de twadde hân — [https://www.dbnl.org/tekst/_tsj002195601_01/_tsj002195601_01_0030.php ''De Tsjerne'', jg. 2 bl. 95].

=== 1957 ===

'''S 16''' Oera Linda Boek zette Friesland in vuur en vlam. ''Deventer Dagblad, 9-11-1957.''

'''S 17''' G.W. — De wraak van Gerben Colmjon. “That Thusendigste Jar” een nieuw Oera Linda-Boek. ''Deventer Dagblad, 9-11-1957.''

'''S 18''' Boeles, P.C.J.A. – De stand der Oera Linda problemen en (vervolg:) Aard en inhoud van het Oera Linda boek — [https://archive.org/details/1957-boeles-de-stand-der-ol-problemen-aard-en-inhoud-vh-olb/page/n11/mode/2up ''It Baeken 19'' (1957) bl. 27-30 en 64-71] [gedateerd oct. 1956 resp. feb. 1957].

=== 1958 ===
'''S 22''' Molenaar E. — De Friese vlag, het oud-Friese wapen en het Oera Linda Boek; Pleidooi voor een deskundig onderzoek van de inhoud van het handschrift van de familie Over de Linden — [https://archive.org/details/1958-molenaar-o.a.-het-oera-linda-boek Hilversum, jan. 1958; 13 bl.] 23 cm. met tekstill., 2 afb. en 1 losse bijlage.

'''S 19''' Prof. Hellinga gaat met 18 studenten het Oera Linda Bok-mysterie te lijf — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615118:mpeg21:a0135 ''LC'' 12-9-1958], bl. 7.

→ It Oera Linda Bok as in detektive-roman — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615165:mpeg21:a0218 ''LC'' — 7-11-1958], bl. 13. (Met verwijzing naar onderzoek Hellinga.)

'''S 20''' International student group studies Oera Linda Bok — ''Frisian News Items'' 14, nr. 9 (Dec. 1958), bl. 41.

→ Prof. Hellinga zal spreken over het Oera Linda-boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615196:mpeg21:a0213 ''LC'' 13-12-1958], bl. 9.

'''S 21''' Oera Linda Bok: fantastisch oudfries historieboek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000356070:mpeg21:a00097 ''Alg. Dagblad'', 19-12-1958], bl. 7.

→ Dr Hellinga sil sprekke oer it Oera-Linda-Boek (korte aank. Fr.Ak. 7-1-1959) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010687734:mpeg21:a0097 ''Friese koerier'' 23-12-1958], bl. 4.

=== 1959 ===
'''S 23''' Prof.dr. W.G. Hellinga is bezig met onderzoek van Oera Linda Boek. ''Het Vrije Volk, 7-1-1959.''

'''S 24''' Oera Linda boek heeft voorbeeld gehad, geschreven in merkwaardig OLB-schrift. (Prof. Hellinga voor Fr. Akademy), [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615215:mpeg21:a0130 ''LC'' 8-1-1959, bl. 5]; en (vervolg:) Prof. Hellinga ontrafelt Oera Linda boek'','' dito [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615215:mpeg21:a0104 bl. 7].

→ Prof.dr. Hellinga sprak over Oera Linda Bok-onderzoek (Combinatie van filologie en speurderszin) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010687745:mpeg21:a0121 ''Friese koerier'' 8-1-1959, bl. 5].

'''S 25''' Geheim van Oera Linda Boek benaderd van grafologische kant (Piebenga onderzoekt handschrift Over de Linden en Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615294:mpeg21:a0252 ''LC'' 11-4-1959].

→ It Oera Linda Boek foar de mikrofoan — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615324:mpeg21:a0020 ''LC'' 20-5-1959, bl. 2]''.'' (Met verwijzing naar onderzoek Hellinga.)

'''[[1952-1959 Vleer|S 26]]''' Vleer, W.T. – Het geslacht Over de Linden kwam uit Steggerda. De boekverkoper Johannes Jans debet aan Oera Linda-boek? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615411:mpeg21:a0241 ''LC'' 29-8-1952].

=== 1960 ===
→ Nadert het Oera-Linda-boek mysterie de ontknoping? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG03:163588011:mpeg21:a00163 ''Winschoter Courant'' 14-1-1960, bl. 11]. (Lang artikel met deel over onderzoek Hellinga.)

'''S 27''' Verzameling aantekeningen, brieven, drukproeven enz. betreffende het OLB, afkomstig van — en gedeeltelijk van de hand van J.F. Overwijn, Dordrecht (ca. 1935-ca. 1960). 9 portefeuilles.

'''S 28''' Wirth Roeper Bosch, Herman – Um den Ursinn des Menschseins. Die Werdung einer neuen Geisteswissenschaft. Wien [1960], 141 bl. 20 cm. – Geistesurgeschichtliche Kleinbuchreihe I.

'''S 29''' Hellinga, W.Gs. – Hernieuwing van de Oera-Linda Bök-studie. Fryske stúdzjes oanbean oan Prof.Dr. J.H. Brouwer. Assen, augustus 1960. 247-249. (Zie ook artikel: “Fryske stúdzjes”: resultaat van veler arbeid en waardering — ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615720:mpeg21:a0288 LC 3-9-1960 bl. 21]''.)

=== 1961 ===
'''S 30''' [J. Piebenga] — Herman Wirth — ''LC'' 9-5 tot 12-5-1961.

=== 1962 ===
→ Geen nieuws over Oera Linda Bok (Obbema met verwijzing Hellinga) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010688912:mpeg21:a0123 ''Friese koerier'' 10-11-1962, bl. 4].

'''S 31''' Dader van Oera Linda Boek is nog niet bekend. Drs. Obbema sprak voor Fries Genootschap over onderzoek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010616389:mpeg21:a0197 ''LC'' 10-11-1962, bl. 11].

'''S 32''' Beek, G.S. van – Gestencilde aantekeningen betr. het OLB [c. 1962] 9 mappen, 30 cm.

=== 1965 ===
'''S 33''' Krogman, W. – Zur Ura Linda Chronik — ''Us Wurk'' 14 (1965) bl. 58-62.

=== 1969 ===
'''S 34''' Obbema, P.F.J. – Halbertsma’s kryptoniem in het Oera Linda-Bok — Joast Hiddes Halbertsma, 1789-1869. Brekker en bouwer. 1969, bl. 328-338.

=== 1970 ===
'''S 35''' Nieuwe visie van Mr. G.J. van der Meij: Is Joast Hiddes (Halbertsma) maker van Oera Linda Boek? (lezing voor Rotary Club te Leeuwarden) – ''LC'' 6-1-1970.

'''S 36''' Dijkstra, A. – “Thet Oera Linda Bok” (onder: Ingezonden) – ''LC'' 10-11-1970.

'''S 37''' Schrijversweekend. Het Oera Linda-boek ontraadseld en nieuw Fries gebed geboren (verslag lezing Sixma van Heemstra betr. herkomst OL) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618420:mpeg21:a0202 ''LC'' 14-4-1970].

'''S 38''' Poortinga, Y. – Pûden fol heale wiisheit. Y. Poortinga, Fan skriften en skriuwers – Grins 1970, bl. 54-62 + ondertitel: Oera Linda-kunde út de twaade hân. Eerder verschenen ''De Tsjerne'', XI, 1956, bl. 95-102.

'''S 39''' Oera linda. [Aankondiging reprint] – ''LC'' 21-10-1970.

'''S 40''' Häusler, Friedrich – Die Erweckung des Bewusstseins für das Gesamtbild der Erdenmenschheit, [und] zur Bewusstseinsgeschichte der Menschheit. – Dornach (Schweiz). 1970. 6 bl. 31 cm. Fotocopie. 129913. Uit: Das Goetheanum. Wochenschrift für Anthroposophie, 15-2 en 22-2-1970. 49. Jhrg., nr. 7. en 8.

=== 1971 ===
'''S 41''' Oera Linda Boek herdrukt. Grandioze practical joke blijft veel mensen toch boeien (over heruitg. Minerva, J.R. Schiltmeijer) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618624:mpeg21:a0131 ''LC'' 18-1-1971].

'''S 42''' Huussen, A.H. – Het Oera Linda Boek – ''Spiegel Historiael'' 6 (1971) 464-471.

'''S 43''' Dezutter, W.P. – De godin Nehalennia en het Oera Linda Bok – ''Zeeuws Tijdschrift'' 21 (1971) 134-135.

'''S 44''' Dam, Freark — Worp Wigmana [pseud. G.A. Wumkes] en it Oera Linda Boek – [https://archive.org/details/1971-dam-worp-wigmana-en-it-oera-linda-boek ''It Baeken'', 1971, jg. 33, nr. 5/6, bl. 240-245].

=== 1972 ===
'''S 45''' Los, Frans J. — Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle. [https://archive.org/details/1972-los-fj <nowiki>Oostburg z.j. [1972]. 144 bl. 22 cm</nowiki>]. Met 1 krt 1 ill.

'''[[1972 Le Problème de l'VVra Linda Bok|S 46]]''' Sixma van Heemstra, F.S. — Le problème de l'VVra Linda Bok. Etude critique sur la formation de la chronique, suivie de la traduction annotée du premier chapitre. Précédé d'une préface de W. Hellinga. Meppel z.j. [1972]. 57 bl. 23 cm. Met 6 facs. en reg.

'''S 47''' Molen, S.J. van der – Sixma van Heemstra en het Oera Linda Boek – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618958:mpeg21:a0413 ''LC'' 19-2-1972].

'''S 48''' Meij, G.J. van der – Opzet van het Oera Linda Boek is zeer intelligent (lezing voor Fryske Akademy) – ''LC'' 24-3-1972.

'''S 49''' Jitris in skot op de Oera Linda Bok. (n.a.v.: Fr.J. Los, Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle) – ''Friesch Dagblad'' 28-10-1972.

'''S 50''' Molen, S.J. van der – Doctor schiet Ura Linda-‘bok’. (bespr. Los, Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619182:mpeg21:a0443 ''LC'' 11-11-1972].

'''S 51''' Grootaers, Jan – De nalatenschap van tante Aaf je of het beruchte Oera-Linda-boek. – Den Haag 1972. [18] bl. 20 cm. met 2 facs. 141713. {[Besproken?] Bres No. 38 (dec. 1972/ jan. 1973), bl. 85-103.}

=== 1973 ===
'''S 52''' Kousbroek, Rudy – Friese stamtrots [eerste keer “hemel aaien voor “Himalaya”?] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032188:mpeg21:p017 ''NRC Handelsblad'' 19-1-1973 CS bl. 3]''.''

→ Oera Linda Boek en underground [ook hierin “hemel aaien”] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/olb-associated-with-racism-in-1973-and.html ''LC'' 23-1-1973].

('''S 53''' Kousbroek, Rudy – West-Groningen [terloops over OL]. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032211:mpeg21:p016 ''NRC Handelsblad'' 26-1-1973 CS bl. 2].)

→ Molen, S.J. — Het Oera Linda Boek (ingez. brf.) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032211:mpeg21:a0186 ''NRC Handelsblad'' 26-1-1973 CS bl. 4]''.'' [reactie op S 52]

→ Drie ingezonden brieven als reachtie op twee stukken Kousbroek, schrijvers: D.M. Hoogeveen, Bilthoven; A.L. Bauer-Postuma, Hilversum; H.D. Meijering, Abcoude — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032225:mpeg21:p018 ''NRC Handelsblad'' 2-2-1973] CS bl. 4. “(...) ook al heeft het een tragisch element gebracht in het leven van mensen die aanvankelijk in de echtheid geloofden (de eerste uitgever ervan, Ottema, b.v.) (...)”

'''S 54''' Los, F.J. — Het Oera Linda boek een geschiedbron? Oud stadwapen van Staveren. Een verweerschrift. [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1973Los_OLBgeschiedbron/ <nowiki>[Amsterdam] z.j. [1973]. 24 bl. 20 cm</nowiki>].

'''S 55''' Los, Frans J. – Hypothèse. L'affaire des manuscrits “Oera Linda”. Z.pl. [Paris 1973]. 13 bl. 30 cm. Met tekstill. en bibliogr. 148869. – Nouvelle école. Mélanges. Numéro 24. Hiver 1973-74.

'''S 56''' Vitriga, A.J. — Naar aanleiding van Thet Oera Linda Bok. Historische schetsen en enige in- en uitvallen. [Amsterdam 1973, VIII]. 152 bl. 21 cm. Omst. titelbl. (Facs. herdruk van uitg. 1874).

'''S 57''' Undersyk fan wurkgroep oan VU (Vrije Universiteit). “Flaters” Oera Linda Boek humor fan in parodist? – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619311:mpeg21:a0343 ''LC'' 13-4-1973].

'''S 58''' Wer mear ljocht op "Ora Linda Bok". – ''Friesch Dagblad 13-4-1973.''

'''S 59''' Mollinga, Th. — Werelden in botsing (Over het werk van I. Velikofsky, Werelden in botsing, en het Oera Linda Bok). – ''Friesch Dagblad'' 27-7-1973.

'''S 59a''' Urgeschichtliche Entdeckungen am Neuenburgersee – ''Neue Zürcher Zeitung'', 3-5-1973, Fernausgabe No. 120, 73.

=== 1974 ===
'''S 60''' Over het Oera Linda Boek. – ''Franeker Courant'' 12-3-1974.

'''S 61''' Meij, Mr. G.J. van der – Lezing over maker van Oera Linda Boek. Prof. Böttcher zegt: “het was Halbertsma” – ''LC'' 18-10-1974.

'''S 62''' Meij, G.J. van der – voor Fries Genootschap: Schrijver Oera Linda Boek moet J. Halbertsma zijn – ''Friesch Dagblad'' 18-10-1974.

'''S 63''' G. – Hat ds. Joast Halbertsma it Oera Linda Bok skreaun? (N.a.v. lezing Van der Meij) – ''De Stim fan Fryslân'' 36, nû 9 (nov. 1974).

=== 1975 ===
'''S 64''' Zaal, W. – De ware kunst van het vervalsen. (O.a. over OL) — ''Elseviers Magazine'' 21-6-1975.

'''S 65''' Andriessen, J.H. – Oera Linda Boek (ingezonden reactie op art. Zaal) – [[1975 Op dit knelpunt|''Elseviers Magazine'' 12-7-1975]].

'''S 66''' Zijlstra, J. — Al voor 1900 vreemde vervalsingen. Het brein achter de Vikingschat: Cornelis over de Linden van het Oera-Linda-boek? – ''LC'' 26-7-1975.

[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBVRNL01:252314006:00017 →] Sixma van Heemstra, F.S. — Frisiomanen (korte ingez. brief) — ''Vrij Nederland'' 9-8-1975. “... een humanistische kroniek uit de XVIIe eeuw”, met verwijzing naar zijn boek.

=== 1976 ===
'''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010620248:mpeg21:a0355 S 67]''' Molen, S.J. van der – Oera Linda und kein Ende. (Over de brochure van F.J. Los “Het Oera Linda Boek een geschiedbron”). – ''LC'' 26-6-1976.

'''S 68''' Thet Oera Linda Bok, Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Bewerkt, vertaald en uitgeg. door J.G. Ottema (herdr. Amsterdam 1971). XL, 253 bl. 21 cm. [Facs. herdruk van de tweede uitg. Leeuwarden 1876. 500 exempl.]

=== 1977 ===
<s>'''S 69''' Breuker, Ph. H., – De Fryske literatuer om 1877 hinne. – ''De Vrije Fries 57'' (1977) 68-74.</s> [gaat niet over OL]

'''[https://archive.org/details/1977Scrutton S 70]''' Scrutton, Robert J. — The other Atlantis. ed. by Ken Johson. Jersey [1977]. 260 bl. 23 cm. Met tekstill. 2 plt. afb. woordenlijst en register.

=== 1978 ===
'''S 71''' Meij, G.J. van der — Kanttekeningen bij het Oera Linda boek. Een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van dr. J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer. [Leeuwarden, Keizer], z.j. [1978]. 254 bl. 25 cm. Met tekstill. en losse bijlage: Grafologisch rapport van C.J. Böttcher.

'''S 72''' Schreef J.H. Halbertsma het Oera Linda Boek? – ''LC'' 22-4-1978.

'''S 73''' Zaal, Wim – Neef Teunis + Joost Hides + Hjir (over ''Kanttekeningen'') – [https://archive.org/details/1978-zaal-elsevier ''Elseviers Magazine'' 1-7-1978 bl. 83].

=== 1979 ===
→ Scrutton, Robert — Secrets of lost Atland. Edited by Ken Johnson — London, Sphere Books (Paperback, 229 pp); Oorspr. uitgave: Jersey, Spearman, 1978.

'''S 74''' Scrutton, Robert J. — The other Atlantis. Ed. by Ken Johnson — London [1979], Oorspr. uitgave: Jersey, Spearman, 1977.

→ [[Philippus H. Breuker|Breuker, Ph.H.]] – Is Kalip yn it Oera Linda Boek Jac. Scheltema? — ''Ut de smidte'' 13 (1979) 4: 17.

=== 1980 ===
→ The other Atlantis: Oera Linda yn de safolste ferzy — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 20-8-1980].

→ Rinsma, W. [te Leeuwarden] — The other Atlantis [ingezonden brief] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 3-9-1980].

→ Rinsma, Wim en Elli — Het Oera Linda Boek — ''Sunrise'' (Theosofisch maandblad), november 1980.

→ Hermann Wirth, eens ûlebuorden-onderzoeker, nu oprichter van de heilige Almoeder-graal [mede over OL] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 1-11-1980].

'''S 75''' Berghuis, T.D. — Het Oera Linda boek — Nijeberkoop 1980, 12 bl. 21 cm. gecycl..

'''S 76''' Breuker, Ph.H. – It Friesch Genootschap, it ''Friesch jierboeckjen'' en it ''Oera Linda Boek'': de striid om taalbefaording tusken 1827 en 1837 – [https://archive.org/details/1980-breuker-it-friesch-genootschap-it-friesch-jierboeckjen-en-it-olb ''De Vrije Fries'' 60 (1980) bl. 49-65].

'''S 77''' Vulsma, R.F. – Den Helder – Het Oera Linda boek – de lidmaten van Enkhuizen – Curtenius en tante Juutje. – [https://archive.org/details/1980-vulsma-gens-nostra-olb-lidmaten-curtenius ''Gens Nostra'' 35 (1980) bl. 96-99].

=== 1981 ===
'''S 78''' Zittel, Kurt – Barbarossa ud die Kraichgauritter: der letzte Kreuzzug Barbarossa’s und Altes und Bekanntes – Neues und Wiederentdecktes: hist. Roman. 1981. 126. Anhang bl. 11: ‘Die “Ura-Linda” Chronik ist keine Fälschung’.

'''S 79''' Rinsma, Wim en Elli – Het Oera Lindaboek. Een andere benadering. – ''Zuid-Friesland, 23-9-1981.''

'''→''' Bremer, J.T. — Het Oera Linda Boek van de Enkhuizer familie Over de Linden — [https://www.oudenkhuizen.nl/archief ''Steevast'' (jaarboek Vereniging Oud Enkhuizen) bl. 6-11].

=== 1983 ===
'''S 80''' The Oera Linda book – Thet Oera Linda Bok / transl. from the Frisian by Frank H. Pierce IV. – Silver Spring, Md.: [1983] — V, 114 bl.: ill; 29 cm.

'''S 81''' The new Atlantean: a magazine for the presentation and discussion of topics related to lost continents, cities and civilizations. – Issue no. 1 (summer 1983) – ... – Harpenden (verschijnt onregelmatig; in PBF aanwezig no. 7 (1986); no. 8 geheel gewijd aan OLB)

=== 1984 ===
→ Rechtse 'Groenen' schuwen racisme niet [mede over OL en onderzoek historicus G. Zondergeld] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/olb-associated-with-racism-in-1973-and.html ''LC'' 7-6-1984].

'''S 82''' Huisman, K. – “Skiedniskeboartsjen” mei it Oera Linda Boek (mbt Albert Delahaye) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010565457:mpeg21:a0441 ''LC'' 22-6-1984].

'''S 83''' Huussen jr., A.H. – Het Oera Linda boek: mystificatie of falsificatie? – Knoeien met het verleden, (Utrecht, Antwerpen 1984) bl. 88-110.

=== 1985 ===
'''S 84''' Herrmann, Albert – Unsere Ahnen und Atlantis: Nordische Seeherrschaft von Skandinavien bis nach Nordafrika. 2. Aufl. Steinkirchen: Lühe-Verlag, 1985. – 168 bl., [52] bl.pl.: ill., krt.; 21 cm. Anhang: Hermann, Albert, – Neue Stimmen zur Ura Linda-Chronik. Reprint van artikel in “Nordische Welt”, tijdschrift van de Gesellschaft für Germanische Ur- und Frühgeschichte, 1935, bl. 246-256.

'''S 85''' (Dokumentationen und Forschungen zu den Oera Linda-Handschriften; 1) Facs. herdr. van de uitg.: Berlin: Klinkhardt & Biermann, 1934.

=== 1986 ===
'''S 86''' Luitse, Mr. N. – Knoeien met het verleden. Lezing voor het Haags genootschap voor geestelijke vorming, o.a. over het artikel van A.H. Huussen ‘Het Oera Linda Boek: mystificatie of falsificatie? Knoeien met het verleden, Ambo 1984, 88-110.

→ Maas, Nop — Twee hersenschimmen (12-10-1872); Bericht uit het rijk der dooden (31-3-1877) [twee prenten met tekst m.b.t. OL]- De Nederlandse Spectator; Schetsen uit het letterkundig leven van de tweede helft van de negentiende eeuw, bl. 146-148, 162-164.

→ Korthals Altes, A. — Driewerf bedrog; Paradoxen en parallellen bij historeische vervalsingen [mede over OL met foto van HS bl.] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000028692:mpeg21:a0145 ''NRC Handelsblad'' 27-5-1986].

=== 1987 ===
'''S 87''' Span, A. – Thet Oera Linda Bok (het Oera Linda Boek) waarheid of verzinsel? – ''Archeologische berichten no. 18 (1987), 148-164.''

'''S 88''' Los, Dr. Frans J. — De echtheid der Oera Linda-berichten — Posthuum gepubliceerd artikel ''Teksten, kommentaren en studies (TeKoS)'' [https://archive.org/details/EchtheidDerOeraLindaBerichtenDeFransLos2006/mode/2up 9e jg., afl. 49 (Dec. 1987) bl. 40-55].

=== 1988 ===
'''S 89''' Baumann, Eberhard – Herman Wirth; Verzeichnis der Schriften von Herman Felix Wirth Roeper Bosch von 1911 bis 1980, sowie der Schriften für, gegen, zu und über die Person und das Werk von Herman Wirth. – Kolbermoor: Gesellschaft für Europäische Urgemeinschaftskunde, Herman-Wirth-Gesellschaft, 1988 (45).

'''S 90''' Lühe-Verlag, Steinkirchen [Harm Menkens] – Die Oera Linda-Handschriften; Band 1: Die ingaëvonischen Burgentexte, ca. 370 S.; Band 2: Die Handschriften der Kinder Adelas, ca. 320 S

'''S 91''' Rhijn, J. van – Het geheim van het Oera-Linda Boek — ''Friesland Post 15, nr. 6 (juni 1988) 30-31.''

=== 1990 ===
→ Luitse, N. — Dossier Oera Linda — Den Haag, mei 1990 [gestencild, [[1990 Dossier Oera Linda|digitale gereconstrueerde bewerking]]].

→ Luitse, N. — [Transcriptie van] [[:Category:Briefwissellingen|Brieven van dr. J.G. Ottema aan ...]] [enz. C. en L.F. Over de Linden] — Den Haag, juli 1990 [gestencild; [https://archive.org/details/1871-1877-luitse-brieven-ottema-en-over-de-lindens/mode/2up selectie]]

=== 1991 ===
→ Luitse, N. — [Transcriptie van] [[:Category:Briefwissellingen|Brieven ... aan dr. J.G. Ottema]] (enz.) [van C. en L.F. Over de Linden] — Den Haag, 1991 [gestencild; [https://archive.org/details/1871-1877-luitse-brieven-ottema-en-over-de-lindens/mode/2up selectie]]

→ Dugin, Alexander — The Racial Archetypes of Eurasia in the Oera Linda Chronicle [https://fryskednis.blogspot.com/2016/06/alexandr-dugin-1996-on-racial.html [Engelse vertaling 2019 door Jafe Arnold]] — hk. in ''Mysteries of Eurasia'' [vertaalde titel] Moscow: Arktogeia, 1991.

=== 1992 ===
→ Huisman, Kerst — Geleeerde dokters uit Leeuwarden bedenkers van het Oera Lindaboek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010622514:mpeg21:p025 ''LC'' 4-1-1992 bl. 25].

→ Vleer, Wilgholt — Geleerde dokters en het Ol-boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010622527:mpeg21:a0353 ''LC'' 20-1-1992 bl. 27].

→ Jensma, Goffe — Lees, leer en waak; Het Oera Linda Bok. Een rondleiding — [[1992 Jensma - Lees, leer en waak|''De Vrije Fries'', 1992 bl. 8-52]].

→ Huisman, Kerst — Het Oera Linda Boek als Broer-Konijn-vertelsel (n.a.v. artikel Jensma in ''De Vrije Fries'') — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-19920703-023&aid=LC-19920703-23001 ''LC'' 3-7-1992 bl. 23].

→ Hamilton, Ulla och John — Oera-Linda: en Fornfrisisk Krönika (Zweedse vertaling met eigen afb.) — [https://archive.org/details/ZweedsOeraLinda1992/page/n131/mode/2up Cradle Publishing, 127 bl.].

=== 1993 ===
→ Obbema, P.F.J. — Tussen Holland en Friesland. Het Oera Linda Boek opnieuw gewogen. — ''Miscellanea Gentiana. Een bundel opstellen (...)''. Leiden: E.J. Brill & Universitaire Pers Leiden, 215-237.

→ Molewijk, G.C. — Atland, Texland, Frya’s Land. Het raadselachtige Oera Linda Boek — [https://skepsis.nl/oeralinda/ ''Skepter'' 6.4].

=== 1994 ===
→ ‘Documentaire’ over waarheid Oera Linda (zie onder Audio en Video: De Schatkamer; Het Oera Lindaboek) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010623163:mpeg21:a0165 ''LC'' 15-2-1994 bl. 9]''.''

→ [[Nico Luitse|Luitse, Nico]] (postuum gepubl.) — Thet Oera Linda Bok — ''Vrijzinnig vizier'', jg. 10, nr. 1 (feb. 1994), bl. 5-9 [https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/eerherstel-ottema-1-nico-luitse-1994.html <nowiki>[scans en afschr.]</nowiki>].

→ Noordegraaf, Jan — Multatuli en de taal van Ur (o.a. over OL op bl.15-17) — [tijdschrift] [https://www.dbnl.org/tekst/_ove006199401_01/colofon.php ''Over Multatuli'', deel 32, bl. 3-20].

=== 1996 ===
→ Jensma, G. — Gespeelde traditie. Het “Oera Linda Bok” en de uitvinding van het Friese verleden — in: C. van der Borgt e.a. (red.) ''Constructie van het eigene'' (...) — Amsterdam, bl. 219-234.

=== 1997 ===
→ Breuker, Ph. H. – It ramt fan it Oera Linda Boek: hoe hat ien it sa betinke kunnen? — ''It Beaken'' 59 (1997) 110-116.

=== 1998<ref>“Goedgelovig”, kent u die uitdrukking? Veelzeggend, maar niet passend in de bibliografie, is de volgende alinea in het pompeuze en zwaar gesubsidieerde ''Geschiedenis van Friesland 1750-1995'' (1998, blz. 202), onder redactie van o.a. Yme Kuiper, die in 1993 een promotieplek regelde voor Jensma aan de theologische faculteit te Groningen (zie: ''Het raadsel van de tohnekka'', 2014). “Het ‘beruchte’ ''Oera Linda-boek'', dat in 1872 werd uitgegeven door de wel erg goedgelovige Leeuwarder conrector J.G. Ottema (...) deze overduidelijke mystificatie (van de hand van François HaverSchmidt, Eelco Verwijs en Cornelis Over de Linden) (...) wat hen onderscheidde van hun goedgelovige lezers (...).”</ref> ===
→ Jansen, Gelein — Het Tessels en het Oera Linda Bok — ''Levend Verleden (''kwartaaluitgave Helderse Hist. Ver.) [https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/TEX/1998-06-01/edition/0/page/14 juni, bl. 12-15].

→ Zeeman, Michaël — De Uitvinding van Friesland (met o.a. bewering ''Himalaya'' in OL: ''hemel aaien'') — ''Volkskrant'', 26-6-1998.

=== 1999 ===
→ Vandemaele, Joël — Het Oera Linda Boek bewijst Oud-Frisia in Frans-Vlaanderen — Controversiële Geschiedschrijving bl. 83-137; Nevele (B): in eigen beheer uitgegeven.

→ Lerchenmueller, Joachim & Gerd Simon — Maskenwechsel; Kap. X. Das »Ahnenerbe« der SS; Das Thema Ura Linda wird insb. in Absatz ''Die Entstehungsphase'' behandelt, S. 116-123.

=== 2000 ===
→ (auteursnaam onleesbaar) — Skriuwers Oera Linda Boek efterhelle; Goffe Jensma ûntdekt werklike motyf — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20001130-022&aid=LC-20001130-22010 ''LC'' 30-11-2000 bl. 22].

=== 2002 ===
→ Maasdijk, Jill van — Schatkist uit eigen achtertuin: de Oera Linda manuscripten — [https://archive.org/details/2002-maasdijk-frontier ''Frontier magazine'' jg. 8 nr. 2 (mrt/apr) 2002 bl. 27-32].

→ Poorterman, Evert Jan — De herkomst van het Friese Volk — [https://archive.org/details/2002-poorterman-frontier ''Frontier magazine'' jg. 8 nr. 3 (mei/juni) 2002 bl. 32-35].

→ Jensma, Goffe — Geen Fries spot met zijn land; Nationalisme, ironie en het Oera Linda-boek — ''BMGN 117'' (Low Countries Historical Review, 2002) [https://bmgn-lchr.nl/article/download/URN%3ANBN%3ANL%3AUI%3A10-1-106556/4140/4218 afl. 3 bl. 331-343].

→ Toeval Aan De Haal Met Grap Oera Linda Boek — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20021214-8003 ''LC'' 14-12-2002 bl. 8].

=== 2004 ===
→ Jensma, Goffe — Ironie én ernst. Het Oera Linda-boek als uiting van hoge of lage cultuur — [https://demodernetijd.nl/wp-content/uploads/DNE-2004-1a-Jensma.pdf ''De Negentiende Eeuw'' 28:1, bl. 3-17].

→ Haverschmidt is zeker auteur Oera Linda (over Jensma’s geloofsovertuiging) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20041124-11001 ''LC'' 24-11-2004 bl. 11].

→ Jensma, Goffe — De Gemaskerde God; François HaverSchmidt en het Oera Linda-boek (proefschrift Theol. fac. Gron.) — [https://research.rug.nl/nl/publications/de-gemaskerde-god-francois-haver-schmidt-en-het-oera-linda-boek Walburg Pers, 467 bl.].

→ Vries, Sietse de — Van literair experiment tot herinnering aan de voortijd; Oera Linda-boek was Haverschmidts reactie op fundamentalisme — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20041203-029&aid=LC-20041203-29003 ''LC'' 3-12-2004 bl. 29-30]''.'' Jensma: “It is (...) allegear kul en kolder.”

→ anoniem — Van het Oera Linda-boek, de Friese kip en de zeespiegel (verslag avond met o.a. Henk Meijering en Marita Mathijssen over boek Jensma.) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?id=LC-20041210-010&ed=00&v2=true ''LC'' 10-12-2004 bl. 10].

=== 2005 ===
→ Pol, Ruud van de — Cornelis Bok en het Oera Linda Boek (2 blz, voorafgegaan door 2 bl. over Leendert Floris Over de Linden) — “Cornelis Bok (1777 – 1836). Een opmerkelijke West-Friese kunstschilder en romanschrijver.” (door Cees Bakker, John R. Brozius, Jan Plekker, Ruud van de Pol) — Uitg. Sasburg, Midwoud, 2005.

→ Bremer, Jan T. — François HaverSchmidt en het Oera Linda Boek — ''Levend Verleden'' (kwartaaluitg. Helderse Hist. Ver., [https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/LV/2005-03-01/edition/0/page/6?query= mrt. bl. 64-69].

→ Huisman, Kerst — Albert Delahaye geloofde ook in het Oera Linda-boek — [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2024/10/Fryslan-2005-2.pdf ''Fryslân'' jg. 11 nr.2 bl. 7-9].

→ Maas, Ad — Het Oera Linda Boek; Een spel bijna zonder einde (met als bijlage brief [[Wigholt T. Vleer|Vleer]] aan RVU dd 14-3-1996) — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=4 ''SEMafoor'' 6:1, 2-7].

→ Hekstra, G.P. — Het Oera Linda Boek, een gemaskerde godsdienstkritiek? — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=10 ''SEMafoor'' 6:1, 8-9].

→ Vandemaele, Joël — Geografisch beeld van het Oera Linda-Boek — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=12 ''SEMafoor'' 6:1, 10-16].

→ Wilkens, Iman J. — Het Oera Linda Boek: authentieke bronnen van een vals document — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=19 ''SEMafoor'' 6:1, 17-19].

=== 2006 ===
→ Jensma, Goffe — Het Oera Linda-boek; Facsimile — Transcriptie — Vertaling — uitg. Verloren, 448 bl.

→ Vries, Sietse de — Vrijzinnigen en fijnen op vuist in Oera Linda-boek (reclame voor Jensma’s vertaling en theorie) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20060421-NO02005005 ''LC'' 21-4-2006 bl. 5].

→ Kardinaal, Adriaan (met Ellen van der Grijn en Henk Porck) — The Oera Linda Boek: A literary forgery and its paper — ''IPH (International Association of Paper Historians) Congress Book'' [https://archive.org/details/2006-kardinaal-grijn-porck 16/2006, bl. 177-185].

→ Gilst, Aat van — Het Oera Linda Boek — Herman Wirth (reeks: Aspekt Biografie) bl. 44-54; Soesterberg, uitgeverij Aspect.

→ Jensma, Goffe — Over Jacques Fermauts voorwoord bij diens uitgave van het Oera Linda-boek (met kort weerwoord van Jacques Fermaut) — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_2#page=32 ''SEMafoor'' 7:2, 30-31].

→ Fermaut, Jacques — Het Oera Linda-Boek bezorgd door Goffe Jensma — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_3#page=22 ''SEMafoor'' 7:3, 20-22].

→ Oppewal, Taeke e.a. (red.) — Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur (met [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0007.php stuk “Het Oera Linda-boek”, bl. 72] in hk. over Harmen Sytstra) — uitg. Bert Bakker, 2006 Amsterdam.

=== 2007 ===
→ Davies, Peter — ‘Männerbund’ and ‘Mutterrecht’: Herman Wirth, Sophie Rogge-Börner and the Ura-Linda-Chronik — [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1468-0483.2007.00375.x ''German Life and Letters'' 60:1 Januari 2007 bl. 98-115].

→ Heerma van Voss, Lex — (bespr. Jensma: DGG) — [https://www.researchgate.net/publication/318797816_Goffe_T_Jensma_De_gemaskerde_God_Francois_Haverschmidt_en_het_Oera_Linda-Boek ''Tijdschr. v. Soc. en Econ. Gesch.'', mrt. 2007, bl. 150-152].

=== 2008 ===
→ Heer, Sura de — THET OERA LINDA BOK (vertaling met transcriptie in Jolschrift en toelichting) — Amsterdam, Out of Time Publishing (eigen beh.) 300 bl.

=== 2009 ===
→ Boeles (1873-1961), P.C.J.A. — Correspondentie met L.F. Over de Linden, C. Over de Linden en Prof. dr. W.Gs. Hellinga betreffende het Oera Linda Boek — Tresoar: 1708 Familiearchief Boeles [https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=36&miview=inv2&milang=nl&micode=1708&minr=1835668#inv3t1 2.12.7.432, openbaar vanaf 1-1-2009].

=== 2010 ===
→ Breuker, Ph. H. – Kroader en Nij ljocht yn it Oera Linda Boek — [https://archive.org/details/2010-it-beaken-breuker-kroader-en-nij-ljocht-yn-it-oera-linda-boek-blz-1-of-123 ''It Beaken'' 72 (2010) bl. 123].

→ Vries, Sietse de — Het waren de Halbertsma’s, het was Haverschmidt (Menno Knul vs. Goffe Jensma) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20101120-NO04008001 ''LC'' 20-11-2010 bl. 8].

→ Raubenheimer, Alewyn J. — Survivors of the Great Tsunami; The course of Eurasia after the night of Wednesday 21 October 2193 BC (maart 2010 in eigen beheer, print-on-demand vanuit USA); tweede, herziene uitgave: augustus 2011 met subtitel “The course of Eurasia after the 4.2ka BP Impact”.

=== 2011 ===
→ Grijn, Ellen van der (met Adriaan Kardinaal en Henk Porck) — Het Oera Linda Boek , een ‘cold case’ en ‘hot item’ (mbt papieronderzoek) — [https://archive.org/details/2006-kardinaal-grijn-porck ''Archievenblad'' 2011-3 (April) bl. 23-24]''.''

→ Reinewald, Chris (met medewerking [[Goffe T. Jensma|Jensma]]) — Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland — [https://chrisreinewald.nl/wp-content/uploads/Oera-Linda-EOS.pdf ''Eos magazine'', sept. 2011 bl. 34-38].

→ Knul, Menno — Nog meer over het Oera Linda-Boek — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_12_3#page=37 ''SEMafoor'' 12:3 35-38].

=== 2012 ===
→ Nijdam, J.A. — De gemaskerde Wizo: vervalsing, mystificatie of pastiche? (boekbespreking “Wizo van Vlaanderen”, waarvan 1/3 mbt OL; o.a. bewering Himalaya: hemel aaien) — ''Tijdschrift voor Geschiedenis'' 125/3, [https://www.academia.edu/3708736/Nijdam_J_A_De_gemaskerde_Wizo_vervalsing_mystificatie_of_pastiche_Bespreking_van_Wizo_van_Vlaanderen_Itinerarium_Fresiae_Uitgeverij_Hypatia_Nijbroek_2011_in_Tijdschrift_voor_Geschiedenis_125_3_2012_431_432 bl. 431-432].

=== 2013 ===
→ Menkens, Harm — Die Oera-Linda-Handschriften — Lühe-Verlag, 292 bl. (Duitse vertaling met discussie.)

=== 2014 ===
→ Breuker, Philippus — Het Oera Linda Boek: een afrekening met Friesland — Opkomst en bloei van het Friese nationalisme, 1740-1875, [https://archive.org/details/2014-breuker bl. 408-433].

→ Raubenheimer, Alewyn J. — Chronicles from Pre-Celtic Europe — Uitg. in eigen beheer, print-on-demand (herziene versie van 2010/2011: Survivors of the Great Tsunami).

→ Jensma, G. — ''Het raadsel van de tohnekka'' — rede bij het afscheid van prof. dr. Yme B. Kuiper van de theologische faculteit Groningen, juni 2014; door auteur gepubliceerd op [https://www.academia.edu/37996746/Het_raadsel_van_de_tohnekka_in_het_Oera_Linda_boek_ academia.eu].

→ Jensma, G. — Het Oera Linda-boek als middeleeuwse vervalsing — in: ''De valse Middeleeuwen'': (themanummer ''Madoc, Tijdschrift over de Middeleeuwen'' (uitgeverij Verloren) jrg. 28 nr.4.

=== 2018 ===
→ Boer, Richard de — Hoe Oera Linda een internetfabel schiep (“Daughters of Frya”: fantasie van Tony Steele) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20181228-NO01032005 ''LC'' 28-12-2018 bl. 32]''.''

=== 2019 ===
→ Walthaus, Asing — Tante Aafje en de geleerde dokters (tgv iepenloftspul) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20190621-ZU07008002 ''LC'' 21-6-2019 bl. 8].

=== 2020 ===
→ Snyman, Adriaan en Annelize — Die Oera Linda (vertaling met disc. in Boere-Afrikaans; herziene en aangevulde versie van uitg. 1998) — Vaandel Uitgewers [https://vaandel.co.za/product/die-oera-linda/ (Zuid-Afrika), 179 bl.]

=== 2021 ===
→ Ott, Jan — Codex Oera Linda; English edition — Uitg. Oera Linda Foundation, Diever (hardcover, juli, met kleurafbeeldingen van alle HS bl.); 2nd English edition (herzien, paperback, november).

=== 2022 ===
→ Ott, Jan — Codex Oera Linda; Full size edition en Revised edition — Uitg. Oera Linda Foundation, Diever (hardcover, augustus resp. oktober; beide herzien en met HQ kleurafb. van alle HS bl. op bijna ware grootte).

→ Draaijer, Nick — De vervloekte familiekroniek (1936-1939) — De geheime portretten van Mondriaan; een familiegeschiedenis (opgedragen aan Anna Oera Linda Draaijer-Waaning); bl. 203-230 — uitgeverij Pluim, Amsterdam/Antwerpen.

→ Zeilmaker, Rypke — Oudfries manuscript Oera Linda voedt controverse — [https://oeralinda.org/wp-content/uploads/2022/12/artikel-Rypke-782x1024.png.webp ''De Andere Krant'' 17-12-2022 bl. 17].

=== 2024 ===
→ Slooten, René van — Het grote verdriet van François HaverSchmidt — [https://www.hollandsmaandblad.nl/editie/2024-1/het-grote-verdriet-van-francois-haverschmidt/ ''Hollands Maandblad'', jan. 2024]''.''

→ Hoekzema, Thomas — Het berouw van Piet Paaltjens [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20240127-NO01026006 ''LC'' 27-1-2024 bl. 27]. (“Volgens Van Slooten dreef dit Ottema ertoe om in 1879 een einde aan zijn leven te maken.”)

→ Lepoutre, Corine — Het bevrijdende wereldbeeld van de Oera Linda; Interview Jan Ott — [https://fryskednis.blogspot.com/2024/12/interview-jan-ott-nederlands.html ''De Andere Krant'' 7-12-2024 bl. 17-18].

== Audio en Video ==
Uitgezonden op nationale of regionale radio of televisie.

=== 1994 ===
→ RVU, Peter te Nuyl — De Schatkamer; Het Oera Lindaboek (met o.a. [[Goffe T. Jensma|Jensma]]; opgedragen aan OL-onderzoeker [[Nico Luitse]]) — [https://archive.org/details/rvu-ol 56 min., uitz. op radio 5 op 16-2 om 16:02].

=== 2004 ===
→ Duinen, Gryt van (samenstelling en regie) — Het Oera Linda Mysterie — [https://youtu.be/x3hvpTkwbvo 29 min., uitz. in serie Fryslân Dok] op Omrop Fryslân TV, als reclame voor Jensma’s boek.

=== 2008 ===
→ Gerstel Produkties — Tresoar: Oera Linda — [https://youtu.be/k4-bAcYo4I0 5 min., uitz. in serie ''Het depot''] door [https://gptv.nl/ GPTV] (regio Friesland) op ...? (Met woordvoerder Lourens Oldersma.)

=== 2009 ===
→ Jensma, Goffe (eindredactie) — [https://tsjil.omropfryslan.nl/utstjoering/oflevering-12-it-grutte-bedroch-en-de-grutte-revolusje It Oera Linda-boek; It mystifisearre Fryslân] — 13 min., voor het eerst uitgezonden als finster 23 in serie 11en30 (Kanon fan de Fryske skiednis) door Omrop Fryslân op ...? (zie [https://youtu.be/HazsFWa6SW4&t=2543s Nederlands ondertitelde versie], gebruikt als deel van langere video.)

=== 2017 ===
→ VPRO/OVT — Goffe Jensma over zijn proefschrift — 8 min. durend gesprek, als onderdeel van afl. uit serie OVT, uitz. [https://www.vpro.nl/programmas/ovt/speel~RBX_VPRO_9990370~oera-linda~.html VPRO op Radio 1, 23-7-2017].

=== 2018 ===
→ Hjoed — Powercollege over het Oera Linda-boek — 7 min., onderwerp in praatprogramma Hjoed van Omrop Fryslân (met directeur Tresoar, Bert Looper) [https://youtu.be/eC2QikH__9A uitz. 31-10-2018].

=== 2019 ===
→ [[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] over Oera Linda in relatie tot [https://nl.wikipedia.org/wiki/Karst_Tates Karst Tates] — Friestalig [https://archive.org/details/jensma-13-6-2019-aanslag-30-4-2009-en-ol radiogesprek van 6,5 minuut] ''Omrop Fryslân'' 13-6-2019 (zie ook bijbehorend geschreven artikel onder ''Alleen op internet'').<ref>Vergelijk in artikel Reinewald (2011): “Het mythologisch-religieuze karakter maakt het boek eveneens geliefd bij sommige einzelgängers, wier geloof in geheime samenzweringen hen tot (zelfmoord)aanslagen verleidt.”</ref>

=== 2021 ===
→ Jensma, Goffe — De mythe voorbij — Friestalige presentatie over Oera Linda van 73 minuten (incl. in- en uitleiding), uitgezonden in de serie Thúsakademy door [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1114140/hoogleraar-goffe-jensma-over-het-oera-linda-boek-in-de-thusakademy ''Omrop Fryslân'' op 22-12-2021] (ondertiteld [https://youtu.be/bBNOWDEVBhM fragment]).

(meer volgt)

== Alleen op internet (selectie) ==

=== 2019 ===
→ Omroep Friesland (quasi-) interviewt [[Goffe T. Jensma|Jensma]] — Dader koninginnedagaanslag Apeldoorn mogelijk geïnspireerd door Oera Linda-boek — ''[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/890391/dader-koninginnedagaanslag-apeldoorn-mogelijk-geinspireerd-door-oera-linda-boek Omrop Fryslân]'' 13-6-2019 (ook in het Fries) — gebaseerd op radio-interview (zie onder ''Audio en Video'') ter promotie van openlucht-theatervoorstelling gebaseerd op Jensma’s roman/proefschrift.<ref>Een dag later schreef Jensma [https://www.facebook.com/GThJensma/posts/pfbid0JPLdLQQWaafuyEaitnHBG1nseCk2mSSj6EPgPtwii145TbeBisHthqdNBF8eQKYEl op zijn Facebook], met link naar het online artikel van O.F.: “Wat in ear, dat jins proefskrift de basis wurdt ûnder in iepenloftspul. (...) Ik ha der sin oan!”</ref>

=== 2023 ===
→ [https://tijdgenoot.nl/over Wester, Peter] — Wirth, Himmler, Doegin en Poetin. De foute vrienden van het Oera Linda boek — 26-1-2023 op [https://www.tresoar.nl/vertellen/verhalen/63d259592252f6001222ed61 tresoar.nl].

=== 2024 ===
→ [https://mainzerbeobachter.com/jona_lendering/ Lendering, Jona] — Oera Linda-boek – Aanklacht tegen christelijk fundamentalisme — 1-10-2024 (laatste update), [https://historiek.net/oera-linda-boek-manuscript-auteur/81552/ Historiek] (online geschiedenismagazine).

=== 2025 ===
→ [https://ivovdw.nl/over/) Wijdeven, Ivo van de] — Mysterieus boek Oera Linda werd populair in nazi-Duitsland — 8-1-2025, [https://www.historischnieuwsblad.nl/mysterieus-boek-oera-linda-werd-populair-in-nazi-duitsland/ Historisch Nieuwsblad]<ref>Volgens website “hét toonaangevende geschiedenismerk van Nederland”.</ref>.

→ [[Goffe T. Jensma|Jensma, Goffe]] — Een (on)bekende brief van François HaverSchmidt [met aankondiging van “een lang essay over de verbroken vriendschap tussen Eelco Verwijs en HaverSchmidt, het ''Oera Linda-boek'' en de ''Snikken en grimlachjes''”] — 5-8-2025, [https://neerlandistiek.nl/2025/08/een-onbekende-brief-van-francois-haverschmidt/ Neerlandistiek] (online tijdschrift voor taal- en letterkunde).

==Noten==
<references />
[[Category:Sources_Dutch]]

Gerard J. van der Meij

2026-07-22T10:26:25Z

Jan:

[[File:GJvdMeij.jpg|thumb|150px]]
Gerard Jan van der Meij (1910-1996) onderzocht Oera Linda en presenteerde argumenten ter ondersteuning van zijn theorie dat [https://nl.wikipedia.org/wiki/Joost_Hiddes_Halbertsma Joost Hiddes Halbertsma] de teksten van het handschrift zou hebben bedacht.

Biografische gegevens en verzameling krantenartikelen [https://vandermeij.familyds.com/mediawiki/index.php/P2049_Gerhard_Jan_van_der_Meij hier].

Van der Meij schreef ''Kanttekeningen bij het Oera Linda boek — een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer'', in eigen beheer uitgegeven in 1978. In dit werk stelde hij als eerste een juiste vertaling voor van de veelbesproken zinnen over ''dromen'' en ''od'' in de ''[[NL006.12 Schepping|vormgeschiedenis]]'' (blz. 204-205). Zijn terechte opmerking over de punt achter ''drama'' in plaats van achter ''Wralda’s'' werd genegeerd door [[Goffe T. Jensma|Jensma]], die in 1992 ([[1992 Jensma - Lees, leer en waak|Lees, Leer en Waak]], blz. 17) nog wèl “Een spits ...” overnam (in 2006 veranderd in “Gelukzaligheid ...”). [Onderstreping toegevoegd:]<blockquote>Halverwege deze pagina lezen wij: „Ring as hja rip werom kregon hja fruchda and nochta anda drama. Wralda’s od trad to—ra binna and nw bârdon ek twilif svna ...” Ottema vertaalt de regel: „... zodra als zij volwassen waren kregen zij vreugde en genoegen aan de dromen van Wralda. Haat trad tot haar binnen. En nu baarden zij elk twaalf zonen.” Het handschrift geeft evenwel een punt achter drama. Wralda hoort dus bij od en nu is deze onverklaarbare zin — haat trad bij haar binnen — duidelijk als we lezen in Outzen glossarium p. 231: od = eine Spitze — een voorstelling van zaken van Halbertsma te verwachten en ook elders in de Kroniek voor andere omstandigheden in soortgelijke bewoordingen aangetroffen. (O.L.B., p. 115).

Bovendien vertelt Halbertsma (KHD, p. 36) ons over het volkskarakter der Friezen: „De Godheid kwam bij de Germanen onmiddelijk tussenbeide en hij openbaarde zich door onwillekeurige zielsbewegingen, ''dromen'', plotselinge lusten. De vrouwen meer onderworpen aan zenuwtoevallen, lusten, luimen, gevoel en temperament, waren daartoe geschikter dan mannen ... De dromen leiden de vrouwen alleen uit ...” Vergelijken we dit met de O.L.B.-zin: „kregen zij vreugde en genoegen in de dromen!” dan is overeenstemming in denkbeelden hier aanwezig.</blockquote>Van der Meij correspondeerde ten minste met [[Wigholt T. Vleer|Wigholt Vleer]] en [[Nico Luitse]] over Oera Linda. Enkele van deze brieven zullen hier worden gedeeld.

Zijn verzameling 17e- tot 19e-eeuwse boeken is door een zoon ter beschikking gesteld aan [[Oera Linda Foundation|Stichting Oera Linda]].
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^M^}}

1992 Jensma - Lees, leer en waak

2026-07-21T09:29:30Z

Jan: missed ocr errors

Gepuliceerd in [https://archive.org/details/1992-jensma-lees-leer-en-waak ''De Vrije Fries'', 1992 bl. 8-52] / Gebruikte afbeeldingen, hier niet overgenomen: p.10 Over de Linden; p.12 Ottema; p.14 zgn. ‘facsimile’ letterblad 1872; p.15 Jol als wiel van tijd; p.25 Winkler; p.27 Verwijs; p.29 Haverschmidt; p.30 tekening Foudgum; p.38 kaart Foudgum

==Lees, leer en waak==
'''''Het Oera Linda Bok. Een rondleiding'''''

[[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]]

<blockquote>Want er zullen valse christussen en valse profeten opstaan en zij zullen tekenen en wonderen doen om, ware het mogelijk, de uitverkorenen te verleiden. / Marcus 13:22</blockquote>

<blockquote>Laten uw lendenen omgord zijn en uw lampen brandende. / Lucas 12:35</blockquote>

Sinds het 125 jaar geleden opdook in een rode blikken trommel in een huis in Den Helder, zijn er over het ''Oera Linda Bok'' (voortaan: OLB<ref>Er bestaan twee (Nederlandse) edities van het OLB, die van Ottema (Leeuwarden 1872 (herdrukt: Leeuwarden, 1876 en reprint: Amsterdam 1971)) en die van J.F. Overwijn (Enkhuizen 1941: herdrukt: Dordrecht, 1951). Wat de vertaling betreft verdient de editie Ottema de voorkeur boven die van Overwijn; wat de weergave van de ‘Friese’ tekst aangaat is het net andersom. Het handschrift kent slechts één interpunctie-teken. Overwijn heeft daaraan niet geknoeid, Ottema heeft de interpunctie, zoals dat heet, hersteld. Ik citeer hier uit Ottema’s editie, die ruimer voorhanden is. Ik heb in Ottema’s vertaling niet alleen de spelling genormaliseerd. Waar Ottema duidelijk interpreteerde, heb ik zijn vertaling veranderd door de ‘Friese’ tekst zo letterlijk mogelijk te nemen. Een enkele keer heb ik een interpretatie uit andere bron overgenomen. Deze heb ik in het notenapparaat verantwoord. // Voor wat de literatuur aangaat, zie J.J. Kalma ''‘Thet Oera Linda Bôk’. Bibliografie van gedrukte stukken en overzicht van de verzameling brieven, handschriften, portretten enz.,'' (Leeuwarden 1956). Het OLB, waarvan het handschrift wordt bewaard op de Provinciale Bibliotheek te Leeuwarden, is ook in het Duits en in het Engels vertaald.</ref>) verschillende visies te berde gebracht. Er waren er die het boek voor authentiek hielden en er waren er die dat niet deden. Maar daarmee was de kous niet af. De historiografie van het OLB, met elkaar meer dan duizend titels, laat zien dat de eigenlijke vraag moet zijn: ''hoe'' hielden sommigen het voor echt of onecht? Vanaf 1867 is het boek onder meer beschouwd als één van de oudste kronieken ter wereld, als gefalsificeerde familiekroniek of als gemystificeerde Friese kroniek, bedoeld om de geleerden op de proef te stellen. Hoe men het ook zag, men bleef spreken van het geheim van het OLB.

Dit opstel bestaat uit twee delen. In het eerste zal ik proberen aannemelijk te maken dat het OLB niet alleen een gefalsificeerde of gemysticificeerde familiekroniek of Friese kroniek is, maar in de eerste plaats een ‘theologisch’ tractaat.

Het OLB is een merkwaardige constructie. Het laat zich veeleer zien als een in lagen uitgegraven put waar men in kan lopen, dan als een overzichtelijk opgetrokken bouwwerk. In deze put wil ik — een gevaarlijke onderneming, ik weet het — met de lezer afdalen. In het tweede deel zal ik proberen ongeschonden weer boven te komen.

===I. Een afdaling in de bouwput van het Oera Linda Bok===
====''De eerste twee niveaus: familiekroniek en Friezenbijbel''====
De tekst van het OLB kent verschillende niveaus. In eerste instantie werd het gepresenteerd als een kroniek van de familie Over de Linden te Den Helder. Het was de hellingbaas [[Cornelis Over de Linden|Cornelis over de Linden]] (1811-1874), die vanaf juni 1867 het manuscript bij stukjes en beetjes vanuit die rode blikken trommel haalde en ze — in kopie — opstuurde aan de Friese archivaris-bibliothecaris [[Eelco Verwijs]] in Leeuwarden. Het handschrift stond toen nog bekend onder de naam ‘de volgelingen van Adela’. In de tekst van het boek kwam de naam Over de Linden (op zijn oud-Fries: Ovira Linda of Oera Linda) meermalen voor. De Ovira Linda’s traden vooral op als schrijver. Zo werden er onder andere gedeeltes gepresenteerd als zijnde van de hand van Frethorik en Konerêd [9] Ovira Linda en werden de twee opdrachten aan het begin van het boek ondertekend door Hiddo en Liko Ovira Linda. Nadat het handschrift, op de vergadering van 24 november 1870 van het Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- en Taalkunde te Leeuwarden, in handen was gekomen van de Leeuwarder conrector [[Jan G. Ottema|Dr. J.G. Ottema]] (1804-1879), toonde deze zich de vurigste pleitbezorger van de echtheid van het OLB als familiekroniek.

Of eigenlijk: ''ook'' als familiekroniek, want door de echtheid op dit niveau aan te nemen, kon hij (en wilde hij) er niet onderuit om het OLB ook voor echt aan te nemen op een dieper, tweede niveau. namelijk als kroniek van de oudste Friese geschiedenis. Hij besloot zijn inleiding bij de eerste editie van het boek, dat door hem ''Oera Linda Boek'' werd genoemd, dan ook triomfantelijk met:

<blockquote>In onze voorstelling reikten de geschiedkundige herinneringen van ons volk niet hooger, dan tot de komst van Friso, den vermeenden stamvader der Friezen; doch hier ontwaren wij, dat die herinneringen opklimmen tot meer dan twee duizend jaren voor Christus, en in hoogen ouderdom die van Hellas overtreffen en die van Israël evenaren.<ref>OLB, Inleiding Ottema, xxvi.</ref></blockquote>

In deze oudste geschiedenis van de Friezen (die tevens zowat de oudste geschreven geschiedenis überhaupt pretendeerde te zijn) speelden niet alleen de voorvaderen van Cornelis over de Linden (die nu volgens Ottema wel een telg uit het oudste adellijke geslacht van Europa moest zijn) een rol; een bonte stoet van proto-Friezen passeerde al vechtend, zeevarend, ontdekkend, lijdend en strijdend de revue. Sommige van hun namen waren bekend uit andere, oudere Friese kronieken, andere waren nieuw.

''En passant'' werd op deze manier een aantal oudere fantastische Friese kronieken als die van Occo Scharlensis (uit 1597) gesanctioneerd en raakte de discussie over het OLB verstrengeld met die over de authenticiteit en de waarheid van oude Friese kronieken überhaupt. De impliciete strekking was immers ongeveer dezelfde: ‘wij, Friezen, zijn een volk van zeer oude oorsprong’. Bijna ongemerkt werd in deze felle discussie het OLB tot een al dan niet als echt aan te merken kroniek.

Toch was deze discussie ten onrechte. Vergelijkt men namelijk de ‘betoogtrant’, dan komen grote verschillen voor het licht. De oudere kronieken hanteren een serieuze, geleerde, humanistische toon; om te overtuigen spreken ze de rede aan.<ref>Dit geldt overigens minder voor Occo Scharlensis’ ''Croniicke ende warachtige beschrijvinghe van Vrieslant'' (Leeuwarden 1597) dan voor Suffridus Petrus’ ''De Frisiorum antiquitate et origine libri tres'' (Keulen 1590). Door zijn kroniekmatige opzet is echter ook Occo’s boek oneindig veel ‘begrijpelijker’ dan het OLB. Zie over de oudere fantastische geschiedschrijving: J. Bolhuis van Zeeburgh, ''Kritiek der Friesche Geschiedschrijving'' (Amsterdam, reprint 1962) en E.H. Waterbolk, ''Twee eeuwen Friese Geschiedschrijving'' (Groningen-Batavia 1952).</ref> Het OLB daarentegen is grappig, (quasi-)naïef, romantisch en doet een appèl op het gevoel. Dit verschil vloeit voort uit een verschil in perspectief. ‘Kronikeurs’ als Scharlensis of Suffridus Petrus (1590) schreven beschouwend/redenerend. De maker van het OLB schreef fictie. Dat laatste wil zeggen: hij heeft geprobeerd om zich te verplaatsen in de positie van de proto-Friezen. Zijn overtuigingskracht ligt in de direkte rede. Bij het schrijven was zijn uitgangspunt: stel, dat de oudheidkundigen met hun conjecturen gelijk hebben, wat zou een getuige uit de oudheid dan in een eventuele bron hebben geschreven? Daarin ligt de komisch-satirische kracht van het OLB als Friese kroniek.

Zonder enige twijfel heeft de maker hierbij geput uit een grote hoeveelheid oudheidkundige literatuur, onder andere over Friesland.<ref>Behalve een vracht brochures en (krante-)artikelen, zijn er twee omvangrijke monografieën over het OLB voorhanden: M. de Jong Hzn, ''Het geheim van het Oera-Linda-Boek'' (Bolsward, 1927) en G.J. van der Meij, ''Kanttekeningen bij het Oera Linda Boek. Een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van dr. J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer'' (s.l.; s.a. <ca. 1980>). Los van de bewijsvoering van hun hypotheses is het hun grote verdienste dat ze hebben laten zien welk oudheidkundig materiaal de maker heeft gebruikt.</ref> Klaarblijkelijk heeft hij zo gewerkt dat hij allerlei artikelen, passages en boeken stuk voor stuk of soms met een aantal tegelijk ‘parafraseerde’ en parodieerde eenvoudig door de uitkomst ervan terug te brengen naar het niveau van ‘bron’. Deze parafrases zijn aan elkaar gelast, door elkaar gehutseld, verminkt en door een — eveneens opzettelijk gefragmentariseerde en verminkte — verhaallijn heen gewerkt.

Dit opgelegde fragmentarische karakter komt overeen met de denkbeelden [10] over mythologieën zoals die in de negentiende eeuw golden. Waren niet de Griekse en Germaanse mythologieën verzamelingen fragmenten en was de Bijbel, althans voor de modernisten en de vrijdenkers van de jaren zestig, niet ook een aan elkaar genaaide lappendeken van de meest verschillende bronnen, geschreven door de meest uiteenlopende figuren? Precies zo bestond nu het Oera Linda Bok uit een verzameling fragmenten die kris-kras door elkaar stonden. Soms spreekt iemand een vergadering toe, dan weer haalt een ander aan het eind van zijn zeevarend leven herinneringen op en dan weer volgt een groot aantal proto-Friese wetten of een stuk godsdienstleer uit onbekende bron.

Vele van deze fragmenten verwijzen naar één gebeurtenis, namelijk naar de vloed die Atlantis (= Aldlân = Oudland) in 2193 voor Christus in zee deed verzinken. Die vloed zette de geschiedenis van de oudheid in beweging. Hele volksverhuizingen waren het gevolg. Het volk van Finda en van Lyda vluchtte voor het water naar het land van Frya, de moeder van de Friezen. Logisch dat de verdere geschiedenis van de Friezen werd beheerst door oorlog, twist en [11] nijd tussen de kinderen van de stammoeders Frya, Lyda en Finda en al die andere Noordelijke en Zuidelijke volkeren die in het boek worden genoemd.

Het is heel opmerkelijk, dat geen van de interpretatoren er ooit in is geslaagd om een samenhangende samenvatting van de inhoud te geven. Doorgaans volstond men met het noemen van enkele hoogtepunten, zoals bijvoorbeeld de rol van de proto-Friezen bij het totstandkomen van de Griekse democratie, en van de doldwaze etymologiën. Zo zou de Himalaya zo heten omdat deze bergen de hemel aaiden, was Neptunus vernoemd naar Neef Tunis en hadden de Inka’s hun naam te danken aan de zeestrijder Inka van ‘wie nooit meer iets is vernomen’. Het is, zoals we nog zullen zien, niet toevallig dat het boek als kroniek geen samenvatting toelaat.
----
Zo hebben we nu twee niveaus onderscheiden, dat van familiekroniek en dat van oude Friese kroniek. Voor de interpretatoren van het OLB bleven nu verschillende mogelijkheden open. Wanneer men de vraag naar de authenticiteit bevestigend beantwoordde, kon men vervolgens de vraag naar de ‘waarheid’ gaan stellen, dat wil zeggen naar de ethische of morele betekenis van deze geschiedenis. Omdat in het boek zelf werd aangegeven dat de tekst herhaaldelijk was overgeschreven (voor de laatste keer in 1256), konden deze interpretatoren ook gemakkelijk voor een tussenpositie kiezen. Sommigen van hen meenden dat het hier ging om een door al dat overschrijven verminkte Friese kroniek. De kopiisten hadden de zaak danig door elkaar gehutseld en één van hen — een ijdel figuur misschien — had het, toch wel heel ongeloofwaardige karakter van familiekroniek eroverheen gelegd. In het interbellum hadden sommige Duitse en ook bepaalde Nederlandse geleerden voor deze optie een onverkwikkelijke voorkeur en ontwaarden ze nu een ‘Urquelle’ van oud-Germaanse wijsheid.<ref>Bepaald berucht is in dit verband Herman Wirth, die het boek tussen de beide wereldoorlogen gebruikte om in de Germaans-Duitse cultuurwereld omhoog te klauteren. Zijn publicaties maakten vooral in Duitsland enorme discussies los (alleen al in 1934 verschenen er 191 titels). Zie A.H. Huussen, ‘Het Oera Linda Boek: mystificatie of falsificatie?’, in: Z.R. Dittrich e.a., ''Knoeien met het verleden'' (Utrecht-Antwerpen 1984), 88-110.</ref>

De meeste interpretatoren hielden het OLB echter voor onecht en dus voor namaak. Voor hen deden zich allerlei nieuwe moeilijkheden voor. Deze betroffen vooral het motief of de motieven van de maker. Omdat de tekst zelf daarover door haar onsamenhangende karakter geen uitsluitsel gaf, legden deze interpretatoren het boek aan de kant. Om de maker te ontmaskeren, begonnen ze allerlei extern materiaal te verzamelen. Ze bestudeerden brieven, getuigenverklaringen, geruchten, ingezonden stukken in kranten en wat dies meer zij. Veruit de meeste van de meer dan duizend titels over het OLB bestaan uit speculatieve besprekingen van dit soort bronnen en van mogelijke makers. Het vreemde, maar ook wel weer goed verklaarbare verschijnsel deed zich daarbij voor dat deze bronnen elkaar in de loop van de tijd steeds meer begonnen tegen te spreken. De belangen, gevolg van een eenmaal ingenomen positie, moesten worden verdedigd.<ref>Het meest treffende staaltje daarvan is: Eén van de proto-Friezen maakt in het OLB een reisje naar Zwitserland en ziet daar hoe de mensen aan de rand van een meer in ‘paalwoningen’ wonen. Deze ‘paalwoningen’ zijn echter pas in 1853 bij een extreem lage waterstand ontdekt. In ''De Vrije Fries'' van 1859 werd een en ander vermeld. Het OLB moet dus in elk geval na 1853 en waarschijnlijk zelfs na 1859 zijn gemaakt. Daar staat tegenover, dat enkele jaren na het uitkomen van het boek (in 1876) een stel inwoners van Den Helder in bijzijn van de burgemeester van die plaats onder ede hebben verklaard dat zij het handschrift bij Over de Linden hadden gezien voor 1848/1850. Deze getuigenverklaringen werden verzameld door de zoon van Cornelis over de Linden, Leendert Floris, die onvoorwaardelijk in de echtheid geloofde.</ref>

Hierbij dient gezegd dat enkele interpretatoren — meestal na al een mogelijke maker te hebben aangewezen — vervolgens weer teruggrepen naar de tekst en terecht de vraag stelden: welke bronnen zijn er gebruikt om dit boek te schrijven en wie had indertijd toegang tot deze bronnen? Zij kwamen samen tot de conclusie dat de maker ingevoerd moet zijn geweest in bepaalde (voornamelijk in Friesland verschenen) historische literatuur uit de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw.<ref>Zie noot 4.</ref> Dus, zo stelden ze vast, moest de dader in kringen van Friese taalgeleerden worden gezocht.
----
Op deze gronden werden mannen als Eelco Verwijs, Joost Hiddes Halbertsma, Montanus de Haan Hettema en Albartus Telting tot verdachten.<ref>Eelco Verwijs (1835-1880) is in staat van beschuldiging gesteld door De Jong, ''Geheim'', Joost Hiddes Halbertsma (1789-1869) door Van der Meij, ''Kanttekeningen'': Montanus de Haan Hettema is ‘ondervraagd’ door J.J. Kalma, ‘Montanus de Haan Hettema (1796-1873). Frisiomaen én querulant’, in: Idem, ''Dit wiene ek Friezen'' 5 (Leeuwarden 1984) 50-56. De Friese dichter Telting werd aangebracht door Ph.H. Breuker, ‘It Friesch Genootschap, it Friesch Jierboeckjen en it Oera Linda Boek’, ''Vrije Fries'' 60 (1980), 49-65.</ref> Maar [12] verondersteld dat zij de kennis hadden gehad, wat waren dan hun motieven?

Sommige van de eerste en derhalve ook meest onbevangen lezers was het al opgevallen dat er in het OLB bepaalde heel moderne verschijnselen aan de orde werden gesteld. Een proto-Fries maakt een reisje langs de Rijn, de proto-Friezen zijn bang voor hun oosterburen.<ref>B.v. L.B. (=P.A.S. van Limburg Brouwer), ''‘Het Handschrift, De Nederlandsche Spectator'' (1871) 311.</ref> Ook de latere interpretatoren stelden de vraag naar de verhouding tussen de actualiteit van de jaren zestig van de vorige eeuw en de inhoud van het OLB. Maar naarmate die jaren zestig verder verwijderd raakten en het beeld ervan in de geschiedschrijving uitkristalliseerde, werd het vanzelfsprekend moeilijker om overeenkomsten op te merken.

De interpretatoren die meenden dat het OLB een gefalsificeerde of gemystificeerde Friese kroniek was, speculeerden nu dat het boek eigenlijk ging over Friese grootheidswaanzin (‘wij zijn het Israël van het Noorden’) uit de jaren 1840 tot 1860<ref>Dit thema wordt met name in De Jong, ''Geheim'' aangesneden. Naar mijn mening is zijn beeld van een in zijn achterlijkheid vermegalomaniseerde negentiende-eeuwse Friese wetenschap nogal overdreven. Ik kom hier in mijn ''Reade Taske'' nog op terug.</ref> of over de ruzies in het Friesch Genootschap in de periode 1827 tot 1867.<ref>Van der Meij, ''Kanttekeningen'' en De Jong, ''Geheim''. De vaak ruzie-achtige sfeer in de kringen van het Friesch Genootschap week niet af van de twistziekte van coterietjes waar de Nederlandse letterkundige genootschappen in het algemeen om bekend stonden. Breuker, ‘Friesch Genootschap’, neemt een kijkje achter de schermen.</ref> De bovengenoemde heren hadden allen een problematische verhouding gehad met de Friese wetenschappelijke wereld zoals die werd belichaamd in en geautoriseerd door het Friesch Genootschap. Ze hadden reden tot wrok. Over het algemeen meende deze groep van interpretatoren dan ook dat het motief van de maker erin moest zijn gelegen dat hij dit ‘Israël van het Noorden’ op de proef wilde stellen en belachelijk maken. En in de veronderstelling dat ze dus eigenlijk met een sleutelroman van doen hadden, vierden sommigen van hen nu soms hun etymologisch vernuft bot op de namen van de in het boek genoemde helden.<ref>Met name Van der Meij, ''Kanttekeningen'' heeft hiervan een sport gemaakt.</ref>

Daardoor werd de zaak nog veel ingewikkelder en dat komt door het parodiërende karakter van het boek als kroniek.<ref>Vooral De Jong, ''Geheim'' en Hof, ‘It geheim fen ’t Oera Linda Bok’, ''It Heitelân'' 5 (1923) pp. 219-222, 230-232, 242-244, 255-257, 266-270, wezen hierop. Ook H. Miedema, ''Codicologische beschrijving van het handschrift genoemd ‘Het Oera Linda Boek’ te Leeuwarden'' (Onuitgegeven scriptie: Amsterdam, s.a. [195?]), komt tot de conclusie dat dit parodistisch karakter opgelegd is. Naar zijn mening zijn in het handschrift zelfs ‘waarschuwingen’ opgenomen: ‘Kijk uit. Valsheid in geschrifte!’.</ref> Immers, hoe kan men met een overduidelijke parodie een stel geleerden op de proef stellen over de vraag ‘echt of onecht’. Wat de wetenschappelijke kant van de zaak betreft, bleek dit parodiërende karakter het meest uit de taal waarin het boek was geschreven. Het Oera-Linda-Bokse oud-Fries, zo werd al vlug na 1870 geconstateerd, was in feite een mengsel van nieuw-Fries, stads-Fries, Nederlands, Duits, Engels [13] en wat oud-Friese woorden.<ref>Het is (mede gezien Ottema’s wat stijve vertaling) logisch dat dit juist door Friestalige interpretatoren heel scherp is gezien. Gerben Colmjon was de eerste die op grond van dit argument het boek voor ‘onecht’ versleet: ''Over het boek van Adela, repliek op de door den Heer dr. J.G. Ottema gemaakte aanmerkingen...'' (Leeuwarden 1871).</ref> Daarin was het een parodie op het archaïserende
gebruik van het Fries in sommige kringen. De eerste zin van het boek maakte dit meteen al duidelijk: “Thrittich jêr âftere dei that thju folksmoder wmbrocht was truch thêne vreste Magy stand et er årg vm to — Dertig jaren na de dag, waarop de volksmoeder omgebracht was door de overste Magy, stond het er erg om toe’. Alleen al op die eerste bladzijde staan een stuk of acht uitdrukkingen die laten zien dat de taal van het OLB als parodie bedoeld was. Daar komt onder meer nog bij dat in het boek zelfs een (sinds Champollion taalkundig gezien belachelijk overbodige) sleutel werd gegeven om het oude quasi-runenschrift waarin het boek was geschreven te kunnen lezen. Dit runenschrift was waarschijnlijk een parodie op de wijze van drukleggen van Friese teksten in oud-Friese spelling en in gothische letters, welke in kringen van het Frysk Selskip in gebruik was.

Zó opgelegd was de parodie dat de maker van het boek toch tenminste even met de ogen moeten hebben geknipperd toen hij zag hoe een serieuze ontvangst het in het kleine comité van het Friesch Genootschap werd bereid. Iemand die de wetenschappelijke vermogens van bepaalde genootschapsleden op de proef had willen stellen, had vanzelfsprekend veel beter een kortere, in zo goed mogelijk oud-Fries geschreven tekst kunnen laten opduiken op een handschriftenveiling, in een bibliotheek of in een kruikje in een terp.<ref>Uit Friesland is een aantal vervalsingen bekend op deze kleinere schaal. De kruik van Boksum (slachtoffer: Eekhoff) is daarvan een goed voorbeeld. Zie F.R.H. Smit, ''De slach by Boksum. 17 jannewaris 1586. Djiptepunt yn de oarloch fan 1580 oant 1594'' (Ljouwert 1986) 72-74.</ref>

Natuurlijk blijven we nu met de vraag zitten waarom sommige van de genootschapsleden en sommige andere lezers het handschrift desondanks voor authentiek aanzagen. Ik kom daar straks op terug. Hier wil ik alvast concluderen dat de interpretatoren over het algemeen twee zaken door elkaar hebben gehaald. Ze hebben de graagte waarmee bepaalde genootschapsleden in de ‘echtheid’ geloofden, verward met een streven daarnaar door de maker.

====''Het derde niveau: chronologie en morele antropologie''====
Vanaf de tweede ring hebben de interpretatoren herhaaldelijk een blik in de diepte geworpen. Zij die overtuigd waren van de echtheid van het geschrift wezen op de ‘eeuwige wijsheid’ die uit deze ‘kroniek’ sprak. Van de andere kant kwamen opmerkingen over overeenkomsten tussen het OLB en de vrijmetselarij of over het democratisch en feministisch gehalte van de oude Friezen. Deze opmerkingen waren meestal ironisch van toon. Dat komt hoofdzakelijk omdat ze vanuit het hogere standpunt van het tweede niveau werden gemaakt. Om het OLB te begrijpen, komt het erop aan dat we de morele inhoud serieus nemen en plaatsen in de context van de jaren zestig van de vorige eeuw. Daartoe moeten we afdalen in de diepte van — wat ik noem — het derde niveau. Het OLB geeft zelf twee sleutels die dit mogelijk maken. namelijk een chronologische en een moreel-antropologische sleutel.

Net als de vrijmetselaars en de Joden hielden de inwoners van het OLB er hun eigen jaartelling op na. De eerste van de twee opdrachten of voorwoorden (ondertekend respectievelijk door Hiddo en Liko over de Linden) geeft in dit opzicht al een deel van de sleutel prijs door het OLB-jaar 3449 gelijk te stellen aan het christelijke jaar 1256. Het begin van de OLB-jaartelling wordt gevormd door de vloed die Atlantis in zee deed verzinken. Deze vloed vond dus plaats in 2193 voor Christus. Dit jaar is niet willekeurig gekozen. Het komt namelijk overeen met het jaar waarin volgens negentiende-eeuwse almanakken de zondvloed had plaatsgevonden.<ref>De Jong, ''Geheim'', 161.</ref> Deze almanakken gingen op hun beurt uit van de bijbelse chronologie die in de negentiende eeuw bijvoorbeeld door de ontwikkelingen in de geologie en de biologie onder vuur was komen te staan. [14] Zo parodieerde de maker door het ontwerp van dit tijdssysteem dus ook die almanakken en de (rechtzinnige) bijbelse chronologie.

Dat blijkt ook wel als men verder leest en ziet dat die tijdrekening in het OLB nog verder is uitgewerkt. Bij mijn weten heeft geen van de interpretatoren die uitwerking belangrijk genoeg geacht om er verdere aandacht aan te besteden. Ik wil dit wel doen. Om de passages waarin deze tijdsorde word besproken te kunnen begrijpen, moet eerst iets worden verteld over het merkwaardige runenschrift waarin het boek is geschreven. De letters van dat schrift zijn gevormd naar de mal van het jol. Het jol is een wiel met zes spaken. Het runenschrift bestaat met enige kleine wijzigingen uit niets anders dan Romeinse kapitalen die zijn gevormd in de mal van dat jol (zie illustratie).

Het symbool van het jol is ontleend aan de Germaanse mythologie; het [15] symboliseert daar het wiel van de tijd. Diezelfde functie heeft het ook in het OLB. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een profetie die wordt uitgesproken door de laatste volksmoeder Frana:

<blockquote>Hoor aarde en wees blij met mij. In de tijden dat Atland is gezonken, stond de eerste spaak van het jol boven. Daarna is ze neergegaan en onze vrijheid met haar. Als het twee spaken of twee duizend jaren neergegaan is, dan zullen de zonen opstaan, die de vorsten en priesters al hoererende bij het volk hebben verwekt, en tegen hun vaders getuigen. [...] Nog duizend jaren zal de spaak naar beneden dalen en al meer neder zijgen in de duisternis en in het bloed over u uitgestort door de lagen der vorsten en priesteren. Daarna zal het morgenrood weder aanvangen te gloren. Dit ziende zullen de valsche vorsten en priesters allen te zamen tegen de vrijheid kampen en worstelen; maar vrijheid, liefde en eendracht zullen het volk in hare hoede nemen, en met het jol uit de vuile poel rijzen. (p. 114)</blockquote>

De conclusie ligt voor de hand. Als iedere spaak van het jol met zijn zes spaken voor 1000 jaar staat, dan duurt een ommegang dus 6000 jaar. De tijdsorde van het OLB is cyclisch<ref>OLB, 233. geeft bovendien: ‘alvorens het jol een andere loopkring intreedt, maar dat zal eerst gebeuren als drieduizend jaren verloopen zijn na deze eeuw’.</ref> en ziet er als volgt uit:

[afb. wiel met bij spaak van 12 uur: licht/ vrijheid/ 2193 v.Chr.; 2 uur: 1193 v. Chr.; 4 uur: 193 v. Chr.; 6 uur: 807/ duisternis/ slavernij; 8 uur: 1807; 10 uur: 2807.]

====''Het Jol als wiel van de tijd''====
Ik heb op de uiteinden van de spaken een aantal jaartallen getekend. Om de inhoud van dit derde niveau te kunnen begrijpen is dit strikt genomen echter overbodig. Want eenmaal in deze diepste laag van het OLB aangekomen, zijn de jaartallen volstrekt contingent geworden. Ze waren nodig om het OLB als Friese kroniek (lineair) te structureren. Hier, op dit derde niveau, doen ze er niet meer toe. Nu is het veel belangrijker om vast te stellen dat er volgens de maker van het boek in de geschiedenis processen zijn die zichzelf herhalen. [16] Iedere zesduizend jaar — of eigenlijk: steeds weer opnieuw — wordt het gevecht herhaald tussen donker en licht, tussen slavernij en vrijheid. Op dit niveau aangeland kunnen zesduizend jaar een dag zijn en kan een dag zesduizend jaar duren. We zijn hier aangeland in een verbeelde ‘werkelijkheid’, die als tekst het resultaat is van allerlei vertekenende literaire procédés: personificaties, allegorieën, metaforen, metonymen, synecdoches en hyperbolen. In deze werkelijkheid zou een heel volk uit maar twee personen kunnen bestaan of kan een dorpsschool worden ‘afgebeeld’ als universiteit.

Ik heb die jaartallen toch ingetekend omdat er een belangrijke aanwijzing uit kan worden afgeleid.<ref>Ook de datering van het eerste voorwoord is in het verband met deze wende verklaarbaar. Het jaar 803 is vier jaar voordat het wiel op zijn laagste stand stond. Die vier jaar zijn waarschijnlijk gekozen om tevens een verband te leggen met de kroniek van Occo Scharlensis, die gedateerd is op 903 na Chr.</ref> In de laatste wil van de laatste volksmoeder komt namelijk nog een profeterende passage voor:

<blockquote>De vorsten die de waarheid liefhebben en het recht, die zullen van de priesters wijken. Bloed zal stromen, maar daaruit zal het volk nieuwe krachten vergaren. Finda’s volk zal zijn vindingrijkheid tot nut van het algemeen aanwenden en Lyda’s volk zijn krachten, en wij onze wijsheid. Dan zullen de valse priesters weggevaagd worden van de aarde; Wralda’s geest zal alom en allerwegen geëerd en aangeroepen worden. Het geweten dat Wralda bij den aanvang in ons gemoed legde, zal alleen gehoord worden. Er zullen geen andere meesters, noch vorsten, noch bazen zijn dan die welke bij algemene wil gekozen zijn. Dan zal Frya juichen en de aarde zal hare gaven alleen schenken aan de werkende mens. Dit alles zal aanvangen vierduizend jaar nadat Atland is gezonken en duizend jaren later zal er langer geen priester noch dwang op aarde zijn. (p. 191)</blockquote>

In dit citaat wordt de cirkel gesloten. Vierduizend jaar nadat Atland is gezonken wil zeggen: in 1807. Daarmee is aangegeven waar het OLB begint. Op dit niveau gaat het OLB over de geschiedenis van de negentiende eeuw, die begint met het bloed dat in de Franse Revolutie is vergoten. In die revolutie begint de tijd van de strijd om het nieuwe licht en de nieuwe vrijheid.

Om dit verhaal van nieuwe vrijheid en nieuw licht te kunnen begrijpen, biedt het boek een derde sleutel, namelijk een indeling naar mensentypen. Op het niveau van het OLB als Friese kroniek werden vanzelfsprekend talloze volkeren genoemd: Grieken, Phoeniciërs, Egyptenaren, Golen, Brittaniërs, Marsaten en tientallen andere. Maar dwars daar doorheen schemert steeds een andere indeling van het mensdom. Steeds weer duiken drie ''typen'' mensen op die tot ieder volk kunnen behoren: kinderen van de witte Frya, van de gele Finda of van de zwarte Lyda. Deze driedeling vormt de morele antropologie van het OLB.

Al vrij in het begin van het boek worden deze stammoeders aan de lezer voorgesteld. Het zijn niet, zoals in oudere humanistische kronieken te doen gebruikelijk, de zonen van Noach van wie alle mensen afstammen, het zijn de dochters van de hoogste God Wralda (wat in het ‘Fries’ zowel ‘wereld’ (wrâld) als ‘de oeroude’ (oerâlde) betekent). De passage heet ‘dit is onze vroegste geschiedenis’ (p. 13):

<blockquote>Wralda, die alleen goed en eeuwig is, maakte de aanvang. Toen kwam de tijd. De tijd wrochtte alle dingen en ook de aarde. De aarde baarde alle gras, kruiden en bomen, alle lieflijke dieren en alle erge dieren. Alles wat goed en lieflijk is, bracht zij bij dag en alles wat kwaad en erg is, bracht zij bij nacht voort. Na het twaalfde Jolfeest baarde zij drie maagden.
:Lyda werd uit gloeiende,
:Finda werd uit hete en
:Frya werd uit warme stof.
[17] Toen zij te voorschijn kwamen, spijsde Wralda hen met zijn adem, opdat ze mensen zouden worden en aan hem gebonden zouden zijn. Zodra zij volwassen waren, kregen ze vreugde en plezier in de dromen van Wralda. Een spits<ref>Ik volg bij deze passage de gissing van Van der Meij, ''Kanttekeningen'', 204.</ref> trad in hun binnen en nu baarden zij elk twaalf zonen en twaalf dochters, elke joltijd een paar. Daar zijn alle mensen van gekomen.</blockquote>

Vanwege de ruimte is het niet mogelijk om dit scheppingsverhaal, dat tot de meest literaire delen van het OLB hoort, in zijn geheel te citeren. Voor mijn betoog is het voldoende om het belangrijkste verschil tussen deze drie typen mensen te noemen.

Op dit derde niveau is Frya niet langer de moeder van alle Friezen maar is ze, net als haar zusters, een allegorische figuur. De zwarte Lyda staat voor de sentimentele mens en de primitieve wilde, haar gele zuster Finda voor de overbeschaafde, burgerlijke mens en de witte Frya voor de mens die in zijn beschaving zijn natuur erkent en beheerst. Misschien moeten we zelfs zeggen dat het hier niet in de eerste plaats om drie soorten mensen gaat, maar om drie geallegoriseerde ‘krachten’ die in iedere mens werkzaam zijn. De ene mens laat zich meer leiden door zijn driften en zijn natuur, de andere geeft maar al te graag toe aan de verfijnde verlokkingen van redeneerkunst en beschaving, maar de kunst is het om tussen beide het midden te houden.

Het middel om dit midden te vinden en te houden en tevens de belangrijkste eigenschap van de kinderen van Frya is het ‘geweten’.<ref>Het woord ‘Ewa’ is door Ottema — ongetwijfeld heeft hij aan de oude Friese wetten gedacht — stelselmatig vertaald met ‘wetten’. Op zichzelf geeft ook de tekst van het OLB daartoe wel aanleiding. Er wordt een groot aantal ‘Ewa’ genoemd. Onder andere op grond van de hier geciteerde passage is er veel voor te zeggen om het woord ‘Ewa’ door het hele boek heen te vertalen als ‘geweten’. De artikelen van de ‘Ewa’ zijn soms absurde, soms op bijbelteksten gebaseerde invullingen van dat geweten.</ref> Daarvan vertelt ons in zijn memoires de oude ziener Minno:

<blockquote>Wralda of Alfader heeft mij vele jaren gegeven en over vele landen en zeeën heb ik rondgevaren en na alles wat ik gezien heb, ben ik overtuigd dat wij [kinderen van Frya] alleen door Alfader uitverkoren zijn om een geweten te hebben. Lydas volk vermag geen geweten te maken noch te houden, zij zijn daarvoor te dom en te wild. Vele geslachten van Finda zijn slim genoeg, maar ze zijn gierig, hoogvarend, vals, onkuis en moordzuchtig. (pp. 45-47)</blockquote>

De maker van het OLB geeft vervolgens ook een definitie van ‘geweten’, die tevens laat zien hoe knap en humoristisch hij weet te spelen met dat zelf-ontworpen Oera-Linda-Boks:

<blockquote>Het woord ‘Ewa’ [eeuwig] is te heilig om een gemene zaak te benoemen. Daarom heeft men ons ‘Evin’ [even] leren zeggen. ‘Ewa’, dat wil zeggen zeden<ref>In de tekst staat ‘setma’; Ottema vertaalt ‘inzettingen’, terwijl ‘zeden’ veel meer voor de hand ligt.</ref> die bij alle mensen gelijk in het gemoed zijn geprent, opdat zij mogen weten wat goed en verkeerd is en waardoor zij het vermogen hebben om hun eigen daden en die van anderen te beoordelen, dat wil zeggen voorzover ze goed en niet misdadig zijn opgevoed. Ook is er nog een andere zin aan vast. ‘Ewa’ wil ook zeggen ‘gelijk’, ‘vlak als water’, recht en slecht gelijk water dat door geen stormwind of wat anders verstoord is. Wordt water verstoord, dan wordt het oneffen, onrecht, maar het neigt altijd om weer effen te worden. Dat ligt aan zijn vanzelfheid, even als de neiging tot recht en vrijheid in Frya’s kinderen ligt. Deze neiging hebben wij door Wralda’s geest, onze vader, die luid in Frya’s kinderen spreekt. Daarom zal die ook eeuwig beklijven. ‘Ewa’ is ook het andere zinnebeeld van Wralda, die eeuwig recht en onverstoord blijft, ofschoon het in zijn lichaam erg om toe gaat. ‘Ewa’ en onverstoord zijn de kenmerken van de wijsheid en rechtvaardigheid die door alle vrome mensen gezocht en door alle beoordelaars moeten worden bezeten. (p. 47)</blockquote>

Ik stel de lezer voor om in gedachten het woord ’Wralda’ te vervangen door ‘God’ en vervolgens het bovenstaande nog eens te lezen. En om een lang [18] verhaal kort te maken, zet ik dan tegenover dit citaat een ander. Het stamt uit Stavermans ''Buitenkerkelijkheid in Friesland'' en gaat over de moderne richting die in Friesland vanaf 1858/59 veel succes had:

<blockquote>Aan dit anti-supra-naturalisme [van de modernisten] ligt ten grondslag een volstrekt monisme, waarbij God en heelal twee begrippen worden, die zeer dicht naast elkaar geplaatst worden en vaak nauwelijks te onderscheiden zijn. Dit geldt ook voor de verhouding God en mens, voor de relatie openbaring en menselijke rede. God heeft zich nooit anders geopenbaard en spreekt ook nooit anders tot de mens dan in de geest van de mens, in zijn geweten, dat God hem als enige norm en toets voor zijn geloof en zijn leven heeft meegegeven. De heteronomie van weleer maakt plaats voor de autonomie van de moderne mens en de vrijheid des geestes, eens door Christus geschonken, maar naderhand door Schrift- en Kerkgezag verdrongen en overwoekerd, wordt weer in ere hersteld.<ref>Staverman. ''Buitenkerkelijkheid in Friesland'', 122.</ref></blockquote>

We kunnen vaststellen dat dus zowel in de ‘oude leer’ (‘formlêre’ betekent natuurlijk ook ‘formulier’) van het OLB als in de moderne theologie het geweten en de eenheid van God en wereld (Wralda is immers ‘de oeroude’ en ‘de wereld’) een centrale rol spelen.

====''De moderne richting'''<ref>Zie over de moderne richting, behalve Staverman, ''Buitenkerkelijkheid'', K.H. Roessingh, ''De moderne theologie in Nederland. Hare voorbereiding en eerste periode'' (Groningen 1914); A.J. Rasker, ''De Nederlandse Hervormde Kerk vanaf 1795. Haar geschiedenis en theologie in de negentiende en twintigste eeuw'' (Kampen 1974); O.J. de Jong, ''Nederlandse Kerkgeschiedenis'' (Nijkerk 1972) en J.J. Kalma, ‘De weg en de wegen’, in: Idem, e.a. (ed.) ''Geschiedenis van Friesland'' (Leeuwarden 1968) 541-573.</ref>====
In Friesland heeft de moderne richting binnen de Nederlands Hervormde Kerk een tijdlang veel succes gehad. Vanaf 1840 tot ca. 1858/59 was het modernisme nog vooral een universitaire en dan met name Leidse aangelegenheid geweest. In Leiden werd door de theologen J.H. Scholten en A. Kuenen een eerste lichting modernistische predikanten opgeleid die aan het eind van de jaren vijftig ook op de Friese kansels verschenen. Onder hen heerste een bijna overmoedige geest van enthousiasme. ‘De geesten ontwaken. Het is een lust om te leven’, typeerde bijvoorbeeld de predikant P.H. Hugenholtz de Friese atmosfeer rond 1862<ref>P.H. Hugenholtz, ''Indrukken en Herinneringen'' (Amsterdam, 1904) 90. Hij citeert hier de Duitse humanist Ulrich von Hutten.</ref> In kringen van intellectuelen was het modernisme het gesprek van de dag.<ref>Staverman, ''Buitenkerkelijkheid'', 124 e.v.</ref>

Dit succes lag hierin dat de modernisten probeerden om de resultaten van de opkomende natuurwetenschappen (bijvoorbeeld de eerdergenoemde geologie en biologie) in overeenstemming te brengen met de theologie. Hun streven had een aantal theologische gevolgen. Het modernisme erkende niet langer de Bijbel als de door God geopenbaarde waarheid. Zij was niets anders dan een historisch boek, een verzameling fragmenten. Vanzelfsprekend had dit tot gevolg dat ook Christus niet langer een Godmens kon zijn. Hij werd tot een door zijn godsdienstigheid bij uitstek voorbeeldig en navolgenswaardig mens, die niet de wonderen had kunnen verrichten die in het Nieuwe Testament worden beschreven. Deze waren immers strijdig met de natuurwetenschappelijke wetten van oorzaak en gevolg. Men moest dergelijke passages zinnebeeldig uitleggen. Hoewel de modernisten dus het goddelijk gezag van de Bijbel en de wonderdoende Jezus verwierpen, waren zij er echter (en dit is een uitermate belangrijke vaststelling) ten diepste van overtuigd dat ze juist daardoor en alleen zo de godsdienst (en de kerk) voor de moderne mens konden behouden. Men kan zich afvragen of er ooit in welke kerk in Nederland dan ook een ‘radicaler’ geloof is gepredikt dan dit modernisme. Door ‘het geweten’ in de plaats van de goddelijke openbaring te stellen, balanceerde het op de grens tussen religie en een niet-godsdienstig zedelijk besef.

In de praktijk leidden de modernistische opvattingen ook tot een andere rol van de predikanten. Dezen spraken hun gemeenteleden bijvoorbeeld niet [19] meer toe met ‘broeders en zusters’, maar met ‘mijne vrienden’, bedienden niet langer doop en avondmaal en probeerden donderpreek en kanseltaal te mijden. Kortom. zij beschouwden zichzelf als ''primi inter pares'' in de kerkelijke gemeente. Zij hielden er ook op algemeen maatschappelijk en politiek gebied democratische en egalitaire opvattingen op na. Ieder geweten is voor God gelijk. Daarin waren ze het tegendeel van vele anderssoortige predikanten, die zichzelf in de maatschappij presenteerden als van God geroepenen en dus op hun strepen stonden.

Hun succes heeft niet lang geduurd, want aan de ene kant organiseerde en verhardde de orthodoxie zich, terwijl aan de andere kant de leerstukken van het modernisme voor velen aanleiding waren om de kerk en het christelijk geloof definitief vaarwel te zeggen. De moderne richting verloor zo de strijd om de gunst van het volk. In later dagen, ongeveer vanaf 1870, deden de modernisten dan ook leerstellig water bij de wijn en raakten de vrijzinnigen intern verdeeld, zodat we kunnen concluderen, dat de moderne richting een door het enthousiasme van een groep predikanten en intellectuelen gedragen radicale fase heeft gekend in de periode 1860 tot 1870.
----
Uit dit enthousiaste en radicale modernisme heeft de maker van het OLB de literaire consequentie getrokken. Als de Bijbel een historisch boek is, staat hij niet langer (als openbaring) buiten de geschiedenis. En als Christus een historische figuur is, kan hij in principe de hedendaagse geschiedenis binnenwandelen. Het bevrijdende van de moderne theologie is dan dat er geen wezenlijk verschil meer bestaat tussen het heilige van eeuwig en het leven van alledag, tussen de ernst van boven en de humor van beneden.

De maker van het OLB heeft ernaar gestreefd deze ernst en humor zo met elkaar te vermengen dat ze elkaar versterken. Veruit het grootste deel van de tekst van het OLB vloeit rechtstreeks uit dit beginsel voort. De wetten, de oude godsdienstige leer, de gelijkenissen en grote delen van de vertelde geschiedenissen van allerlei personen zijn alle het resultaat van deze geest en werkwijze.<ref>[Zie separate ''noot'' 26 hieronder.]</ref>

Een goed en grappig voorbeeld daarvan is de parabel van Troost (pp. 143-145). Daarin is een aantal bijbelverhalen geparafraseerd en in elkaar geschoven: ‘de rijke jongeling’. ‘de zaaier’ en vooral ‘tweeërlei fundament’. De maagd Troost staat ‘een ongezellig gierig’ man te woord wiens huis door het onweer is vernield:

<blockquote>‘Stond het dan niet op een nol of een terp’, vroeg Troost.

‘Nee’, zei-ie, ‘mijn huis stond eenzaam bij de oever. Alleen heb ik het gebouwd maar ik kon er alleen geen terp voor maken.’

‘Ik wist het wel’, zei Troost, ‘de maagden hebben het mij gemeld. Jij hebt je hele hele leven gegruweld van de mensen uit angst dat je iets voor hen moest doen of aan hen geven. Maar daarmee kan men niet ver komen, want Wralda, die mild is, keert zich af van de gierigen.’ (p. 145)</blockquote>

De vergelijking met de Evangeliën ligt voor de hand. Daar wordt het geloof vergeleken met een huis dat op een rots moet worden gebouwd, wil het niet door de stroom en de watervloed worden weggespoeld.
----
Ook de allesoverheersende metaforiek van het boek is ontleend aan de Evangeliën. Op het niveau van kroniek zijn de kinderen van Frya zeevarende, strijdbare Friezen. ‘In het heen en omvaren ligt ons heil’, zeggen ze van zichzelf (p. 155). Zo komt het ook dat ze overal ter wereld hun sporen hebben nagelaten. [20] Op het derde niveau krijgt dit woord ‘heil’ echter een religieuze betekenis en is het varen symbool voor het geloof dat weigert beelden te maken, maar in plaats daarvan naar het geweten luistert en het zo oefent. Het land heeft gebaande paden, de zee kent miljoenen wegen. De kinderen van Frya varen en als ze zich op het land begeven, dan hebben ze een voorkeur voor havenplaatsen.

Deze beeldspraak wordt nog verder gevoerd. De Friese zeevaarders en strijders hebben de opdracht om op hun vele reizen de lamp brandende te houden. Op het niveau van kroniek wordt daarmee gezinspeeld op een oude Germaanse vuurcultus, op het derde niveau staat dat ‘lamp’ voor geloof. Eén van de sleuteltermen in het boek is het te pas en te onpas uitgeroepen ‘Waak’ en de opdracht van Frya’s kinderen is: ‘Laten uw lendenen omgord zijn en uw lampen brandende’.<ref>Een groot deel van de wetten in het begin van het boek lijken uitwerkingen van deze tekst te zijn. Ze gaan bijv. over ''de verdediging van het land'' (bv. 33: ‘Elke Fryas moet de beledigers of vijanden afweren met al zulke wapens, als hij verzinnen, bekomen of hanteren mag’) en over ''het ‘onderhoud’ van de lamp'' (bv. 25: ‘Als er ergens een burcht [misschien te begrijpen als kerk] gebouwd is, dan moet de lamp daar aan de eerste lamp te Texland worden opgestoken, doch dat mag nimmer anders dan door de moeder geschieden’) Deze wetten zijn tot in het absurde (en steeds tot een aantal van 3, 7, 12 of 24) uitgewerkt.</ref> De lamp en de ‘ijzeren wapens’ zijn de vaste attributen van de kinderen van Frya. Op dit niveau kan men het OLB dan ook beschouwen als een modernistisch getinte preek op deze tekst uit het evangelie van Lucas.

Niet modernistisch, maar modernistisch getint; dat blijkt uit enkele van de vertellende passages waarin de richtingenstrijd in de Hervormde kerk het onderwerp is. De maker van het OLB heeft opgemerkt hoe rond 1830 de volkskerk uit de tijd van de Republiek verdeeld geraakt en uiteengevallen was. De Groninger Richting (ca. 1830), het orthodoxe Fries Réveil (ca. 1830), de Afscheiding (1834) en nu het modernisme, alle hadden ze hun eigen opvattingen over Christus. Of eigenlijk, zo zou men met Joost Hiddes Halbertsma kunnen zeggen, presenteerden ze de goegemeente alle hun eigen Christus.<ref>Provinciale Bibliotheek Leeuwarden, Coll. Halbertsma, Hs. 167 (ca. 1866) (schrift over moraal, politiek en taal enz.), onder het kopje ‘Christus gedeeld’ de volgende verduidelijkende aantekening: ‘Men presenteert de goede Gemeente thans 6derlei Christus: le een orthodoxe Christus zoon van God, de verzoener; 2e een liberale historische Christus; 3e een mythische Christus van Strausz; 4e een Romantische Christus van Renan; 5e een Moderne Christus, van wien niets overblijft dan, wat de mode er van gelieft te maken. De wijl de vormen en de inkleedsels van dien Christus met de begrippen afwisselen, heeft deze de meeste kans van enige duurzaamheid.; 6e Een Roomsche Christus, die zich dagelijks laat maken en breken en tot God is verheven door 260 milloen menschen.’</ref> Slechts iemand die door het modernisme was aangeraakt en die ervan uitging dat Christus niet meer was dan een historische figuur, kon nu de stap doen die de maker van het OLB zette. Hij durfde de ontheiliging aan om al die verschillende Christusfiguren een Friese mantel aan te trekken en ze vervolgens aan het bekvechten te zetten. Hij noemde ze (aspirant-)‘volksmoeders’.

De hierboven op bladzijde 13 al aangehaalde eerste zin van het boek kan nu worden begrepen als: ‘Dertig jaar (1860-30=1830) na de dag, waarop het christusbeeld van de oude volkskerk omver werd gehaald door de Magy, stond het er erg om toe.’ De aanduiding Magy kan men bijna letterlijk nemen en opvatten als een personificatie van het geloof in het bovennatuurlijke, in het supra-naturalisme. Om het woord Magy te verklaren wordt in het boek (op het niveau van kroniek) het volk van de Magyaren opgevoerd:

<blockquote>De priesters zijn de eenigste heeren, zij noemen zichzelf Magyaren, hun aller overste heet Magy, hij is hoofdpriester en koning met een; al het andere volk is nul in ’t cijfer en gelijk en allen zijn onder hun geweld. Het volk heeft niet eens een naam; door ons worden zij Finnen genoemd want ofschoon hun feesten allemaal treurig en bloedig zijn [het door de modernisten afgeschafte avondmaal], zijn zij daar toch zo fijn op, dat wij daarbij achterstaan [...] Zij meenen dat alles vol is van kwade geesten die in de mensen en dieren sluipen, maar van Wralda’s geest weten zij niks. (p. 73)</blockquote>

Bij die laatste uitdrukking zij aangetekend dat in deze tijd de orthodoxe hervormden voor ‘fijnen’ (vandaar de naam ‘Finnen’) werden versleten.

Ik beperk me hier verder tot twee van die christusfiguren, ten eerste de aspirant-volksmoeder Syrhêd (Sieraad), bijgenaamd Kalta. In het boek is ze de tegenstandster van Minerva alias Nyhellenia alias Hellenia alias Hellicht. Syrhêd heeft haar bijnaam Kalta (raaskallen) te danken aan de zeelieden die vonden dat ze in wel erg duistere bewoordingen raad gaf. De vastelanders meenden juist dat dit een erenaam was. Kalta (op het niveau van kroniek de moeder der Kelten) staat voor de Christus van de orthodoxe hervormden. Mogelijk [14] verwijst de naam ‘Syrhêd’ naar ‘opsmuk-geloof’. Zij probeert de gunst van het volk te winnen onder andere door als een wonderdoende Christus over het water te lopen:

<blockquote>Toen zij zag dat de zeelieden meer en meer van haar weken, wilde zij hen door vrees winnen. Was de maan vol en de zee onstuimig, dan liep zij over de wilde vloed, de zeelieden toeroepende dat zij allen zouden vergaan indien zij haar niet wilden aanbidden. Voorts verblindde zij hun ogen waardoor zij water voor land en land voor water hielden, ...</blockquote>

Geen wonder dat de orthodoxen dachten dat ze vaste grond onder de voeten hadden. De maker van het OLB concludeert echter droogjes:

<blockquote>... daardoor is menig schip vergaan met man en muis. (p. 89)</blockquote>

Zo weten Frya’s zeelieden het beter en houden ze het (aanvankelijk) met Minerva. Deze dankt haar bijnaam ‘Nyhellenia’ onder andere<ref>Op kroniekniveau verwijst de naam Nyhellenia naar een in de negentiende eeuw beroemde inheemse Germaanse godin.</ref> aan de raad die zij gaf, die nieuw was en helder boven alle. Nyhellenia of Hellicht — van haar echte naam heet ze Minerva omdat ze ‘mijn erven’ in haar boezem draagt — staat voor de modernistische Christus. De modernen dragen hun geweten in hun boezem en de moderne richting werd ook wel aangeduid als ‘Het nieuwe Licht’.<ref>Staverman, ''Buitenkerkelijkheid'', 122. OLB. 53 geeft: ‘Zou Nyhellenia dan wel zo goed willen zijn om ons wat van dat nieuwe licht te lenen waarop zij zo trots is.’</ref>

In de beschrijving van de oorlog tussen Kalta en Minerva neemt de maker van het OLB een zekere afstand van het modernisme. De absurde strijd tussen beide aspirant-volksmoeders wordt weliswaar door Kalta verloren maar uiteindelijk wordt ook Minerva slachtoffer. De manier waarop dat gaat, is kenmerkend voor de denkwijze van de maker van het OLB. Daarom hier een wat langer citaat. Minerva raakt in gesprek met ‘enige priesters en vorsten’, die haar ondervragen:

<blockquote>Eens kwamen zij met een bende volk. De pest was over het land gekomen.

Zij zeiden: ‘wij zijn allen bezig de goden te offeren opdat zij de pest mogen weren.<ref>Mogelijk wordt hier gedoeld op de cholera-epidemie, die in 1849 in Friesland heerste, en op het boekje van Ds. J. Roorda: ''Davids offer op Moria ter ophouding der plage als een voorbeeld voor ons te dezer dage''. Wumkes, ''Kroniek'' II, 213.</ref> Wil jij dan niet helpen om hun gramschap te stillen. Of heb je de pest zelf over het land gebracht met je kunsten’.

‘Nee’, zei Minerva, maar ik ken geen goden die erg doende zijn. Daarom kan ik niet vragen of zij beter willen worden. Ik ken één god. Dat is Wralda’s geest. Maar doordat hij god is doet hij ook geen kwaad’.

‘Waar komt het kwaad dan weg?’, vroegen de priesters.

‘Alle kwaad komt van u en van de domheid van de mensen die zichzelf door u laten vangen’.

‘Indien jouw godheid dan zo bijster goed is waarom weert hij het kwaad dan niet’, vroegen de priesters.

Hellenia antwoordde: ‘Frya heeft ons op weg gebracht en de Kroder, dat is de tijd, die moet het overige doen. Voor alle rampen is raad en hulp te vinden, maar Wralda wil dat wij die zelf zullen zoeken opdat wij sterk zullen worden en wijs. Willen wij niet, dan laat hij ons onze gezwellen uitknijpen<ref>Ik volg hier Van der Meij, ''Kanttekeningen'', 210.</ref> opdat wij zullen ervaren wat na verstandige daden en wat na dwaze daden volgt’.

Toen zei een vorst: ‘ik zou wanen, dat het beter was om dat te weren’.

‘Wel mogelijk’, antwoordde Hellenia, ‘want dan zouden de mensen blijven als tamme schapen. Jij en de priesters zouden hen dan willen hoeden, maar ook scheren en naar de slachtbank voeren. Maar zo wil onze godheid het niet, hij wil dat wij elkaar helpen, maar hij wil ook dat ieder vrij zij en wijs worde. Dat is ook onze wil en daarom kiest ons volk zijn vorsten, graven, raadgevers en alle bazen en meesters uit de wijste van de goede mensen opdat alleman zijn best zal doen om wijs en goed te zijn. Zo [15] doende zullen wij eens weten en aan het volk leren dat wijs wezen en wijs doen alleen leidt tot zaligheid’. (pp. 51-53)</blockquote>

Minerva veegt de vorsten en de priesters dusdanig de mantel uit en maakt ze er ''en passant'' ook op attent, dat ‘reinheid van binnen’ de enige manier is om de gunst van het volk te winnen. Maar nu treedt één van de principes van het OLB in werking. In plaats van na deze uitbrander het volk te mobiliseren en Hellenia het land uit te drijven, beginnen de vorsten en priesters haar te roemen. Ze verkondigen alom:

<blockquote>dat het de alleroverste godheid had behaagd om zijn wijze dochter Minerva, bijgenaamd Hellenia, onder de mensen te zenden van over zee met een wolk om de mensen goede raad te geven en dat alleman die haar wilde horen rijk en gelukkig zou worden en eens baas zou worden over alle koninkrijken van de aarde. Haar beelden stelden ze op de altaren of ze verkochten ze aan de domme mensen. Zij verkondigden allerwegen raadgevingen die zij nimmer had gegeven en vertelden wonderen die zij nooit had gedaan. Door list wisten zij zich zelf meester te maken van onze gewetens en zeden en door wanspraak wisten zij alles te bewijzen en te verbreiden. Zij stelden ook maagden onder haar hoede, schijnbaar onder de hoede van Festa onze eerste eremoeder [bedoeld wordt de historische Christus], om over dat heilige vuur te waken. Maar dat licht hadden ze zelf opgestoken en in plaats van de maagden wijs te maken en daarna onder het volk te zenden om de zieken te verplegen en de kinderen te onderwijzen, maakten zij ze dom en van gedempt licht en zij mochten niet buiten komen. Ook werden zij tot raadgeefsters gebruikt, maar die raad was voor de schijn uit hun monden, want hun monden waren niet anders dan de roepers waardoor de priesters hun begeerten uitspraken.

Toen Nyhellenia gevallen was wilden wij een andere moeder kiezen. Sommigen wilden naar Texland om daar één te vragen maar de priesters die bij hun eigen volk het rijk weer in hadden, wilden dat niet gedogen en kreten ons bij het volk uit voor onheilig.” (pp. 55-57)</blockquote>

Uit deze laatste alinea (maagden zijn hier waarschijnlijk studenten en met Texland wordt bedoeld het ‘hemelse rijk’- zie verder) wordt duidelijk dat de maker heeft gevonden dat het modernisme verstard was geraakt en zich ten onrechte met de ‘machtige’ vorsten en priesters had ingelaten. In deze passages vinden we het principe dat in het OLB steeds opnieuw en in vele vormen terugkeert. Op het moment dat niet langer het geweten — als een ‘panta rhei’- wordt geraadpleegd en geoefend, wordt een geloof, een Christus, tot holle vorm. God en geweten zijn voor de maker bijna identiek. Datzelfde principe geldt ook waar het de ‘politiek’ betreft. Op het moment dat de ‘vorsten en priesters’ vergeten dat ze uit het volk opgekomen zijn en daarom dat volk dienen te vertegenwoordigen, zijn het hypocriete ploerten geworden, kinderen van Finda. Nu we weten dat met ‘volksmoeders’ verschillende christusfiguren worden bedoeld, kunnen we ons ook afvragen hoe een groot schandaal een dergelijk werk — indien goed begrepen — indertijd in orthodoxe kringen zou kunnen hebben veroorzaakt. Het is in dit verband goed om te laten zien hoe ver de maker van het OLB deze personificatie heeft durven doorvoeren. Zo neemt hij de beeldspraak van een ‘verkracht geloof’ wel heel letterlijk. Vlak voordat de laatste volksmoeder Frana (de ‘heilige’ Christus van de volkskerk tot 1830) door de Magy over scheepsboord wordt geworpen, sluipt er een ‘vuile Fin’ (een orthodoxe fijne) haar slaapkamer in, om haar te ‘nêdgja’.

<blockquote>De moeder weerde hem af, dat hij rugwaarts tegen de wand strompelde. [23] Toen hij weer op de been was, stak hij zijn zwaard in haar buik, zeggende: “wil je mijn kul niet, dan zul je mijn zwaard hebben”. (p. 115)</blockquote>

Men kan veronderstellen dat de tijdgenoot juist vanwege het vòòrkomen van zulke aanstootgevende stukken terug zal zijn geschrokken om de tekst uit te leggen zoals ik nu doe. Een passage als die waarin Kalta over het water loopt zal ongetwijfeld menige lezer aan Christus hebben doen denken. Maar als die lezer vervolgens heeft geprobeerd om ‘volksmoeder’ te lezen als ‘Christus’, dan zal zijn interpretatie door deze verkrachtingsscene in de kiem zijn gesmoord.

====''Tussentijdse conclusie''====
Op de bodem van het OLB aangekomen, wil ik kort samenvatten welke weg we zijn gegaan, dat wil zeggen hoe het OLB kan worden gelezen. Allereerst moet men doorzien dat het hier noch om een echte, noch om een quasi-familiekroniek ''alleen'' gaat. Op dit eerste niveau is het boek een falsificatie. Vervolgens is er hier sprake noch van een echte, noch van een quasi-Friese kroniek ''alleen''. Op dit niveau is het boek een verzameling contingenties, blijft het daardoor onleesbaar en is het een mystificatie. De sleutel tot een goed begrip ligt dan ook daaronder op het derde niveau. Men moet zich losmaken van de gesuggereerde inhoud van het begrip ‘Frya’s volk’ als Friezen en er de moderne, vrije mens voor in de plaats stellen. Pas dan kan men — hoewel beslist niet gemakkelijk — het boek als een eenheid zien, zonder dat men direkt een maker hoeft te noemen of een motief hoeft aan te geven. Pas zo krijgt de tekst betekenis.

De ‘familiekroniek’ is vrij gemakkelijk te scheiden van de twee andere niveaus. De naam 'Ovira Linda’ komt namelijk slechts een beperkt aantal keren voor.<ref>Van der Meij, ''Kanttekeningen'', 166.</ref> Veel moeilijker is het om het tweede en derde niveau uit elkaar te houden. Mogelijkerwijs is het boek zo samengesteld dat de maker eerst een basistekst heeft geschreven die ongeveer overeenkomt met wat ik het ‘derde niveau’ noem, dat wil zeggen een soort van modernistisch getint tractaat onder andere over de richtingenstrijd in de Hervormde Kerk. Vervolgens is die tekst door de gehaktmolen van de Friese mythologie gehaald en aangevuld. Men mag gerust aannemen dat deze eerste redactie heeft ingehouden, dat alle namen van personen en plaatsnamen zijn aangepast aan de oude Friese kronieken en de rest van de wereldgeschiedenis (en dus op het derde niveau óf volstrekt willekeurig óf dubbelzinnig zijn) en dat de genoemde jaartallen er bijna willekeurig doorheen zijn gestrooid.
----
Zo kunnen we dus het OLB zien als een driedimensionaal cryptogram of beter: als een tekenfilm bijvoorbeeld van Broer Konijn. Immers, Broer Konijn is eigenlijk een mens met een konijnepakje aan (en een voorkeur voor wortels). Stel nu (en het is wel getekend), dat Broer Konijn in één van zijn avonturen als geharnast ridder terecht komt in de middeleeuwen, dan is er sprake van dezelfde dubbele vermomming als in het OLB. Het verhaal lijkt dan om de ridder te gaan in wie men onmiddellijk (hij eet wortels) Broer Konijn herkent. Eigenlijk is echter de mens ''in'' het konijnepakje het onderwerp. Het publiek herkent immers Broer Konijn als mens en zou hij Broer Konijn niet als zodanig herkennen, dan zou de tekenfilm niet alleen een slap verhaal over konijntjes worden, maar ook onbegrijpelijk. De overeenkomst tussen de ridder, het konijn en de mens is natuurlijk dat ze alle drie van wortels houden, zoals de OLB-ers van lampen.

===II. En nu weer omhoog===
[24] Ik hoop de lezer later een ruimer uitzicht op deze bodem van het OLB te kunnen bieden en hem dan ook in kennis te mogen brengen met figuren als Multatuli, Willem III, paus Pius IX en Thorbecke die hier allen in Friese vermomming zeevaren en strijden. Maar nu (de batterij van mijn zaklamp is half leeg) is het tijd om weer op te klimmen. De vraag is nu een andere, namelijk of we op de terugweg aanwijzingen kunnen vinden voor mogelijke auteurs.

Deze terugweg is nog veel gevaarlijker dan de heenweg. Er is immers al zo vaak gezocht naar de namen van mogelijke makers en nooit zijn er werkelijk overtuigende bewijzen geleverd. Maar zou het niet kunnen zijn dat dit gebrek aan overtuigingskracht daardoor wordt veroorzaakt, dat het OLB steeds als ‘lege vorm’ is beschouwd, als niet meer dan een onsamenhangende en parodiërende ‘parafrase’ van oudheidkundige literatuur. Door er zo naar te kijken ''kan'' men in de tekst ook niet meer zien dan een middel om iemand of een groep mensen te grazen te nemen. Het doel of het motief van de maker blijft buiten de tekst.

Ik heb al aangegeven dat er iets heel ongerijmds schuilt in deze manier van kijken. Met een zo omvangrijk en tot in detail verzorgd handschrift, dat langs zoveel omwegen en met zoveel moeite de wereld in wordt geholpen en dat ''desondanks'' als opgelegde parodie wordt gepresenteerd, moet meer aan de hand zijn. Nu we dus een mogelijke samenhang en betekenis hebben gevonden, is het misschien ook gemakkelijker om een profielschets van de eventuele auteur te geven.

In het algemeen kunnen we vaststellen dat we moeten zoeken naar iemand die thuis was in de Friese kronieken, geschiedbronnen en taal. Dat was al eerder vastgesteld. Bovendien — en dat is nieuw — moet de maker van modernistischen huize komen. Het hoeft hier vanzelfsprekend niet om één persoon te gaan, het kunnen er ook twee of meer zijn.

====''Een testament''====
De enige keer dat er (bij mijn weten) in de OLB-literatuur serieus over de moderne richting is gesproken, was in 1916. Toen stierf in Haarlem Johan Winkler (1840-1916). In zijn vrije tijd was deze arts een Frisiast ''pur sang'' geweest en wat belangrijker is: hij had als lid van het Friesch Genootschap de OLB-affaire van meet af aan meegemaakt en was de langstlevende van de genootschapsleden van indertijd. Bovendien was hij nauw bij de affaire betrokken geweest. Toen de bibliothecaris-archivaris van Friesland, Eelco Verwijs (de man die het manuscript van Over de Linden had gekregen), in 1868 een baan in Leiden kreeg, had hij het handschrift ter beoordeling aan Winkler gegeven. Deze had het op de vergadering van het Friesch Genootschap van 24 november 1870 teruggegeven en erbij gezegd dat hij het niet authentiek achtte. Dat was het moment waarop de conrector van het Leeuwarder Stedelijk Gymnasium Dr. J.G. Ottema toestemming vroeg om het ook eens in te zien. Deze verklaarde het vrijwel meteen voor echt. Winkler durfde de oude, geleerde man niet tegen te spreken.

Pas na zijn dood sprak Winkler. Hij meende de OLB-affaire opgelost te hebben en deponeerde daarom in 1907 een aantal bescheiden in een kistje dat hij aan het Friesch Genootschap gaf.<ref>P.C.J.A. Boeles, ‘Johan Winkler’s nagelaten geschrift over het Oera-Linda-Bok’, ''Vrije Fries'' 25 (1917) 32-53.</ref> Kort nadat hij was overleden werd het geopend. Winkler wees als schuldigen aan: de dominee-dichter François Haverschmidt, de bibliothecaris-archivaris Eelco Verwijs en ook (als medium) Cornelis over de Linden.

[25] Winkler was niet de eerste die deze namen noemde. Al voordat het OLB in druk was verschenen, waren in 1871 in de ''Nederlandsche Spectator'' dezelfde namen genoemd.<ref>N.N., ‘Een bescheidene hypothese’, ''Nederlandsche Spectator'' (1871) 315.</ref> Haverschmidt was immers van 1862 tot 1864 predikant geweest in Den Helder waar het manuscript was opgedoken. In de wandelgangen (ook in die van het Friesch Genootschap<ref>Bijv. in: RAF, Archief Friesch Genootschap (niet geïnventariseerd), J.E.H. Hooft van Iddekinge aan J. Dirks, Huize de Vennebroeck, dd. 28 december 1872: ‘Ik heb langen tijd Verwijs verdacht van er meer van te weten. Als dat zoo is dan hoop ik dat hij voor zijn dood, ons nog uit dien onzekerheid zal helpen.’ Hooft van Iddekinge was werkend lid van het Friesch Genootschap, Dirks voorzitter.</ref>) werd gefluisterd dat Eelco Verwijs de ‘grappenmaker’ was. Beide namen werden ook in Friesland met elkaar in verband gebracht, bijvoorbeeld door de modernistische doopsgezinde predikant A.A. Deenik: ‘Ik heb al bij mij zelven gedacht, of mijn vriend Haverschmidt, die zeer intiem is met Dr. Eelco, en die aan den Helder gestaan heeft, misschien het zijne zou kunnen gedaan hebben om dezen tweeden Macpherson aan eene firma te helpen.<ref>A.A. Deenik aan G. Colmjon, Ternaard, dd. 31 oktober 1871; geciteerd in De Jong, ''Geheim'', 341.</ref> Aan deze beschuldigingen bij geruchte kwam een einde toen zowel Verwijs als Haverschmidt in 1875 en 1876 in de krant hun medewerking ontkenden en kort daarop Beckering Vinckers met veel overtuiging Over de Linden als auteur aanwees. Ik kom daarop straks terug.

Winkler gaf echter niet alleen namen, maar ook motieven. Het idee, zegt hij, kwam van Haverschmidt, predikant in Den Helder, een ‘guitig, snaaksch man [die onder] de schuilnaam ‘Piet Paaltjes [...] verschillende rijmen (gedichten is daarvoor wel te weidsch eenen naam), veelal van kluchtigen aard’ heeft geschreven. Haverschmidt, één van de eerste predikanten van de moderne richting, zou hebben willen

<blockquote>trachten een geheimzinnig geschrift op geheimzinnige wijze in de wereld te brengen — een geschrift vol leugens en fabels, op zeer aannemelijke wijze voorgesteld. Als dat geschrift dan door sommigen, misschien door velen voor waarachtig zoude aangenomen geworden zijn, dan wilde hij later voor ’t licht komen als de opsteller, de schrijver daarvan, en op die wijze den lieden aantoonen, dat, zoo min als zijn geschrift op waarheid berustte, zoo min ook de Bijbel een Heilig, een waarachtig boek was.<ref>Boeles, ‘Winkler’s geschrift’, 37.</ref></blockquote>

Volgens Winkler zou Haverschmidt Over de Linden en Verwijs bij zijn plan hebben betrokken. Deze laatste, die kennis van het oud-Fries had, zou de tekst
[26] hebben geëmendeerd en aangevuld. Verwijs zou nog een bijkomend motief hebben gehad.<ref>Ik zet deze voetnoot omdat Boeles, ‘Winkler’s geschrift’, 38, verkeerd heeft gelezen. Hij dacht dat Verwijs en Haverschmidt verschillende motieven hadden, maar er staat: ‘Laatstgenoemde had met het openbaar maken van het geschrift ''nog'' (cursivering van mij) een ander doel dan de Heer Haverschmidt’.</ref> Hij wilde de pedante ‘archivarius’ van Leeuwarden, Wopke Eekhoff, een hak zetten.<ref>Dat heeft hij ook inderdaad trachten te doen. Ik kom daarop in mijn boek terug.</ref> Aan Winklers verklaring werd — juist waar het Haverschmidts motief betrof — geen enkele waarde gehecht.<ref>Het valt in Winklers stuk op dat Winkler van allerlei ‘externe’ omstandigheden niet goed op de hoogte was. Hij spelde de naam van Haverschmidts pseudoniem Piet Paaltjens verkeerd, hij (Hof, “t Geheim’. 243) zegt Haverschmidt niet te hebben gekend (wel zijn vader en broers trouwens) en wist ook niet of (en dat) Verwijs en Haverschmidt elkaar goed hadden gekend. Bovendien geeft Winkler te kennen dat hij niet van Haverschmidt’s poëzie houdt en is hij orthodox Hervormd (Hof, ‘’t Geheim’, 257). Tegelijkertijd echter komt het motief dat Winkler aangeeft in de buurt van de hierboven gegeven interpretatie van het OLB. Uit dit alles zou men kunnen concluderen dat Winkler niet zelf tot deze reconstructie heeft kunnen komen, maar dat ze inderdaad, zoals hij ook aangeeft, het resultaat is van ‘vele stille opsporingen’. Wellicht is Winkler de spreekbuis geweest van mensen die zelf verkozen te zwijgen. In dit ‘testament’ valt verder namelijk op, dat Winkler geen ‘getuigen’ noemt en één en ander wel heel erg uitdrukkelijk voor ‘persoonlijke meening’ uitgeeft. Door dit alles wint zijn veronderstelling m.i. aan geloofwaardigheid. Voor een bespreking van Winklers testament, zie De Jong, ''Geheim'', pp. 17 e.v. en Hof, ‘’t Geheim’, passim.</ref> Men vond het te ver gezocht. Bovendien achtte men Haverschmidt niet Fries genoeg. Beide argumenten zijn discutabel.<ref>Over Haverschmidts Friesheidsfactor het volgende. Als Leeuwarder zal hij ongetwijfeld vloeiend stadsfries hebben gesproken; als logé bij zijn grootvader in Dantumawoude zal hij ook het ‘landfries’ hebben leren verstaan en misschien spreken. Als gymnasiast hield hij onder andere redevoeringen over de Noordse mythologie en de Friese koningen. Als student was hij fanatiek lid van de subvereniging Frisia, die hij nieuw leven in blies; zie: J.T. Anema, ‘It selskip ‘Frisia’ tot Leijen’, ''Genealogysk Jierboekje'', 1967, 39-49, Er is van zijn hand één Friestalige redevoering bekend; zie ''Handelingen en Levensberichten van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde'' (1930/31) 40. In zijn werk treft men vaak een Frisisme aan; Van Gilse, ''Haverschmidt'', 10.</ref> In het licht van het bovenstaande is Winklers veronderstelling, geloof ik, de moeite van een toetsing wel waard.

====''François Haverschmidt en Eelco Verwijs''<ref>Over Haverschmidt is te veel geschreven om hier op te noemen. Ik beperk me tot de belangrijkste titels. De meest volledige en ook meest analytische bespreking van zijn literair werk vindt men in S.E. van Gilse, ''De figuur François Haverschmidt'' (Arnhem 1955). Meer biografisch getint zijn: J. Dyserinck, ''François Haverschmidt (Piet Paaltjens)'' (Schiedam 1908) en R. Nieuwenhuys, ''De dominee en zijn worgengel. Van en over François Haverschmidt. Preken, voordrachten, brieven en andere documenten'' (Amsterdam 1964). Een aantal artikelen van diverse auteurs is verzameld in ''Bzzlletin'' 9 (1981) nr. 84. / Verwijs is er veel kariger afgekomen dan zijn vriend. Nog steeds de belangrijkste bron is J. Verdam. ‘Eelco Verwijs’, in: ''Levensberichten van afgestorven medeleden van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde'' (1880) 75-116. en vanzelfsprekend De Jong, ''Geheim'', passim. S. de Haan bereidt momenteel een studie over Verwijs voor en stond me enig voorwerk ter lezing af. / Haverschmidts bekendste werken zijn ''Snikken en Grimlachjes'' (Schiedam 1867 [1]) en ''Familie en kennissen'' (Schiedam 1876 [1]). Kort na zijn dood verscheen er verder een bundel toespraken (preken). ''Uit Geest en Gemoed. Toespraken'' (Schiedam 1894). Ik heb ook ''Zeven Preeken'' (s.l., s.a.) (in PBL, sign. C 20212) geraadpleegd. Na zijn dood zijn door H. van Straten ''Nagelaten Snikken'' (Amsterdam 1961) uitgegeven. Er is in de laatste tien jaar vooral door R. Nieuwenhuys bij de BZZTôH uitgeverij in ‘s-Gravenhage werk van Haverschmidt uitgegeven: ''Twee voordrachten'' (1981), ''Ter gelegenheid van.. Gelegenheidsversjes, praatjes en albumplaatjes'' (1981), ''Steek af naar de diepte. Een voordrachten een preek'' (1982), ''Met gedempte stem'' (1983). / Van het werk van Verwijs bestaan geen moderne uitgaven; bij Verdam vindt men een bibliografie.</ref>====
Het zijn geen figuren die men maar zo in de houdgreep heeft, deze Verwijs en Haverschmidt. In sommige opzichten leken ze op elkaar, in andere waren ze elkaars tegenpolen. Beiden waren complexe karakters, die hier een introductie behoeven. Ik wil een poging wagen tot een kort dubbelportret.

Van de beiden was Verwijs de oudste. Hij werd geboren in 1830, Haverschmidt in 1835. Hoewel Verwijs waarschijnlijk van wat deftiger komaf was, was hun achtergrond gedeeltelijk eenzelfde. Beiden hadden ze namelijk een flinke scheut predikantenbloed in zich. Verwijs, domineeszoon uit Deventer, stamde van vaderskant uit twee van die typische Ancien-Régime predikantendynastieën: de West-Friese Verwijzen en de Friese Renemans. Haverschmidts moeder was een Bekius, een telg uit net zo’n eeuwenoude Friese predikantenfamilie. Het was niet toevallig dat Verwijs en Haverschmidt, zij het in de verte, familie van elkaar waren.<ref>Twee van Verwijs’ oudooms (Sybrandus en Ynso Fockema) waren getrouwd met Bekii, te weten Johanna Jacoba Bekius en Attje Bekius, zusters van Haverschmidts moeder, ''Nederland’s Patriciaat'' 19 (1930) ‘Fockema’. Op 24 juli 1862 trouwde Haverschmidts neef Adolf van Slooten met Eelco Verwijs’ zuster Gertje Woutera Verwijs; Dyserinck, ''Haverschmidt'', 25.</ref>

Beiden studeerden ze. Haverschmidt reisde in 1852 vanuit zijn geboortestad Leeuwarden af naar het ‘bolwerk van het modernisme’ Leiden. Daar studeerde hij in navolging van zijn grootvader theologie. Hij voltooide die studie in 1858. Hier tekent zich een eerste verschil af. Want weliswaar volgde ook Verwijs het voorbeeld van zijn vader en grootvader, maar hij stapte na drie jaar over naar de letteren en verhuisde in 1853 van Groningen naar Leiden. Deze breuk met de (familie-)traditie is typerend voor Verwijs. Om nog een voorbeeld te geven: toen hij in 1857 promoveerde (op een proefschrift over Maerlant), deed hij dat als eerste promovendus in de Nederlandse letteren in het Nederlands en gaf hij te kennen in zijn door-de-weekse pak en zonder de gebruikelijke plechtigheden te willen promoveren:

<blockquote>Mijn redenen zijn deze: Waar een oude vorm (het Latijn) wordt afgeschaft [...] daar mag men gerust een anderen vorm, die niets dan het bespottelijke voor zich heeft, ook afschaffen.<ref>E. Verwijs aan M. de Vries, 14 april 1857, geciteerd in G. Karsten, ‘Eelco Verwijs als briefschrijver’ in: ''Frysk Jierboek'', 1943, 60.</ref></blockquote>

Het zou als motto boven zijn biografie kunnen staan. Want zo komt Verwijs ook in zijn werk naar voren, als de man, de vertegenwoordiger van de moderne tijd, die heeft afgerekend met de traditie en die alle bekrompenheid die daar nog uit voortvloeit bekritiseert en vooral bespot.<ref>Verdam. ‘Verwijs’, 14.</ref> De ene holle vorm sleurde in zijn werk de andere mee. Dit spottende dat zich uitte in mystificerende hekeldichten of in felle recensies, is wel begrijpelijk bij iemand die zo openlijk en nadrukkelijk afstand wil doen van traditie en geloof.

Verwijs was van de beiden de scherpe (maar af en toe wat kil en sarcastisch overkomende) criticus. In zijn vak — de Nederlandse letterkunde — stond hij dan ook uitstekend bekend. Haverschmidt was de veel gevoeliger ‘schepper’. Als ik het goed zie, komt dat doordat hij die breuk tussen vroeger en nu wel als een probleem ervaarde. In Leiden was ook hij gaan twijfelen aan de vanzelfsprekendheid van het geloof van zijn jeugd. Maar ''hij'' miste het. Wat zich bij Verwijs laat zien als een (mogelijk) conflict tussen hem en zijn omgeving, werd bij Haverschmidt voor alles tot een innerlijk conflict. In bijna al zijn werk [27] (gedichten, lezingen, verhalen, preken) lijkt hij een antwoord te zoeken op de vraag: wat is er (met mij en met de wereld) gebeurd? In zijn verlangen om dat verzoenende antwoord te vinden en daarmee het geluk van vroeger te herwinnen, raakte hij op gespannen voet met de werkelijkheid. Dit verlangen kan men daarom romantisch noemen.

Het antwoord dat Haverschmidt probeerde te geven op die vraag was niet dat van een objectief historicus, maar dat van een ‘schrijver’ die in zijn verbeelding de eigen binnenwereld en de buitenwereld met elkaar in overeenstemming probeert te brengen. Haverschmidt maakte daarbij een exuberant gebruik van de vormen en stijlmiddelen die de romantische humorcultus uit deze tijd bood.<ref>Zie het standaardwerk van E. Jongejan, ''De Humor-‘cultus’ der Romantiek in Nederland'' (Zutphen 1933).</ref> Hij stapelde fictie op fictie op fictie. Hij parodieerde literaire genres, wisselde hoogdravende gedachten af met volkse spreektaal, liet zijn grillige fantasieën de vrije loop, vergrootte, verkleinde, smolt de ‘gansche wereldgeschiedenis’ inéén tot één schreeuw om wraak<ref>In ‘Drie Studentjes’, ''Snikken en Grimlachjes''.</ref> en huilde een oceaan vol om een verloren liefde. Van Gilse vat dit, zij het in een wat ingewikkelde zin, heel goed samen:

<blockquote>Vaak schijnen heden en verleden nauw verweven tot één weefsel van door de verbeelding tot persoonlijke beleving gevormde aanschouwde werkelijkheid en tot beeld verlevendigde herinnering<ref>Van Gilse, ''Haverschmidt'', 79.</ref></blockquote>

Zo smeedde Haverschmidt in zijn werk aaneen, wat voor hem in de werkelijkheid pijnlijk gescheiden was.

In zijn studententijd deed hij dat door de figuur ‘Piet Paaltjens’ in het leven te roepen. Zoveel leven blies de kwetsbare en vaak sombere Haverschmidt deze ironisch-romantische dichter-figuur in, dat de verhouding tussen Paaltjens en hem er bijna één was van twee verschillende personen. Het geheim van Paaltjens’ succes lijkt me de averechtse dynamiek tussen hem en zijn omgeving. Hij (Paaltjens) had namelijk de volgende eigenschap. Hoe meer men hem voor ‘echt’ begon aan te zien en van hem begon te houden en hoe ernstiger men hem nam, des te marmerbleker, spotzieker, vluchtgrager en dichterlijker werd hij. [28] En andersom zelfs: omdat hij graag wilde dat men hem ernstig zou nemen en van hem zou houden, ging hij op zijn beurt tot het alleruiterste, tot over de grens van de dood: ‘Voor ''u'' te sterven is zoo zoet’.<ref>''Nagelaten Snikken'', 65.</ref> Als gefingeerd personage kon hij vervolgens zo’n dweperig zinnetje parodiëren door het letterlijk te nemen. Er is in de Nederlandse literatuur geen tweede voorbeeld van een alter ego dat zo bedreven was in de kunst van het sterven en weer uit de dood opstaan als deze Paaltjens. Zijn favoriete dood was de verdrinking. bij voorkeur in een zee van tranen. Ik kom op dat thema straks terug.

De Paaltjens-figuur paste en hoorde thuis in de Leidse studentenwereld, waar de zwarte romantiek bloeide. Daar werd de ‘Piet Paaltjens show’ opgevoerd<ref>M. Mathijsen, ‘De Bleke gezel’, in: ''Bzzlletin'', 21.</ref> waarin sommige van Haverschmidts vrienden meespeelden, bijvoorbeeld door brieven aan Paaltjens te schrijven. Dat deed ook Eelco Verwijs, die op 1 maart 1858 een brief richtte aan de ‘schim van den onsterfelijken Piet Paaltjens’. In die brief staan (voor zover ik weet<ref>Het lijkt me niet waarschijnlijk, dat Verwijs en Haverschmidt in Leiden intieme vrienden zijn geweest. Verwijs verkeerde vanaf 1854 meest bij zijn moeder in Deventer; zie P.F.J. Obbema, ‘Halbertsma’s kryptoniem in het Oera-Linda-Bok’, in: H. Halbertsma e.a. (ed.). ''Joast Hiddes Halbertsma, 1789-1869. Brekker en bouwer'' (Drachten 1969) 329.</ref> en puur chronologisch gezien<ref>‘Jan van Zutphen’s afscheidsmaal’ werd gehouden in 1857, toen Haverschmidts en Verwijs’ medestudent Mr. G.B.J. Henny naar Oost-Indië vertrok. R. Nieuwenhuys stelt, dat het gedicht ook inderdaad in 1857 (op 6 oktober) is voorgedragen op een promotiepartij: ‘Voorwoord’ bij ''Snikken en Grimlachjes'' (Amsterdam 1988).</ref>) de namen Verwijs, Paaltjens en Haverschmidt voor de tweede keer samen genoemd. De eerste keer was in het gedicht ‘Jan van Zutphen’s afscheidsmaal’. Daarin portretteert Haverschmidt Verwijs als de aan de drank geraakte middeleeuwse geestelijke Eligius van Oversticht (Verwijs’ zelfgekozen pseudoniem). Het quasi-middeleeuwse gedicht geeft een mogelijke eerste aanwijzing voor hun schrijverschap van het OLB. Het speelt zich namelijk zogenaamd af in 1257 en dat is één jaar nadat (ook zogenaamd) Hiddo Ovira Linda het OLB ondertekent: namelijk in 1256.<ref>Mogelijk heeft ook de inhoud van het gedicht met het OLB te maken. Verwijs speelt er samen met Paaltjens een opvallende rol in. In een middeleeuws slot viert een groep studenten, afgeschilderd als ridders, feest. Eén van hen staat op het punt de koude, ploerterige wereld in te gaan. De spanning wordt opgevoerd wanneer (na vier jaar dood te zijn geweest) Paaltjens plotseling voor de slotpoort staat en de feestzaal binnenschrijdt. Het gedicht eindigt met een vreemde anticlimax: Eligius schiet onder de tafel, juist op het moment dat Paaltjens wil beginnen te zingen.</ref>

Ik heb deze passage over de Paaltjens-cultus opgenomen om te laten zien, dat Haverschmidt de kunst van het mystificeren verstond (en nodig had) als geen ander en in ieder geval even goed als de maker van het OLB. Bovendien wordt zo duidelijk, dat Haverschmidt de literaire vormen en stijlmiddelen beheerste die ook in het OLB kunnen worden teruggevonden. Tenslotte heb ik Paaltjens geïntroduceerd omdat hij na de Leidse periode samen met Haverschmidt naar Friesland verhuisde. Daar, zo zegt hij zelf, trad hij in het ‘tweede tijdperk van mijn leven, [...] de dagen van mijn omdolingen langs stranden en op tentoonstellingen’.<ref>Voorwoord bij de tweede druk van ''Snikken en Grimlachjes'' uit 1871, dd. 1 april 1871. Met ‘tentoonstellingen’ wordt bedoeld de Wereldtentoonstelling in 1867 in Parijs waar Paaltjens zou zijn gesignaleerd in de Friese wafelkraam. In de literatuur wordt Paaltjens mijns inziens wat al te nadrukkelijk als student-dichter afgeschilderd. Natuurlijk liggen zijn wortels, althans naar de vorm, in het Leidse studentenleven. Het is echter het opmerken waard dat hij (en dan bedoel ik Paaltjens) langer buiten dan in de sleutelstad heeft gewoond en gedicht. Van een aantal gedichten van Paaltjens uit de ''Snikken en Grimlachjes'' is niet vast te stellen wanneer ze zijn geschreven. De in Leidse studentenalmanakken van 1856, 1857 en 1859 gepubliceerde gedichten zijn in ieder geval van voor die jaren. zij het niet zo veel als Haverschmidt beweert. De overige gedichten zijn niet in handschrift bewaard gebleven. Het zou heel goed kunnen zijn, dat ‘De tijgerlelies’, ‘De zelfmoordenaar’ en ‘De Friesche Poëet’ produkten zijn van deze ‘latere’ Paaltjens. Zie ook Van Gilse, ''Haverschmidt'', 30, noot 1, en Dyserinck, ''Haverschmidt'', 31-32.</ref>

Wanneer men de ontwikkeling van Haverschmidts schrijverschap in ogenschouw neemt, dan is deze op één uitzondering na vrij ‘natuurlijk’. Als kind schreef hij (toneel-)stukken voor in de huiskamer, als gymnasiast hield hij redevoeringen voor de schoolvereniging, als student had hij de grimmige en extraverte Paaltjens om zich te uiten en tenslotte, als predikant hield hij veel soberder en introvertere preken en nutsvoordrachten waarin hij zich lijkt te oefenen in het zichzelf blootgeven. Hoewel de thematiek grotendeels dezelfde bleef, paste hij zichzelf en zijn manier van schrijven dus aan bij de omgeving waarin hij verkeerde. De uitzondering is de lange overgangsperiode tussen 1858 en 1870. In deze tijd ontwikkelde Haverschmidt de stijl en de vorm die zijn latere periode kenmerkten. Tegelijkertijd bleef echter ook Paaltjens aktief. En daarbij kan men een vraag stellen: lag het wel zo voor de hand, dat een predikant er zo lang nog een dergelijk studentikoos alter ego op nahield? Haverschmidt heeft zelf ook het ongerijmde daarvan ingezien:

<blockquote>
:Dat heertje met zijn witte das
:Was eertijds een minnezanger:;
:Doch sinds het die witte das aanheeft,
:Minnedicht het niet langer.<ref>''Nagelaten Snikken'', 108.</ref></blockquote>

Zo er bij zo’n overdaad aan mystificaties nog onderscheid gemaakt kan worden [29] (afb.) [30] tussen waarheid en leugen, dan laten de feiten toch in ieder geval zien dat Haverschmidt in deze strofe uit 1865 een beetje jokte. De figuur Paaltjens werd namelijk in de jaren na 1858 zelfs nog ‘echter’ gemaakt dan hij al was. Het lijkt me bepaald niet onaannemelijk, dat Verwijs daarbij een rol van betekenis heeft gespeeld. In 1862 nam J. van Vloten in zijn ''Nederlandsch dicht en ondicht der negentiende eeuw'' niet alleen alle gedichten op die Paaltjens in de Leidse studentenalmanakken had gepubliceerd; hij gaf daarbij ook een verslag van een ‘weerzien met Paaltjens’ aan de noordkust van Friesland. Dit bericht werd door Van Vloten ingeleid als afkomstig van Haverschmidt zelf.<ref>J. van Vloten (ed.), ''Nederlandsch dicht en ondicht der negentiende eeuw'', 3 dln. (Deventer, 1862-1865) II, 623.</ref> In de eerste druk van de ''Snikken en Grimlachjes'' uit 1867 is ditzelfde verslag (als voetnoot) ook opgenomen, maar staat op de plaats van die mededeling over de herkomst: ‘Het bericht van dit weerzien ontving de geleerde taal- en letterkundige Dr. Eelco Verwijs van een mij zeer welbekende hand. Dr. J. van Vloten nam het op in het tweede deel van ''Nederlandsch dicht en ondicht der negentiende eeuw'', bladz. 623.’

Hier wordt allereerst de autoriteit van twee taalgeleerden aangewend om Paaltjens meer garantie van echtheid te geven dan hij ooit had gehad. Het noemen van een boektitel en paginanummer dient als extra bewijs.<ref>Matthijsen, ‘Gezel’. 18.</ref> Mogelijk heeft Verwijs Haverschmidt en Van Vloten met elkaar in contact gebracht<ref>Te weten op de trouwerij van Verwijs’ zuster Gertje Woutera Verwijs met Haverschmidts neef Adolf van Slooten in juli 1862. Verwijs zal als inwoner van Deventer de hoogleraar Van Vloten ongetwijfeld hebben gekend. Zie Dyserinck, ''Haverschmnidt'', 25.</ref> en fungeert hij daarom nu bij ditzelfde bericht als ‘nieuw’ medium.<ref>De mystificatie is eigenlijk nog ingewikkelder, want van wie is die ‘mij zeer welbekende hand’? Het blijkt namelijk dat de inleiding op de ''Snikken en Grimnmlachjes'' ondertekend is door F. H(averschmidt). Als er dan in een voetnoot bij deze tekst over een mij zeer welbekende hand wordt gesproken, kan deze dus niet van Haverschmidt zijn. Maar het kan ook die van Paaltjens niet zijn, want de tekst is een verslag van iemand die Paaltjens heeft weergezien. Van wie is die hand?</ref> Misschien zijn er andere redenen.

Haverschmidt en Verwijs hebben elkaar na 1858 waarschijnlijk vaker gezien dan ervóór. In dat jaar verhuisden ze beiden naar Friesland.<ref>Uit een brief van december 1858 (gericht aan A. van Wessem) blijkt dat Haverschmidt als enige van de oude vrienden ‘Eelcke Verwijs’ een paar keer heeft gezien. Deze was toen al bijna een jaar leraar aan het gymnasium te Franeker, maar ‘solliciteert om hier Docent in de Nieuwe Talen aan ‘t Gymnas. te worden’. Dat houdt in, dat Verwijs klaarblijkelijk eind 1858 in Leeuwarden heeft gesolliciteerd, maar is afgewezen: ''Nagelaten Snikken'', 95.</ref> Verwijs werd leraar moderne talen in Franeker (1858-1862) en later provinciaal archivaris-bibliothecaris (1862-1868), Haverschmidt predikant in het terpdorpje Foudgum aan de noordkust van Friesland (1859-1862). Die twee plaatsen liggen niet vlak bij elkaar, maar van Verwijs is bekend dat hij in deze tijd veelvuldig in het vlak bij Foudgum gelegen Dokkum logeerde. Het ligt voor de hand dat hij van daaruit Haverschmidt vaak heeft opgezocht.<ref>Obbema. ‘Kryptoniem’, 329.</ref> [31] Over Haverschmidts periode in Foudgum is niet zo heel veel meer bekend dan wat hij er zelf in een voordracht uit 1880 over zegt.<ref>‘Mijn eerste gemeente’ in: ''Twee voordrachten'', 11-34.</ref> Het is een weemoedig, mild ironisch verhaal over het leven van een piepjonge, eenzame en ongetrouwde predikant in zo’n kleine gemeente. Maar bij al die zachte weemoed valt des te meer op hoe een felle toon Haverschmidt aanslaat als hij over de ‘andersdenkenden’ — de afgescheidenen en het opkomende ‘ultra-gereformeerdendom’ — komt te spreken. Dan is er geen sprake meer van een verinnerlijkte verbeelding, maar worden man en paard genoemd. Twintig jaar na dato klinkt er zo nog steeds iets door van de frustraties van een beginnend predikant, die geen ‘contact’ kon krijgen met de meeste van zijn gemeenteleden en die zelfs zijn eigen karakter en (geloofs)opvattingen geweld moest aandoen om de lieve vrede te bewaren:

<blockquote>Allerergst [was het] wel, als ik, in opgewekte bui, aan zucht tot scherts toegaf. Zoo onschuldig konden mijn vrolijke invallen niet zijn, of ik merkte al spoedig aan strakke gezichten en oogen die gewisseld werden, dat ik heelemaal op verboden terrein geraakt was. Geen wonder: men had er, die van de leer waren, dat lachen zonde was, en dat het tenminste voor iemand, die niet volkomen zeker van zijn genadestaat [was], niet te pas kwam, een opgeruimden toon aan te slaan.<ref>‘Mijn eerste gemeente’, 29-30.</ref></blockquote>

Met dit onbegrip hebben vele van de modernistische predikanten uit de jaren zestig geworsteld. Ze meenden dat ze niet begrepen werden en ''hunner ondanks'' de mensen de kerken uitjoegen. Ze konden niet begrijpen dat het volk zich afkeerde van een geloof dat zoveel beter op de moderne tijd afgestemd was en dat een zo sterke geest van gelijkheid ademde. In het nauw gebracht door de orthodoxie zochten ze daarom steun bij elkaar, ook of juist in de ‘fijne’ streken rondom Dokkum waar een vijftal modernistische predikanten zich in 1866 (toen Haverschmidt al weg was) verenigden in ‘onze krans’.<ref>Staverman, ''Buitenkerkelijkheid'', 129.</ref>

Deze afstand tussen predikant en (kerk)volk was niet alleen een probleem van modernistische predikanten. Juist hier ligt een overeenkomst in omstandigheden tussen Verwijs en Haverschmidt, die de band tussen hen beiden kan hebben versterkt. Volgt men namelijk Verwijs in zijn Friese jaren (1858-1868), dan blijkt uit zijn recensies en lezingen dat ook hij zich op zijn manier onbegrepen voelde door het volk. Of beter: dan blijkt hoe vurig hij door het (Friese) volk begrepen wenste te worden. Heel expliciet — en geheel in de lijn van één van zijn leermeesters, namelijk Joost Hiddes Halbertsma<ref>Obbema, ‘Kryptoniem’, passim. In mijn ''Reade taske'' zal ik deze invloed van Halbertsma op Verwijs uitgebreider bespreken.</ref> — stelde hij zich op het standpunt dat de elitecultuur zich per definitie rekenschap moet geven van de volkscultuur, omdat ze daaruit voortkomt.<ref>Zie E. Verwijs, ‘De Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen in vroeger dagen en de volksletterkunde’, ''Vaderlandsche Letteroefeningen'', 1866, 1-28 (overdruk-ex. in PBL). 10: ‘Onze opkomeling uit het volk zoekt zijnen oorsprong te verloochenen, en wordt dan noodwendig een ploert.’</ref>

In Friesland aangekomen wilde hij dat adagium in de praktijk toetsen en stortte hij zich vrijwel meteen in het Friese culturele leven. Hij was onder meer lid van het deftige Friesch Genootschap en van het veel kleinburgerlijker Frysk Selskip.<ref>In dit dubbellidmaatschap was Verwijs een relatieve uitzondering. De kringen van Frysk Selskip en Friesch Genootschap waren tamelijk strikt van elkaar gescheiden. Daarnaast was Verwijs o.a. schoolopziener en lid van de moderne Debatingclub te Leeuwarden.</ref> Dat laat zien hoe hij zich minder aantrok van allerlei rigide standsverschillen dan te doen gebruikelijk. Klaarblijkelijk zag hij voor zichzelf als geschoold letterkundige een sturende rol weggelegd. Hij toonde zich een ijverig lid van beide genootschappen. Echter deze getoonde goede wil en ijver werden niet beloond. Onder andere door zijn felle (‘de aard van het beest’, zei hij zelf<ref>Provinciale Bibliotheek Leeuwarden, Hs Bs 308, Brief E. Verwijs aan G. Colmjon en W. Dijkstra, niet gedateerd. In deze brief valt tevens op hoe hij zich, om zijn ‘Fries-zijn’ te legitimeren, beroept op de (in Friesland maar nauwelijks te overschatten) autoriteit van zijn leermeester Halbertsma: / “‘Die blixemsche Saxen’. zeide Joost Halbertsma wel eens tegen mij. als hij den banvloek over de inwoners mijner vader- en geboortestad, Deventer, uitsprak, en al wat ellendig en beroerd was aan ons, arme Overijselaars, arme Saxen, verweet. Als een gewonnen, geboren en getogen Deventersman, met hart en ziel mijne geboortestad toegedaan, en trots den beste plat-Deventersch sprekende, maakte ik mij wel eens boos daarover, en zeide hem, dat ik dan toch ook tot die ‘blixemsche Saxen’ behoorde. Maar neen! ik was dan toch door afstamming zoowat een Fries, naar Uw oordeel zeker zeer ten onrecht. Laat het dan een halfbakken en halfgare zijn, die pretentie van mijnen kant zult Gij toch wel niet te kras vinden.” / Verwijs schreef bij Halbertsma’s dood in 1869 een ‘in Memoriam’, ''De Nederlandsche Spectator'', 27 maart 1869, 97-99.</ref>) kritieken kwam hij in conflict met leden van beide genootschappen. Hij verweet Friestalige auteurs als bijvoorbeeld Waling Dijkstra dat ze de volksliteratuur plat en banaal maakten. Maar deze schrijvers uit de school van Frysk Selskip en Winterjûnenocht zagen hem op hun beurt als een aanmatigende indringer en wensten hem niet als gids, ‘want zeer zeker is het dan met de friesche taal gedaan’.<ref>G. Colmjon en W. Dijkstra. ‘Correspondentie van twee protesterende Friezen’, ''Tijdspiegel'', 1866. II, 574. Zie over deze ruzies ook: S.J. van der Molen, ''‘En ús Harke mei syn kleare kop’ (65 jier Frysk Winterjûnenocht)'' (Augustinusga 1984) 56-64.</ref> In de kring van het Nederlandstalige en vanouds meer intellectuele [32] Friesch Genootschap joeg hij de heren tegen zich in het harnas door hen — op diezelfde felle toon — verregaande luiheid te verwijten.<ref>De Jong, ''Geheim'', 108-118.</ref>

Toch gaat het dunkt me niet aan om Verwijs als ''pur sang'' kritikaster aan te merken. De verwijten die hij de Friese volksletterkundigen maakte, vloeiden voort uit zijn idealistische literatuuropvatting. Uit zijn kritieken blijkt dat hij niet de (Friese) volksliteratuur als zodanig laakte,<ref>Zie bijv. zijn kritieken op de ''Utrechtse'' en de ''Geldersche Volksalmanakken'' van 1862. in ''De Gids'', 1862, 625-632 en op onder andere het werk van Waling Dykstra en Tsjibbe Gearts van der Meulen, ''De Gids'', 30 (1866) II, 194-204.</ref> maar het plat-realistische dat hij er soms in meende aan te treffen. Hij meende dat dit (platte) realisme de uiteindelijke dienares van het despotisme zou zijn, omdat het het volk ‘ontwapende’. In een land als Nederland waar staatkundige en godsdienstige vrijheid bestond, was het de taak van de moderne richting om dit realisme krachtig te bestrijden en diende de volksletterkunde het volk aan te spreken niet op zijn platte sentimenten, maar op zijn edele oorspronkelijkheid. Dat was de manier om het volk te verheffen tot weerbaarheid. Zo zag hij de letterkunde ‘in hare edelste richting’ als democratisch.<ref>Deze alinea is een samenvatting van een vijftal stellingen die Verwijs verdedigde in de ‘moderne’ Leeuwarder Debatingclub; Gem. Archief Leeuwarden, 104 (Debatingclub), 1 (Notulen). dd. 8.1.1864.</ref>

Als men ziet hoe de toon van Verwijs’ kritieken steeds feller werd en hoe de conflicten zich opstapelden, dan kan de conclusie zijn dat hij gefrustreerd is geraakt in zijn bedoeling om een literaire brug te slaan tussen elite en volk. Hij zal zich in zijn laatste Friese jaren geïsoleerd, onbegrepen en eenzaam hebben gevoeld.<ref>Zie ook: Karsten, ‘Verwijs’. 67.</ref> Zijn vertrek naar Leiden, waar hij vanaf 1868 onder leiding van M. de Vries aan het Groot Nederlandsch Woordenboek zou werken, komt dan ook geenszins als verrassing. Zijn ‘democratische’ opvattingen hadden zo voor hem zelf een averechts gevolg.

Op de literaire podia van zijn tijd speelde Verwijs vooral de rol van criticus. Daarnaast schreef hij voor kleinere kring een stuk of wat gedichten in het Middel-Nederlands die het midden houden tussen imitaties, parodieën, mystificaties en falsificaties. Vergelijkt men in dit opzicht zijn kwaliteiten met die van Haverschmidt, dan hoeft er weinig twijfel te bestaan over de vraag wie van beiden op dit terrein de betere was. Verwijs’ verzen zijn zoals hij zelf ook was: geleerd (door taalgebruik), tijdkritisch, maar voor het overige vlak en zonder al te veel inhoud. Hij ‘beheerste’ de kunst, maar miste de grillige fantasie en de innerlijke gedrevenheid die Haverschmidt zo kenmerkten.<ref>De Jong, ''Geheim'', 119-139, bespreekt het parodistisch werk van Verwijs.</ref> Bij Haverschmidt was het bijna omgekeerd: de kunst beheerste hem.

We kunnen proberen om ons hun ‘intieme’ vriendschap voor ogen te stellen. Dat kan niet anders dan onder veel voorbehoud want er zijn weinig bronnen. Deze vriendschap zal gebaseerd zijn geweest op een aantal overeenkomsten: hun verwantschap, hun Leidse achtergrond, hun belangstelling voor literatuur, hun romantisch-idealistische smaak daarin (de voorliefde voor mystificaties), hun moderne inslag en de daaruit voortvloeiende frustraties over hun eigen problematische positie in de wereld. De verschillen tussen hen beiden zullen de rolverdeling binnen die vriendschap hebben bepaald. Men kan zich voorstellen dat Haverschmidt opkeek tegen de vijf jaar oudere, zelfzekerder, veel geleerdere en veel wereldser Verwijs. Hij was zeer ontvankelijk voor de mening van dergelijke figuren.<ref>In ‘Een kind van onze tijd’ (in: ''Steek af naar de diepte'', 17-29) beschrijft Haverschmidt de geschiedenis van zijn geloof. Eén van de opvallende trekken daarin is hoe zijn opvattingen door derden worden beïnvloed. De vrijdenker ‘Karel’ uit deze lezing is een Verwijs-achtige figuur.</ref> Andersom geldt dat Verwijs zijn vriend kan hebben benijd om het scheppend vermogen dat hij zelf miste.<ref>Er is een merkwaardige brief uit juni 1862 bewaard gebleven waarin Haverschmidt een zeer duister dubbelportret van zichzelf en Verwijs schetst. H. schildert hen beiden af als mislukkelingen. De één is aan de drank, de ander verslingerd aan de melancholie. Opvallend is de wat excuserende zinsnede in de passage over zichzelf: ‘Lagchen ze hem dan uit? Ik weet het niet, maar dit weet ik: de jongeling — want hij is een jongeling — de jongeling met de lepel doet een hap ...’. Nieuwenhuys, ''Worgengel'', 88-90. Deze brief lijkt mij verband te houden met twee ‘Monster’-gedichten uit 1870, afgedrukt in ''Nagelaten Snikken'', 106-107 en 66-67. Enkele uitdrukkingen verwijzen door en de thematiek in beide gedichten is dezelfde: Wat is het monster, dat ons te gronde richt? Verband met het OLB is mogelijk, maar lijkt me zonder meer informatie niet te bewijzen.</ref>

====''Twee thematische overeenkomsten''====
Ik wil in de rest van dit opstel de proef op de som nemen en ingaan op de mogelijke rol van Haverschmidt. Op grond van het bovenstaande lijkt de rolverdeling, zoals Winkler die beschreef, logisch. Haverschmidt zou dan de basistekst hebben geschreven. Zowel naar literaire vorm als naar theologische inhoud past dit vermoeden. Op de rol van Verwijs zal ik, ook omwille van de beschikbare [33] ruimte, niet ''en detail'' ingaan. De Jong heeft in zijn ''Het Geheim van het Oera Linda Boek'' daarover conclusies getrokken waarvan vele (met enige correcties en aanvullingen) nog steeds hout snijden. Het laat zich aanzien dat Verwijs’ mogelijke rol bij het bedenken van en het schrijven aan de basistekst niet erg groot is geweest. Hij hutselde in een later stadium de stukken door elkaar, schreef ‘inleidende’ passages, vertaalde of verving in elk geval nieuw-Friese woorden door oud-Friese, parafraseerde oudheidkundige studies en voegde hier en daar een paar bladzijden toe. Ik zal daarop terugkomen in een uitgebreidere studie.<ref>Van prof.dr. Ph.H. Breuker, lid van de redactie van dit tijdschrift, ontving ik via de redactiesecretaris enige kanttekeningen bij dit opstel. Breuker, die mij overigens heel vriendelijk enig materiaal ter inzage afstond, is van mening dat mijn tekst de veronderstelling versterkt als zou Verwijs (gebruik makende van zijn kennis van Haverschmidts doen en laten en van de Paaltjens-poëzie) de enige auteur van het OLB zijn geweest. Volgens hem had de vraag daarom niet moeten zijn ‘welke gedeelten van het OLB zou men aan Haverschmidt kunnen toeschrijven?’, maar ‘welke stukken zou Verwijs niet hebben kunnen schrijven?’. Zowel op methodische als op inhoudelijke gronden kan ik het daarmee niet eens zijn. Ik wil daarop hier echter niet ingaan. Zoals ik ook in de tekst al vermeld, zal ik te zijner tijd meer aandacht zal besteden aan de rol van Verwijs. Zie over dit punt overigens ook De Jong, die in zijn ''Het geheim van het Oera Linda Boek'' ook meende in Verwijs de (enige) auteur te kunnen zien en de daarop volgende overtuigende refutatie van de hand van J.J. Hof, ''Verwijs en het Oera Linda Boek'' (Leeuwarden, s.a. [1928]), in het bijzonder 46-48. Hof (zie ook diens: ‘’t Geheim’) was de enige ‘interpretator’ na Winkler die met enige wijzigingen diens mening deelde en het driemanschap Haverschmidt, Verwijs en Over de Linden aanwees als makers. Hij zag de ‘dichterlijke stukken’ (zoals bijvoorbeeld ‘het scheppingsverhaal’) als de inbreng van Haverschmidt. Zijn profielschets van de maker en zijn beschrijving van de manier waarop deze, door zijn ‘oerdwealske’ fantasie op sleeptouw genomen, het boek schreef, behoren m.i. tot de beste beschouwingen over het OLB. Dit neemt niet weg dat Hof geen oog had voor het theologisch karakter van de tekst.</ref>

Er zijn nogal wat aanwijzingen voor het auteurschap van Haverschmidt. Tussen zijn werk en (mijn interpretatie van) het OLB bestaan namelijk tal van thematische en ‘biografische’ overeenkomsten. Soms betreft het werk uit eerdere tijd, soms van later datum. Er zijn echter twee lezingen bewaard gebleven uit de jaren 1861 en 1863 waaruit blijkt dat Haverschmidt een voorstellingswijze van de richtingenstrijd in de kerk als in het OLB en van wat ik eerder genoemd heb de ‘morele antropologie van het OLB’ eigen waren.

De eerste van die twee voordrachten is een nutslezing, gehouden in Holwerd in januari 1861.<ref>‘Vreemdeling in het land van de alledaagse werkelijkheid.’ Uitgegeven en van ecn inleiding voorzien door R. van Slooten, ''Hollands Maandblad'', 1991-11, 3-14.</ref> De wat hoogdravende toon is aangepast aan het nutspubliek en is daarom totaal verschillend van die van het OLB. De overeenkomsten liggen in de manier waarop Haverschmidt gebruik maakt van een bont mengsel van allerlei allegorieën, metaforen en personificaties en vooral in de thematiek. Het verhaal — een soort van ''voyage imaginaire'' — bestaat uit twee delen. In het eerste vertelt Haverschmidt over zijn ‘eigen’<ref>Een van de meest kenmerkende eigenschappen van Haverschmidts schrijverschap is dat men nooit met zekerheid kan zeggen over wie hij spreekt, terwijl hij wel steeds lijkt aan te geven dat hij het over een specifiek iemand heeft en zo de lezer nieuwsgierig maakt.</ref> geschiedenis. In de vorm van een allegorie verhaalt hij hoe hij (een wandelaar) afkomstig is uit het Schone land der Kinderspelen en Jongelingsdromen. Hij heeft het verlaten maar hij weet zelf nauwelijks waarom (typische Haverschmidt-uitdrukking; het overkomt hem ook allemaal maar). Hij ging weg met vage motieven, omdat hij ‘meer wilde’, ‘hoger wilde genieten’. Langs de weg van de Wetenschap en na veel Twijfel en Strijd, Onzekerheid en Ongeloof, Vertwijfeling, maar dankzij Hoop, Vriendschap, Liefde en Geloof is hij nu aangekomen, niet in het land van Idealen, zoals hij dacht, maar in het Land van de Alledaagse Werkelijkheid.

Wat dit betekent merkt hij als hij een wandeling door deze werkelijkheid maakt. Er is daar één prachtige Zon (=God), maar waar hij ook gaat of staat, steeds weer komt hij mensen tegen die ruzie maken over de hoedanigheden van die Zon. Er zijn ruzies tussen wetenschappers en leken over wat er nu eigenlijk draait, de aarde of de zon: er zijn mensen die groene, blauwe, rode of andere kleuren brillen ophebben, die bij hoog en laag volhouden dat de zon groen, blauw of rood is; er zitten mensen in een verduisterde herberg te discussiëren over de zon, terwijl deze buiten vrolijk schijnt; er zijn vooraanstaande lieden die hun onderdanen meeslepen in hun kleur. De conclusie van het verhaal is dat de zeven kleuren van het spectrum tezamen het kleurloze zonlicht maken. Met name de voorgangers en aanzienlijken zouden die kennis ten nutte moeten maken om eendracht te bewerkstelligen.

Een dergelijke manier van voorstellen is een eerste stap op weg naar de in het OLB afgeschilderde strijd tussen de verschillende christusfiguren als personificaties van de geloofsrichtingen. De onderliggende boodschap van het OLB is ook precies dezelfde. Steeds weer wordt ook daar op het aambeeld van eendracht, liefde en vrijheid gehamerd. In het OLB is de ‘Fryasburcht te Texland’<ref>Texland wil zeggen het land van de ‘wetten’; op kroniekniveau: Texel.</ref> hiervan het symbool; in de introductie op deze lezing spreekt Haverschmidt van ‘die Hemelse Tempel die ik wenste dat u en mij en alle menschen [34] omvatte, het Heiligdom der Eendracht, des Vredes, der Liefde.’ Op het eerste deel van deze lezing kom ik aanstonds nog terug.

Over de tweede lezing kan ik korter zijn: ‘Sinterklaasvertelling of Hoe het afliep met drie zoontjes wier moeders iets voor hen kochten tot St. Nicolaas’. Daarin gaat het om drie moeders die elk aan hun zoontje een flesje met magisch vocht geven. Van Gilse vat het verhaal samen:

<blockquote>Adalbert, die van zijn sentimentele moeder te grote doses Elixir Sentimentale krijgt, wordt een sentimentale romantische ironicus en melancholicus en sterft 21 jaar oud aan de tering. Dirk wordt door een teveel aan Oleum Practicum op zijn haar een zelfgenoegzaam burger. De moeder van Willem echter doet de juiste dosis Aqua Rationalis in zoonliefs was-water en maakt hem aldus tot een wijs vroom man.<ref>Van Gilse, ''Haverschinidt'', 93.</ref></blockquote>

Het valt op, dat — hoe algemeen een dergelijke indeling ook moge zijn — hier precies dezelfde driedeling wordt gemaakt als in het OLB. Bij alle onvoorspelbare wendingen in Haverschmidts teksten is dit een uitgekristalliseerde vorm. Lyda en Adalbert, Dirk en Finda en Willem en Frya, het zouden goede huwelijken zijn.

Maar misschien hadden de dames ook hun partners kunnen vinden in studentenkringen. Deze zelfde driedeling vinden we namelijk ook terug in het gedicht ‘Drie Studentjes’, dat in 1859 werd gepubliceerd. Aan dit gedicht valt allereerst trouwens de militante toon op die we zeker van de latere Haverschmidt niet zo gewend zijn. Het is dezelfde toon als die van het OLB. Vergelijk bijvoorbeeld de volgende strofen met de hiervoor (pp. 15 en 16) aangehaalde profetieën uit het OLB:

<blockquote>
:Eén sprak dan zoo dof en hoonend
:Van het lijden dezer eeuw.
:De gansche wereldhistorie,
:Zei hij, was hem één schreeuw

:Eén rauwe schreeuw om wrake
:Over hen, wier vuig belang
:Het menschdom vertrapt en verknoeid had,
:Al zestig jaarhonderden lang!

:Maar de dag des gerichts was niet ver meer!
:Reeds kleurde’t morgenrood
:De toppen der bergen en spelde
:Den nacht der leugen den dood!

:Reeds hoorde hij’t lied van de valbijl,
:Die den kop der dwingelandij
:Van haar rotten romp zou scheiden:
:‘De verjongde volkren zijn vrij!’</blockquote>

In het gedicht komt deze kreet voor rekening van één van de drie studentjes, die veel van Finda, Lyda en Frya hebben. Hun verschillende lot komt met die indeling overeen. Na hun afstuderen gaat de één (de ‘Lyda’) naar het land van de ‘vampyrs// en kruipende slangen’. Hij vindt in de wildernis een vroege dood. De tweede (de ‘Frya’) bestrijdt vooroordeel en domheid in een land vol padden en wespen en sterft er een langzame dood. De derde (de ‘Finda’) verburgerlijkt:

<blockquote>
:[35] Ze hebben den armen strijder
:Zóólang gerold en gesold,
:Tot als, wat er frisch was en edel
:In zijn vrije borst, is gestold.<ref>Zij opgemerkt, dat zowel de ‘vampyr'’ (p. 50 — vertaald als bloedzuiger) als de pad (p. 47), die zichzelf opblaast, in de tekst van het OLB op dezelfde zinnebeeldige manier ten tonele worden gevoerd.</ref></blockquote>

Wellicht werpt zo’n passage ook een ander licht op Haverschmidts biografie. Niet het afscheid van Leiden als zodanig zal hem hebben dwarsgezeten als wel dat zovelen van zijn eigen studievrienden verburgerlijkten en in studententaal tot ‘ploerten’ werden. De morele driedeling uit het OLB laat mogelijk zien hoe hij zelf ‘in de koude wereld’ met aanpassingsmoeilijkheden kampte die zijn blik bepaalden. De driedeling is dan in laatste instantie verbeelding van de tegengestelde krachten die hij ook in zichzelf voelde werken.

====''‘Biografische’ overeenkomsten''====
De bovenstaande overeenkomsten zijn bij verre na niet de enige. Legt men de tekst van het OLB naast die van Haverschmidts voordrachten, gedichten en preken, dan blijken er talloze te zijn.<ref>84. Ik som er enkele op. In het OLB kenmerkt de ‘Frya’-figuur zich doordat zij een midden weet te vinden tussen natuur en beschaving. Dat midden is het geweten. Ook die gedachte vinden we in het werk van Haverschmidt talloze malen terug, met name in zijn preken. In later jaren preekte Haverschmidt bijvoorbeeld over ‘Het geweten’ (in: ''Uit Geest en Gemoed'', 133-159). Heel in het kort kunnen we vergelijken. In het OLB vermag de ‘Lyda’-figuur geen geweten te maken. In de preek: ‘Doch dat eigenaardige, wat wij onder het geweten verstaan, ontmoeten wij bij hen [de dieren] niet.’ De ‘Finda’-figuur heeft duizenden gewetens(wetten), maar volgt er geen één van op. In de preek: ‘Het volk spreekt wel eens van gewetens, die zóó ruim zijn, dat men er met een koets en vier paarden in kan omkeeren. Die beeldspraak nu is, helaas, in het minst niet overdreven.’ Voor de Frya-figuur, tenslotte, is het geweten van levensbelang. Het is het bemiddelend ‘orgaan’ tussen God en mens (Ewa=geweten) en het is tevens het ordenend principe in de maatschappij (Ewa=wetten). In de preek verwoordt Haverschmidt dit zo: <blockquote>Geen geweten meer, dat is [...] zonder gids alleen gelaten in een stikdonkeren nacht. Maar met een geweten als dat van Paulus, geoefend om ons den weg te wijzen en gewend om ons, trots iedere ergernis, te brengen, niet slechts waar de menschen, maar waar God ons hebben wil, met zulk een in waarheid onergerlijke conscientie, daarmee bezitten wij het beste wat een mensch hebben kan, daarmee het echte, wat óns tot menschen maakt. (p. 159)</blockquote> In deze zelfde bundel preken vinden we in ‘Jezus’ wondermacht’ (161-186) ook Haverschmidts zinnebeeldige uitleg van het Bijbelverhaal over Christus die over het water loopt. De overheersende metafoor in het OLB. namelijk ‘geloven=varen’ wordt uitgewerkt in ''Steek af naar de diepte.'' Tot slot: in ''Snikken en Grimlachjes'' een gedicht voor en over de blonde Rika, die in het OLB een oude vrijster is geworden (pp. 229-233).</ref> Vanzelfsprekend mag men niet van bewijzen spreken, daarvoor zijn dergelijke voorstellingen en indelingen te algemeen. De opeenstapeling ervan maakt het echter wel ''aannemelijker'' dat Haverschmidt de hand in het OLB heeft gehad. Om meer houvast te krijgen wil ik nu overgaan op één veel specifiekere, zij het meteen ook (hoe kan het bij Haverschmidt anders?) veel ingewikkelder overeenkomst.

Ik heb tot nu toe een tweetal zaken wel genoemd maar niet uitgewerkt, te weten de geallegoriseerde ‘autobiografie’ uit de lezing te Holwerd en Piet Paaltjens’ voorkeur voor verdrinking. Het laatste eerst. Niet alleen Paaltjens houdt van verdrinken, ook in Haverschmidts (overige) werk speelt ditzelfde thema een grote rol. Het opvallende daaraan is dat het verdrinken op zichzelf genomen ''niet'' als negatief wordt beschreven. Het duidelijkst is deze symboliek uitgewerkt in de schets ‘Mijn Broertje’. Het gegeven van dit verhaal is: een jongetje van acht heeft een broertje van drie dat in een sloot achter hun huis verdrinkt. Het verhaal gaat niet over de schuld maar over de machteloosheid van het jongetje van acht. Na de dood van zijn kleine broertje begint hij zich af te vragen waarom broertje is verdronken. Als hij hoort dat God hem heeft weggenomen raakt hij in een zo zware (geloofs)crisis dat zelfs de predikant deze niet meer kan oplossen. Pas wanneer de jongen, die zwaar ziek raakt, zijn ogen opslaat en in de van tranen blinkende ogen van zijn moeder kijkt vindt het troost.<ref>''Familie en kennissen'', 78-99.</ref>

Over de symboliek in dit ogenschijnlijk eenvoudige verhaal kan men opmerken dat het water in Haverschmidts verbeelding fungeert als de scheiding tussen de zorgeloze, gelukkige jeugd en de volwassenheid met zijn uit bewustwording voortvloeiende twijfels. Van Gilse merkt daarover op:

<blockquote>Een verzoening tussen de twee werelden van droom en werkelijkheid is slechts mogelijk op min of meer ‘mystieke’ wijze: door de blik, waarmee de moeder het kind aanziet, krijgt het weer ‘het oude gevoel’; in die blik is iets van de al-omvattende Goddelijke liefde<ref>Van Gilse, ''Haverschmidt'', 87.</ref></blockquote>

Zo fungeert deze God-moeder-water-symboliek in het latere werk van Haverschmidt. In het geval van de figuur Paaltjens ligt de zaak iets anders. Diens voorkeur voor verdrinking is niets anders dan de logische consequentie uit deze symboliek. Hij neemt de zaak letterlijk en begeeft zich dus grimlachend en spottend over de bodem van die zelfgehuilde zee van tranen op de weg terug. De verdrinking is voor hem een onderdompeling in gelukzalige melancholie.

[36] Aldus treffen we Paaltjens ook aan in het gedicht ‘De Friesche poëet’. Daar kukelt hij namelijk van de boot tussen Staveren en Enkhuizen, vindt hij op de zeebodem het legendarische Oude Staveren weer, raakt hij in gesprek met het vrouwtje van Stavoren, en in verwarring omdat zij als geboren Friezin geen oorijzer draagt en gebroken Hollands spreekt:

<blockquote>
:Verbasterd is mijn Friesland
:Tot op den bodem der zee.</blockquote>

Tegen zoveel bederf is zelfs Paaltjens niet bestand; hij verkiest opnieuw de dood: ‘de haaien//Verdeelen hun zangerige buit.’

Ook in de Holwerder lezing vinden we deze, misschien gedeeltelijk aan Heine ontleende symboliek terug. Daar wordt het ‘Schone Land van Kinderspelen en Jongelingsdromen’ als volgt omschreven:

<blockquote>In dat land is het heerlijk, meer dan hier. Daar zijn geen sloten maar heldere meren, in wier donkerblauwe diepten men neer kan zien tot op de bodem. En op die bodem — daar glinsteren de marmerwitte paleizen van langverzonken steden en om de gouden torens der tempels daarbeneden zwemmen zilveren vissen — zooals hier kraaien om de kerken vliegen [...] En daar is niets dat beter bewaakt en meer geruststelt dan een moederoog.<ref>‘Vreemdeling’, 8-9.</ref></blockquote>

Wat in deze beelden opvalt is hoe er bij alle verdere grilligheid in Haverschmidts verbeelding toch een vast en tevens zeer specifiek patroon aanwezig is. Onze oorsprong, het geluk van onze jeugd ligt op de bodem van een oceaan. Het voorbeeld van ‘De Friesche poëet’ laat zien dat deze oorsprong, dit Land van Kinderspelen en Jongelingsdromen voor Haverschmidt ook Friesland kon zijn.<ref>In 1851 hield Haverschmidt voor de schoolvereniging ‘Minerva nos jungit’ een lezing over ‘De Friesche Koningen’.</ref>

In het eerste deel van dit opstel is al verteld hoe in het OLB de vloed, die Atlantis (Oudland) in zee deed verzinken, een centrale rol speelt. Die vloed wordt in het OLB vier keer beschreven, de eerste twee keren in algemene zin en daarna in twee meer ‘autobiografisch’ getinte verhalen. Hoe de wereld er voor de vloed uitzag wordt in de eerste passage verteld:

<blockquote>Voor de erge tijd kwam, was ons land het schoonste van de wereld. De zon rees hoger en er was zelden vorst. Aan de bomen en heesters groeiden vreugde en plezier die nu verloren zijn. Onder de graszaden hadden wij niet alleen uitverkoren, liever en blijde, maar ook zoete die als goud blonk en die men onder de zonnestralen bakken kon.<ref>Hier heeft Ottema geïnterpreteerd en een aantal graansoorten opgenoemd. Zie ook De Jong, ''Geheim'', 271, die terecht refereert aan ‘eigenschappen van een Gouden Tijd’.</ref> Jaren werden niet geteld, want het ene jaar was even blij als het andere. (p. 66)</blockquote>

In een van de beide andere passages wordt dit land ‘schoonland’ genoemd (Skênland; op kroniekniveau op te vatten als Scandinavië). Na de vloed blijken de Schoonlanders — net als het vrouwtje van Stavoren — ‘verbasterd en bedorven’. (p. 111).

In het algemeen vatten de interpretatoren deze passages over de vloed op als beschrijvingen van afzonderlijke gebeurtenissen. Friesland, zo redeneerden ze, werd nu eenmaal vaak door watersnoden geteisterd. Ik denk dat die interpretatie onjuist is, al was het alleen maar omdat al deze vloedgolven gepaard gaan met enorme aardverschuivingen; en die komen in Friesland aanmerkelijk minder voor. Het gaat hier m.i. dus steeds om dezelfde vloed en wel die waarmee de geschiedenis in het OLB begint. En deze vloed heeft als symbool eenzelfde betekenis als in het werk van Haverschmidt: ze scheidt niet een oude toestand van een nieuwe, maar zet de verbeelding van een oude toestand tegenover de ervaring en kennis van de nieuwe.

Dat het hier niet alleen om water, maar ook om tranen gaat bewijst de tweede [37] de passage (uit het ‘scheppingsverhaal’). Wanneer Frya aan haar kinderen haar wet heeft gegeven, dan zakt de bodem onder haar voeten weg en stijgt ze op naar haar waakster terwijl ondertussen de lucht zwart wordt en niet moe van het tranen storten. De donder spreekt vanuit de hemel en de bliksem schrijft aan het luchtruim: ‘Waak’. De gehoorzame kinderen bouwen dan samen een terp met een burcht erop, de Fryasburcht. Op de wanden schrijven ze Frya’s wet (de Tex) en het land eromheen noemen ze Texland (p. 19).

In de derde passage kunnen we misschien zelfs een stuk ‘autobiografie’ van Haverschmidt herkennen: aan de jonge nieuwsgierige Frethorik mogen de ‘op goden lijkende beelden’ niet worden getoond voordat hij heeft leren ‘lezen en schrijven’. Het verband met de ‘Weg van de Wetenschap’ uit de Holwerder lezing ligt voor de hand. Terwijl hij ‘studeert’ wordt er ontucht gepleegd met de Magy. De vloed is het gevolg:

<blockquote>Maar de aarde zou hem tonen dat zij geen Magy noch afgoden mocht toelaten tot de heilige schoot waaruit zij Frya baarde, Even als het wilde paard zijn manen schudt, nadat het zijn berijder grasvallig heeft gemaakt, even zo schudde aarde haar wouden en bergen. Rivieren werden over de velden gespreid. De zee kookte. Bergen spuwden naar de wolken en wat ze gespuwd hadden, slingerden de wolken weer op aarde [...] De wouden, waarin beelden waren, werden opgeheven in het spel van de winden. [...] Toen de lente kwam, hief de aarde zichzelf op. IJs smolt weg. Eb kwam en de wouden met de beelden dreven naar zee (p. 159)</blockquote>

En nu komt Friesland ter sprake en schuiven mythologie, psychologie, theologie en geschiedenis in elkaar: door deze vloed ontstaan in de ‘Liudgaarde’ dertig zoute plassen, in West-Flyland vijftig, dat is evenveel als er in Friesland en in West-Friesland gemeenten zijn. Het principe van deze vloed is dus tegelijkertijd de overgang van gouden tijd naar geschiedenis, van jeugd naar volwassenheid, van zorgeloze onkunde naar kennis en twijfel, van eenheid in geloof naar richtingenstrijd en bijgeloof, en dat alles uitgedrukt in het beeld van de overstroming van het oude, mythische Friesland, dat voortaan — we hebben Paaltjens als getuige — op de bodem van de zee ligt. Het oude Friesland (‘ôld Frya.s.lând’ staat er) van het romantisch verlangen is getransformeerd in het moderne Friesland waarvan Frethorik nu onder andere weet dat het niet oneindig groot is, dat het dertig gemeenten en nog veel meer geloofsrichtingen en sekten heeft. Deze heel specifieke stijlfiguur van de transformatie van een verleden wereld in een alledaagse en moderne, samen met de metafoor van het water als (gelukzalig vertekenende) spiegel ligt ten grondslag aan het OLB, aan Haverschmidts Holwerder lezing als ook, in een ironischer zin, aan ‘De Friesche Poëet’.

Dat het hier om ‘autobiografische’ passages gaat, zou eens te meer kunnen blijken uit de beschrijving van één van die oude Friese ‘burchten’: ‘Nu wil ik zelf schrijven, eerst over mijn burcht en dan over wat ik heb mogen zien’ (pp. 147-149). ‘Mijn burcht ligt aan het noord-einde van de Liudgaarde’, zegt zekere Appolonia en dat wil zeggen in het noorden van Friesland. Tussen deze passage en Haverschmidts eerdergenoemde lezing over Foudgum bestaan nogal wat overeenkomsten. Zo staat er: ‘Ziet iemand van de toren neer, dan ziet hij de gedaante van het Jol’. Ter illustratie heb ik een kadastraal kaartje bijgevoegd. Als men van de Foudgumer toren naar beneden kijkt, ziet men aan de voet van de terp de ringweg en kan men in de voetpaden de spaken van het Jol zien. Ik noem een aantal andere overeenkomsten. OLB: ‘De drie noordelijke huizen zijn vol koren en andere behoeften’; lezing: ‘... aan den voet van den [38] terp drie boerderijen’ (n.b.: er stonden in Foudgum in werkelijkheid vijf boerderijen). OLB: ‘Twee zuidelijke huizen zijn voor de maagden, om school te houden en te wonen’; lezing: ‘...de pastorie [...] daarnaast het kerkhof. Bij het kerkhof waarin de ruim zeventigjarige meester woonde’. OLB: ‘Op de grond tussen de zuidelijke huizen, daar zijn allerlei kruiden van heinde en verre, daarvan moeten de maagden de kracht leren kennen’; lezing: ‘...de ruim zeventigjarige meester, wiens tuin met bijenstal aan mijn hof paalde’. OLB: ‘langs de dijk nog twaalf noodhuizen; lezing: ‘een tiental arbeiderswoningen’.

Bij deze overeenkomsten zij opgemerkt dat het OLB gedeeltelijk in travestie<ref>Deze travestie zal ongetwijfeld mee zijn ingegeven of in ieder geval versterkt door de overzetting naar kroniekniveau. Ze refereert namelijk aan de cultus der moeder-godinnen, die in deze tijd erg in de belangstelling stond. Ook hier is echter een overeenkomst met ander werk van Haverschmidt. Eén van zijn jeugdwerken was ook in travestie geschreven: ‘Jelle Gal’, een verhaal over een poes die door allerlei intrigues in de poezenmaatschappij te gronde gaat en verdrinkt. De vertelster is de moederpoes. In dit geschrift — Van Gilse noemt het een parodie op de historische roman (p. 10) — valt verder op hoe die poezenmaatschappij tot in detail wordt beschreven. compleet met uiteenzettingen over maatschappij-inrichting en stamboom. Zie ook: Nieuwenhuys, ''Worgengel'', 35-39.</ref> is geschreven; onder ‘burgtmaagd’ kan men ‘predikant’ verstaan en onder ‘maagd’ ‘meester’. Dat brengt ons op een ander aspect, namelijk op de verhouding tussen verbeelding en werkelijkheid. De principes in deze passage zijn de omkering (man=vrouw) en de hyperbool. Het OLB geeft: ‘onze burcht is de grootste...’, en door vermenigvuldiging van de heilige getallen van het OLB (3,7 en 12) wordt ons een enorm gebouw voor ogen getoverd. In de lezing is het precies andersom: ‘...mijn dorpje, dat zóó klein was, zóó klein dat het haast niet eens een dorpje heeten mocht’. Nog een fraaier staaltje van die overdrijving is de afschildering van het dorpsschooltje als een universiteit waar de grijsaard de meisjes ‘recht en plicht [rechten], zedekunde [theologie], kruidkunde en heelkunde [medicijnen], geschiedenissen, vertellingen en zangen [letteren]’ onderwijst. Zo wordt in deze passage de werkelijkheid uitvergroot en gemaskeerd.

Deze maskerade is natuurlijk ook nodig omdat deze burchtmaagd (jonkvrouw is misschien een betere vertaling) zogenaamd in het Friesland van zo’n 2500 jaar geleden leefde. Dat oude Friesland was (in de verbeelding ook van Haverschmidt) veel groter en mooier dan het tegenwoordige. Wanneer men dit eenmaal weet, komt er nog een overeenkomst tussen het OLB en de [39] Foudgumer lezing voor het licht. OLB: ‘Aan de zuidzijde van de buitenste ringdijk is de Liudgaarde omtuind door het groot Lindenwoud. [...] ... daar zijn vele buitenlandse bomen en bloemen, door de zeelieden meegebracht’ In een hierboven geciteerde passage hebben we al gezien hoe de grote vloed deze wouden optilde en naar zee dreef. In de lezing staat de ‘verklaring’: ‘Alleen boomgewas is er te schaarsch, en blijft zelfs onbeduidend waar, meer naar het Zuiden veen en zand de klei vervangen. Wèl heet het daar de Wouden’, een naam die herinnert aan de bosschen, voor eeuwen misschien al door stormen geveld of door menschenhand uitgeroeid’. Appolonia’s beschrijving eindigt met de opmerking dat burchtmaagden hun plaats niet mogen innemen voordat ze een jaar lang hebben gereisd. Appolonia blijkt een reisje langs de Rijn te hebben gemaakt. Het zij opgemerkt, dat Haverschmidt in 1861 dezelfde reis maakte.<ref>Dyserinck, ''Haverschmidt'', 25.</ref>

====''Reacties in de biografie''====
De kritische spot van Verwijs, de ingewikkelde scherts van Haverschmidt: hun gemeenschappelijke preoccupatie met de gunst van het ‘volk’; hun frustraties en hun machteloosheid; hun jeugdige overmoed — al deze elementen zouden ook kunnen wijzen in de richting van een ander motief dan door de interpretatoren van het OLB is gesuggereerd. In één van zijn kritieken bespreekt Verwijs de verdiensten van de nutsmannen uit de eerste helft van de negentiende eeuw:

<blockquote>’t Waren edele, ernstige mannen, die zich de ontwikkeling des volks met de meeste warmte aantrokken; — helaas! waarom bezaten zij nu en dan niet wat meer speelsche fantasie, niet een sprank van humor en geest, waar ze voor het volk schreven. De volksboeken zouden dan gewis minder nuttige lessen bevatten, maar ook niet zoo iets zwaars op de hand hebben.<ref>Verwijs, ‘Nut’, 14.</ref></blockquote>

Het zou volledig bij deze twee mogelijke makers van het OLB passen als ze het in de eerste plaats bedoeld hadden als een volksboek. Een boek dat in de leesgezelschappen, op de winterjûnenocht-bijeenkomsten, op de vergaderingen van het Frysk Selskip en van al die Friese departementen van het Nut<ref>Friesland had in vergelijking met de overige Nederlandse provincies een brede culturele infrastructuur. In 1870 waren er in Friesland bijvoorbeeld 52 departementen van de Maatschappij: tot Nut van ’t Algemeen, met in totaal 1900 leden.</ref> en in de kolommen van de Friese kranten het gesprek van de dag zou vormen; een boek dat in die gesprekken en in een onbevangen lezen zijn geheimen één voor één zou onthullen. De lust om te ‘ontdekken’ en de lach over de doldwaze vermommingen en de ‘brike’ volksetymologieën zouden hand in hand gaan met de ernst van de ‘moderne’ boodschap. Vanzelfsprekend was er dan geen mooiere introductie van het boek denkbaar dan dat het door het Friesch Genootschap — dat deftige gezelschap van Friese cultuurpriesters — zou worden uitgegeven.<ref>In zijn brieven lijkt Verwijs er vooral op aan te sturen, dat het boek vertaald wordt en spreekt hij er zelfs één keer van, dat het ook als falsum zou kunnen worden uitgegeven vanwege zijn bijzondere karakter, Molenaar, ''Het geheimzinnige Handschrift van de Familie Over de Linden'' (Zuilen-Utrecht, s.a.), 17-18.</ref> Maar zo Verwijs en Haverschmidt het OLB met deze bedoeling hebben geschreven, dan hebben ze zich vergist in zichzelf, in hun publiek en in de tijd. Het OLB werd namelijk een ernstig studieboek en in de kranten en op de andere hierboven genoemde podia werd niet het OLB zelf onderwerp van gesprek, maar ‘het mysterie van het OLB’.
----
Hoe kon dit gebeuren? En: Wanneer is het OLB tot ‘geheim’ geworden? Een eerste reden waarom het niet tot ‘publieksboek’ werd ligt bij de schrijvers zelf. Het OLB is voor een volksboek te ingewikkeld van beeldtaal en te geconstrueerd van vorm. Winklers oordeel over Haverschmidts Paaltjens-poëzie (‘gedichten is daarvoor wel te weidsch een naam’) zegt veel. Zijn bizarre humor werd over het algemeen slecht begrepen.<ref>Jongejans, ''Humorcultus'', 539.</ref> Vervolgens droeg de fragmentarisering van de grondtekst ook bepaald niet bij tot de toegankelijkheid van het boek.

[40] Misschien hebben de schrijvers gedacht dat een zo opgelegde parodie als vanzelf tot onderzoek naar de betekenis van de tekst zou uitnodigen. Dat is niet gebeurd en dat komt omdat Ottema het werkelijk hoogst onvoorstelbare deed door het boek voor authentiek te verklaren. Zelfs sommige tijdgenoten konden zich dat al niet indenken; ze veronderstelden dat Ottema mee in het complot zat.<ref>Bijvoorbeeld in de Nederlandsche Spectator van 14 oktober 1871, 322-323. Ottema schreef een brief aan de redactie waarin hij de echtheid verdedigde: de redactie reageerde: ‘Qui diable est ici la dupe? Moet men er misschien bijvoegen wat er op volgt: Ils sont tous dans le secret?’</ref> Door zijn verklaring van echtheid was Ottema degene die het OLB tot mysterie maakte. Hij verzamelde — in een ware ''folie aux Frisons'' — een heel stel verdedigers van de authenticiteit om zich heen, nog vóórdat hij de tekst in druk bezorgde. Niet de betekenis van de tekst (als verhouding tussen tekst en actualiteit), maar de verhouding van deze tekst tot andere kronieken werd zo het kernpunt van de discussie.<ref>Uit de briefwisseling tussen J.E.H. Hooft van Iddekinge en W.B.S. Boeles en J. Dirks (RAF, archief Friesch Genootschap, niet geïnventariseerd) blijkt niet alleen dat W.B.S. Boeles aan de echtheid geloofde (Iddekinge aan Dirks, 31 december 1872), dat zelfs Hooft van Iddekinge twijfelde (Iddekinge aan Dirks, 28 december 1873) en dat de partijen langzamerhand ook verdeeld raakten in een Hollands Spectatorkamp en een Friese Genootschaps-partij (Iddekinge aan Dirks, 31 december 1872), maar vooral dat de discussies steeds weer over ‘echt of niet echt?’ gingen. In 1876 waren deze drie heren van de onechtheid overtuigd en richtten ze hun pijlen op de volhardende Ottema: ‘Hierbij in dank terug Ottema’s laatste fantaisie op zijn onveranderlijk thema — het Oeralindaboek —. Nu geloof ik bepaald dat het bij hem schemert en dat hij op weg is om kindsch te worden.’ (Hooft van Iddekinge aan Dirks, 13 december 1876). Dirks was een neef van Ottema.</ref>

Ook het antwoord op de vraag hoe Ottema zo ver kon komen is niet eenduidig. Behalve psychologische factoren<ref>Winkler noemt Ottema een ‘vroeg-oud, zwakkelijk en zenuwachtig man’. Boeles, ‘Winkler’s Geschrift’, 35. Uit de briefwisseling tussen Ottema en Over de Linden blijkt dat Ottema van begin af aan onwrikbaar in de authenticiteit heeft geloofd en zelfs nergens erg in heeft als Over de Linden hem straal voor de gek houdt. Deze briefwisseling is getranscribeerd en gebundeld door N. Luitse, ''Brieven Ottema'' en Idem, ''Brieven C. en F. over de Linden aan J.G. Ottema''.</ref> — Ottema was een vroeg-oud man — zal het gedrag van Verwijs sterk hebben meegespeeld. Hij was immers de man die het manuscript het Friesch Genootschap binnenloodste en zo de mystificatie voltooide door zijn gezicht in de plooi te houden. Dat brengt ons direkt op de vraag tot hoever die mystificatie zich dan wel niet uitstrekte en of Over de Linden in het complot zat of niet.

De interpretatoren die Over de Linden voor een man van goede trouw hielden, moesten wel geloof hechten aan zijn verhaal dat hij het manuscript in 1848 van zijn tante Aafje had geërfd. Aan de sterke, inhoudelijke bewijzen dat het OLB uit de jaren zestig van de vorige eeuw stamt, is door mijn interpretatie nog één toegevoegd. Tenzij men dus in allerlei onmogelijke constructies wil geloven<ref>Men zou (met De Jong, ''Geheim'', 341-353) kunnen veronderstellen, dat het manuscript samen met de Worp van Thabor en het papier Over de Lindens huis is binnengesmokkeld.</ref> of Over de Linden zelf voor de schrijver houdt,<ref>Nog afgezien van allerlei andere argumenten, die voortvloeien uit vergelijking van door Over de Linden geschreven opstellen en de tekst van het OLB (De Jong, ''Geheim'', 325 e.v.), laat vooral Van der Meij in zijn ''Kanttekeningen bij het Oera Linda Boek'' zien, dat voor de samenstelling van het OLB veel meer boeken zijn gebruikt dan Over de Linden in zijn bezit had. Zeer waarschijnlijk zijn er boeken geraadpleegd uit het bezit van Joost Hiddes Halbertsma. Van der Meij beweert dan ook dat deze de maker is geweest. Hoewel ik geenszins uit wil sluiten dat Halbertsma op de hoogte is geweest en hand- en spandiensten heeft verricht (zie ook: Obbema, ‘Kryptoniem’), bewijst Van der Meij m.i. slechts dat óf Halbertsma óf Verwijs (óf zij beiden) aan het OLB heeft meegewerkt. Halbertsma schonk namelijk al ver vóór zijn dood in 1869 grote delen van zijn zeer exquise collectie boeken aan de Provinciale Bibliotheek, waar Eelco Verwijs bibliothecaris was (cf. Van der Meij, 206). Omdat er tussen Haverschmidt en Halbertsma geen enkele verbinding valt aan te wijzen en tussen Haverschmidt en Verwijs talloze raakpunten waren, zijn Winklers testamentaire vermoedens veel meer gegrond.</ref> is het uiterst onwaarschijnlijk dat deze in het spel van Verwijs en Haverschmidt niet heeft meegespeeld.

Die vaststelling heeft één enorme consequentie, namelijk dat ook vele van de gebeurtenissen tussen 1867 en 1874 (toen Over de Linden stierf) zich achter het waas van de mystificatie hebben afgespeeld. Het betekent niet alleen dat de briefwisseling tussen Verwijs en Over de Linden deel is geweest van het spel,<ref>Deze briefwisseling is gepubliceerd in E. Molenaar, ''Het geheimzinnige Handschrift'', 18 e.v.. Hof, ''Verwijs en het Oera Linda Boek'' (Leeuwarden, s.a. [1928]) 18-19, veronderstelt, dat Verwijs en Over de Linden zich bij voorbaat probeerden in te dekken tegen een mogelijke opening van zaken.</ref> maar waarschijnlijk ook de boekencollectie in het bezit van Over de Linden.<ref>Onder andere afgedrukt bij Van der Meij, ''Kanttekeningen'', 193-195.</ref> Daaronder was een goudecht handschrift van de kroniek van Worp van Thabor, dat als lokaas werd gebruikt. Over de Linden zei het Friesch Genootschap namelijk dit handschrift toe, indien het OLB zou worden vertaald. In zijn brieven aan Winkler maakte Verwijs maar al te graag gebruik van deze gelukkige omstandigheid om Winkler van de noodzaak van een vertaling te overtuigen.<ref>Brieven van Verwijs aan Winkler zijn afgedrukt in: Boeles, ‘Winkler’s geschrift’, 50-53.</ref> Onder Over de Lindens boeken was — zo bleek na zijn dood — ook een aantal [onbeschreven bladen papier?], dat nodig was om het OLB te schrijven. Op grond van deze boekenlijst wees Beckering Vinckers Over de Linden als auteur aan.<ref>J. Beckering Vinckers, ''Wie heeft het Oera Linda-Boek geschreven?'' (oorspr. druk in 1877) in: ''Waarheid en Leugen over het Oera Linda boek. Herdruk van vier belangrijke brochures uit 1876 en 1877'' (s.l.; s.a.).</ref>

Maar wellicht was dit juist de bedoeling. Misschien zijn deze boeken wel met opzet aan Over de Linden gegeven. Als Over de Linden geen verdenking op zich had willen laden, zou hij deze boeken voor zijn dood ongetwijfeld hebben verkocht of verbrand. Die conclusie dringt zich nog sterker op uit iets anders. Over de Linden bleek namelijk ook papier in huis te hebben dat van hetzelfde formaat was en uit dezelfde fabriek kwam als het papier waarop het OLB was geschreven. Het enige verschil was dat dit papier niet oud-geel was gemaakt,<ref>De Jong, ''Geheim'', 358 e.v., en: Miedema, ''Codicologische Beschrijving'', 15.</ref> Men kan dus vermoeden dat Over de Linden bewust de verantwoordelijkheid op zich heeft willen nemen. De vraag is dan natuurlijk: waarom en wanneer?
----
Zoals gezegd verklaarde Ottema het OLB voor echt kort na de vergadering van 24 november 1870. Toen liep het plan van Verwijs en Haverschmidt spaak. De [41] ‘grap’ werd ‘ernst’. Misschien hadden Verwijs en Haverschmidt in eerste opzet gehoopt dat ze tot literaire ‘volkshelden’ zouden uitgroeien en door de steun van het publiek ‘onschendbaar’ zouden worden. Nu dreigde allerlei ander kwaad. Ottema, nota bene een oud-leraar van Haverschmidt, was bezig er in te vliegen en daarmee kwam de hele mystificatie in een totaal ander daglicht te staan. Wat bedoeld was als een heel erg ver doorgevoerde en niet bepaald onschuldige grap werd nu pas tot bedrog. Het OLB werd tot kwaadaardige falsificatie. Als Ottema bij zijn mening zou blijven, zou ontdekking zeker voor Verwijs het einde van zijn carrière hebben betekend. Ook al was het niet zo bedoeld geweest, door zijn ‘grousum leagenjen’ en zijn ''poker-face'' was het immers zo ver gekomen.

Zowel Verwijs als Haverschmidt reageerden dan ook binnen de kortste keren, ieder op zijn eigen manier. Verwijs schreef vanuit Leiden al op 1 december 1870 Ottema een brief, waarin hij — tevergeefs — argumenten aanvoerde tegen de echtheid van het boek.<ref>Deze brief is niet bewaard gebleven behalve in een fragment, dat Ottema aanhaalt in zijn inleiding bij de tweede druk van het OLB uit 1876. P.C.J.A. Boeles stelt dat Ottema Verwijs om inlichtingen heeft gevraagd, maar meer dan een vermoeden is dit niet: zie P.C.J.A. Boeles. ‘De houding van Dr. Eelco Verwijs ten opzichte van het Oera-Linda-Boek en het Friesch Genootschap’, ''De Vrije Fries'', 30 (1931) 24.</ref> Op 4 december vervolgens nam Piet Paaltjens afscheid van Haverschmidt. De fut was eruit: Paaltjens ‘wilde niet meer sterven’.<ref>In het archief Haverschmidt bevindt zich tussen de reguliere correspondentie deze brief (in verdraaid handschrift) van Paaltjens aan Haverschmidt, ''Nagelaten Snikken'', 110-111. Haverschmidt heeft wellicht ook zijn archief gekuist. Slechts zijn preken na 1870 zijn bewaard gebleven, beginnend met het nummer 308 (de preek van 6 november 1870); Nieuwenhuys, ''Worgengel'', 129. Ook in het voorwoord bij de tweede druk van ''Snikken en Grimlachjes'' wordt over het verbranden van manuscripten (?) gesproken: ‘En wat de poëzie uit het tweede tijdperk van mijn leven aangaat, uit de dagen van mijn omdolingen langs stranden en op tentoonstellingen, — om u de waarheid te zeggen, die heb ik ten vure gedoemd, den avond vóór den eersten verjaardag van mijn trouwen.’ En: ‘En zelfs, gelijk ik reeds zeide, heb ik alles wat ik eens akeligs zong, zooveel mij mogelijk was, plechtig vernietigd.</ref> In dezelfde maand raakte Haverschmidt in een zo diepe crisis dat hij acht maanden lang uit de roulatie was. In het laatste kwartaal van 1871 is Haverschmidt zelfs bij Ottema thuis geweest. Klaarblijkelijk heeft hij wel zijn excuses aangeboden, maar is de sfeer niet zodanig geweest dat hij een bekentenis kon of wilde uitspreken.<ref>Ottema doet, pas ruim vier jaar later, verslag van dit bezoek. Eind 1875 doen opnieuw geruchten de ronde dat Paaltjens het werk zou hebben geschreven. De bron blijkt een particulier schrijven van J. Bolhuis van Zeeburgh aan Wopke Eekhoff te zijn. De eerste dreigt om in het (nooit-verschenen) tweede deel van zijn ''Kritiek der Friesche Geschiedschrijving'' een boekje open te doen over het OLB. Dit gerucht is zowel aanleiding voor L.F. over de Linden om Haverschmidt een ‘ontkenning’ af te troggelen, als voor Haverschmidt om (zie verder) ook een ‘ontkenning’ in de krant te laten opnemen, als voor Ottema om deze herinnering op te halen: ‘Toen die laffe ui in den N. Spectator stond [bedoeld wordt de aflevering van 6 oktober 1871]. is F.H. (een leerling van mij) al spoedig tot mij gekomen om mij zijn leedwezen daarover te betuigen en de verzekering te geven dat P.P. daaraan even onschuldig was als hij zelf en dat hij nooit iets gezegd had ’t welk aanleiding tot zulk een bespottelijke beweering had kunnen geven’; Brief van Ottema aan L.F. over de Linden, dd. 6 januari 1876, gepubliceerd in N. Luitse, ''Brieven van ... J.G. Ottema aan Cornelis ... en Leendert Floris over de Linden'' (Den Haag: part. uitgave. 1990). Exemplaar in PBL.</ref> In december van datzelfde jaar, toen dankzij Ottema’s onvermoeide ijver de OLB-affaire volop in de belangstelling van literair Nederland stond, schreef hij het gedicht ‘Verzoek’. Daarin staan de volgende strofen:

<blockquote>
:Voor wat sniksel en gegrimlach
:Zijne dichtergaaf misbruikend,
:Rijdt hij lastig op de tongen,
:Maalt hij lastig door het brein.

:Arme Piet! het uur zal komen
:Dat gij jammert om de jubel,
:Om den lof van ’t luie Neêrland
:Thans goedkoop-duurkoop verrukt!

:Ja dát uur moog u ’t verloochnen
:Van onwaardige partijen
:In het vrije ‘Drie Studentjes’
:Redden — van de schande althans;

:Om het leven te verdienen,
:Naar een eereplaats te dingen,
:Moet ge u zetten aan ‘Van Zutphen’s’
:Wreed-bedorven ‘Afscheidsmaal’;

:Moet ge, met wat zout en olie,
:Het nog redbre toebereiden
:Tot een schotel vol verkwikking —
:Waar’ ’t ook slechts voor ú-alleen.<ref>''Nagelaten Snikken'', 112-113.</ref></blockquote>

Zowel ‘Jan van Zutphens afscheidsmaal’ als ‘Drie studentjes’ vertoonden, zoals hierboven is vastgesteld, enkele overeenkomsten met het OLB.

[42] Misschien had Winkler gelijk met te zeggen dat Haverschmidt en Verwijs na verloop van tijd voor hun auteurschap hadden willen uitkomen. Na de vergadering van 24 november 1870 was dit echter niet meer mogelijk zonder grote schade aan te richten. Ottema zou de risee van literair Nederland zijn geworden, idem dito zijn medestanders in en buiten het Friesch Genootschap.<ref>Zelfs een zeer gerespecteerd geleerde als de theoloog P. Hofstede de Groot vervoegde zich in september 1873 in Den Helder om het handschrift te bekijken en verklaarde zich, volgens het verslag van C. over de Linden, tot de ‘gelovigen’, Brief C. over de Linden aan J. Ottema, dd. 15 september 1873. in: N. Luitse, ''Brieven C. ... en L.F. over de Linden ... aan ... J.G. Ottema'' (Den Haag: part. uitgave, 1991). Ex. in PBL.</ref> Verwijs’ carrière en naam, en mogelijkerwijs ook die van Haverschmidt, zouden ernstig zijn geschonden. Men zou kunnen vermoeden dat bepaalde mensen in de kring van het Friesch Genootschap wel op de hoogte (van een deel van de toedracht) zijn geweest. Om een voorbeeld te noemen: Verwijs was zwager en goede vriend van de secretaris van het Genootschap, Isaac Telting. Indien Verwijs in het openbaar had bekend, zou ook deze Telting als naaste familie — of hij op de hoogte was of niet doet trouwens niet terzake — in een werkelijk onmogelijke positie zijn geraakt. Wat was er in dit geval logischer en diende het gemeenschappelijk belang meer dan dat de hellingbaas Cornelis over de Linden, die geen enkele band met deze heren had, de schuld op zich nam?

In oktober 1871 stuurde Over de Linden een brief naar de ''Nederlandsche Spectator'', die hij begon met te zeggen: ‘Ik ondergetekende verklaar, dat bovengemeld boek niet na 1853 door ‘Piet Paaltjens’ of door een anderen geleerden ‘Piet’ is gemaakt’.<ref>''Nederlandsche Spectator'', 4 november 1871, 343. Deze brief is wat betreft stijl niet erg Over de Linden-achtig maar wel zeer Haverschmidtiaans. Er wordt niet beweerd dat het handschrift niet echt is en de werkelijke leugen wordt omzeild daor een groot aantal menniste-leugentjes te berde te brengen. Het jaartal 1853 slaat op de in noot 6 vermelde paalwoningen die toen argument in de discussie werden.</ref>

Voor deze mogelijkheid pleit ook de publieke ontkenning van Verwijs in de ''Groninger Courant'' en in de ''Nederlandsche Spectator''. Zonder blikken of blozen wees hij in beide artikelen de inmiddels al overleden Over de Linden aan als schuldige en zichzelf als gefopte. Maar hoe!:

<blockquote>Moge het gewoonlijk niet aangenaam zijn, wanneer men beet wordt genomen, om dit geval kan ik het mijn origineel niet kwalijk nemen. Ik vergeef het hem gaarne, want hij wist wat hij deed, en hij deed het alleraardigst. Liever leg ik een krans op het graf van dien verren achterneef van den Vader der logenen, dien aartsguit.<ref>''Nederlandsche Spectator'', 17 maart 1877, 87. Het bericht uit de ''Groninger Courant'' (7 september 1876) staat afgedrukt in L.F. over de Linden, ''Aanvulling van de brochure ‘beweerd maar niet bewezen’'' (Den Helder 1912), 6-8.</ref></blockquote>

Ook Haverschmidt ontkende in een kort briefje aan de ''Zutphense Courant'' waarvan Hof terecht opmerkt dat de ontkenning hier niet bepaald ondubbelzinnig is.

<blockquote>Wees zoo goed, mijnheer de redacteur, en vertel aan Uwe lezers, dat gij misgeraden hebt. Ik heb het Oera Linda-Bok nog niet eens gelezen, laat staan dat ik het geschreven heb. Anders. Dr. Ottema heeft mij zelf gezegd, ik mogt willen, dat ik knap genoeg was om het te maken. Maar in dat geval zou ik er ook eerlijk voor uitkomen; want Dr. Ottema is nog een oud leermeester van mij, en ik houd veel te veel van hem om hem te kunnen foppen.<ref>Het briefje is afgedrukt in L.F. over de Linden, ''Aanvulling'', 2. Men zou het zo kunnen ‘ontzenuwen’: H. heeft het OLB niet gelezen (maar dat houdt niet in dat hij niet het handschrift, dat pas later door Ottema Oera Linda Bok werd genoemd, heeft gelezen); hetzelfde geldt voor het schrijven; Ottema vindt H. niet knap genoeg. ''Als'' Ottema H. knap genoeg zou vinden, dan zou H. er wel voor uitkomen. Ottema is oud-leermeester en H. kan hem niet foppen omdat hij teveel van hem houdt (dat is een ‘onzin’, die alleen maar kan betekenen dat H. Ottema niet heeft willen foppen). / Over de Linden heeft zijn kinderen klaarblijkelijk niet van zijn medewerking op de hoogte gesteld. Zijn zoon L.F. over de Linden was een verdediger van de echtheid van het boek. Haverschmidt schreef hem ook persoonlijk een dubbelzinnig ontkennend briefje; Ibidem, 1-2.</ref></blockquote>

Een bekentenis zou om nog een andere reden zeer pijnlijk zijn geweest. In zijn editie van het OLB gaf Ottema af en toe verklarende noten. Meestal betroffen ze ‘etymologische kwesties’. Twee van die noten springen er uit. Op bladzijde 138 merkte Ottema op:

<blockquote>Cf. Hegel a.h.l.</blockquote>

Deze associatie was correct. Het gaat in deze passage inderdaad om een parafrase van de in Nederland destijds niet erg hoog aangeslagen Hegeliaanse filosofie.<ref>De passage luidt: ‘Onder Finda’s volk zijn wanwijzen, die door hunne overvindingrijkheid zoo erg zijn dat zij zich zelf wijs maken en de ingewijden betuigen, dat zij het beste deel zijn van Wralda: dat hun geest het beste deel is van Wralda’s geest, en dat Wralda alleen mag denken door hulp van hun brein.’</ref> In schril contrast met deze correcte voetnoot, staat de tweede. Op pp. 183-191 wordt het verhaal verteld van ‘Jessos’, die dezelfde zou zijn als Fo, Krishna en Buddha. Dit werd Ottema te gortig. Hoewel er in het handschrift gespeld werd ‘Jes-us’, vertaalde hij Jessos’ en zette in de voetnoot:

<blockquote>Jes-us, evenmin te verwarren met Jezus, als Krisen (Krishna) met Christus.</blockquote>

[43] Ottema heeft de beslissende stap dus niet gezet. Hij hield het er nu op, dat de Friese cultuur ''even'' oud was als de Joodse. De eigenlijke vraag aan de lezer die in het OLB impliciet aan de orde werd gesteld was echter: geloof je in de echtheid van dit boek én in die van de Bijbel of werp je liever met de echtheid van dit boek ook de Bijbel als openbaring van God aan de mens van je? Denk je niet dat de Bijbel een historische tekst is als zovele, dat Jezus een historische figuur was als wij allemaal en dat juist daarin de waarde van het geloof ligt? Dit was aan Ottema en aan de genootschapsgoegemeente veel te veel gevraagd.

Wanneer nu Verwijs en Haverschmidt in het kleine comité van het Friesch Genootschap het boetekleed hadden aangetrokken, dan zou hen ongetwijfeld ook gevraagd zijn waarover het boek ging. Misschien zou Verwijs er geen moeite mee hebben gehad om eerlijk te antwoorden. Hij volhardde later (niet zonder verbittering) in zijn mening; ook toen het militante karakter van het modernisme, waarvan het OLB uitdrukking is, langzamerhand omsloeg in een meer defensieve houding. Tot aan zijn vroege dood in 1880 bleef hij de spotzieke, felle en sarcastische criticus.

Voor de predikant Haverschmidt lag de zaak anders. Wellicht heeft hij gevonden dat hij van zichzelf te veel gevraagd had en beschouwde hij het boek als een produkt van zijn onrijpe en onvolwassen geest en van een duistere periode waarin hij het geloof aan God bijna geheel had verloren. ‘Ach, mijn arm hart werd geslingerd, rechts en links, en indien ik het u alles verhalen zou...’<ref>‘Mijn eerste gemeente’, 12.</ref>
----
Zo was het OLB in 1870 al het produkt van een voorbije periode. Het was de uitdrukking van Haverschmidts onzekere gemoedstoestand na zijn studie, van een al te enthousiast, radicaal en in de praktijk onhoudbaar modernisme en van een korte periode waarin sommige predikanten liever de moed opbrachten om op de rand van geloof en ongeloof te balanceren dan de kerk te verlaten. Net als veel modernistische dominees heeft ook Haverschmidt (in 1863) op het punt gestaan het ambt en daarmee waarschijnlijk ook de kerk en het geloof vaarwel te zeggen. Aan het eind van de jaren zestig overwon hij zijn twijfels en voegde hij zich bij wat men de ethische richting in het modernisme noemt.
----
Als mijn interpretatie van het OLB, als een door het modernisme geïnspireerde tekst, steek houdt en als Haverschmidt en Verwijs samen het OLB hebben geschreven — en de lezer neme mijn mening a.u.b. voor wat hij of zij die waard vindt —, dan is het een zeer waardevol document. Want het laat de contouren zien van de ‘vrolijke wetenschap’ die de modernistische theologie ooit was en van het tragische misverstand dat ze te weeg bracht.

In dat geval zou de Friese literatuur twee schrijvers en de Nederlandse één boek rijker zijn en dan zou men — niet naar niveau, maar wel naar intentie — deze grootste mystificatie uit de Nederlandse literatuur kunnen plaatsen bijvoorbeeld bij Multatuli’s ''Max Havelaar'' (1860) en Busken Huets ''Brieven over den Bijbel'' (1858).

Dan zou men de OLB-affaire ook kunnen zien als een keerpunt in Haverschmidts schrijverschap. Ottema zou in zijn onnozelheid Paaltjens het leven onmogelijk hebben gemaakt en er onbedoeld mee voor hebben gezorgd dat diens bizarre humor na 1870 tot het verleden behoorde. Ervoor in de plaats kwam een veel mildere, al te ingehouden ironie. De schrijver voor een ‘wereldpubliek’ werd tot voordrachtskunstenaar in kleine kring.<ref>Cf. ook ‘Mijn eerste gemeente’, 33. welke voordracht wordt besloten met een passage die nogal uit de toon van het verhaal valt. Haverschmidt constateert, dat hoewel ‘... er gedane zaken zijn die nimmer keer nemen, op den bodem van ons hart is er toch een dankbaar gevoel, dat de booze, de uren van zwakheid en onwil achter, en met elke nieuwe schrede verder achter ons liggen. De tijd, niet vanzelf, maar waar wij hem ons ten nutte poogden te maken, heeft balsem niet slechts voor onze verliezen, maar ook voor onze nederlagen. En deze weldadige orde der dingen doet ons dankbaar erkennen, dat er een God is die vergeeft.’</ref> Men kan bij die ontwikkeling de vraag stellen of Haverschmidt niet beter af was geweest als hij als een middel tegen zijn kwaal zijn spreekbuis Paaltjens bij zich had kunnen [44] houden. Nu werd zijn leven een worsteling met ‘de worgengel die geen scherts verstond’.

<nowiki/>* * *

Mijn rondleiding is voltooid. De put kan weer dicht. Op het deksel heb ik geschreven: ‘lees, leer en waak’. Overgeschreven, want zo staat het in het OLB. Bij het lezen van die woorden zou iedere negentiende-eeuwse Fries die niet beter wist onmiddellijk hebben kunnen denken aan het Leeuwarder leesgezelschap ‘Lees, leer en betracht’. Maar er was niemand die niet beter wilde weten.

===Noten===
In dit opstet loop ik vooruit op twee boeken: ''It reade raske fan Salverda'', een geschiedenis van cultuur in Friesland in de negentiende eeuw en ''Priester noch dwang'', waarin de hier behandelde stof ''in extenso'' ter sprake zal komen. Het onderzoek voor het eerste boek is verricht in
opdracht van de Fryske Akademy. Voor hulp, vertrouwen en tegenspraak dank ik prof.dr. E.H. Waterbolk, Paul Koopman. Hotso Spanninga en Yme Kuiper.
<references />
“Noot” 26:
In het OLB zijn de volgende gedeelten aan ‘godsdienstige’ zaken gewijd (paginanummers verwijzen naar editie ''Ottema, 1872''). Af en toe is door deze fragmenten een parafrase van oudheidkundige literatuur heengewerkt. Bij deze opsomming ga ik uit van de (door mij af en toe wat ingekorte) tussentitels zoals die in het boek zelf worden gegeven en beperk ik me tot drie categorieën: Godsdienstleer, Wetten/geweten en Gelijkenissen. Voor de rest bestaat het boek uit ‘lopende geschiedenissen’. Daarvan is een (groot) deel gewijd aan de richtingenstrijd in de kerk, een ander deel aan het ‘moderne’ in bredere zin (bijvoorbeeld aan het liberalisme) en een laatste deel aan specifiek Friese omstandigheden. Ook in deze stukken staan af en toe gedeeltes die bij de bovenstaande categorieën kunnen worden ondergebracht.

''Godsdienstleer'':
:‘Dit is onze vroegste geschiedenis’ (13-19); ‘Dit heeft Fasta gezegd’ (23): ‘Fasta zeide’ (25); ‘Nuttige zaken uit de nagelaten geschriften van Minno’ (43-49). ‘Aan de wanden van de Waraburcht’ (65-67); ‘Dit staat op alle burchten’ (67-71); ‘Hoe de bange tijd kwam’ (71); ‘Oudste leer’ (135-139); ‘Het tweede deel van de oudste leer’ (139-143); ‘Alle echte Frya’s heil’ (183-193); ‘Dit is het geschrift met Gosa’s raad’ (215-217); ‘Brief van Rika de oude vrijster’ (229-233).
''Wetten/geweten'':
:‘Frya’s Tex’ (19-23), ‘Wetten voor de burchten’ (25-31); ‘Algemene wet’ (31-33): ‘Wetten daaruit samengesteld’ (33-35); ‘Rechten van de moeder en de koningen’ (35-37), ‘Rechten van alle Frya’s kinderen om veilig te zijn’ (37-39); ‘Uit Minno’s geschriften’ (39-41); ‘Wetten voor de stuurlieden’ (41-43): ‘drie Frya’s wetten en zeven Finda’s wetten’ (59-61); ‘Bepalingen voor toornige mensen’ (61-63). ‘Bepalingen voor hoerenkinderen’ (63).
''Gelijkenissen'':
:‘Oorlog was voorbijgegaan’ (65); ‘Dit staat op schrijfvilt geschreven. Taal en antwoord aan andere maagden tot een voorbeeld’ (143-145).
[[Category:Sources Dutch]]

Bibliografie Oera Linda

2026-07-21T09:13:27Z

Jan: link

==Aangevulde Bibliografie Oera Linda (vanaf 1872)==

Verbeterde en aangevulde lijst van [[Jacob Kalma]] uit 1956 ([https://archive.org/details/1956-kalma-bibliografie-betreffende-thet-oera-linda-bok PDF] / [https://www.yumpu.com/nl/document/read/20022752/deze-tekst-is-ook-te-downloaden-als-pdf-bestand-oera-linda-boek OCR versie Tresoar 2005]) en aanvullingen [[Nico Luitse]] (tot 31-5-1989, gemarkeerd met '''S'''), met onderaan een lijst uitzendingen op radio en televisie.

[Aanvullingen deels gemarkeerd ‘→’; een geheel nieuwe selectie en codering volgt.]

Afkortingen:
* ''AHb = Algemeen Handelsblad''
* ''HC'' = [https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/HC ''Heldersche Courant'']
* ''HNC'' = ''Heldersche en Nieuwedieper Courant''
* ''LC'' = [https://www.delpher.nl/nl/kranten/results?query=&page=1&sortfield=date&cql%5B%5D=(date+_gte_+%2201-01-1870%22)&cql%5B%5D=(date+_lte_+%2231-12-2024%22)&cql%5B%5D=ppn+any+(852115210+OR+832989185+OR+424119862+OR+865061483)&coll=dddtitel ''Leeuwarder Courant''] — op Delpher van 1750 tot 1942 (ontbrekend: 1-1 en 5-10-1876) en 1947 tot 1995 / voor missende jaren zie [https://www.dekrantvantoen.nl/srch/query.do?v2=true&q=oera%20linda%20pubcode:%20LC dekrantvantoen.nl].
* ''NvdD = Het nieuws van den dag''
* ''Spect.'' = ''De Nederlandsche Spectator'' (nog niet op internet)
* Ct. = Courant
----

=== 1871 ===
zie '''''[[:Category:Logboek Oera Linda|Logboek Oera Linda]]''''' (in aanvangsfase): '''[[1871 Overzicht bronnen|1871 Het jaar van bekendwording]]'''

=== 1872 ===
→ (was '''JJK 28''') Boekaankondiging Thet Oera Linda Bok — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586219:mpeg21:a0115 ''LC'' 12-1-1872] (zie ook [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586219:mpeg21:a0069 advertentie bl. 8]).

→ (was '''JJK 27''') Ottema, J.G. — Thet Oera Linda Bok (eerste uitgave, met als inleiding bewerkte versie van JJK 1) — [https://archive.org/details/1872-ottema-thet-oera-linda-bok/page/n1/mode/2up Leeuwarden, H. Kuipers (okt.) 1872, XXX, 253 bl. 8°].

→ Adv. Heden komt van de pers [nl. 28] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586333:mpeg21:a0042 ''LC'' 4-10-1872] bl. 8/4.

'''JJK 29-30''' Spotprent “Twee hersenschimmen” en [30] Brouwer, P.A.S. van Limburg — Eene teleurstelling (bespreking Ottema: Thet OLB) in [[1872 Spectator|''Spect.'' 12-10-1872]], bl. 322-323.

'''JJK 31''' Boekbeoordeeling: Thet Oera Linda Bok (Uittreksel uit een brief) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586339:mpeg21:a0090 ''LC'' 18-10-1872].<blockquote>Het is dus een wonderboek, dat, hoe men 't ook beschouwe, prijze of betwijfele, altijd raadselachtig blijft, doch omtrent welks afkomst de eerlijkheid van den bezitter, die het voor geen geld verkoopen wil, ons borg staat.</blockquote>'''JJK 32-34''' divers [[1872 Spectator|[32] ''Spect.'' 19-10-1872]], bl. 335 en [[1872 Spectator|[34] 16-11]], bl. 367; [33] ''Uilenspiegel'' 26-10-1872.

'''JJK 35''' Koolman, J. ten Doornkaat — Fragment van een brief uit Norden d.d. 30-10-1872 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586356:mpeg21:a0043 ''LC'' 26-11-1872].

=== 1873 ===
→ Ottema, Dr. J.G. — Verslag omtrent een overoud handschrift bij het Friesch Genootschap [wijkt af van versies in uitgaven ''Thet Oera Linda Bok'' 1872 en 1876] — [https://archive.org/details/dvf-1873-12-met-verslag-ottema-223-243 ''De Vrije Fries 12'' (1873) 223-242].

'''JJK 36''' Ottema, J.G. — Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok — Leeuwarden, [https://www.google.nl/books/edition/Geschiedkundige_aanteekeningen_en_opheld/1xq6fRlLGrwC uitg. Kuipers, 39 bl.] [eerste advertentie “heden is van de pers gekomen” [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586516:mpeg21:a0021 ''LC'' 5-12-1873]; aangevulde versie: JJK 189].

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 36a]]''' Ottema, J.G. — Germanen [als “toegift” in JJK 36 en 189] — 5 bl.

'''JJK 37''' Koolman, J. ten Doornkaat — Open brief aan den Heer dr J.G. Ottema (enz.; get. Norden, Jan. 1873) — Norden, D. Soltau 1873, [https://books.google.nl/books?id=rHtWAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage 14 bl. 8º].

'''JJK 38''' Aankondiging 3e afl. ''Friesche Oudheden'' waarin afb. OL — ''Spect.'' 8-2-1873, bl. 42.

'''JJK 39''' Schriftliche Urkunden über die Pfahlbauten? — ''Archiv für Anthropologie VI'', 1873, bl. 319 [afschrift ir J.B. Vries].

'''[[1873 Kritiek der Friesche Geschiedschrijving|JJK 40]]''' ([https://books.google.nl/books/about/Kritiek_der_friesche_Geschiedschrijving.html?id=SnpKAAAAYAAJ orig.]) Zeeburgh, J. Bolhuis van — Kritiek der Friesche Geschiedschrijving — Den Haag, M. Nijhof, (Mei) 1873 [in ongepagineerd voorwoord 4 regels over OL].

'''JJK 42''' Flanor (C. Vosmaer) — Kritiek op de voorlezing van dr A.T. Reitsma voor het Fries Genootschap — ''Spect.'' 20-9-1873, bl. 302.

→ '''[[1873 Reitsma lezingen|JJK 42a]]''' Thet Oera Linda Bok (verslag OL voordracht Reitsma op verg. Fr. Gen. d.d. 27-8) —en [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1873-08-31/edition/0/page/3 ''HNC'' 31-8-1873] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586475:mpeg21:a0033 ''LC'' 31-8-1873] en kort in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010060795:mpeg21:a0004 ''NvdD'' 4-9-1873].

'''JJK 43''' H.F., v. — Das friesische Adela-Buch — ''Beilage zur Allg. Zeitung'' 19-10-1873.

'''JJK 44''' Verslag van de lezing van dr A.T. Reitsma voor het Fries Genootschap — ''Prov. Friesche Ct.'' 20-10-1873.

'''[[1873 Reitsma lezingen|JJK 45]]''' De geschiedkundige waarde van het Oera Linda Boek (verslag 2de lezing Reitsma voor Fr. Genootschap d.d. 16 okt.) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1873-10-24/edition/0/page/3 ''HNC'' 24-10-1873] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586499:mpeg21:p006 ''LC'' 26-10-1873].

'''JJK 46''' Thet Oera Linda Bok. Verslag lezingen Reitsma 27-8 en 16-10-1873 [door J. Dirks] — ''De Noordstar'' 9-11-1873.

=== 1874 ===
'''JJK 47''' Bespr. van “Thet Oera Linda Bok” — ''Göttingische gelehrte Anzeigen'' 28-1-1874, Stück 4.

'''JJK 48''' ''Thet Oera Linda Bok'' en ''Geschiedk. aanteekeningen en ophelderingen'' in boekcatalogus, met toelichting — A catalogue of choice, rare and curious books … selected from the stock of Trübner & Co., London, Apr. 1874, bl. 60.

'''JJK 49''' [wrs. Dyserinck, J. (volgens [[Brieven L.F. Over de Linden|L.F.o.L in brief 6-5-1874]]] — Over voorstel Leemans , afd. Letterk. KAW onderz. OL — ''NRC'' 17-4-1874, 17 Apr.; ''Spect.'' 18-4-1874; ''Prov. Friesche Ct.'' 18-4-1874; [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-04-19/edition/0/page/1 ''HNC'' 19-4-1874].

→ kort bericht over open brief LFoL - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-06/edition/0/page/2 ''HNC'' 6-5-1874].

→ kort bericht over Ottema’s Koninklijke Akademie [51] - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-10/edition/0/page/2 ''HNC'' 10-5-1874].

'''JJK 50''' Over de Linden, L.F. — Open Brief van L.F. over de Linden, aan de Koninklijke Akademie van Wetenschappen (enz.) — Leeuwarden, H. Kuipers, [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1874Ottema_De_Koninklijke_Akademie_en_het_Oera_Lind/page/22/mode/2up 1874, (4) bl. 8° (Get. 20-4-1874)] [Ook afgedrukt op bl. 23-26 van [[1874 Ottema Kon. Akad.|JJK 51]]]

'''[[1874 Ottema Kon. Akad.|JJK 51]]''' Ottema, J.G. — De Koninklijke Akademie en het O.L.B. — Leeuwarden, H. Kuipers, 1874, 26 bl. 8° (get. 1-5-1874).

('''JJK 52-53''' berichten in ''Uilenspiegel'', 9 en 23-5-1874, bl. 48 resp. 55.)

→ kort bericht: brief LFoL behandeld in verg. KAW - [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-05-22/edition/0/page/1 ''HNC'' 22-5-1874].

'''JJK 54''' Het antwoord van de Kon. Akademie, afd. Letterkunde aan L.F. Over de Linden — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586590:mpeg21:p002 ''LC'' 26-5-1874], bl. 2 kol. 2.

('''JJK 55-56''' berichten in ''Spect.'' 30-5 en 13-6-1874, bl.? resp. 199.)

'''JJK 57''' Verslag van de lezing van G. Colmjon voor het Frysk Selskip — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586600:mpeg21:p002 ''LC'' 19-6-1874] bl.2 kol. 1-2.

'''JJK 58''' (Vitringa, A.J.) — Serie “Thet Oera Linda bok” — ''Deventer Ct.'' 19 en 26-6; 3, 17, 24 en 31-7; 7, 14, 21 en 28-8; 4 en 11-9-1874 [gezamenlijk uitgegeven in JJK 60]

'''JJK 59''' Bericht van het bezoek der Duitse prinsen Ernst en Frits Van Saksen-Meiningen met hun begeleiders aan de heer C. Over de Linden — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-08-09/edition/0/page/1 ''HNC'' 9-8-1874].

→ (kort:) eerste wintervoordracht societeit Mars: ''Het Oera Linda Boek'' [d.d. 14-10 in ''Musis Sacrum''] — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-09/edition/0/page/1 ''HNC'' 9-10-1874] met adv. [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-11/edition/0/page/4 11-10] [na lezing “bezigtiging van het veelbesproken Handschrift”].

→ verslag voordracht Mars door T. Mooy (in aanwezigheid LFOdL) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1874-10-16/edition/0/page/2 ''HNC'' 16-8-1874].

'''JJK 60''' Vitringa, A.J. — Naar aanleiding van Thet Oera Linda Bok; Historische schetsen met enige in- en uitvallen — [https://archive.org/details/1874-vitringa-naar-aanleiding-van Deventer, uitg. J. de Lange (1874), (8) 152 bl. 8°] [NB oudst gevonden bericht hierover in [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1875-02-24/edition/0/page/1 ''HC'' 24-2-1875] dus mogelijk pas feb. 1875 uitgegeven].

=== 1875 ===
→ (kort:) “dezer dagen verschenen” (!) Naar aanleiding van ... [60] — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 23-4-1875] [zie ook adv. op [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/4 bl. 4 kol. 3]].

'''JJK 61''' Otto, H. — Historische Skizzen auf Grundlage von Thet Oera Linda Bok; mit etlichen Ein- und Ausfällen — autorisierte und vom Verfasser revidierte Ausgabe (vertaling van JJK 60) — [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1875Vitringa_HistorischeSkizzenAufGrundlageOLB/page/n3/mode/2up Norden, uitg. Braams, 1875, VIII, 154 (2) bl.]

[[1875 Navorscher|'''JJK 62''']] Leendertsz, P.Wz. — Oera Linda Bok — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 108.

'''[[1875 Navorscher|JJK 63]]''' [Kuipers, H.] — Oera Linda Bok. Den heer redacteur van den Navorscher (met antwoord) — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 284-286.

'''[[1875 Losse Gedachten|JJK 64]]''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Bartholomeus_Sloet_tot_Oldhuis Sloet tot Oldhuis, B.W.A.E.] — I. Losse gedachten over het Oera Linda boek, II De verwoede monnikken en de Academie van Wetenschappen — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586740:mpeg21:a0045 ''LC'' 16-5-1875]. [Onder het art. staat: wordt vervolgd, maar volgens een hs. aant. van mr J. Dirks is dit vervolg niet verschenen. Hij noemt ook de naam van de schrijver.]

→ heren W. Robertson Sandbach en Hora Siccama bezochten LFOdL en bezichtigden HS, Engelse vert. in de maak — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-06-16/edition/0/page/1 ''HNC'' 16-6-1875]

'''[[1875 Friesche Oudheden: OL|JJK 65]]''' [Eekhoff, W.] — Friesche oudheden. Afbeeldingen van merkwaardige voorwerpen van wetenschap en kunst, gevonden in de archieven, kerken kasteelen, terpen enz. van Friesland. — [https://www.google.nl/books/edition/Friesche_oudheden/OO45PwXBFgEC Leeuwarden H. Kuipers, (Juli) 1875]. [Plaat 23 geeft een ''(NB! moderne handgemaakte kopie van een)'' bladzijde uit het O.L.B. Toelichting op bl. 48-50 ([[1875 Frisian Antiquities|Engelse vertaling]]).]

→ ingez. Brief J.F. Berk (alias GUFO, gedat. 9-7) aan hr. Visser over bijzonder onderwijs, met verwijzingen naar inh. OL — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1875-04-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 14-7-1875].

('''JJK 66-67''' berichten in ''Spect.'' 19-6 en 17-7, bl. 193-194 resp. 226-228 van [[Jan B. van Zeeburg|J. v. Zeeburg]]; en 31-7-1875 bl. 241.)

'''[[1875 Navorscher|JJK 68]]''' Churl, John — Oera Linda Bok (gedat. 31-7-1875) — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 392-393.

'''JJK 69''' Van den oorsprong der Friezen en hunne verhuizing naar Noord-Europa, Sylter sage [indirect mbt OL: Alexander, Friso, scheepsgeest ''Uald'' in [https://www.google.nl/books/edition/Sagen_und_erz%C3%A4hlungen_der_Sylter_Friese/MpoVAAAAYAAJ Sagen und Erzählungen der Sylter Friesen] door C.P. Hansen, 1875] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586778:mpeg21:a0041 ''LC'' 15-8-1875].

('''JJK 70''' congresblad Taal- en Letterkunde Maastricht o.a. over bijdrage Vinkers en Uitterdijk — 24-8-1875)

'''JJK 71''' Vloten, J. van -Verslag 14de Ned. Taal- en Letterk. congres te Maastricht — ''Nederl. Kunstbode'' 25-8-1875, bl. 127.

'''JJK 72''' Jaarverslag Fr. Genootschap ’74-’75, 2-9-1875 incl. mededelingen Suringar, Ottema en Dirks op bl. 263-265.

('''JJK 73-74''' berichten in ''Spect.'' 23-10 en 27-11-1875, bl.? resp. 383.)

[[1875 Navorscher|'''JJK 75''']] Leendertsz, P.Wz. — Het Oera Linda Bok — ''Navorscher 25'', 1875, bl. 585-610.

=== 1876 ===
'''JJK 76''' Sandbach, William R. — The Oera Linda Book etc. — London, Trübner & Co, 1876, 7 + 25 + 253 bl. 8°.

→ kort ber. over ''dezer dagen'' verschenen Sandbach vertaling — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-01-21/edition/0/page/1 ''HNC'' 21-1-1876].

→ bericht mbt [75] en verkl. Berk, Uurbanus, Leijer en Mooij — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-03-12/edition/0/page/1 ''HNC'' 12-3-1876].

'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 77]]''' (anon. mog. PWL) Het Oera Linda Bôk — ''Navorscher 26'', 1876, bl. 185.

'''JJK 78''' Over de ouderdom van het O.L.B. (Verklaring, dat het hs reeds tussen 1848-1850 bekend was) — ''HNC'' 21-3-1876, (en 12-3?); ''Prov. Friesche Ct.'' 18-3-1876; [https://dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-18760321-6017&vw=org ''LC'' 21-3-1876] [d.i. kopie ''Held.Ct.'']. [niet op [https://www.delpher.nl/ Delpher] resp. [https://kranten.archiefalkmaar.nl/ kranten.archiefalkmaar.nl]]

'''JJK 79''' Ottema, J.G. — bewijst dat Piet Paaltjens niet de schrijver is van het O.L.B. en dat het hs. reeds tussen 1848 en ‘50 gezien is (Vergadering Fries Genootschap). — ''LC'' 19-3-1876 [op Delpher geen LC tussen 1-1 en 5-10-1876; niet gevonden op dkvt].

('''JJK 80''' Het schaakspel in het Friesch (met opm. Dr. A. v/d Linde over OL) — [https://dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-18760416-5005&vw=org ''LC'' 16-4-1876].)

'''JJK 81''' Beoordeling van Sandbachs engelse OL-uitgave in Pall-Mall-Gazette van 4-4-1876 [[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/search/results/1876-04-04?NewspaperTitle=Pall%2BMall%2BGazette&IssueId=BL%2F0000098%2F18760404%2F&County=London%2C%20England deze editie achter paywall]] — ''Spect.'' 22-4-1876, bl. 129.

'''JJK 82''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Joseph_Alberdingk_Thijm Alberdingk Thijm, J.A.] — Sivaartsburg herrezen [Met opmerking over O.L.B.] – ''Ned. Kunstbode'' 25-4-1876, bl. 57.

'''[[1876 The Academy|JJK 83]]''' The Oera Linda Book — ''The Academy'' 29-4-1876, bl. 405-406.

'''JJK 84''' Vinckers, J.B. — De onechtheid van het Oera Linda-Bôk, aangetoond uit de wartaal waarin het is geschreven — [https://books.google.nl/books?id=wHpKAAAAYAAJ&pg=PA1#v=onepage&q uitg. Erven F. Bohn, Haarlem — 64 bl.] ([https://www.yumpu.com/nl/document/read/20097558/deze-tekst-is-ook-te-downloaden-als-pdf-bestand-oera-linda-boek OCR Tresoar 2005]).

'''JJK 85''' Over de Linden, L.F. — Adv. gericht aan Alberdingk Thijm — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010062525:mpeg21:a0030 ''NvdD'' 1-5-1876].

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 86]]''' Het Oera Linda Bok [over JJK 85] — ''Euphonia I'', 20-5-1876, bl. 5.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 87]]''' [https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=beer004 Beer, T.H. de] — Een nieuwe Macpherson — ''Euphonia I'', 27-5-1876, bl. 2-3.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 88]]''' Over de Linden, L.F. — Aan de Redactie van het weekblad 'Euphonia' [get. Helder, 21-5-1876] — ''Euphonia I'', 27-5-1876, bl. 5.

'''[[1876 Ottema Dev. Crt.|JJK 89]]''' Ottema, J.G. — De Deventer Courant en Het Oera Linda Boek — [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1876Ottema_DeDeventerCourantEnHetOLB/mode/2up uitg. Kuipers, 31] bl.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 90]]''' Dekker, D. — Wat ik van de man weet, die het 'Oera Linda Bok' uit het stof te voorschijn bracht [get. Helder, Mei 1876] — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 2-3.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 91]]''' Over de Linden, L.F. — Aan Red. Euphonia [get. Helder, 28-5-1876] ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 92]]''' Berk, J.F. — Aan Red. Euphonia. Brief aan T.H. de Beer [get. Helder, 28-5-1876] — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 92a]]''' Red. commentaar — ''Euphonia I'', 3-6-1876, bl. 6.

('''JJK 93-94''' berichten mbt Vinkers’ Wartaal — ''AHb'' 6-6 en ''Friesche Ct.'' 8-6.)

'''JJK 95''' Wat de letters Oera Linda Bok eigenlijk betekenen [n.l. '''O'''m '''E'''enige '''R'''ectoren '''A'''an '''L'''atijnsche scholen '''I'''n '''N'''ederland, '''D'''ie '''A'''nti-quiteiten '''B'''eoefenen, '''O'''p te '''K'''wikken] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010972891:mpeg21:a0013 ''AHb'' 8-6-1876].

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 96]]''' Afschrift corresp. T.H. de Beer en L.F. Over de Linden — ''Euphonia I'', 20-6-1876, bl. 5-6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 97]]''' Berk, J.F. — Aan Red. Euphonia [get. Helder, 4-6-1876]. — ''Euphonia I'', 10-6-1876, bl. 6.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 98]]''' Beer, T.H de — Aan Red. Euphonia en heren Berk en Over de Linden [met red. commentaar [[1876-1877 Euphonia|JJK 98a]]] — ''Euphonia I'', 10-6-1876, bl. 6.

('''JJK 99-100''' berichten in ''Friesche Ct.'' en ''Prov. Friesche Ct.'' 12 resp. 14-6-1876.)

'''→ JJK 99a''' bericht (Dr. van Vloten) over verdenkingen C.M. Kan en Haverschmidt — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000089867:mpeg21:a0031 ''Arnhemsche Ct.'' 12-6-1876].

'''JJK 101''' Jansen, J.F. — De litteraire kwestie van de dag [get. Harlingen 12-6-1876] — ''Friesche Ct.'' 15-6-1876.

('''JJK 102''' bericht in ''Oostergo'' 17-6-1876: verw. naar bericht in ''Arnh. Ct.'' mbt Haverschmidt.)

'''[[1876 The Academy|JJK 103]]''' Andrieu, Jules — The origin of the ‘Oera Linda book’ — ''The Academy'' 17-6-1876, bl. 586-587.

('''JJK 104-106''' berichten 21 en 22-6-1876 in ''Prov. Friesche Ct.'' [Haverschmidt verklaring], ''AHb'' [kopie uit ''Arnh.Ct.''] en ''Het Vaderland'' [T. de Beer over J. Andrieu])

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 107]]''' Beer, T.H. de — Een brief van [https://fr.wikipedia.org/wiki/Jules_Andrieu Jules Andrieux] (!) over het Oera Linda bôk [JJK 103] — ''Euphonia I'', 24-6-1876, bl. 6.

('''JJK 108-109''' berichten ''Fr. Volksbl.'' [gericht aan Vinckers] en ''Deventer Ct.'' [bespr. Ottema’s ''De Deventer Courant''] d.d. 25-6 resp. 30-6-1876.)

'''JJK 110''' Ottema, J.G. — ... bewijst opnieuw de echtheid van het hs. — ''Nws- en Adv. blad v. Tietjerksteradeel'' 1-7-1876.

'''JJK 111''' Het Oera Linda Bôk en het Friesche Volksblad — ''Friesche Ct.'' 6-7-1876.

'''[[1876-1877 Euphonia|JJK 112]]''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Henri_Ernest_Moltzer Moltzer, H.E.] — Iets voortreffelijks (over Vinckers’ ''Wartaal'') [JJK 84] — ''Euphonia I'', 15-7-1876, bl. 2.

('''JJK 113-114''' berichten ''Fr. Volksblad'' en ''Prov. Friesche Ct.'' d.d. 23 resp. 26-7-1876.)

'''[[1876 Cornhill Magazine|JJK 115]]''' The Oera Linda Book — ''The Cornhill Magazine'' — Aug. 1876, bl. 181-192.

('''JJK 116-117''' berichten ''Het Vaderland'' 3 en 7-8-1876; en ''Spect.'' 5-8-1876, bl. 254-255 [Muller en van Gelder over papier].)

'''JJK 118''' Bespr. van de artikelen in ''The Cornhill Magazine'' [<nowiki/>[[1876 Cornhill Magazine|JJK 115]]] en ''The Academy'' [<nowiki/>[[1876 The Academy|JJK 103]]], overgenomen uit de ''Zwolsche Ct.'' — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010972952:mpeg21:p002 ''AHb'' 8-8-1876] [identiek aan [[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 123]]].

'''JJK 119''' De quaestie van het veelbesproken O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010062616:mpeg21:a0006 ''NvdD'' 8-8-1876] [kort bericht mbt papier].

'''JJK 120''' Adviezen in eene duistere zaak — [https://hdl.handle.net/21.12114/EAED41D50CAA4870B23C0B2EF314C6FC ''Enkhuizer Ct.'' 9-8-1876] [over oordeel papier Muller en van Gelder].

('''JJK 121-122''' berichten ''Friesche Ct.'' en ''Fr. Volksblad'', 10 resp. 13-8-1876.)

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 123]]''' kopie van JJK 118 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000087282:mpeg21:p005 ''Arnhemsche Ct.'' 14-8-1876].

('''JJK 124-126''' berichten in ''Magazin für die Literatur des Auslandes'' 19-8-1876; ''Friesche Ct.'' 7-9 resp. 14-9-1876 [verw. ''Gron. Ct.'' 7-9 resp. 13-9-1876, van en m.b.t. [[Eelco Verwijs|Verwijs]]].)

'''[[1876 Ottema Thet OLB|JJK 127]]''' Ottema, J.G. — Thet Oera Linda Bok. Tweede uitgave [licht herzien met nieuw voorwoord] — Leeuwarden, [https://archive.org/details/thetoeralindabo02ottegoog/page/n9/mode/2up H. Kuipers, (Oct.) 1876, XXXVIII, 253 bl. 8°] [adv. “Heden is van de pers gekomen” [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1876-10-11/edition/0/page/4 ''HNC'' 11-10-1876]].

('''JJK 128 en 131''' aank. 2e uitg. Ottema waarin antw. op zgn. papieronderzoek — ''Friesche Ct.'' 7-9 en ''Oostergo'' 21-10-1876.)

'''[[1876 Ottema Thet OLB|JJK 129]]''' Ottema, J.G. — Het handschrift van Thet Oera Linda Bok heeft al langen tijd vóór het jaar 1600 bestaan — ''Friesche Ct.(?)'' 5-10-1876; afgedrukt in 2de uitg. van ''Thet Oera Linda Bok'', bl. I-IV.

'''JJK 130''' — Ottema, J.G. — Leeuwarden, de Middelzee en het Oera Linda Boek, [https://books.google.nl/books?id=AYRnAAAAcAAJ&pg=PP3#v=onepage&q&f=false 7 bl. (okt.)]. [Staat ook in [[1878 Ottema A en O|JJK 189]], bl. 34-37 “Van den beginne af ... ter plaatse heeft bevonden.”]

('''JJK 131-133''' berichten ''Oostergo'' 21-10 [zie JJK 129] en ''NvdD'' 27-10-1876; boek N. Beets: ''Verscheidenheden meest op letterkundig gebied'', met op bl. 251-286 opstel 1872 ''Ossian of Macpherson?'')

=== 1877 ===
'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 134]]''' (anon., volgens JJK: Winkler) Het Oera Linda boek — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 17.

'''[[1876-1877 Navorscher|JJK 135]]''' Het Oera Linda boek — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 17-18.

'''JJK 136''' v.Vl. [<nowiki/>[[Johannes van Vloten|Vloten, J. van]]] Bespr. van ''Thet Oera Linda bok'' (1872) — ''Hist. Zeitschrift von Sybel, N.F. II Bd., 1. Heft'', 1877, bl. 137-138.

'''JJK 137-138''' Schouten, G. — Verdachtmaking C. Over de Linden — ''Prov. Overijss. en Zwolsche Ct.'' 27-2-1877. (herhaald in ''Utrechtsch Prov. en Stedel. Dagbl.'' 28-2-1877 en in '''JJK 145''' ''Spect.'' 10-3-1877)

'''[[1876-1877_Navorscher|JJK 139]]''' — ’N voorloper van 't Oera Linda boek (Ch. de Grave: République des Champs Elysées ou monde ancien, Gent 1806) — ''Navorscher 27'', 1877, bl. 115 en 116.

'''JJK 140''' Het stuk van Schouten in de ''Zwolsche Ct.'' met commentaar der redactie — ''Amsterdamsche Ct.'' 1-3-1877 Avond.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 141]]''' Overgenomen bericht uit ''Arnh. Ct.'' (''Wie heeft...?'' bevredigt niet) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102967:mpeg21:a0014 ''AHb'' 2-3-1877].

'''JJK 142''' Ingezonden stuk in gebroken Hollands uit Leipzig over OL (get. 22-2-1877) [met in bijvoegsel een brief waarvan Ottema vermoedde dat die door Vitringa was geschreven] — ''Deventer Ct.'' 2-3-1877.

'''[[1877 Vinckers - Wie heeft|JJK 143]]''' Vinckers, J.B. — Wie heeft het Oera-Linda-Boek geschreven? — [https://books.google.nl/books?id=mHJKAAAAYAAJ&pg=PA1#v=onepage&q& uitg. v. Hulst, Kampen — 80] bl.

'''JJK 144''' Bespr. van ''Wie heeft ...?'' — ''Friesche Ct.'' 8-3-1877.

'''JJK 145-146''' De schrijver van het O.L.B. — ''Spect.'' 10-3-1877, bl. 76-77 (o.a. kopie '''JJK 137''').

'''JJK 147''' De curieuze geschiedenis van het O.L.B. nadert haar einde [C. Over de Linden als schrijver genoemd] — ''NvdD'' 14-3-1877.

'''JJK 147a''' “De Spectator Verhaalt...” — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/VB/1877-03-16/edition/0/page/1 ''<nowiki/>'t Vliegend blaadje'' 16-3-1877] bl. 1-2.

'''JJK 148''' [identiek aan JJK 152] [Jansen, Gerrit] — Opmerkingen naar aanleiding van een artikel, voorkomende in ''’t N. v.d. Dag'' van 14-3, betreffende 't Oera Linda Bôk' (get. Nieuwediep, Mrt '77). — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/VB/1877-03-16/edition/0/page/1 ''<nowiki/>'t Vliegend blaadje'' 16-3-1877] bl. 2.

'''[[Brieven Verwijs|JJK 149]]''' Verwijs, Eelco — Nog het O.L.B. — ''Spect.'' 17-3-1877 bl. 86-87 [overgenomen in ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102985:mpeg21:a0050 AHb 20-3-1877]'' en '''JJK 151''' ''Onze Tolk; Letterk. Weekbl.'' 29-3-1877].

'''JJK 150''' Spot met de O.L.B.-kwestie — ''Uilenspiegel'' 17-3-1877.

'''JJK 151''' Verwijs vertelt in de Spectator over zijn verhouding tot OL [JJK 149] — ''Onze Tolk. Letterk. Weekbl. VIII'', 29-3-1877.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 152]]''' Jansen, Gerrit — Het Oera Linda Bôk (kritiek op ''Wie heeft...?'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010102985:mpeg21:a0013 ''AHb'' 20-3-1877]. [Identiek aan '''JJK 148'''.]

'''JJK 153''' Over de Linden, L.F. — Aan de Redactie der Nieuwe Rotterd. Ct. (get. 19 Maart) — ''NRC'' 21-3-1877.<ref>Jaargangen 1870-1899 staan niet op Delpher, noch elders.</ref>

'''JJK 154''' Wie heeft het O.L.B. geschreven? (Uittreksel uit ''Wie heeft...?''). — ''NRC'' 21-3-1877.

('''JJK 155-156''' berichten ''Utrechtsch Prov. en Sted. Dbl.'' en ''Nieuwsbl. v/d Boekh.'' d.d. 21-3 resp. 23-3-1877, bl. 137-138.)

'''JJK 157''' Over de houding van C. Over de Linden (n.a.v. ''Wie heeft...?'') — ''NvdD'' 24-3-1877.

('''JJK 158: aangevuld''' Flonor over OL in rubriek ''Vlugmaren'' en bericht P. v. Gelder in ''Spect.'' 24-3-1877 bl. 90-91.)

'''JJK 159''' Amerikanische Archäologie (ook over het OL) — ''Sonntags-Beilage des Deutschen Correspondenten'' 24-3-1877.

'''JJK 160''' Aan de Redactie [get. 23-3-1877] — ''HNC'' 28-3-1877 [JJK 161 is wrs. overgenomen bericht].

('''JJK 161''' aank. antw. LFOdL op Vinkers in ''Utrechtsch Prov. en Sted. Dagbl.'' 28-3-1877.)

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 162]]''' — Ottema, J.G. — Wie heeft het O.L.B. geschreven? (Het is niet C. Over de Linden) — ''Friesche Ct. (?)'' 29-3-1877; afgedrukt in 2de uitg. van ''Geschiedk. aant.'' (1878), bl. 59-60.

'''[[1876-1877 Overige bronnen NL-talig|JJK 163]]''' Vitringa, A.J. — Bespr. van J. Beckering Vinckers; Wie heeft het O.L.B. geschreven? — ''Deventer Ct.'' 30-3-1877; Overgenomen in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586915:mpeg21:p006 '''''LC'' 8-4-1877'''].

('''JJK 164''' bericht in ''De Nieuwe Tijd'' (Lemmer) 31-3-1877.)

'''JJK 165''' Barnes, William — The Oera Linda Book — ''Macmillan’s Magazine'', April 1877, bl. 461-466.

'''[[1877 De schrijver is niet|JJK 166]]''' Jansen, Gerrit — De schrijver van Thet Oera-Linda-Bôk is niet Cornelis Over de Linden [get. Nieuwediep, April, 1877] — Nieuwediep, Berkhout & Co., [https://books.google.nl/books?id=Zw9Gd4iRky8C&printsec=frontcover#v=onepage (April) 1877, 36 bl. 8°].

'''JJK 167''' [Alberdingk Thijm, J.A. — met pseudoniem ‘Pauwels Forestier’] — Meêdeeling — ''Dietsche Warande'', april, bl. 114-116.

'''[[1877 Onthullingen Vosmaer|JJK 168]]''' [[Carel Vosmaer|Vosmaer, C.]] — Onthullingen over ’t Oera-Linda-boek (bespr. ''Wie heeft...?'' in twee delen) — ''Het Vaderland'', 5 en 11-4-1877 [overn. in ''LC'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586924:mpeg21:a0060 29-4] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586927:mpeg21:a0066 6-5-1877]].

'''JJK 169-170''' berichten in ''De Nieuwe Tijd'' [bespr. ''Wie heeft...?''] 7-4-1877; en ''Spect.'' [Winkler] 7-4-1877, bl. 108-119.

'''JJK 171''' Siderius, H. — Ingezonden (met brieven Verwijs 28-6-1867 en C. Over de Linden 24-6-1873) — ''Friesche Ct.'' 19-4-1877. [Hiernaar verwezen in '''JJK 173''' ''Fr. Volksbl.'' 22-4-1877; '''JJK 174''' ''Deventer Ct.'' 27-4-1877 (waarin ook dr. L.A. Buma als schrijver aangewezen) en '''JJK 179''' ''Oostergo'' 2-5-1877]

'''JJK 172''' Dekker. D. , — Over ''Wie heeft...?'' ['''JJK 143''']. — ''Euphonia II'', 21-4-1877, bl. 1-3.

'''JJK 173-176''' berichten: '''173''' ''Friesch Volksbl.'' [Siderius in ''Fr.Ct.''] 22-4-1877; '''174''' ''Deventer Ct.'' [Siderius, Buma] 27-4-1877; '''175''' ''Friesche Ct.'' [M.K. de Jong] 30-4-1877; '''176''' ''Friesche Ct.'' [L.A. Buma] 30-4-1877.

'''[[1877 Beweerd maar niet bewezen|JJK 177]]''' Over de Linden, L.F. — Beweerd maar niet bewezen [get. Helder, Mei 1877] — Lwrd. uitg. Kuipers, [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1877%20LFoverdeLinden_Beweerd/ (Mei) 1877, 48 bl. 8°].

'''JJK 178''' Aankondiging brochure van G. Jansen ('''JJK 166''') — ''HC'', 2-5-1877.

'''JJK 179-180''' berichten ''Oostergo'' [mbt Siderius] 2-5-1877 en ''Friesche Ct.'' [Buma] 5-5-1877.

'''JJK 181''' Onechtheid (kritiek op werk G. Jansen '''JJK 166''') – ''Spect.'' 5-5-1877, bl. 143.

'''JJK 182''' Winkler in ''Ostfriesisches Monatsblatt für prov. Interessen'', juni 1877 bl. 260-266.

'''JJK 183''' Berk, J.F. — De Pandschab-kolonie van het Oera Linda bôk (get. Den Helder, 1-7-1877) — [https://books.google.nl/books?id=6T9nAAAAcAAJ&printsec=frontcover#v=onepage Zwolle, uitg. Dröse, 1877, 80 bl].

'''JJK 184''' ber. in ''Spect.'' 21-7-1877 bl. 230 / ''Prov. Overijss. en Zwolsche Ct.'' 30-8-1877: aank. JJK 183.

'''JJK 185''' [bijlage [[1878 Ottema A en O|A en O 1878]]] Ottema. J.G. — Bespr. van J.F. Berk: De Pandschabkolonie van het OLB — [https://aldfryas.blogspot.com/2020/02/ottemas-reply-to-de-panschab-kolonie.html ''Friesche Ct.'' 13-9-1877].

'''JJK 186''' Flanor (C. Vosmaer) — Over de brochure van J.F. Berk: De Pandschab-kolonie — ''Spect. 15-9-1877, bl. 295.''

('''JJK 187''' bespr. Thet OLB 1876 [JJK 127] in ''Die Grenz-boten'' 20-9-1877 bl. 518-519.)

'''→''' Het Oera-Linda-boek — [https://www.dbnl.org/tekst/_vla010187701_01/_vla010187701_01_0048.php ''De Vlaamsche School'' 1877 bl. 68].

=== 1878 ===
'''JJK 188a''' Adv.: Heden komt van de pers: Geschiedkundige aanteekeningen (...) ƒ —,90 (JJK 188b) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUTRA04:253128001:mpeg21:a00027 ''Utrechtsch prov. en sted. dbl.'' 1-1-1878].

'''[[1878 Ottema A en O|JJK 188b]]''' (was 189) Ottema, J.G. — Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok. Tweede vermeerderde uitgave. — uitg. Kuipers, [https://books.google.nl/books?id=pNXXEN_oY1gC Leeuwarden, 63] bl.

'''[[1878-1879 Vinckers Einde en Eredoctoraat|JJK 189a]]''' (was 188) Vinckers, J.B. — ’t Einde der Historie en nog wat — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMHCO01:000062482:mpeg21:a0031 ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', 25-2-1878].

'''JJK 190''' Gallée, J.H. — Het Oera Linda Bôk 1872-1877 (get. Haarlem, Aug. '77; bespreking van de tot die tijde verschenen litteratuur) — [https://www.dbnl.org/tekst/_gid001187801_01/_gid001187801_01_0001.php ''De Gids'' 1878 bl. 1-24].

=== 1879 ===
→ kort bericht mbt ovl. Ottema “die zich door zijne geschriften op geschied-, letter- en oudheidkundig gebied een goeden naam had verworven. In 1872 bewerkte hij eene vertaling van het bekende Oera Linda Bôk, welks echtheid hij herhaaldelijk zocht te verdedigen.” — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HNC/1879-03-23/edition/0/page/1 ''HNC'' 23-3-1879] bl. 1 kol. 3; eerder een langer bericht in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010587254:mpeg21:a0003 ''LC'' 21-3-1879] “Kalmer zouden zijne laatste ambtelooze levensjaren zijn geweest, indien hem het mysterieuse, zooveel besproken handschrift van het ''Oera Lindebôk'' niet onder de oogen ware gekomen. De vertaling en uitgave deed hij in 1872 en sedert was hij de trouwe en warme verdediger van eene in veler oogen hopelooze zaak.”.

'''JJK 191''' Gosse, Edmund W. — Studies in the literature of northern Europe — London, C. Kegan Paul & Co. 1879, 375 bl. 8° [op bl. [https://archive.org/details/studiesinliterat00goss/page/312/mode/2up 313 -333 over OL]: [103] (door Jules Andrieu) met waardeloos nawoord van 2 bl.].

=== 1880-1881 ===
('''JJK 192-195''' vier berichten n.a.v. ovl. Verwijs [zonder expliciete verwijzing naar OL]: [https://www.google.com/books/edition/_/LhTnAAAAMAAJ ''Spect.'' 24-4 bl. 134-136 en 8-5-1880 bl. 150-151]; ''Levensberichten Mij der Ned. Letterkunde'', bl. 75-116.; ''Jaarb. K.A.W. 1881'' [door W.J.A. Jonckbloet] bl. 1-13.)

=== 1891 ===
'''JJK 195''' Iets uit OL — ''Friesche Volksalm. 1891'', bl. 186-187.

=== 1892 ===
→ Blok, P.J. — De aanbidders van het «Oera Linda Bok» hebben den strijd opgegeven — losse opm. in bijdr. “Studien over friesche toestanden in de middeleeuwen” — ''Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidk.'' [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#source=03_06&page=8&accessor=toc&view=imagePane 3e reeks 6e dl. bl. 3].

=== 1897 ===
'''JJK 196''' A. de Swart — Finis coronat opus (verdenking Verwijs) — ''De Tijdspiegel 1897'', nr. 4, bl. 463-464)
----

=== (1902) ===
('''JJK 198-199''' Recentie “Eene Drentsche Veenkolonie” (ook bekend als de mystificatie ''Clapper der Calkoens'') in ''Spect. 1902'', bl. 138-140; Een tweede “Oera Linda Boek” — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010596551:mpeg21:a0060 ''LC'' 3-12-1902].)

'''S 1''' Van Boeken en Menschen (Overgen. art. van Netscher in Telegraaf over Cl. der Calkoens) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010762534:mpeg21:a0029 ''Nieuwsblad van Friesland'' 20-12-1902].
----

=== 1903 ===
'''JJK 200''' Bezemer, F. — Letterkundig bedrog [over ''De Kronijk van Klaas Kolijn'', ''Het Oera Linda-Bok'' en ''De Clapper der Calkoens''] — [https://www.dbnl.org/tekst/_noo001190301_01/_noo001190301_01_0051.php ''Noord en Zuid'' jg. 26, 9-9-1903, bl. 403-411].

=== 1906 ===
('''JJK 201''' Kleikamp, S. — Brieven uit den Polder — ''Oprechte Haarlem. Ct.'' stadsed. 6-8-1906. [niet op Delpher])

'''JJK 202''' Hof, J.J. — Praetsjes yn en oer ’t Frysk. XLVI In nampraetsje (mede over OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010736076:mpeg21:a0105 ''Nieuwsblad v. Friesl.'' 8-9-1906].

=== 1907 ===
'''JJK 203''' Bezemer sr., P. — Nieuws uit oude boeken — Rotterdam, uitg. Boogaerdt, z.j. (1907), 304 bl. [Hierin op bl. 141-159 een hk. over Letterkundig bedrog ['''JJK 200'''] — Bespr. door Fr. Netscher in ''De Holl. Revue XV'', nr. 8, 25-8-1910, bl. 614-621 en in ''Tijdschrift voor Boek- en Bibliotheekwezen V'', [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2094004:mpeg21:0035 1907, 275-277] door dr C.P. Burger jr.]

'''JJK 204''' Burger jr., C.P. — Nieuws over het Oera Linda bok? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2094004:mpeg21:0035 ''Ts. voor Boeken Bibliotheekwezen V'', 1907, bl. 275-277].

=== 1908 ===
'''JJK 205''' Burger jr., C.P. — Toch iets nieuws over het Oera Linda bok (get. Jan. 1908; Over onthullingen Winkler) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1989001:mpeg21:0100 ''Ts. voor Boek- en Bibliotheekwezen VI'', 1908, bl. 94].

'''[[1908 Nog iets nieuws|JJK 206]]''' Eekhoff, J.T. — Nog iets over ''Thet Oera Linda Bok'' (met naschrift van C.P. Burger jr) — ''Ts. voor Boek- en Bibliotheekwezen VI'', [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:1989003:mpeg21:0041 1908, bl. 231-244].

=== 1909 ===
'''JJK 207''' Burger jr, C.P. — Levensbericht van A. Telting [over OL op bl. 8-10, 20] — ''[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003190901_01/_jaa003190901_01_0025.php Levensber. v/d Maatsch. der Ned. Letterk. 1908/9]''.

('''JJK 208''' Netscher over Bezemer — ''De Holl. Revue XV'', 25-8-1907, nr. 8, bl. 614-621.)

=== 1912 ===
'''[[1912 Aanvulling van "Beweerd..."|JJK 209]]''' Over de Linden, L.F. — Aanvulling van de Brochure ‘Beweerd, maar niet bewezen’ [<nowiki/>[[1877 Beweerd maar niet bewezen|JJK 177]]] — Helder, C. de Boer jr. [https://archive.org/details/1912-lfoverde-linden-aanvulling-beweerd-maar-niet-bewezen/mode/2up (voorjaar) 1912, 48 bl. 8°].

'''JJK 210''' Burger jr., C.P. — Stukken betreffende het Oera-Linda-Boek [bespr. JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2203005:mpeg21:0046 ''Het Boek II'', 1912 bl. 188-189].

'''JJK 211''' Bespr. JJK 209 — ''Nw. Arnhemsche Ct.'' 21-3-1907.

'''JJK 212''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok. “Wie gelooft er nog...” [mbt JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727711:mpeg21:a0092 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 20-4-1912] (ook in ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 23-4).

'''JJK 212a''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok [mbt JJK 209] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727712:mpeg21:a0062 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 24-4-1912].

'''JJK 213''' Thet Oera Linda Bok — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010032155:mpeg21:a0207 ''NRC'' 25-4-1912] (overgenomen uit ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 20-4: “Wie gelooft er nog...”) over het “brochuretje” van L.F.O.d.L.

'''JJK 214''' [Hof, J.J.] — Thet Oera Linda Bok (Over meningen Winkler, J.T. Eekhoff en C.P. Burger) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727726:mpeg21:a0050 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 12-6-1912]; (overgenomen in ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 20-6-1912).

('''JJK 215-216''' over mening Winkler — ''Oprechte Haarlemsche Ct.'' 26-6-1912; J.C. Meyerink jr. over mening Winkler — ''Haarlems Dbl.'' 2-7-1912. [niet op Delpher])

'''JJK 217''' Over de Linden, L.F. — Ingezonden: Thet Oera Linda Bock (verkl. 10-3-1876 JJK 78, met red. naschr.) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010727735:mpeg21:a0152 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 13-7-1912].

('''JJK 218-220''' overn. JJK 215 in Dbl. v. Helder & Holl. Noorderkw. 5-8-1912; Ottema in ''Nw. Biogr. W’bk II'', 1912 bl. 1037-1038; Muller, J.W. — Over hist. en lit. namaak (incl. OL) in ''De Tijdspiegel'' 1912, III bl. 251-291.)

=== 1914-1915 ===
('''JJK 221-222''' Verwijs in ''Nw. Biogr. W’bk II'', 1914 bl. 1304-1306; bericht [COdL had Volney] in ''Het Boek IV'', 1925 bl. 73-74.)

=== 1916 ===
→ Het Boek van de Over de Linden’s (door een kennis v. Winkler, een week na W’s overlijden) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001514056:mpeg21:p00006 ''Het vaderland'' 21-3-1916].

('''JJK 223-227''' berichten mbt Winkler in ''Haarl. Dbl.'' 11 en 13-3; ''LC'' 16 en 17-3; ''AHb'' 20-3.)

'''JJK 228-229''' [<s>Jansen, W.C.J.</s>: deed zich voor als oomzegger van [[Gerrit Jansen|G. Jansen]]] — ingezonden brief 21-3 met verdachtmaking Stadermann, met red. naschrift — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010652664:mpeg21:a0177 ''AHb'' 25-3-1916] (avond). / Kopie in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010600623:mpeg21:a0002 ''LC'' 27-3-1916].

('''JJK 230''' over Winkler in ''LC'' 10-4, tevens in ''NRC'' 10-4 en ''Haarl. Ct.'' 12-4.)

'''JJK 231-232''' Burger jr., C.P. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2402002:mpeg21:0135 Johan Winkler† en het Oera Linda boek] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2402002:mpeg21:0145 De auteur van het Oera-Linda-Bok] (bespr. v. artikel in LC over kistje Winkler) — ''Het Boek V'', 1916, bl. 134-140 resp. 144.

'''JJK 233''' De auteur van het O.L.B. (Bericht aan NRC) — ''Alkmaarsche Ct.'' [volgens Kalma 11-3 maar dit was een zondag; artikel niet gevonden in [https://kranten.archiefalkmaar.nl/periodicals/ACO/1916 kranten 10 en 14 maart]; ed. maandag 12 ontbreekt] 1916.

=== 1917 ===
'''JJK 234''' Boeles, P.C.J.A. — Johan Winkler’s nagelaten geschrift over het Oera-Linda-Bok (met ''Naschrift door Mr. P.C.J.A. Boeles'' en bijlage) — [https://archive.org/details/dvf-1917-winkler-geschrift-32-53 ''De Vrije Fries'' jg. 25, 1917 bl. 32-53].

→ Het Oera-Linda-Bok (ruim ½ bl. met OL-‘testament’ Winkler) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010600963:mpeg21:a0116 ''LC'' 7-5-1917].

=== 1918 ===
'''JJK 235''' Meijer, S.J. — Een en ander over Oera Linda Bok (get. Bandoeng, maart 1918) — [https://archive.org/details/1918-meijer-een-en-ander-ivm-het-olb Uitg. Vorkink in Leeuwarden, 66 bl. 8°].

=== 1920 ===
('''<s>JJK 236</s>''' [Lesturgeon, Henri Antoine] — <s>Over de handschriften van prof. Chasles — I.</s> [OL wordt hierin niet genoemd — JO] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000766026:mpeg21:a00047 ''De Nieuwe Ct.'' 15-10-1920].

=== 1921 ===
→ (B.) — Het Oera Linda bok. Een en ander in verband met ... (boekbespr.) — [https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192101_01/_boe031192101_01_0051.php ''Het Boek'', jg. 10, 1921].

=== 1922 ===
('''JJK 237''' bericht in ''Haagsche Post'' 29-7-1922.)

→ aankondiging Fr. Genootschap van spreekbeurt Wirth “over de uileborden en andere zinnebeeldige teekens in Friesland” op 2 nov. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602621:mpeg21:a0018 ''LC'' 19-10] en (adv.) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602631:mpeg21:a0051 31-10-1922]; verslag [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602634:mpeg21:a0012 ''LC'' 3-11] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010602635:mpeg21:a0017 4-11-1922].

'''JJK 238-239''' Wirth, H. — Lezing over De uileborden in Friesland ivm oud-Friesche geloof — ''Nw. Sneeker Ct.'' begin nov. en ''Bolswarder Ct.'' 6-12-1922; bericht over mening Wirth mbt OL in ''NvdD'' en [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1922-11-07/edition/null/page/8 ''HC'' 7-11-1922 bl. 8] [verw. art. ''LC'' 3-11].

'''JJK 239a''' Boissevain, J.W. — Bespr. van S.J. Meijer: Een en ander in verband met het O.L.B. [JJK 235]. — ''Museum XXIX'', 1922, bl. 202.

'''JJK''' '''239b''' [was 242 en stond onder 1923] Mulder, W. [S.J., d.w.z. Jezuiet] — [Bespreking JJK 235] — [https://archive.org/details/1922-boekbespreking-meyer-tv-te-l-141-144 ''Tijdschrift voor taal en letteren'' jg. 10, 1922 bl. 135-138].

=== 1923 ===
'''JJK 240-241''' Wumkes, G.A. — Bodders yn 'e Fryske striid: C. Over de Linden — ''It Heitelân V'', 21-4 en 5-5-1923 bl. 182-185, 196-198, 206-208; [later uitgegeven als:] [https://archive.org/details/1923-wumkes-frijmitselderij-en-oera-linda-boek Frijmitselderij en Oera Linda boek] — Sneek 1923, 32 bl. 8° [[https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/vrijmetselarij-en-oera-linda-boek-1923.html Nederlandse vertaling]].

'''JJK 242''' zie '''239b'''

'''JJK 243''' Hof, J.J. — It geheim fan it Oera Linda bok — ''It Heitelân V'', 12-5 t/m 9-6-1923, bl. 219-222, 230-232, 242-244, 255-257, 266-270.

'''JJK 244''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Johannes_Hendrik_Carpentier_Alting Carpentier Alting, J.H.] — Het Oera Linda Bok een maçonniek document? — ''De Broederketen'' (weekbl. Vrijmetselaren Amersfoort) II, 26-5-1923, bl. 321-329. [[https://books.google.nl/books/about/Het_Oera_Linda_bok_een_ma%C3%A7onniek_docume.html?id=iGs_twAACAAJ titel op G-books] maar geen scans]

'''[[1923 Herman Wirth in NRC|JJK 245]]''' Wirth, H. — Thet Oera Linda Bok (ingezonden, gedat. Sneek, 24-6) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010026656:mpeg21:a0026 ''NRC'' 30-6-1923], ochtendblad, bl. 2.

=== 1924 ===
'''JJK 246''' [Molenaar, E.] — Het ‘Oera Linda Boek’ Feuilleton. — ''Fr. Volksbl.'' 19-1 t/m 31-5-1924.

'''[[1924 Oproep Murk de Jong|JJK 247]]''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera Linda Boek (oproep inlichtingen) — [https://kranten.archiefalkmaar.nl/issue/HC/1924-02-19/edition/null/page/3 ''HC'' 19-2-1924].

'''JJK 248''' Wumkes, G.A. — Cornelis Over de Linden – [https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu06_01/molh003nieu06_01_1460.php ''Nw. Biogr. W’boek VI'', 1924, bl. 954-956].

=== 1925 ===
'''JJK 249-250''' Jong, M. de — Het-Oera-Linda-Boek (Verwijs zal de auteur zijn) — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Groene Amsterdammer'' 25-7-1925 bl. 4]; deels overgenomen in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603452:mpeg21:a0108 ''LC'' 29-7-1925].

'''JJK 251''' Zijderveld, A. — Het-Oera-Linda-Boek — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 8-8-1925] bl. 3 (mbt JJK 249).

'''JJK 252''' Burger jr, C.P. — Het Oera-Linda-Boek en dr Eelco Verwijs. – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010732779:mpeg21:a0066 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 21-8-1925] (3/5 bl. mbt JJK 249).

'''JJK 253''' Wirth, H. — Het Oera-Lindaboek — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 12-9-1925] bl. 11 (mbt JJK 249).

'''JJK 254''' Jong, M. de — Waarom Verwijs niet? (antw. aan C.P. Burger, get. 7-9-1925) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010732602:mpeg21:a0072 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 23-9-1925].

'''JJK 255''' Jong, M. de — Het-Oera-Linda-Boek (antw. aan Wirth) — [https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html ''De Gr. Amst.'' 26-9-1925] bl. 4.

'''JJK 256''' Wirth, H. — Oergeschiedenis, oud-Friesche Volkskunde en OLB (get. Marburg, 10-10-1925) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603533:mpeg21:a0114 ''LC'' 31-10-1925].

=== 1926 ===
'''JJK 257''' Jong, M. de — Johan Winkler en het Oera-Linda-Boek (inleidende studie) — [https://archive.org/details/1926-de-jong-winkler-en-olb ''De Vrije Fries'' nr. 28, bl. 111-127].

'''JJK 258''' Wirth, H. — Das Atlantis problem — ''Jubiläums almanach Eugen Diederichs Verlag'', Jena 1926, bl. 69-79.

'''JJK 259''' De stand der Oera Linda Boek-kwestie [n.a.v. JJK 257] — ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733052:mpeg21:a0096 Leeuw. Nieuwsbl. 10],'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733057:mpeg21:a0072 16] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733064:mpeg21:a0106 24-7-1926].

'''JJK 260''' Over de Linden, K.C. [?!] — Het ‘Oera Linda Bok' (Kritiek op uitlating van medewerker R.v.S., die van bedriegerij had gesproken) — ''Soerabaiasch Handelsbl.'' 28-9-1926.

'''JJK 261''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it Oera Linda boek (in Bodders yn de Fryske striid) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB02A:000033238:00516 Boalsert, Osinga 1926, bl. 508-510].

=== 1927 ===
'''JJK 262''' Jong Hzn, M. de — Ottema's vervalsing (get. 5-1-1927 mbt zgn ''facsimile'' van Standskrift en het door Ottema vervangen Runskrift) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733002:mpeg21:a0077 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 11-1-1927].

'''JJK 263''' Het Oera-Linda-boek. Door dr Ottema vervalscht? (mbt JJK 262 doch geen overname; met o.a.: “Als een overtuigd vereerder van het mystische handschrift is dr. Ottema gestorven.”) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564879:mpeg21:a0508 ''Telegraaf'' 13-1-1927 avond].

'''[[1927 Molenaar|JJK 264]]''' Molenaar. E. — Ottema’s vervalsching, met een groot vraagteken (met naschr. J.J. Hof, get. Franeker, 17-1-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733014:mpeg21:a0103 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 25-1-1927].

'''JJK 265''' Het Oera Linda boek. Publicatie van dr M. de Jong (korte aankondiging) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564897:mpeg21:a0227 ''Telegraaf'' 24-1-1927].

'''[[1927 Molenaar|JJK 266]]''' Molenaar. E. — Kort verweer inzake het O.L.B. (Met naschrift van J.J. Hof) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733021:mpeg21:a0078 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 2-2-1927].

'''JJK 267-268''' Is het O.L.B, echt of valsch? Friesland wacht op dr De Jong — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564915:mpeg21:a0478 ''Telegraaf'' 3/4-2-1927]; (verm. overn.) ''Haarlems Dbl.'' 4-2-1927.

'''JJK 269''' Canne, R.W. — It Oera Linda Boek (petear mei M. de Jong) — ''It Heitelân IX'', 1927, bl. 38-40.

'''JJK 270''' Wumkes, G.A. — Het Oera Linda Boek en de Prov. Bibliotheek van Friesland (over boek M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733027:mpeg21:a0081 ''Leeuw. Nieuws''bl. 18-2-1927].

'''JJK 271''' Steeds geheimzinniger. Het Oera-Linda-raadsel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564931:mpeg21:a0366 ''Telegraaf'' 12/13-2-1927].

'''JJK 272''' Jong, M. de — Dr G.A. Wumkes en de Prov. Bibliotheek van Friesland (get. 15-2-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733034:mpeg21:a0076 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 17-2-1927].

'''JJK 273''' Wumkes, G.A. — Een nieuw bedrijf in de Oera-Linda-komedie (over boek M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733035:mpeg21:a0151 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 18-2-1927].

'''JJK 274''' Het Oera Linda Boek. Prof. Wirth en dr De Jong als tegenstanders. Is het mysterieuze hs. echt? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110564939:mpeg21:a0371 ''Telegraaf'' 17/18-2-1927].

'''JJK 275''' Het Oera Linda Boek; De studie van dr. M. de Jong; auteur en bibliothecaris — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010657972:mpeg21:a0222 ''AHb'' 19-2-1927].

'''JJK 276''' Het Oera Linda Bok [Wumkes, de Jong, art. R.W. Canne] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010028902:mpeg21:a0159 ''NRC'' 20-2-1927].

'''JJK 277''' Jong, M. de — Slotwoord aan de publicist en aan de bibliothecaris dr. G.A. Wumkes (get. 19-2) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733038:mpeg21:a0085 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 22-2-1927].

'''JJK 278''' Sterck, J.F.M. [dir. Vondelmuseum, Haarlem] — Iets over Thet Oera Linda Bok (Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000196483:mpeg21:a0024 ''De Maasbode'' 6-3] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000196525:mpeg21:a0031 13-3-1927] [kranten wel, maar artikelen niet gevonden].

'''JJK 279''' Het mysterieuze Oera Lindaboek. Echt of valsch? Een onderhoud met dr De Jong [lang art. ook mbt Wirth, met HS afb.] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110565597:mpeg21:a0047 ''Telegraaf'' 17-3-1927].

'''JJK 280''' Bibliothecaris en onderzoeker; De quaestie De Jong — Wumkes — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658048:mpeg21:a0197 ''AHb'' 5-4-1927].

'''JJK 281''' Thet Oera Linda Bok (Sterck in Maasbode over Verwijs/De Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010603995:mpeg21:a0003 ''LC'' 9-5-1927].

'''JJK 282''' Verslag van de rede van [Bartholomeus Jacobus] Schurer [1865-1955] over OL voor Onderwijsinspectievergadering Franeker 31-5-1927 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604014:mpeg21:a0128 ''LC'' 1-6-1927].

'''JJK 283''' Jong, M. de — Het Oera-Linda-Boek (over rede Schurer) — ''Franeker Ct.'' 14-6-1927 [[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450094 krant wel maar art. niet gevonden]] .

'''[[1927 Molenaar|JJK 284]]''' Molenaar, E. — Het Oera Linda Boek (aan M. de Jong ) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450097:mpeg21:a00021 ''Franeker Ct.'' 21-6-1927].

'''JJK 285''' K. — Entdeckung der Welt-Ur-Religion (onderzoek Wirth) — ''Deutsche Zeitung'' 28-6-1927.

'''JJK 286''' Jong, M. de — Het Oera Linda Boek (reactie op Molenaar en Schurer) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450102:mpeg21:a00018 ''Franeker Ct.'' 1-7-1927].

'''[[1927 Molenaar|JJK 287]]''' Molenaar, E. — Het Oera Linda Boek (aan M. de Jong) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMTRES04:211450104:mpeg21:a00019 ''Franeker Ct.'' 5-7-1927].

'''JJK 288''' Het Friesche „ulenbord” in de universiteit te Berlijn (2 kol., lovend over lezing Wirth 21-6-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010733725:mpeg21:a0085 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 10-8-1927].

'''JJK 289''' [Lesturgeon, H.A.] — Mixed Pickles (O.L.B. als lit. vervalsing) — ''Soerabaiasch Handelsbl.'' 17-9-1927.

'''S 2''' Het Oera-Lindaboek (geschil de Jong — Wumkes, bespr. op verg. Ver. Archivarissen). [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010735243:mpeg21:a0173 ''Nieuwsblad v. Friesl.'' 4-10- 1927].

'''JJK 290''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera-Linda-Boek (get. Asd, 2-10-1927) — Bolsward, uitg. Osinga, [https://archive.org/details/1927-de-jong/mode/2up 1927, 405, (3) bl. 8°].

'''[[1927 De Jong en De Jong|JJK 291-291a]]''' Jong, S.D. de — Het geheim van het Oera-Linda-boek [bespr. boek M. de Jong] — ''LC'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604181:mpeg21:a0115 15-12] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604182:mpeg21:a0135 16-12-1927].

'''[[1927 De Jong en De Jong|JJK 292]]''' Jong, M. de — Het geheim van het Oera-Linda-Boek (met naschrift van S.D. de Jong) (get. 27-12-1927) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604192:mpeg21:a0165 ''LC'' 29-12-1927].

=== 1928 ===
'''JJK 293''' Wirth, Herman — Der Aufgang der Menschheit — Jena, Eugen Diederichs Verlag, 1928 (4), 632 bl. 8° [[https://archive.org/details/WirthHermanAufgangDerMenschheit2.Auflage1934723S.Scan/page/n3/mode/2up 2. Aufl. 1934]].

'''[https://aldfryas.blogspot.com/2025/07/de-groene-amsterdammer-olb.html JJK 294]''' [https://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn1/brugmans Brugmans, H.] — Het-Oera-Linda-Boek — ''De Groene Amsterdammer'' 21-1-1928 bl. 5.

'''JJK 295-296''' Canne, R.W. — Skôging oer dr M. de Jong Hzn: Het geheim — ''It Heitelân'' 1928, bl. 22-23; Bespr. van de Jong’s Geheim — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010658293:mpeg21:a0251 ''AHb'' 30-1-1928 Av].

'''JJK 297''' Japikse, N. — Het Oera-Linda-Boek (bespr. De Jong), in Bijdr. voor Vaderl. Gesch. en Oudheidkunde, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#page=161&accessor=search_in_text&accessor_href=https%3A%2F%2Fresources.huygens.knaw.nl%2Fretroboeken%2Fbvgo%2Fsearch_in_text%2Findex_html%3Fpage%3D0%26source%3D01_01%26id%3Dsearch_in_text&source=06_07&view=imagePane 6e reeks 7e deel, 1928, bl. 154-156] ''“... al kan ik voor mij dr. De Jong's hoofdconclusie niet aanvaarden ...”''

'''JJK 298''' Fruin, R. — De jongste poging tot opheldering van het Oera-Linda-boek mysterie — [https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0002.php ''Het Boek XVII'', 1928, bl. 6-12].

'''JJK 299''' Muller, J.W. — Het geheim ... (bespr. JJK 290) — ''Museum XXXVI'', 1928, bl. 81-84.

'''JJK 300-301''' Burger, C.B. — ‘Het O.L.B. en Eelco Verwijs’ en ‘Het laatste slachtoffer van het O.L.B.’ [[https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0049.php?q=wat dbnl]] (nl. prof. dr H. Brugmans) — ''Het Boek XVII'', 1928, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2419002:mpeg21:0297 bl. 273-300] [[https://www.dbnl.org/tekst/_boe031192801_01/_boe031192801_01_0040.php dbnl]] resp. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2419002:mpeg21:0393 367].

'''JJK 302''' Folkertsma, E.B. — Oer it Oera Linda boek — ''Yn ús eigen tael'' 1928, bl. 153-156.

'''JJK 303''' [Tol, J. van der] — Skôging fen it boek fan dr M. de Jong — ''Sljucht en Rjucht'' 10-3-1928 bl. 155-156.

'''JJK 304''' Hof, J.J. — Fruin over het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746897:mpeg21:a0135 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 10-4-1928].

'''JJK 305''' Hof, J.J. — Verwijs en het O.L.B. — Leeuwarden, uitg. vd Velde (April 1928), 52 bl. 8° [Overgedrukt uit het ''Leeuw. Nws. bl.'', voorjaar 1928].

'''JJK 306''' Het Oera Linda Boek. Drieërlei oordeel (De Jong, Hof, Fruin) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010029609:mpeg21:a0145 ''NRC'' 18-4-1928 Av].

'''JJK 307''' Fruin, R. — Woord van verweer inzake het O.L.B. – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746907:mpeg21:a0098 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 21-4-1928].

'''JJK 308''' Boeles, P.C.J.A. — De auteur van het O.L.B. (get. 6-2-1928) — ''De Vrije Fries XXVIII'', 1928, bl. 437-471.

'''JJK 309''' Boeles en OL — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746921:mpeg21:a0122 8], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746922:mpeg21:a0076 9] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746923:mpeg21:a0101 10-5-1928].

'''JJK 310-311''' Boeles, P.C.J.A. — Hof over OL (met antw. Hof) — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746931:mpeg21:a0097 21], [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746932:mpeg21:a0128 22] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010746935:mpeg21:a0153 25-5-1928].

'''JJK 312''' Haeringen, C.B. van — Bespr. van uitg. De Jong en Hof — Leeuwarden, 1928 — ''De Nieuwe Taalgids XXII'', 1928, bl. 308-310.

'''JJK 313''' Nieuws over het Oera Lindabok? (H. Brugmans in verslag verg. KAW) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010029964:mpeg21:a0165 ''NRC''], en ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010659719:mpeg21:a0166 AHb],'' beide ocht. 13-11-1928; parafr. in [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010604461:mpeg21:a0002 ''LC'' 13-11-1928] [''Spr. concludeert dat er eenige mogelijkheid bestaat van een auteurschap van Verwijs maar dat dat auteurschap allerminst bewezen is.'']

'''JJK 314-315''' Brugmans, H. — Meded. KAW afd. Lett. dl. 66-B bl. 110-128; Valsche Historie — ''Bibliotheekleven XIII'', 1928, waarin [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2034012:mpeg21:0021 bl. 253-259 over OL]].

'''S 3''' Fokkema, K. – (Friese kroniek III.) Het geheim van het Oera-Lindaboek [bespr. JJK 290, 305 en 308] — [https://www.dbnl.org/tekst/_opw001192801_01/_opw001192801_01_0096.php ''Opwaartse Wegen 6'' (1928/29) 427-432].

=== 1929 ===
'''JJK 316-317''' Burger jr., C. P. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2420002:mpeg21:0025 Weer een offer van de Oera Linda kolk] (nl. J.W. Muller) en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2420002:mpeg21:0352 Alweer het Oera Linda Boek] (m.b.t. verweer [[Murk de Jong|De Jong]]) — ''Het Boek XVIII'', 1929, bl. 23-24 resp. 315-316.

'''JJK 318''' Jong, M. de — Smaadschrift, romantiek of wetenschappelijk bewijs? — Bolsward, A.J. Osinga, Nov. 1929, 56 bl. 8°.

=== 1930 ===
'''[https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1930_Boeles_HoudingEelcoVerwijs/mode/2up JJK 319]''' Boeles, P.C.J.A. — De houding van dr Eelco Verwijs ten opzichte van het O.L.B. en het Friesch Genootschap — ''De Vrije Fries XXX'', 1930, bl. 1-52.

'''319a''' Muller, J.W. — Bespr. van De Jong: Smaadschrift [JJK 318] — ''Museum XXXVII'', 1930, bl. 187-188.

→ Japikse, N. — (onder Varia:) kort stuk over disc. De Jong — ''Bijdr. v. Vaderl. Gesch. en Oudheidk.'' [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/bvgo/#source=06_10&page=166&accessor=toc 6e reeks 10e dl. bl. 159].

=== 1931 ===
'''JJK 320''' Wumkes, G.A. — De Burmania-sprekwirden en it O.L.B. — ''Sljucht en Rjucht 1931 bl. 57-61'' en in ''Paden fen Fryslân I'', 1932 bl. 172-178.

'''JJK 321''' Wirth, H. — Was heisst Deutsch? — Jena, Eugen Diederichs Verlag, 1931, 60 bl. 8° [[https://archive.org/details/WirthHermanWasHeisstDeutsch2.Auflage193499S.Scan 2. erweiterte Ausgabe 1934]].

'''JJK 322-323''' Burger, C.P. — ‘De houding van Eelco Verwijs t.o.v het O.L.B. en het Friesch Genootschap’ en ‘De houding van Cornelis Over de Linden t.o.v. het O.L.B.’ — ''Het Boek XX'', 1931, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2422002:mpeg21:0135 bl. 127-128] resp. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=dts:2422002:mpeg21:0136 128-130].

'''JJK 324''' Wirth, H. — Das Geheimnis von Arktis-Atlantis — ''Die Woche, Berlin'', 20-8-1931, bl. 1144-1148, 1156.

=== 1932 ===
'''JJK 325-326''' Wiegers, F. — Herman Wirth und die deutschen Wissenschaft — München, Lehmanns Verlag, 1932, 69 bl. [bespr. E. Sprockhoff in [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/germania/article/view/30795 ''Germania'' Bd. 16 Nr. 2, 1932]]; Baeumler, A. — Was bedeutet Herman Wirth für die Wissenschaft? — Leipzig, Koehler & Amelang, 1932, 94 bl.

'''JJK 327''' Schröder, P.H. — Parodieën in de Nederlandse Letterkunde (diss.) — Haarlem, Tjeenk Willink & Zn, 1932, 240 bl. [op bl. 108-109 over Verwijs en OL].

'''JJK 328''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it O.L.B. — ''Paden fen Fryslân I'', 1932 bl. 27, 172-173, 178, 184, 438-439.

=== 1933 ===
'''JJK 329''' Gombault, Charles [1880-1961] — Van het oude Friesland. Het Oera Linda-Boek — ''Ons Land Panorama'' 6-1-1933.

'''[[1933 Heilbrenger Wirth|JJK 330]]''' Prof. Wirth’s Heilbrenger — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110569442:mpeg21:a0074 ''Telegraaf'' 14-5-1933].

'''JJK 331''' Plaszmann, J.O. — Die Ura Linda-Chronik — maandbl. ''Germanien'', nov. 1933, bl. 323-329.

'''JJK 332''' Wirth, Herman — Die Ura Linda chronik. — Koehler & Amelang Verl. (8-12-1933), [https://archive.org/details/WirthHermanDieUraLindaChronik1933204Doppels.ScanFraktur/mode/2up <nowiki>321 bl. 8° [gotische drukletter, met 269 afb.]</nowiki>] [[https://archive.org/details/WirthHermanDieUraLindaChronik1933407S.Text/mode/2up moderne versie]; alleen [[AB Wirth|vertaling op deze wiki, met aantekeningen]]; NB latere uitgave zonder afb. JJK 394, feb. 1934].

'''JJK 333''' Zur Ura-Linda-Chronik — ''Unterhaltungs beilage der schlesischen Zeitung'' 28-12-1933 [ingez. stuk door leden v/h Deutsches Inst. der Univ. Breslau (overn. in ''Hallische Nachrichten'' 3-1-1934).

'''JJK 334''' Het “Oera Linda Bok” (kort bericht over JJK 333 met waarschuwing: ''dwaalspoor'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB32:164668065:mpeg21:a00030 ''Rotterd. Nieuwsbl.'' 28-12-1933].

'''S 4''' Hoekma, F.J. – Brieven uit Duitsland. E.e.a. over de Oera-Linda Kroniek (uitg. Wirth) — ''Nieuwsbl. v. Friesl.'' 29-12-1933.

'''JJK 335''' Het Oera Linda-boek, Een vertaling in het Duitsch — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010662741:mpeg21:a0216 ''AHb'' 30-12-1933 av.].

'''JJK 336''' Het Oera Linda boek, ongezouten Duitsche critiek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110571750:mpeg21:a0235 ''Telegraaf'' 30-12-1933 av.].

'''JJK 337''' Het Oera Linda boek (visie Wirth) — ''NRC'' 31-12-1933.

[nr. '''338''' werd overgeslagen door Kalma]

=== 1934 ===
'''JJK 339''' Boeles, P.C.J.A. — Bespr. Wirth: Die ULK — ''De Vrije Fries XXIII'', 1934, bl. 138-142.

'''JJK 340-343''' Wumkes, G.A. — [Kiestra en Ossian (relev.?)] — ''Paden fen Fryslân II'' bl. 194-199 (vgl. bl. 80, 89, 94) en ''Frisia'' bl. 20-26; OL opm. — ''Paden'' bl. 197, 211-212, 366, 465, 483-484, 501-502; Ofskie Wirth — ''Paden'' bl. 482-485 en ''Heitelân'' bl. 63; Over boek De Jong (1931) — ''Paden'' bl. 498-502 en ''Heitelân'' bl. 341-343.

'''JJK 344''' Het Oera Linda Boek, Univ. Breslau contra Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606020:mpeg21:a0131 ''LC'' 2-1-1934].

'''[https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html →]''' De vergissing van prof. Wirth — ''Gooi en Eemlander'' 3-1-1934.

'''JJK 345''' Thet Oera Lindabok en het Derde Rijk — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het Vaderland'' 3-1-1934] en ''NRC'' 4-1.

'''JJK 346''' Daar is het Oera Linda Boek weer! — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het volk'' 3-1-1934] en ''Volksbl. v. Friesl.'' 6-1.

'''JJK 347''' [rubr. ‘Cosmopolitica’:] Herman Wirth — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''De Tijd'' 5-1-1934].

'''JJK 348''' Het Oera Linda boek (net verw. naar JJK 345) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB32:164669005:mpeg21:a00039 ''Rotterd. Nieuwsbl.'' 5-1-1934].

'''JJK 349''' Siebs, Th. — Um den Wert der Ura-Linda-Chronik — ''Schlesische Zeitung, Breslau'', 6-1-1934.

'''JJK 350''' Het “Oera Linda bok” – ''Opr. Haarlemsche Ct.'' 6-1-1934.

'''JJK 351''' Brentani, Mario Heil de — Die Ura-Linda-Chronik. Herman Wirth antwortet auf die Vorwürfe — ''Bremer Nachrichten'' 6-1-1934 en ''Volksparole, Düsseldorf'' 9-1-1934.

'''→''' Het Oera Linda-bok en een Duitsche professor; Een mystificatie als oer-bron van het Germanendom — [[1934 Enkhuizer Courant|''Enkhuizer Ct.'' 6-1-1934]].

'''JJK 352''' Zum Streit um die Ura-Linda-Chronik. Eine Erklärung Prof. Herman Wirth’s — ''Magdeburgische Zeitung'' 7-1-1934, ''Hallische Nachrichten'' 8-1-1934 en ''Bremer Nachrichten'' 8-1-1934.

'''→''' Last, Hajo — Ingez. brief gedat. Bussum, 6-1-1934 — [[1934 Enkhuizer Courant|''Enkhuizer Ct.'' 9-1-1934]].

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 353]]''' [Jong, S.D. de] — Nieuws over het Oera Linda-boek? dl. I. Een nieuw werk van prof. Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606026:mpeg21:a0153 ''LC'' 9-1-1934] [dl.2: JJK 363a].

'''JJK 354''' Het Oera Linda boek. Prof Wirth verweert zich (met antw. dhr. Siebs van het ''Deutsche Institut'') — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606026:mpeg21:a0002 ''LC'' 9-1-1934].

'''JJK 355''' Hitler's goddelijke zending bewezen “uit de echtheid” van het O.L.B. — ''Volksbl. van Friesl.'' 9-1-1934.

'''JJK 356''' Die Ura-Linda-Chronik — ''Bayerischer Kurier, München'' 9-1-1934.

'''JJK 357''' Prof. Wirth antwortet auf die Erklärung der Breslauer Professoren — ''Königsberger Allg. Zeitung'' 10-1-1934. Ook in ''Germania, Berlin'', 11-1-1934; ''Breslauer Neueste Nachr.'' 14-1-1934; en ''Kölnische Volkszeitung'' 16-1-1934.

'''JJK 358''' Der Streit um die Ura-Linda-Chronik — ''Vossische Zeitung, Berlin'', 10-1-1934.

'''JJK 359''' Boeles, P.C.J.A. — Het Oera Linda-boek — ''NRC'' 10-1-1934.

'''JJK 360-363''' berichten (verm. van gelijke strekking) in [360] ''Hannoverscher Kurier'' 10-1-1934; [361] ''Hamburger Nachrichten'' 11-1-1934 en ''Rheinisch Westfälische Zeitung, Essen'', 11-1-1934; [362] ''Kreuz-Zeitung, Berlin'', 11-1-1934; [363] ''Kieler Zeitung'' 11-1-1934.

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 363a]]''' [Jong, S.D. de] — Nieuws over het Oera Linda-boek? dl. II. (slot) De tragiek van de Friesche beweging omstr. 1850 — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606028:mpeg21:a0187 ''LC'' 11-1-1934] [dl.1: JJK 353].

'''→''' Prof. H. Wirth en het Oera Lindaboek — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Het Vaderland'' 12-1-1934].

'''JJK 364-372''' berichten mbt werk Wirth in [364] ''Rostocker Anzeiger'' 12-1-1934; [365] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 12-1-1934; [366] ''Dresdner Neueste Nachrichten'' 12-1-1934; [367] ''Schlesische Zeitung'' 12-1-1934; [368] ''Schlesische Zeitung, Breslau'' 12-1-1934; [369] ''General-anzeiger, Dortmund'' 12-1-1934; [370] ''Berliner Volks-Zeitung'' 15-1-1934; [371] ''Deutsches Volksblatt, Stuttgart'' 15-1-1934; [372] ''Augsburger Postzeitung'' 15-1-1934.

'''[[1934 S.D. de Jong - Nieuws ...|JJK 373]]''' Nieuws over het O.L.B.? (Ingezonden, met antw. S.D. de Jong) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606032:mpeg21:a0147 ''LC'' 16-1-1934].

'''JJK 374''' Ranke, Pr. — Die Sprachwissenschaft und die Ura-Linda-Chronik (met oordeel prof. Naumann) — ''Schlesische Zeitung'' 16-1-1934.

'''JJK 375''' Meulen, H. van der — Het Oera Linda boek (get. R'dam, 16-1-1934) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606034:mpeg21:p011 ''LC'' 18-1-1934].

'''JJK 376''' Molenaar, E. — Daar is het O.L.B. weer! – ''Volksbl. van Friesl.'' 18-1-1934.

'''JJK 377-378''' berichten mbt werk Wirth in [377] ''Frankfurter Zeitung, Frankfurt a. M.'' 19-1-1934; [278] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 19-1-1934.

'''JJK 379''' Wirth en het O.L.B. Scherpe critiek van archeologische zijde – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606036:mpeg21:a0145 ''LC'' 20-1-1934].

'''JJK 380-382''' berichten in ''Leipziger neueste Nachrichten'' 20-1-1934; [381 door Wirth] ''Volksparole Düsseldorf'' 20-1-1934; [382] ''Westdeutscher Beobachter, Köln'' 23-1-1934.

'''JJK 383''' Dam, J. van — Is het Oera Linda Bok echt of onecht? — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/echt-of-onecht-1934-by-profdr-jvan-dam.html ''Telegraaf'' — 23-1-1934].

'''JJK 384-385''' berichten in [384] ''Volksparole, Düsseldorf'' 23/24-1-1934; [385] ''Hildesheimsche Zeitung'' 24-1-1934.

'''S 5 [was JJK 389]''' Kos, Ernst – Ora Linda Bok! (spotvers) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010761202:mpeg21:a0181 ''Nieuwblad van Friesland'' 24-1-1934]''.''

'''JJK 386''' Rondom het O.L.B. Een professorale blunder. Duitsche wetenschap contra Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606040:mpeg21:a0111 ''LC'' 25-1-1934].

'''JJK 387-388''' berichten [387] ''Preussische Zeitung, Königsberg'' 26-1-1934; [388] ''Vossische Zeitung, Berlin'' 26-1-1934.

['''JJK 389''' → '''S 5''' — 24-1-1934]

'''JJK 390-392''' berichten [390] ''Der Bund, Breslau'' 28-1-1934; [391] ''Kölnische Zeitung'' 28-1-1934; [392] ''Tijdschr. voor Rechtsgesch. XIII'', afl. 1, [na 6-1-1934], bl. 96-103.

'''JJK 393''' Braak, Menno ter — Pirandello in practijk. Het O.L.B. weer actueel — ''Forum maandschrift voor Letteren en kunst'', Rotterdam, III, [https://mennoterbraak.nl/tekst/_for003193401_01/_for003193401_01_0043.php feb. 1934, bl. 159-165].

'''JJK 394''' Wirth, H. — Die Ura Linda Chronik. Text-Ausgabe — Leipzig, Koehier & Amelang-Verlag, 128 pp. 8° (get. Michendorf, Febr. 1934) [heruitgave zonder afb.-bijlage van JJK 332].

'''JJK 395-397''' divers: [395] boekje W. Krogman (COdL was auteur, evt. met Stadermann); [396-397] twee berichten (Kiewning, Suffert) in ''Germanien Leipzig'' feb. 1934 bl. 44-49.

'''JJK 398''' Piebenga, J. — Een eeuwig raadsel? Het “Oera Linda Bok”. — ''Alg. Weekbl. v. Christendom en cultuur'' 2-2-1934.

'''JJK 399-419''' berichten [399] ''Hamburgischer Correspondent'' 2-2-1934; [400] ''Magdeburgische Zeitung'' 3-2-1934; [401] ''Deutsches Volksbl. Stuttgart'' 3-2-1934 en ''Westfälischer Volksblatt Paderborn'' 15-2-1934; [402] ''Kieler Zeitung'' 4-2-1934 en ''Schlesische Zeitung Breslau'' 5-2-1934 en ''Westfälische Landeszeitung Dortmund'' 8-2-1934 en ''Hannoverscher Kurier'' 11-2-1934 en ''Darmstadter Tagblatt'' 17-2-1934 en ''Ostpreussische Zeitung Königsberg'' 1-3-1934 en ''Danziger Neueste Nachrichten'' 14-3-1934; [403] ''Deutsche Zukunft Berlin'' 4-2-1934; [404] ''Hannoverscher Kurier'' 9-2-1934; [405] ''Düsseldorfer Lokal-Zeitung'' 10-2-1934; [406] ''Lübecker General Anzeiger'' 11-2-1934; [407] ''Rostocker Anzeiger'' 11-2-1934; [408] ''Braunschweigische Landeszeitung'' 14-2-1934; [409] ''Hannoverscher Kurier'' 15-2-1934; [410 verklaring Wirth] ''Magdeburgische Zeitung'' 14-2-1934; [411] ''Kölnische Volkszeitung'' 17-2-1934; [412] ''Hamburger Fremdenblatt'' 18-2-1934; [413] ''Westfalisches Volksblatt Paderborn'' 21-2-1934 en ''Ostpreussische Zeitung Königsberg'' 1-3-1934; [414] Wirth, Herman — Der Kampf um der neuen Geist deutscher Wissenschaft. Der erste Abschnitt in der Auseinandersetzung um die Ura-Linda-Chronik — ''Deutsche Zeitung Berlin'' 22-2-1934; [415] ''Magdeburgische Zeitung'' 22-2-1934; [416] ''Hannoverscher Anzeiger'' 23-2-1934; [417] ''Völkische Kultur'' Maart 1934, bl. 134-139; [418] ''Stuttgarter Neues Tagblatt'' 8-3-1934; [419] ''Deutsche Zeitung Berlin'' 8-3-1934

'''JJK 420''' Dresler, A. [Amtsleiter Reichspressestelle NSDAP] — Die Ura-Linda-Chronik (strekking: Wirth mag OL niet met NSDAP verbinden) — ''Deutschlands Erneuerung, Monatsschrift für das deutsche Volk'' März 1934, Heft 3 S. 172-177 [concl. ook in ''Königsberger Allg. Zeitung'' 15-3; ''Berliner Tageblatt'' 23-3; ''Deutsche Tageszeitung Berlin'' 23-3; ''Schlesische Zeitung Breslau'' 25-3; ''Magdeburgische Zeitung'' 25-3; ''NRC'' 26-3 (was ook [423]); ''Germania Berlin'' 27-3; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010015278:mpeg21:a0079 ''Het Vaderland'' 27-3-1934] en ''Nieuwe Ct. Den Haag'' 27-3-1934 en ''IJmuider Ct.'' 27-3 (was ook [425]); ''Westfälisches Volksblatt Paderborn'' 28-3; ''Markischer Stadtund Landbote/ Bad Freienwalde Oder'' 1-4-1934; ''Augsburger Postzeitung'' 4-4; ''Kölnische Volkszeitung'' 6-4; ''Badischer Beobachter Karlsruhe'' 15-4''.''

'''→''' Bontkes, T.E. — Heilige lijnen, Heilige vrouwen [mede over OL] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Nieuwsblad v/h Noorden'' 13-3-1934].

'''JJK 421''' Aus der Ura-Linda-Chronik; Die arge Zeit — ''Die Grüne Post Berlin'' 18-3-1934.

'''→''' Bontkes, T.E. — Het Oera-Linda Boek [ingez. get. 22-3] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Nieuwsblad v/h Noorden'' 23-3-1934].

'''JJK 422-426''' berichten [422] ''Die Grüne Post Berlin'' 25-3-1934; [423] zie onder 420; [424] ''Königsberger Allg. Zeitung'' 27-3; [425] zie onder 420; [426] ''Schwäbischen Merkur Stuttgart'' 30-3-1934.

'''JJK 427''' Liebmann, K. — In Sachen der “Ura Linda”-Chronik (pleidooi voor echtheid) — ''Die Literarische Welt Berlin'' 30-3-1934.

→ Köhn-Behrens, Charlotte — “Wer kennt Germanien? Deutsche Vorzeit wird lebendig; Irrlehre der Germanenkunde” (gesprek met [[1934 Vorgeschichtsforscher|Prof.Dr. von Richthofen]] over m.n. U-L) — ''Illustrierter Beobachter'', Folge 13, Samstag 31-3-1934, S. 480-482 [[https://www.google.com/books/edition/Illustrierter_Beobachter/LCExAQAAMAAJ PDF 542-544]].

'''JJK 428''' Braak, Menno ter — Nog eens het O.L.B. Thans weer echt verklaard (Kurt Liebmann pleit voor de echtheid, zie [427]) — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade03_01/braa002vade03_01_0055.php ''Het Vaderland'' 5-4-1934].

'''→''' De Vrije Fries Dl. 32 [bespr. o.a. Boeles over OL / personalia Wirth] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 2-5-1934].

'''JJK 429-436''' berichten [429] ''Darmstadter Tagblatt'' 5-4-1934; [430] ''Stuttgarter Neues Tagblatt'' en ''Danziger Neueste Nachrichten'' en ''Thüringer Allg. Zeitung Erfurt'' en ''Kölnische Volkszeitung'' alle 6-4; [431] Quaeritur — (Satirische column over beoordeling OL sinds verschijning) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBTB04:210807027:mpeg21:a00007 ''De Morgen'' 7-4-1934]; [432] ''Kölnische Zeitung'' 10-4-1934 en ''Danziger Neueste Nachrichten'' 22-4 en ''Augsburger Postzeitung'' 26-4; [433] ''Badischer Beobachter Karlsruhe'' 10-4; [434] ''Kölnische Volkszeitung'' 14-4; [435] ''Davoser Revue'' 15-4; [436] ''Schlesische Zeitung Breslau'' 22-4.

'''JJK 437''' Der Kampf um die Ura-Linda-Chronik (Aankondiging ''Aussprache-abend'' 4-5-1934 Berlijn) — ''Acht Uhr Abendblatt Berlin'' en ''Berlin-Steglitzer Anzeiger'' beide 28-4-1934; ''Der Berliner Westen'' en ''Germania Berlin'' beide 29-4-1934; ''Kreuz-Zeitung Berlin'' 1-5-1934; ''B.Z. am Mittag Berlin'' en ''Berliner Börsen-Zeitung'' en ''Der Tag Berlin'' alle 2-5-1934; ''Deutsche Allg. Zeitung Berlin'' en ''Neue Zeit Charlottenburg'' en ''Berliner Lokal-Anzeiger'' en ''Berliner Volkszeitung'' alle 3-5-1934.

'''JJK 438-454''' berichten 3-5-1934: [438] ''Deutsche Zeitung Berlin''; 5-5-1934: [439] ''Deutsche Zeitung Berlin''; [440] ''Deutsche Allgemeine Zeitung''; [441] ''Berliner Lokal Anzeiger''; [442] ''Der Angriff Berlin''; [443] ''B.Z. am Mittag Berlin''; [444] ''Der Berliner Posten''; [445] ''Der Tag Berlin''; [446] ''Berliner Börsenzeitung''; 6-5-1934: [447] ''Schlesische Zeitung Breslau'' (ook in ''Hamburger Nachrichten'' 8-5); [448] ''Dresdner Neueste Nachrichten''; [449] ''Völkischer Beobachter Berlin''; [450] ''Kreuz-Zeitung Berlin''; [451] ''Bremer Nachrichten''; [452] ''Frankfurter Zeitung Fr.a.M.''; [453] ''Königsberger Allg. Zeitung''; [454] Um die Echtheid der Ura-Linda-Chronik — ''[https://invenio.bundesarchiv.de/invenio/direktlink/f91afd7d-4c46-4220-af3c-49de1db53993/ Berliner Börsen-Zeitung]''.

'''JJK 455''' Oera-Linda boek-debat te Berlijn — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/echt-of-onecht-1934-by-profdr-jvan-dam.html ''Telegraaf'' 6-5-1934].

'''S 6''' Oera Lindaboek-debat te Berlijn. (Wat Telegraaf er van schrijft) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010761245:mpeg21:a0132 ''Nieuwsbl. v. Friesland'' 7-5-1934]''.''

'''JJK 456-461''' berichten 7-5-1934: [456] ''Berliner Tageblatt 1934''; [457] ''Bayerischer Kurier München''; [458] ''Hannoverscher Kurier''; [459] ''Magdeburgische Zeitung''; [460] ''Braunschweiger Allg. Anzeiger''; [461] ''Stuttgarter Neues Tagblatt''.

'''JJK 462-465''' berichten 8-5-1934: [462] ''Danziger Neueste Nachrichten''; [463] ''National-Zeitung Essen'' (ook in ''Volksparole Düsseldorf''); [464] ''Germania Berlin''; [465] ''Kölnische Zeitung''.

'''JJK 466-468''' berichten 9-5-1934: [466] ''Rheinisch Westfalische Zeitung Essen''; [467] ''Thüringer Allg. Zeitung Erfurt''; [468] ''De Banier Rotterdam'';

'''JJK 469''' De Oera-Lindaboek-kwestie. Daniel Wirth in de leeuwenkuil — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010745277:mpeg21:a0142 ''Leeuw. Nieuwsbl''. 9-5-1934].

'''JJK 470''' Het Oera Linda Boek. Echec van Wirth op debatvergadering te Berlijn – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606128:mpeg21:a0187 ''LC'' 9-5-1934].

'''JJK 471''' Wirth krabbelt terug. Het O.L.B. is nu niet heelemaal echt meer — ''Volksbl. v. Friesl.'' 9-5-1934.

'''JJK 472-477''' berichten [472] ''Deutsche Allg. Zeitung Berlin'' 10-5-1934; [473] Hübner in ''Der Tag Berlin'' 10-5-1934; [474] ''Danziger Allg. Zeitung'' 11-5-1934; [475] ''Kreuz-Zeitung Berlin'' 12-5-1934; [476] ''Kieler Zeitung'' 12-5-1934; [477] ''Deutsche Zukunft Berlin'' 13-5-1934.

'''JJK 478''' Het Oera Linda Boek weer valsch! (kort) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010015364:mpeg21:a0211 ''Het Vaderland'' 19-5-1934].

'''JJK 479-484''' berichten [479] ''Berliner Bürsen Zeitung'' 24-5-1934; [480] ''Deutsche Zeitung Berlin'' 27-5-1934; [481] ''Neue Zürcher Zeitung Zürich'' 27-5-1934; [482] ''Nordische Mensch'' (Beilage ''Deutschen Zeitung'') 31-5-1934; [483] ''Berliner Börsen-Zeitung'' 2-6-1934; [484] ''Freie Presse Lodz'' 4-6-1934.

'''JJK 485''' Nieuwenkamp, H.W.M.J. Kits — Thet Oera Linda Bok “Mundus vult decipi, ergo decipiatur” — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002401001:00133 ''Eigen Volk VI'', Juni 1934, afl. 6, bl. 120-131].

'''JJK 486''' Hübner, Arthur — Herman Wirth und die Ura-Linda-Chronik. — Berlin und Leipzig, Walter de Gruyter & Co. [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1934Huebner_HermanWirth_UraLindaChronik/ (Juni) 1934, 41 bl. 8°].

'''JJK 487''' Weltanschauungskampf um Hermann Wirth (Verg. geestverwanten Wirth, 23-6-1934 Berlijn) — ''Hannoverscher Courier'' 17-6-1934 en ''Kreuz-Zeitung'' 19-6-1934; ''Der Tag Berlin'' 21-6-1934; ''Bayerischer Kurier München'' 22-6-1934; ''Film-Kurier Berlin'' 22-6-1934; ''Dresdner Anzeiger'' 22-6-1934; ''Deutsche Zeitung'' 23-6-1934.

'''JJK 488-491''' berichten [488] ''Braunschweigische Landeszeitung'' (mede over OL) 20-6-1934; [489] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 20-6-1934; [490] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 21-6-1934; [491] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 22-6-1934.

'''JJK 492''' Eine Entscheidung im Streit um die Ura-Linda-Chronik (De “Reichsschriftumsstelle beim Propagandaministerium” verklaart OL onecht) — ''Berliner Börsen-Zeitung'' 23-6-1934.

'''JJK 493-504''' berichten [493] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 24-6-1934; [494] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 24-6-1934; [495] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 25-6-1934; [496] ''Magdeburgische Zeitung'' 24-6-1934 en ''Saarbrücker Zeitung'' 27-6-1934; ''Danziger Neueste Nachrichten'' 28-6-1934; [497] ''Augsburger Postzeitung'' 25-6-1934; [498] ''Schwäbische Merkur'' Stuttgart 26-6-1934; [499] ''Deutsche Allg. Zeitung'' 26-6-1934; [500] ''National-Zeitung'' Essen 27-6-1934; [501] ''Der Berliner Westen'' 28-6-1934; [502] ''Saarbrücker Zeitung'' 29-6-1934; [503] ''Rheinisch-Westfalische Zeitung'' Essen 1-7-1934; [504] ''Deutsche Wochenschau Berlin'' 1-7-1934.

'''→''' De Ura-Linda-Kroniek. Onecht, zegt het Rijkslitteratuurbureau te Berlijn [kort bericht] — [https://fryskednis.blogspot.com/2013/07/kranten-1933-1934.html ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 3-7-1934].

'''JJK 505''' Siebs, Theodor — Die “Ura Linda-Chronik” — ''Berner Tagblatt'' 14-7-1934.

'''JJK 506''' Wikinger (met ill. en aankondiging Frei-lichtmuseum Wirth te Mickendorf) — ''Berliner Volks-Zeitung'' 15-7-1934.

'''JJK 507''' Nieuwenkamp, H.W.M.J. Kits — Het wapen Over de Linden en het Oera Linda Boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002401001:00147 ''Eigen Volk VI'', juli 1934, bl. 143-144].

'''JJK 508''' Braak, Menno ter — Het Oera Linda Boek. Hübner contra Wirth — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade03_01/braa002vade03_01_0103.php ''Het Vaderland'' 24-7-1934].

'''JJK 509''' Het Oera Lindaboek in Duitschland. Brochure Hübner [JJK 486] — ''NRC'' 31-7-1934.

'''JJK 510''' De nieuwe Germanenbijbel. Duitsche leeraren lezen hun leerlingen voor uit het Oera-Lindaboek. Hübner schrijft er een brochure tegen [JJK 486] — ''Volksbl. voor Friesland'' 1-8-1934.

'''JJK 511-516''' berichten [511] ''Hamburger Fremdenblatt'' 4-8-1934; [512] ''Westdeutscher Beobachter'' Köln 8-8-1934; [513] ''Rheinisch-Westfalische Zeitung'' Essen 25-8-1934; [514] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 29-8-1934; [515] ''Berliner Börsen-Zeitung'' 2-9-1934; [516] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 27-9-1934;

'''JJK 517''' Ura-Linda-Chronik — ''Der grosze Brockhaus XV'', 1934, bl. 341.

'''JJK 518''' Herrmann, Albert — Unsere Ahnen und Atlantis, Nordische Seeherrschaft von Skandinavien bis nach Nordafrika — Berlin, Klinkhardt & Biermann (Oct. 1934) 168 bl. 8°. Mit 90 Abb. [op bl. 21-103 over OL].

'''JJK 519''' Wiersma, J.P. — Lyda-Finda-Frya-sage, De sage van Jessos — Friesche sagen, Zutphen, (Oct) 1934, bl. 12-24 resp. 264-265.

'''JJK 520-524''' berichten [520] ''Deutsche Zeitung'' Berlin 18-10-1934; [521] ''Berliner Lokal-Anzeiger'' 13-11-1934; [522] ''Deutsche Zeitung'' 16-12-1934; [523] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 17-12-1934; [524] ''Kieler Zeitung'' 20-12-1934.

'''JJK 525''' Engelander, B. — Mystificaties: crisissymptoom (over ''Protocollen van Zion'' en OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000896033:mpeg21:a00034 ''Het Volk'' 21-12-1934].

'''JJK 526''' [S.D. de Jong] — Frysk studinte-kongres. Lêzingen fen Prof. Wirth — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606319:mpeg21:a0111 ''LC'' 24-12-1934] (dl. 2: JJK 528).

'''JJK 527''' Federatie van Friesche studenten (congres Leeuwarden, lezingen Wirth) — ''NRC'' 23-12-1934.

'''JJK 528''' [S.D. de Jong] — Prof. Wirth to Ljouwert — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606319:mpeg21:a0111 ''LC'' 24-12-1934] (dl. 1: JJK 526).

'''JJK 529''' Noordenbos, O. — Ariërs en Friezen (lezingen Wirth ) – ''NRC'' 25-12-1934.

'''JJK 530''' Iets over de oorsprong van het Hakenkruis — ''De Nederl. Nationaal Socialist'' 29-12-1934.

'''S 7''' Ald-fryske religy. Prefester Wirth to Ljouwert. (lezingen in Friesland, Oera Linda boek-cultus). ''Sljucht en Rjucht'' jg. 194, no. 52; jg. 1935 1 en 2.

'''S 8''' It Oera Linda boek. Forteld troch ús boppemaster yn in gearkomste by him thús, fen “De joge Sieddinge”. (ill.) (korte populaire uiteenzetting met hier en daar commentaar). ''Sljucht en Rjucht'' jg. 1934, no’s 14 t/m 18 en 20.

'''S 9a''' Briefwisseling betr. het Oera Lindaboek. '''1-2''': Fred. Muller aan M.A.G. Campbell en onbek.; '''3-8''': P. Schmidt van Gelder aan Fred. Muller; '''9''': P. Schmidt van Gelder aan L.F. over de Linden; '''10''': Waling Djkstra aan Fred. Muller; '''11''': A.M. Berg aan onbekende (Fred. Muller of P. Schmidt van Gelder [...op fiche staat: uit de jaren 1876-1877]; '''12-14''': Prof. E. Schröder aan Prof.Dr. J.W. Muller; '''15''': P.C.J.A. Boeles aan Prof.Dr. J.W. Muller; '''16''': H.A. Stadermann aan A. Heyting (uit de jaren 1917-1934).

'''S 9b''' Krantenknipsels betr. het Oera Lindaboek. '''1.''' Eine Erklärung Herman Wirths in Sachen der Ura-Linda-Chronik Januar 1934; '''2.''' E. Schröder, boekbespreking van: Die Ura Linda Chronik. Ubers. und herausg. von H. Wirth. 1933. Sonderdr. aus ''Mitteil. der Akad. zur wissensch. Erforschung und zur Pflege des Deutschtums, Hft I, jg. 1934, 1. bl.''; '''3.''' Steche, T., Die Ura-Linda-Chronik altgermanisch oder gefälscht? ''Völk. Beobachter 11.1.1934''; '''4.''' A. Hübner, Das wahre Gesicht der Ura-Linda Chronik. ''Der Tag.... Mai 1934.''

=== 1935 ===
'''JJK 531''' Een zonderling protest. Ingezonden stuk Wirth (get. Berlin 30-12-1934) met naschrift redactie — ''NRC'' 6-1-1935.

'''JJK 532''' Schröder, Edward — bespr. Hübner JJK 486 — ''Historische Zeitschrift'' Band 151, 1935, bl. 568-570.

'''JJK 533''' Wieser, Max — Aufbruch des Nordens; Einführung in die Forschungen Prof Herman Wirths Vortrag — Berlin, Druck von R. Boll GmbH (1935) 24 (4) 8°.

'''JJK 534''' Jong, S.D. de — Een zeer zonderling protest (Tegen uitlatingen Wirth) — ''NRC'' 9-1-1935.

'''JJK 535''' Jong, M. de — Moderne Oera-Linda-cultuur in Duitschland — ''Mensch en Maatschappij XI'', 1935 bl. 30-42.

'''JJK 536''' Sipkes, Haaije — Yn’e Fryske Herne. Thet Oera Linda Bok — ''Opr. Haarlemsche Ct.'' 26-1 en 2-2-1935.

'''JJK 536a''' (was 539) Koch, H. — Atlantis (Over het boek van A. Herrmann [JJK 518] — ''Kolnische Zeitung'' 3-2-1935.

'''JJK 537-543''' berichten [537] ''Augsburger Postzeitung'' 16-2-1935; [538] Augsburger Postzeitung 21-2-1935; [539 → 536a]; [540] ''Das Deutsche Wort'' nr. 10. ''Die Literarische Welt'' Neue Folge (Maart) 1935; [541] ''Deutsche Allg. Zeitung'' Berlin 6-3-1935; [542] ''Berliner Tageblatt'' 31-3-1935; [543] ''Deutsche Literaturzeitung'' 1935 (April, Heft 16).

'''JJK 544''' Nog eens het Oera Linda Boek. [bespr. JJK 480] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 3-4-1935].

'''JJK 545-548''' berichten [545] ''Kölnische Zeitung'' 15-4-1935; [546] ''Altpreuszen'' Königsberg I (?) 1935; [547] ''Magdeburgische Zeitung'' 5-5-1935; [548] ''Schwäbischer Merkur'' Stuttgart 5-5-1935.

'''JJK 549''' Het O.L.B. en de Noordsche Kultuur. Bespr. van het boek van A. Herrmann [JJK 518] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606438:mpeg21:a0111 ''LC'' 16-5-1935] (ook in ''NRC'' 16-5).

→ A.B.K. — IJdel Vonnis (over Protocollen en OL) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000887028:mpeg21:a00016 ''Het Volk'' 18-5-1835].

'''JJK 550-551''' berichten [550] ''Völkische Beobachter'' Berlin 17-5-1935; [551] ''Der Reichsbote'' Berlin 7-7-1935.

'''JJK 552''' Piebenga, J. — Prof. Wirth yn Fryslân — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 7, 8, 9, 10 en 12-8-1935.

'''JJK 553''' Prof. Herman Wirth te Bakkeveen — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 7-8-1935].

'''JJK 554''' De Poppesteen van Bergum en zijn omgeving — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/02/herman-wirth-august-1935.html ''Telegraaf'' 12-8-1935].

'''JJK 555''' De Poppesteen stelt teleur! — ''Telegraaf'' 14-8-1935.

'''JJK 556''' Herman Wirth en zijn theorieën. Profeet van het nieuwe Duitschland — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 14-8-1935.

'''JJK 557''' Oudheidkunde en religie. Wereldbeschouwing Wirth — ''AHb'' 21-8-1935.

'''→ aanv. 557a''' Thet Oera Linda Bok [dl.1; andere delen niet op Delpher] — ''De verantwoordelijkheid van de vrouw'' (maandblad) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMATR09:234324006:00009 jg. 2/9, 1-9-1935 bl. 7-12].

'''JJK 558''' [[Cornelis Duinker|Duinker]] — Was ist mit dem Ura Linda Buch? — ''Der Juden Kenner'' 4 en 18-12-1935.

→ Het wapen Over de Linden en het Oera Linda boek — ''Europeesche ‘Totemdieren’ en eenige andere symbolen — Heraldische sprokkels'' 1935, bl. 186-190.

=== 1936 ===
'''JJK 558''' Köhler, Heinz-Dieter — Studien zur Ura-Linda-Chronik — Weimar, Hermann Böhlaus Nachfolger, 1936, (6), 102 bl. 8°.

'''JJK 559''' Wirth, Herman — Die heilige Urschrift der Menschheit. Band I Text, Band II Bilder — Leipzig, Koehler & Amelang [https://archive.org/details/dieheiligeurschr0000wirt 1936 (8), 783, 196, 429 bl. 8°].

'''JJK 560''' [https://nl.wikipedia.org/wiki/Louis_van_Vuuren Vuuren, L. van] en G.A. Evers — De zgn afgodsbeelden Fosta en Weda uit de Mariakerk te Utrecht, Atlantis, de voorvaderen der Germanen en het Oera Lindabok — ''Eigen Volk'' feb. 1936 bl. 27-36.

'''JJK 561''' Uchli, Ernst — Atlantis und das Ratsel der Eiszeitkunst Versuch einer Mysteriën-geschichte der Urzeit Europas. Mit 96 Abbildungen — Stuttgart, Julius Hoffmann (1936) 267 bl. 8°.

'''JJK 562''' Uweson, Ulf — Bespr. Wirth, Die heilige Urschrift [JJK 559] — ''Völkischer Beobachter'' 5-7-1936.

'''JJK 563''' Het Oera Linda Boek, Fotocopie voor de bibliotheek te Leeuwarden — ''NRC'' 15-7-1936, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG04:235242014:mpeg21:a00042 ''Groninger Dagblad'' 16-7-1936], ''AHb'' 18-7-1936.

'''JJK 564''' Chemie der Feind der Falschungen — ''Frankfurter Oder-Zeitung'' 15-9-1936 en ''Hessische Landeszeitung'' Darmstadt 18-9-1936; ''Bremer Zeitung'' 18-9-1936; ''Hakenkreuzbanner Mannheim'' 18-9-1936.

'''JJK 565''' Dominicus, F.C. — James Macpherson (1736-1796). De geschiedenis van een geniaal letterkundig bedrog — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010016867:mpeg21:a0252 ''Het Vaderland'' 26-10-1936].

'''JJK 566-567''' berichten [566] ''Hessische Landeszeitung'' Darmstadt 2-11-1936; [567] ''Das Evangelische Deutschland'' Berlin 29-11-1936.

'''JJK 568''' De Ura-Linda-Kroniek — ''Het Nationale Dagbl.'' 1-12-1936.

'''JJK 569''' De Oera-Linda-Kroniek — ''NRC'' 2-12-1936.

'''JJK 570''' Nogmaals het Oera Linda boek — ''Het Nationale Dagbl.'' 5-12-1936.

'''JJK 571''' Dr H. — Nochmals die Ura Linda Handschrift — ''Germania'' Berlin 31-12-1936.

=== 1937 ===
'''JJK 572''' Boeles, P.C.J.A. — Bespr. van het boek van Köhler [JJK 558] — ''De Vrije Fries'' XXXIV, 1937, bl. 125-126.

'''JJK 573''' Piebenga, J. — Yet altiid Atlantis — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010606968:mpeg21:a0084 ''LC'' 9-2-1937].

'''JJK 574-577''' berichten o.a. mbt ovl. Hübner [574] ''Deutsche Allg. Zeitung'' 14-3-1937; [575] ''Germania'' Berlin 14-3-1937; [576] ''Der Angriff'' Berlin 16-3-1937; [577] ''Deutsche Zukunft'' 21-3-1937.

'''JJK 578''' Das Ahnenerbe (Himmler benoemt S.S. Obersturmführer Wirth tot Ehren-präsident) — ''Berliner Börsenzeitung'' 24-3-1937 en ''Münchener Neueste Nachrichten'' 27-3-1937; ''Kölnische Zeitung'' 25-3-1937; ''Geraer Zeitung'' 25-3-1937.

'''JJK 579-583''' berichten mbt ovl. Hübner [579] ''Deutsche Rundschau'' 1-4-1937; [580] ''Deutsche Zukunft'' 11-4-1937; [581] ''Forschungen und Fortschritte'' Berlin 20-4-1937; [582] ''Die Bewegung'' München 4-5-1937.

'''JJK 583''' H.C. jr. — Wirth en het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000192595:mpeg21:a0016 ''De Maasbode'' av. 12-11-1937].

=== 1938 ===
'''JJK 584 t/m 591''' waren artikelen n.a.v. persbericht [[Geert A. Wumkes|Wumkes]] aan alle kranten, zo ook: ''Thet Oera Linda Bôk; Het origineele handschrift aan Friesland geschonken'' — ''Het Vaderland: staat- en letterkundig nieuwsblad'' (avond), [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010018097:mpeg21:p006 26-10, bl. 2]. Zie ook Kalma bl. 56: brief 23-10-1938 Wumkes aan dagbladredacties bij artikel.

'''JJK 592''' Braak, Menno ter — Thet Oera Linda Bok. Een zonderlinge verklaring van dr. G.A. Wumkes. — [https://mennoterbraak.nl/tekst/braa002vade07_01/braa002vade07_01_0113.php ''Het Vaderland'' 28-10-1938].

'''JJK 593''' Thet Oera Linda Bok (Uit de artikelen van Ter Braak in ''Het Vaderland''). — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010744190:mpeg21:a0109 ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 29-10-1938].

'''JJK 594''' Sibe [S. de Jong, Huizum] — Thet Oera Linda Bok. Nou yn’e Kanselarij (Fries gedicht) — ''Leeuw. Nieuwsbl.'' 29-10-1938.

'''JJK 595''' Belangrijke aanwinst voor de Friesche wetenschap. Het O.L.B. naar de Prov. Bibliotheek — ''De Tijd'' 29-10-1938.

'''JJK 596''' (Tjalma, Foeke?) — Het Oera Linda Boek — ''NRC'' 30-10-1938.

'''JJK 597''' Het Oera Linda Bok. Eenige mededeelingen van dr M. de Jong — ''AHb'' 31-10-1938.

'''JJK 598''' Een tweetal bladzijden uit het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010607496:mpeg21:a0201 ''LC'' 1-11-1938].

'''JJK 598a''' Het Oera Linda Bok (overdracht HS, OL-verzameling Prov.Bibl., bibliografie) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=NIOD09:022889007:00007 ''Der Vaderen Erfdeel'' III, 1938, bl. 71].

'''JJK 599''' Het Oera Linda Boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010676446:mpeg21:a0280 ''Nieuwsbl. v. h. Noorden'' 5-11-1938] (foto MS bl. 46 en stuk vertaling).

'''JJK 600''' Het Oera Linda Bok. (onderhoud Sterck met Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000190779:mpeg21:a0130 ''De Maasbode'' 6-11-1938].

'''JJK 601''' Neuer Streit um das Oera-Linda-Boek — ''Klinische Zeitung'' 14-11-1938.

'''JJK 602''' De beste grap der eeuw — ''Haagsche Post'' 26-11-1938.

'''JJK 603''' Wiersma, J.P. — Thet Oera Linda Bok It singeliere hânskrift is yn eigendom oergien oan de Provinsje Fryslân — ''Sljucht en Rjucht'' 1938, bl. 737-741.

=== 1939 ===
'''JJK 604''' Wumkes, D.A. — Het geheim van het Oera Linda Bok — ''dagblad onbekend'' 4-2-1939.

'''JJK 605''' Jong, M. de — Het Oera-Linda-boek in Duitschland en hier — Bolsward, uitg. Osinga, [https://archive.org/details/1939-de-jong-het-olb-in-duitsland-en-hier/mode/2up (Juni) 1939, 64 bl. 8°].

'''[[1939 Heeft Verwijs...|JJK 606]]''' Jong, S.D. de — Heeft Verwijs het O.L.B. geschreven? Een laatste woord van dr M. de Jong. Weinig steekhoudende argumenten [mbt JJK 605] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010607796:mpeg21:a0162 ''LC'' 20-10-1939].

=== 1940 ===
'''JJK 607''' Overwijn, J.F. — Eenige opmerkingen omtrent het Oera Linda boek — Westfriesch Jaarboek 1940, serie I, deel 3, bl. 12-23.

'''JJK 608''' Wumkes, D.A. — De tragi-comedie van het Oera-Linda-Bok — ''Morks Magazijn'' 1940, Jan.-Maart, bl. 20-35, 95-100, 152-158.

'''JJK 609''' Verslag vergadering Ned.Volkskundig Genootschap (mede over OL-lezing Overwijn) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010608103:mpeg21:a0023 ''LC'' 22-10-1940].

'''JJK 610''' De oorsprong van het Friesche volk. Stammen de gegevens van het Oera Linda Bok uit betrouwbare bron? (lezing Overwijn) — ''Utr. Nieuwsbl.'' 24-10-1940.

=== 1941 ===
'''JJK 611''' Heyting, August — Het Wapen-Over de Linden en het O.L.B. — ''Ons Eigen Volk'' II, 1941, bl. 140-143.

'''JJK 612''' Heyting, August — Het geheim van het O.L.B. Een merkwaardig handschrift. Uitg. ''Studiekring Yggdrasil'' — Den Haag, uitg. Trifos, 1941, 55 bl. 4° gestenc.

'''JJK 613''' Overwijn, J.F. — De strekking van het O.L.B./ de West-Friezen van Doggerland (Verslag lezingen Yggdrasil) — ''Het Vaderland'' 25-3 en 10-4-1941.

'''JJK 614''' Overwijn, J.F. — Het Oera Linda Boek — Enkhuizen, N.V. ''Enkhuizer Ct.'', [https://archive.org/details/1941-overwijn-het-oera-linda-boek 1941, LVII, 189, XXIV pp. 8°] (get. Dordrecht, Aug. 1941) [herziene uitg.: JJK 635].

'''JJK 615''' Sterck-Proot, J.M. — Levensbericht J.F.M. Sterck (over rol Verwijs) — ''Jaarb. Mij Ned. Letterk'' 1940-’41, bl. 49.

'''S 10''' Heyting, August – Simboliek in ons letterschrift en onze taal (rede voor ''kelto-Germaanse studiekring Yggdrasil'', Den Haag 1941). 41, IV bl. 30 cm. Gecycl. Trifosreeks, no. 17. No. 73 v/d 100 genumm. en getek, exx. Op bl. 20-28 over OLB.

=== 1942 ===
'''JJK 616''' In rubriek “Echo’s” (verw. levensbericht in ''Jaarb. ’40-’41 Mij. der NL Letterkunde'' [JJK 615] van Sterck, die gesprek had met Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000054382:mpeg21:a0034 ''AHb'' 19-2-1942 av.]. [zal ongeveer gelijk zijn aan JJK 617]

'''JJK 617''' Thet Oera Linda bok. Het raadsel opgelost? (Betreft de meedeling van mevr. J. Sterck-Proot) — ''Het Vaderland'' 21-2-1942.

'''JJK 618''' Nogmaals: Thet Oera Linda bok. Opmerkingen van August Heyting — ''Het Vaderland'' 25-2-1942.

'''JJK 619''' Heyting, August — Het Oera Lindaboek — ''Het Klokketouw'', Den Haag, mrt. 1942.

'''JJK 620''' Mirande, A.F. — Thet Oera Lindabok, Echt óf valsch? Men leze het! — ''Het Nationale Dagblad'' 4-3-1942.

=== 1943 ===
'''JJK 621''' Friesen, Jacob — Streitaxtleute lebten auf Texel. Funde geben Auskunft über die Urgeschichte der Insel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011085101:mpeg21:a0069 ''Deutsche Zeitung in den Niederlanden'' 13-1-1943].

'''JJK 622''' Friesen, Jacob — Sachsenburg auf Texel — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011085105:mpeg21:a0074 ''Deutsche Zeitung in den Niederlanden'' 17-1-1943].

'''JJK 623''' Karsten, G. — Verwijs als briefschrijver — ''Frysk Jierboek'' 1943, bl. 56-72.

→ Heyting, August – Een Aanvulling (op Eenige opmerkingen omtr. het OLB door Overwijn in Westfr. Jaarboek uitg. door West-Frieze Styk, 1940) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002410001:00056 ''Ons Eigen Volk'', III, 1943, bl. 52].

'''JJK 624''' Overwijn, J.F. — Merkwaardige namen en plaatsen in het O.L.B. — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:002410001:00268 ''Ons Eigen Volk'' III, 1943, bl. 262-271].

'''JJK 625''' Rasch, J. — Een voorlooper van het O.L.B. (Olof Rudbeck: Atlantica, eind 17de eeuw) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB16:003579001:00150 ''Historia'' IX, 1943, bl. 144].

'''JJK 626''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it O.L.B. — ''Paden fen Fryslân IV'', 1943 bl. 69, 77, 575.

=== 1945 ===

'''S 11''' Heyting, August – Verweer. Den Haag 1945, 32 bl. 21 cm. Op bl. 11-13 over OLB.

=== 1946 ===
'''JJK 627''' Kalma, J.J. — Gerben Colmjon, hoeder fan it erfskip — Assen, van Gorcum en Co. 1946, 95 bl. 8° [op bl. 61-64 over OL].

=== 1948 ===
'''JJK 628''' Wilkins, Harold I. — Atlantis: Light from the old Frisian Oera Linda Boek — ''Research'' (uitg. Research centregroup van The Atlantis Research centre, The Hoerbiger institute, The Avalon Society), May/June 1948, vol. I, nr. I, bl. 6-8.

=== 1949 ===
'''JJK 629''' Karsten, Gert — 100 jaar Nederlandse philologie — Leiden, Ned. UMNV, 1949, 238 pp. 8°. [Op bl. 148-156 over Verwijs, op bl. 156 over OL]

'''JJK 630''' Wumkes, G.A. — Opmerkingen oer it Oera Linda Boek; nei sawntich jier — ''Tinkskriften'', bl. 257, 277.

'''[[1949 Het Geheimzinnige Handschrift|JJK 631]]''' Molenaar, E. — Het geheimzinnige handschrift van de familie Over de Linden — [https://archive.org/details/1949-molenaar-het-geheimzinnige-handschrift ''Westfries Jaarboek XII'', 1949, bijl., 1-75]. [ook afzonderlijk verschenen: Bussum, U.M. C.A.J. v. Dishoeck (1949), 75 bl. 8°. Op bl. 70 de naam van de schrijver en datering ''Hilversum, Sept. 1949''].

=== 1950 ===

'''JJK 632''' Poortinga, Y. — It geheim fan it Oera Linda-boek (bespr. Molenaar [JJK 631]) — ''Frysk en Frij'' 10-3-1950.

'''JJK 633''' Molenaar, E. — Het probleem van het Oera Linda Boek — ''Frysk en Frij'' 7-4-1950.

'''JJK 634''' Kalma, J.J. — Perkament uit Kruik (falcificatie uit Friesland 1869) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010612790:mpeg21:a0125 ''LC'' 19-10-1950].

'''S 12''' Het Oera-Linda-boek. Interessante beschouwing over een oude strijdvraag — ''Nieuwsblad v. N.O. Friesland'', jg. 70, no’s 28 (26-10-1950) en 31 (17-10-1950).

=== 1951 ===

'''JJK 635''' Overwijn, J.F. — Het Oera Linda Boek [herz. uitg. van JJK 614] — Dordrecht, Chefferd drukkerij (1951) 207, 173, 104, 10 bl. 8° (inl. get. Dordrecht. jan. 1951) [<nowiki/>[[:Category:Overwijn 1951|op deze wiki, alleen de vertaling]]].

'''JJK 636''' Oera Linda boek — Oosthoek Encyclopaedie 4e dr. XI, 1951, bl. 758-759.

'''S 13''' Het Oera Linda Boek en Ossian. N.a.v. boekje E. Molenaar — ''Heerenveense Koerier'' jg. 7, no. 24 van 20-1-1951''.''

→ Y.F. — Het Oera Linda Boek; Te goed geslaagde grap — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB37:253071023:00007 ''Vrij Nederland'', 3-2-1951].

[[Eeltje Molenaar|→]] Molenaar, E. (e.a.) — Oproep tot actie [“advertentie ter bevordering van onpartijdig onderzoek en uitgave van de authentieke tekst (in foto-copie) met vertaling”] — ''De Groene Amsterdammer'' 15-12-1951.

=== 1952 ===
'''JJK 637''' Haantjes, J. — Oera Linda Boek — Winkler Prins Encyclopaedie, 6de druk, XIV, 1952, bl. 678.

'''JJK 638''' Oera Linda Bok — Ensie X, 1952, bl. 942.

'''JJK 638a''' Vleer, W.Tsj. — Het Oera Linda Boek. Bestond het handschrift reeds in 1776? — ''Friese Koerier'' 3-6-1952.

'''[[1952-1959 Vleer|JJK 639]]''' Vleer, W.Tsj. — Het Oera Linda Boek en het ontstaan van het geslacht Over de Linden — eigen beheer, De Kaag, [https://archive.org/details/1952-vleer 23 bl. 4° gestencild (get. 3-6-1952)].

=== 1953 ===
'''JJK 640''' Visser, J. — Oera-Linda-Boek — De Kath. Encyclopaedie 2e dr. XIX, 1953, bl. 55.

'''JJK 641''' Colmjon (jr.), G. — De Nederlandse letteren in de 19de eeuw — Amsterdam, Wereldbibliotheek, 1953 [op bl. 215-229 over OL en Verwijs].

'''JJK 642''' Spanuth, Jürgen — Das enträtselte Atlantis — Stuttgart, Union Deutsche Verlagsgesellschaft [https://archive.org/details/SpanuthJrgenDasEntrtselteAtlantis1953/mode/2up (1953), 260 bl. 8º] [heruitg. 2019 Ed. Geheimes Wissen].

'''JJK 643''' Atlantis enträtselt? Wissenschaftler nehmen Stellung zu Jürgen Spanuths Atlantis-Hypothese – Kiel, Walter G. Mühlau (1953), 79 bl. 8°.

=== 1954 ===
'''JJK 644''' Grootaers, Jan — Maskerade der Muze, Vervalsing: namaak en letterdiefstal in eigen en vreemde letterkunde — Amsterdam, uitg. Ruys, 1954, VIII, 288 bl. 8° [op bl. 175-192 over OL].

'''JJK 645''' Huijser, J.G. — Nieuw licht in het Oera-Linda-Mysterie — 1954, Rotterdam, uitg. de Bot, 96 bl., 4° gestencild (get. Den Haag, voorjaar 1954) [deel: [https://archive.org/details/1954-huijser-deel/page/n19/mode/2up bl. 16-55 en 96]].

'''JJK 645a''' Sixma van Heemstra, F.S. — Om it Oera Linda Boek hinne — bundel historische studies ''Nei in oare wrâld, skiedkundige skôgings'', [https://archive.org/details/1954-sixma-van-heemstra-om-it-oera-lindaboek-hinne Drachten 1954, bl. 42-46].

=== 1955 ===
'''JJK 646''' Tekening van Over de Linden in Fries Scheepvaartmuseum (kort bericht zonder afb.) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?v2=true&id=LC-19550126-7006 ''LC'' 26-1-1955].

'''JJK 647''' Serrarens, Ed. A. — De dichter-predikant François Haverschmidt — Asd., N.V. Noord Holl. U.M. 1955, 192 bl. 8° [op bl. 19 en 90 over OL].

=== 1956 ===

'''S 14''' Kalma, J.J. – Bibliografie betreffende Thet Oera Linda Bôk, Uitg. Prov. Bibl. van Fr. – [https://archive.org/details/1956-kalma-bibliografie-betreffende-thet-oera-linda-bok Leeuwarden 1956. 62 bl. 80].

'''S 15''' Miedema, Hessel — Codicologische beschrijving van het handschrift genoemd “Het Oera Linda Boek” te Leeuwarden. – Amsterdam, okt. 1956. Doorslag machineschrift [2], 16 bl. 27,5 x 21,5 cm.

'''JJK 648''' Poortinga, Y. — Puden fol heale wiisheit; Oera-Linda-kunde út de twadde hân — [https://www.dbnl.org/tekst/_tsj002195601_01/_tsj002195601_01_0030.php ''De Tsjerne'', jg. 2 bl. 95].

=== 1957 ===

'''S 16''' Oera Linda Boek zette Friesland in vuur en vlam. ''Deventer Dagblad, 9-11-1957.''

'''S 17''' G.W. — De wraak van Gerben Colmjon. “That Thusendigste Jar” een nieuw Oera Linda-Boek. ''Deventer Dagblad, 9-11-1957.''

'''S 18''' Boeles, P.C.J.A. – De stand der Oera Linda problemen en (vervolg:) Aard en inhoud van het Oera Linda boek — [https://archive.org/details/1957-boeles-de-stand-der-ol-problemen-aard-en-inhoud-vh-olb/page/n11/mode/2up ''It Baeken 19'' (1957) bl. 27-30 en 64-71] [gedateerd oct. 1956 resp. feb. 1957].

=== 1958 ===
'''S 22''' Molenaar E. — De Friese vlag, het oud-Friese wapen en het Oera Linda Boek; Pleidooi voor een deskundig onderzoek van de inhoud van het handschrift van de familie Over de Linden — [https://archive.org/details/1958-molenaar-o.a.-het-oera-linda-boek Hilversum, jan. 1958; 13 bl.] 23 cm. met tekstill., 2 afb. en 1 losse bijlage.

'''S 19''' Prof. Hellinga gaat met 18 studenten het Oera Linda Bok-mysterie te lijf — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615118:mpeg21:a0135 ''LC'' 12-9-1958], bl. 7.

→ It Oera Linda Bok as in detektive-roman — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615165:mpeg21:a0218 ''LC'' — 7-11-1958], bl. 13. (Met verwijzing naar onderzoek Hellinga.)

'''S 20''' International student group studies Oera Linda Bok — ''Frisian News Items'' 14, nr. 9 (Dec. 1958), bl. 41.

→ Prof. Hellinga zal spreken over het Oera Linda-boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615196:mpeg21:a0213 ''LC'' 13-12-1958], bl. 9.

'''S 21''' Oera Linda Bok: fantastisch oudfries historieboek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB19:000356070:mpeg21:a00097 ''Alg. Dagblad'', 19-12-1958], bl. 7.

→ Dr Hellinga sil sprekke oer it Oera-Linda-Boek (korte aank. Fr.Ak. 7-1-1959) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010687734:mpeg21:a0097 ''Friese koerier'' 23-12-1958], bl. 4.

=== 1959 ===
'''S 23''' Prof.dr. W.G. Hellinga is bezig met onderzoek van Oera Linda Boek. ''Het Vrije Volk, 7-1-1959.''

'''S 24''' Oera Linda boek heeft voorbeeld gehad, geschreven in merkwaardig OLB-schrift. (Prof. Hellinga voor Fr. Akademy), [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615215:mpeg21:a0130 ''LC'' 8-1-1959, bl. 5]; en (vervolg:) Prof. Hellinga ontrafelt Oera Linda boek'','' dito [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615215:mpeg21:a0104 bl. 7].

→ Prof.dr. Hellinga sprak over Oera Linda Bok-onderzoek (Combinatie van filologie en speurderszin) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010687745:mpeg21:a0121 ''Friese koerier'' 8-1-1959, bl. 5].

'''S 25''' Geheim van Oera Linda Boek benaderd van grafologische kant (Piebenga onderzoekt handschrift Over de Linden en Verwijs) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615294:mpeg21:a0252 ''LC'' 11-4-1959].

→ It Oera Linda Boek foar de mikrofoan — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615324:mpeg21:a0020 ''LC'' 20-5-1959, bl. 2]''.'' (Met verwijzing naar onderzoek Hellinga.)

'''[[1952-1959 Vleer|S 26]]''' Vleer, W.T. – Het geslacht Over de Linden kwam uit Steggerda. De boekverkoper Johannes Jans debet aan Oera Linda-boek? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615411:mpeg21:a0241 ''LC'' 29-8-1952].

=== 1960 ===
→ Nadert het Oera-Linda-boek mysterie de ontknoping? — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMRHCG03:163588011:mpeg21:a00163 ''Winschoter Courant'' 14-1-1960, bl. 11]. (Lang artikel met deel over onderzoek Hellinga.)

'''S 27''' Verzameling aantekeningen, brieven, drukproeven enz. betreffende het OLB, afkomstig van — en gedeeltelijk van de hand van J.F. Overwijn, Dordrecht (ca. 1935-ca. 1960). 9 portefeuilles.

'''S 28''' Wirth Roeper Bosch, Herman – Um den Ursinn des Menschseins. Die Werdung einer neuen Geisteswissenschaft. Wien [1960], 141 bl. 20 cm. – Geistesurgeschichtliche Kleinbuchreihe I.

'''S 29''' Hellinga, W.Gs. – Hernieuwing van de Oera-Linda Bök-studie. Fryske stúdzjes oanbean oan Prof.Dr. J.H. Brouwer. Assen, augustus 1960. 247-249. (Zie ook artikel: “Fryske stúdzjes”: resultaat van veler arbeid en waardering — ''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010615720:mpeg21:a0288 LC 3-9-1960 bl. 21]''.)

=== 1961 ===
'''S 30''' [J. Piebenga] — Herman Wirth — ''LC'' 9-5 tot 12-5-1961.

=== 1962 ===
→ Geen nieuws over Oera Linda Bok (Obbema met verwijzing Hellinga) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010688912:mpeg21:a0123 ''Friese koerier'' 10-11-1962, bl. 4].

'''S 31''' Dader van Oera Linda Boek is nog niet bekend. Drs. Obbema sprak voor Fries Genootschap over onderzoek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010616389:mpeg21:a0197 ''LC'' 10-11-1962, bl. 11].

'''S 32''' Beek, G.S. van – Gestencilde aantekeningen betr. het OLB [c. 1962] 9 mappen, 30 cm.

=== 1965 ===
'''S 33''' Krogman, W. – Zur Ura Linda Chronik — ''Us Wurk'' 14 (1965) bl. 58-62.

=== 1969 ===
'''S 34''' Obbema, P.F.J. – Halbertsma’s kryptoniem in het Oera Linda-Bok — Joast Hiddes Halbertsma, 1789-1869. Brekker en bouwer. 1969, bl. 328-338.

=== 1970 ===
'''S 35''' Nieuwe visie van Mr. G.J. van der Meij: Is Joast Hiddes (Halbertsma) maker van Oera Linda Boek? (lezing voor Rotary Club te Leeuwarden) – ''LC'' 6-1-1970.

'''S 36''' Dijkstra, A. – “Thet Oera Linda Bok” (onder: Ingezonden) – ''LC'' 10-11-1970.

'''S 37''' Schrijversweekend. Het Oera Linda-boek ontraadseld en nieuw Fries gebed geboren (verslag lezing Sixma van Heemstra betr. herkomst OL) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618420:mpeg21:a0202 ''LC'' 14-4-1970].

'''S 38''' Poortinga, Y. – Pûden fol heale wiisheit. Y. Poortinga, Fan skriften en skriuwers – Grins 1970, bl. 54-62 + ondertitel: Oera Linda-kunde út de twaade hân. Eerder verschenen ''De Tsjerne'', XI, 1956, bl. 95-102.

'''S 39''' Oera linda. [Aankondiging reprint] – ''LC'' 21-10-1970.

'''S 40''' Häusler, Friedrich – Die Erweckung des Bewusstseins für das Gesamtbild der Erdenmenschheit, [und] zur Bewusstseinsgeschichte der Menschheit. – Dornach (Schweiz). 1970. 6 bl. 31 cm. Fotocopie. 129913. Uit: Das Goetheanum. Wochenschrift für Anthroposophie, 15-2 en 22-2-1970. 49. Jhrg., nr. 7. en 8.

=== 1971 ===
'''S 41''' Oera Linda Boek herdrukt. Grandioze practical joke blijft veel mensen toch boeien (over heruitg. Minerva, J.R. Schiltmeijer) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618624:mpeg21:a0131 ''LC'' 18-1-1971].

'''S 42''' Huussen, A.H. – Het Oera Linda Boek – ''Spiegel Historiael'' 6 (1971) 464-471.

'''S 43''' Dezutter, W.P. – De godin Nehalennia en het Oera Linda Bok – ''Zeeuws Tijdschrift'' 21 (1971) 134-135.

'''S 44''' Dam, Freark — Worp Wigmana [pseud. G.A. Wumkes] en it Oera Linda Boek – [https://archive.org/details/1971-dam-worp-wigmana-en-it-oera-linda-boek ''It Baeken'', 1971, jg. 33, nr. 5/6, bl. 240-245].

=== 1972 ===
'''S 45''' Los, Frans J. — Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle. [https://archive.org/details/1972-los-fj <nowiki>Oostburg z.j. [1972]. 144 bl. 22 cm</nowiki>]. Met 1 krt 1 ill.

'''[[1972 Le Problème de l'VVra Linda Bok|S 46]]''' Sixma van Heemstra, F.S. — Le problème de l'VVra Linda Bok. Etude critique sur la formation de la chronique, suivie de la traduction annotée du premier chapitre. Précédé d'une préface de W. Hellinga. Meppel z.j. [1972]. 57 bl. 23 cm. Met 6 facs. en reg.

'''S 47''' Molen, S.J. van der – Sixma van Heemstra en het Oera Linda Boek – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010618958:mpeg21:a0413 ''LC'' 19-2-1972].

'''S 48''' Meij, G.J. van der – Opzet van het Oera Linda Boek is zeer intelligent (lezing voor Fryske Akademy) – ''LC'' 24-3-1972.

'''S 49''' Jitris in skot op de Oera Linda Bok. (n.a.v.: Fr.J. Los, Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle) – ''Friesch Dagblad'' 28-10-1972.

'''S 50''' Molen, S.J. van der – Doctor schiet Ura Linda-‘bok’. (bespr. Los, Die Ura Linda Handschriften als Geschichtsquelle) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619182:mpeg21:a0443 ''LC'' 11-11-1972].

'''S 51''' Grootaers, Jan – De nalatenschap van tante Aaf je of het beruchte Oera-Linda-boek. – Den Haag 1972. [18] bl. 20 cm. met 2 facs. 141713. {[Besproken?] Bres No. 38 (dec. 1972/ jan. 1973), bl. 85-103.}

=== 1973 ===
'''S 52''' Kousbroek, Rudy – Friese stamtrots [eerste keer “hemel aaien voor “Himalaya”?] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032188:mpeg21:p017 ''NRC Handelsblad'' 19-1-1973 CS bl. 3]''.''

→ Oera Linda Boek en underground [ook hierin “hemel aaien”] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/olb-associated-with-racism-in-1973-and.html ''LC'' 23-1-1973].

('''S 53''' Kousbroek, Rudy – West-Groningen [terloops over OL]. [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032211:mpeg21:p016 ''NRC Handelsblad'' 26-1-1973 CS bl. 2].)

→ Molen, S.J. — Het Oera Linda Boek (ingez. brf.) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032211:mpeg21:a0186 ''NRC Handelsblad'' 26-1-1973 CS bl. 4]''.'' [reactie op S 52]

→ Drie ingezonden brieven als reachtie op twee stukken Kousbroek, schrijvers: D.M. Hoogeveen, Bilthoven; A.L. Bauer-Postuma, Hilversum; H.D. Meijering, Abcoude — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000032225:mpeg21:p018 ''NRC Handelsblad'' 2-2-1973] CS bl. 4. “(...) ook al heeft het een tragisch element gebracht in het leven van mensen die aanvankelijk in de echtheid geloofden (de eerste uitgever ervan, Ottema, b.v.) (...)”

'''S 54''' Los, F.J. — Het Oera Linda boek een geschiedbron? Oud stadwapen van Staveren. Een verweerschrift. [https://archive.org/details/1934HuebnerHermanWirthUraLindaChronik/1973Los_OLBgeschiedbron/ <nowiki>[Amsterdam] z.j. [1973]. 24 bl. 20 cm</nowiki>].

'''S 55''' Los, Frans J. – Hypothèse. L'affaire des manuscrits “Oera Linda”. Z.pl. [Paris 1973]. 13 bl. 30 cm. Met tekstill. en bibliogr. 148869. – Nouvelle école. Mélanges. Numéro 24. Hiver 1973-74.

'''S 56''' Vitriga, A.J. — Naar aanleiding van Thet Oera Linda Bok. Historische schetsen en enige in- en uitvallen. [Amsterdam 1973, VIII]. 152 bl. 21 cm. Omst. titelbl. (Facs. herdruk van uitg. 1874).

'''S 57''' Undersyk fan wurkgroep oan VU (Vrije Universiteit). “Flaters” Oera Linda Boek humor fan in parodist? – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010619311:mpeg21:a0343 ''LC'' 13-4-1973].

'''S 58''' Wer mear ljocht op "Ora Linda Bok". – ''Friesch Dagblad 13-4-1973.''

'''S 59''' Mollinga, Th. — Werelden in botsing (Over het werk van I. Velikofsky, Werelden in botsing, en het Oera Linda Bok). – ''Friesch Dagblad'' 27-7-1973.

'''S 59a''' Urgeschichtliche Entdeckungen am Neuenburgersee – ''Neue Zürcher Zeitung'', 3-5-1973, Fernausgabe No. 120, 73.

=== 1974 ===
'''S 60''' Over het Oera Linda Boek. – ''Franeker Courant'' 12-3-1974.

'''S 61''' Meij, Mr. G.J. van der – Lezing over maker van Oera Linda Boek. Prof. Böttcher zegt: “het was Halbertsma” – ''LC'' 18-10-1974.

'''S 62''' Meij, G.J. van der – voor Fries Genootschap: Schrijver Oera Linda Boek moet J. Halbertsma zijn – ''Friesch Dagblad'' 18-10-1974.

'''S 63''' G. – Hat ds. Joast Halbertsma it Oera Linda Bok skreaun? (N.a.v. lezing Van der Meij) – ''De Stim fan Fryslân'' 36, nû 9 (nov. 1974).

=== 1975 ===
'''S 64''' Zaal, W. – De ware kunst van het vervalsen. (O.a. over OL) — ''Elseviers Magazine'' 21-6-1975.

'''S 65''' Andriessen, J.H. – Oera Linda Boek (ingezonden reactie op art. Zaal) – [[1975 Op dit knelpunt|''Elseviers Magazine'' 12-7-1975]].

'''S 66''' Zijlstra, J. — Al voor 1900 vreemde vervalsingen. Het brein achter de Vikingschat: Cornelis over de Linden van het Oera-Linda-boek? – ''LC'' 26-7-1975.

[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBVRNL01:252314006:00017 →] Sixma van Heemstra, F.S. — Frisiomanen (korte ingez. brief) — ''Vrij Nederland'' 9-8-1975. “... een humanistische kroniek uit de XVIIe eeuw”, met verwijzing naar zijn boek.

=== 1976 ===
'''[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010620248:mpeg21:a0355 S 67]''' Molen, S.J. van der – Oera Linda und kein Ende. (Over de brochure van F.J. Los “Het Oera Linda Boek een geschiedbron”). – ''LC'' 26-6-1976.

'''S 68''' Thet Oera Linda Bok, Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Bewerkt, vertaald en uitgeg. door J.G. Ottema (herdr. Amsterdam 1971). XL, 253 bl. 21 cm. [Facs. herdruk van de tweede uitg. Leeuwarden 1876. 500 exempl.]

=== 1977 ===
<s>'''S 69''' Breuker, Ph. H., – De Fryske literatuer om 1877 hinne. – ''De Vrije Fries 57'' (1977) 68-74.</s> [gaat niet over OL]

'''[https://archive.org/details/1977Scrutton S 70]''' Scrutton, Robert J. — The other Atlantis. ed. by Ken Johson. Jersey [1977]. 260 bl. 23 cm. Met tekstill. 2 plt. afb. woordenlijst en register.

=== 1978 ===
'''S 71''' Meij, G.J. van der — Kanttekeningen bij het Oera Linda boek. Een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van dr. J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer. [Leeuwarden, Keizer], z.j. [1978]. 254 bl. 25 cm. Met tekstill. en losse bijlage: Grafologisch rapport vam C.J. Böttcher.

'''S 72''' Schreef J.H. Halbertsma het Oera Linda Boek? – ''LC'' 22-4-1978.

'''S 73''' Zaal, Wim – Neef Teunis + Joost Hides + Hjir (over ''Kanttekeningen'') – [https://archive.org/details/1978-zaal-elsevier ''Elseviers Magazine'' 1-7-1978 bl. 83].

=== 1979 ===
→ Scrutton, Robert — Secrets of lost Atland. Edited by Ken Johnson — London, Sphere Books (Paperback, 229 pp); Oorspr. uitgave: Jersey, Spearman, 1978.

'''S 74''' Scrutton, Robert J. — The other Atlantis. Ed. by Ken Johnson — London [1979], Oorspr. uitgave: Jersey, Spearman, 1977.

→ [[Philippus H. Breuker|Breuker, Ph.H.]] – Is Kalip yn it Oera Linda Boek Jac. Scheltema? — ''Ut de smidte'' 13 (1979) 4: 17.

=== 1980 ===
→ The other Atlantis: Oera Linda yn de safolste ferzy — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 20-8-1980].

→ Rinsma, W. [te Leeuwarden] — The other Atlantis [ingezonden brief] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 3-9-1980].

→ Rinsma, Wim en Elli — Het Oera Linda Boek — ''Sunrise'' (Theosofisch maandblad), november 1980.

→ Hermann Wirth, eens ûlebuorden-onderzoeker, nu oprichter van de heilige Almoeder-graal [mede over OL] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/1980-leeuwarder-courant.html ''LC'' 1-11-1980].

'''S 75''' Berghuis, T.D. — Het Oera Linda boek — Nijeberkoop 1980, 12 bl. 21 cm. gecycl..

'''S 76''' Breuker, Ph.H. – It Friesch Genootschap, it ''Friesch jierboeckjen'' en it ''Oera Linda Boek'': de striid om taalbefaording tusken 1827 en 1837 – [https://archive.org/details/1980-breuker-it-friesch-genootschap-it-friesch-jierboeckjen-en-it-olb ''De Vrije Fries'' 60 (1980) bl. 49-65].

'''S 77''' Vulsma, R.F. – Den Helder – Het Oera Linda boek – de lidmaten van Enkhuizen – Curtenius en tante Juutje. – [https://archive.org/details/1980-vulsma-gens-nostra-olb-lidmaten-curtenius ''Gens Nostra'' 35 (1980) bl. 96-99].

=== 1981 ===
'''S 78''' Zittel, Kurt – Barbarossa ud die Kraichgauritter: der letzte Kreuzzug Barbarossa’s und Altes und Bekanntes – Neues und Wiederentdecktes: hist. Roman. 1981. 126. Anhang bl. 11: ‘Die “Ura-Linda” Chronik ist keine Fälschung’.

'''S 79''' Rinsma, Wim en Elli – Het Oera Lindaboek. Een andere benadering. – ''Zuid-Friesland, 23-9-1981.''

'''→''' Bremer, J.T. — Het Oera Linda Boek van de Enkhuizer familie Over de Linden — [https://www.oudenkhuizen.nl/archief ''Steevast'' (jaarboek Vereniging Oud Enkhuizen) bl. 6-11].

=== 1983 ===
'''S 80''' The Oera Linda book – Thet Oera Linda Bok / transl. from the Frisian by Frank H. Pierce IV. – Silver Spring, Md.: [1983] — V, 114 bl.: ill; 29 cm.

'''S 81''' The new Atlantean: a magazine for the presentation and discussion of topics related to lost continents, cities and civilizations. – Issue no. 1 (summer 1983) – ... – Harpenden (verschijnt onregelmatig; in PBF aanwezig no. 7 (1986); no. 8 geheel gewijd aan OLB)

=== 1984 ===
→ Rechtse 'Groenen' schuwen racisme niet [mede over OL en onderzoek historicus G. Zondergeld] — [https://fryskednis.blogspot.com/2016/04/olb-associated-with-racism-in-1973-and.html ''LC'' 7-6-1984].

'''S 82''' Huisman, K. – “Skiedniskeboartsjen” mei it Oera Linda Boek (mbt Albert Delahaye) – [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010565457:mpeg21:a0441 ''LC'' 22-6-1984].

'''S 83''' Huussen jr., A.H. – Het Oera Linda boek: mystificatie of falsificatie? – Knoeien met het verleden, (Utrecht, Antwerpen 1984) bl. 88-110.

=== 1985 ===
'''S 84''' Herrmann, Albert – Unsere Ahnen und Atlantis: Nordische Seeherrschaft von Skandinavien bis nach Nordafrika. 2. Aufl. Steinkirchen: Lühe-Verlag, 1985. – 168 bl., [52] bl.pl.: ill., krt.; 21 cm. Anhang: Hermann, Albert, – Neue Stimmen zur Ura Linda-Chronik. Reprint van artikel in “Nordische Welt”, tijdschrift van de Gesellschaft für Germanische Ur- und Frühgeschichte, 1935, bl. 246-256.

'''S 85''' (Dokumentationen und Forschungen zu den Oera Linda-Handschriften; 1) Facs. herdr. van de uitg.: Berlin: Klinkhardt & Biermann, 1934.

=== 1986 ===
'''S 86''' Luitse, Mr. N. – Knoeien met het verleden. Lezing voor het Haags genootschap voor geestelijke vorming, o.a. over het artikel van A.H. Huussen ‘Het Oera Linda Boek: mystificatie of falsificatie? Knoeien met het verleden, Ambo 1984, 88-110.

→ Maas, Nop — Twee hersenschimmen (12-10-1872); Bericht uit het rijk der dooden (31-3-1877) [twee prenten met tekst m.b.t. OL]- De Nederlandse Spectator; Schetsen uit het letterkundig leven van de tweede helft van de negentiende eeuw, bl. 146-148, 162-164.

→ Korthals Altes, A. — Driewerf bedrog; Paradoxen en parallellen bij historeische vervalsingen [mede over OL met foto van HS bl.] — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000028692:mpeg21:a0145 ''NRC Handelsblad'' 27-5-1986].

=== 1987 ===
'''S 87''' Span, A. – Thet Oera Linda Bok (het Oera Linda Boek) waarheid of verzinsel? – ''Archeologische berichten no. 18 (1987), 148-164.''

'''S 88''' Los, Dr. Frans J. — De echtheid der Oera Linda-berichten — Posthuum gepubliceerd artikel ''Teksten, kommentaren en studies (TeKoS)'' [https://archive.org/details/EchtheidDerOeraLindaBerichtenDeFransLos2006/mode/2up 9e jg., afl. 49 (Dec. 1987) bl. 40-55].

=== 1988 ===
'''S 89''' Baumann, Eberhard – Herman Wirth; Verzeichnis der Schriften von Herman Felix Wirth Roeper Bosch von 1911 bis 1980, sowie der Schriften für, gegen, zu und über die Person und das Werk von Herman Wirth. – Kolbermoor: Gesellschaft für Europäische Urgemeinschaftskunde, Herman-Wirth-Gesellschaft, 1988 (45).

'''S 90''' Lühe-Verlag, Steinkirchen [Harm Menkens] – Die Oera Linda-Handschriften; Band 1: Die ingaëvonischen Burgentexte, ca. 370 S.; Band 2: Die Handschriften der Kinder Adelas, ca. 320 S

'''S 91''' Rhijn, J. van – Het geheim van het Oera-Linda Boek — ''Friesland Post 15, nr. 6 (juni 1988) 30-31.''

=== 1990 ===
→ Luitse, N. — Dossier Oera Linda — Den Haag, mei 1990 [gestencild, [[1990 Dossier Oera Linda|digitale gereconstrueerde bewerking]]].

→ Luitse, N. — [Transcriptie van] [[:Category:Briefwissellingen|Brieven van dr. J.G. Ottema aan ...]] [enz. C. en L.F. Over de Linden] — Den Haag, juli 1990 [gestencild; [https://archive.org/details/1871-1877-luitse-brieven-ottema-en-over-de-lindens/mode/2up selectie]]

=== 1991 ===
→ Luitse, N. — [Transcriptie van] [[:Category:Briefwissellingen|Brieven ... aan dr. J.G. Ottema]] (enz.) [van C. en L.F. Over de Linden] — Den Haag, 1991 [gestencild; [https://archive.org/details/1871-1877-luitse-brieven-ottema-en-over-de-lindens/mode/2up selectie]]

→ Dugin, Alexander — The Racial Archetypes of Eurasia in the Oera Linda Chronicle [https://fryskednis.blogspot.com/2016/06/alexandr-dugin-1996-on-racial.html [Engelse vertaling 2019 door Jafe Arnold]] — hk. in ''Mysteries of Eurasia'' [vertaalde titel] Moscow: Arktogeia, 1991.

=== 1992 ===
→ Huisman, Kerst — Geleeerde dokters uit Leeuwarden bedenkers van het Oera Lindaboek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010622514:mpeg21:p025 ''LC'' 4-1-1992 bl. 25].

→ Vleer, Wilgholt — Geleerde dokters en het Ol-boek — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010622527:mpeg21:a0353 ''LC'' 20-1-1992 bl. 27].

→ Jensma, Goffe — Lees, leer en waak; Het Oera Linda Bok. Een rondleiding — [[1992 Jensma - Lees, leer en waak|''De Vrije Fries'', 1992 bl. 8-52]].

→ Huisman, Kerst — Het Oera Linda Boek als Broer-Konijn-vertelsel (n.a.v. artikel Jensma in ''De Vrije Fries'') — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-19920703-023&aid=LC-19920703-23001 ''LC'' 3-7-1992 bl. 23].

→ Hamilton, Ulla och John — Oera-Linda: en Fornfrisisk Krönika (Zweedse vertaling met eigen afb.) — [https://archive.org/details/ZweedsOeraLinda1992/page/n131/mode/2up Cradle Publishing, 127 bl.].

=== 1993 ===
→ Obbema, P.F.J. — Tussen Holland en Friesland. Het Oera Linda Boek opnieuw gewogen. — ''Miscellanea Gentiana. Een bundel opstellen (...)''. Leiden: E.J. Brill & Universitaire Pers Leiden, 215-237.

→ Molewijk, G.C. — Atland, Texland, Frya’s Land. Het raadselachtige Oera Linda Boek — [https://skepsis.nl/oeralinda/ ''Skepter'' 6.4].

=== 1994 ===
→ ‘Documentaire’ over waarheid Oera Linda (zie onder Audio en Video: De Schatkamer; Het Oera Lindaboek) — [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010623163:mpeg21:a0165 ''LC'' 15-2-1994 bl. 9]''.''

→ [[Nico Luitse|Luitse, Nico]] (postuum gepubl.) — Thet Oera Linda Bok — ''Vrijzinnig vizier'', jg. 10, nr. 1 (feb. 1994), bl. 5-9 [https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/eerherstel-ottema-1-nico-luitse-1994.html <nowiki>[scans en afschr.]</nowiki>].

→ Noordegraaf, Jan — Multatuli en de taal van Ur (o.a. over OL op bl.15-17) — [tijdschrift] [https://www.dbnl.org/tekst/_ove006199401_01/colofon.php ''Over Multatuli'', deel 32, bl. 3-20].

=== 1996 ===
→ Jensma, G. — Gespeelde traditie. Het “Oera Linda Bok” en de uitvinding van het Friese verleden — in: C. van der Borgt e.a. (red.) ''Constructie van het eigene'' (...) — Amsterdam, bl. 219-234.

=== 1997 ===
→ Breuker, Ph. H. – It ramt fan it Oera Linda Boek: hoe hat ien it sa betinke kunnen? — ''It Beaken'' 59 (1997) 110-116.

=== 1998<ref>“Goedgelovig”, kent u die uitdrukking? Veelzeggend, maar niet passend in de bibliografie, is de volgende alinea in het pompeuze en zwaar gesubsidieerde ''Geschiedenis van Friesland 1750-1995'' (1998, blz. 202), onder redactie van o.a. Yme Kuiper, die in 1993 een promotieplek regelde voor Jensma aan de theologische faculteit te Groningen (zie: ''Het raadsel van de tohnekka'', 2014). “Het ‘beruchte’ ''Oera Linda-boek'', dat in 1872 werd uitgegeven door de wel erg goedgelovige Leeuwarder conrector J.G. Ottema (...) deze overduidelijke mystificatie (van de hand van François HaverSchmidt, Eelco Verwijs en Cornelis Over de Linden) (...) wat hen onderscheidde van hun goedgelovige lezers (...).”</ref> ===
→ Jansen, Gelein — Het Tessels en het Oera Linda Bok — ''Levend Verleden (''kwartaaluitgave Helderse Hist. Ver.) [https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/TEX/1998-06-01/edition/0/page/14 juni, bl. 12-15].

→ Zeeman, Michaël — De Uitvinding van Friesland (met o.a. bewering ''Himalaya'' in OL: ''hemel aaien'') — ''Volkskrant'', 26-6-1998.

=== 1999 ===
→ Vandemaele, Joël — Het Oera Linda Boek bewijst Oud-Frisia in Frans-Vlaanderen — Controversiële Geschiedschrijving bl. 83-137; Nevele (B): in eigen beheer uitgegeven.

→ Lerchenmueller, Joachim & Gerd Simon — Maskenwechsel; Kap. X. Das »Ahnenerbe« der SS; Das Thema Ura Linda wird insb. in Absatz ''Die Entstehungsphase'' behandelt, S. 116-123.

=== 2000 ===
→ (auteursnaam onleesbaar) — Skriuwers Oera Linda Boek efterhelle; Goffe Jensma ûntdekt werklike motyf — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20001130-022&aid=LC-20001130-22010 ''LC'' 30-11-2000 bl. 22].

=== 2002 ===
→ Maasdijk, Jill van — Schatkist uit eigen achtertuin: de Oera Linda manuscripten — [https://archive.org/details/2002-maasdijk-frontier ''Frontier magazine'' jg. 8 nr. 2 (mrt/apr) 2002 bl. 27-32].

→ Poorterman, Evert Jan — De herkomst van het Friese Volk — [https://archive.org/details/2002-poorterman-frontier ''Frontier magazine'' jg. 8 nr. 3 (mei/juni) 2002 bl. 32-35].

→ Jensma, Goffe — Geen Fries spot met zijn land; Nationalisme, ironie en het Oera Linda-boek — ''BMGN 117'' (Low Countries Historical Review, 2002) [https://bmgn-lchr.nl/article/download/URN%3ANBN%3ANL%3AUI%3A10-1-106556/4140/4218 afl. 3 bl. 331-343].

→ Toeval Aan De Haal Met Grap Oera Linda Boek — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20021214-8003 ''LC'' 14-12-2002 bl. 8].

=== 2004 ===
→ Jensma, Goffe — Ironie én ernst. Het Oera Linda-boek als uiting van hoge of lage cultuur — [https://demodernetijd.nl/wp-content/uploads/DNE-2004-1a-Jensma.pdf ''De Negentiende Eeuw'' 28:1, bl. 3-17].

→ Haverschmidt is zeker auteur Oera Linda (over Jensma’s geloofsovertuiging) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20041124-11001 ''LC'' 24-11-2004 bl. 11].

→ Jensma, Goffe — De Gemaskerde God; François HaverSchmidt en het Oera Linda-boek (proefschrift Theol. fac. Gron.) — [https://research.rug.nl/nl/publications/de-gemaskerde-god-francois-haver-schmidt-en-het-oera-linda-boek Walburg Pers, 467 bl.].

→ Vries, Sietse de — Van literair experiment tot herinnering aan de voortijd; Oera Linda-boek was Haverschmidts reactie op fundamentalisme — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20041203-029&aid=LC-20041203-29003 ''LC'' 3-12-2004 bl. 29-30]''.'' Jensma: “It is (...) allegear kul en kolder.”

→ anoniem — Van het Oera Linda-boek, de Friese kip en de zeespiegel (verslag avond met o.a. Henk Meijering en Marita Mathijssen over boek Jensma.) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?id=LC-20041210-010&ed=00&v2=true ''LC'' 10-12-2004 bl. 10].

=== 2005 ===
→ Pol, Ruud van de — Cornelis Bok en het Oera Linda Boek (2 blz, voorafgegaan door 2 bl. over Leendert Floris Over de Linden) — “Cornelis Bok (1777 – 1836). Een opmerkelijke West-Friese kunstschilder en romanschrijver.” (door Cees Bakker, John R. Brozius, Jan Plekker, Ruud van de Pol) — Uitg. Sasburg, Midwoud, 2005.

→ Bremer, Jan T. — François HaverSchmidt en het Oera Linda Boek — ''Levend Verleden'' (kwartaaluitg. Helderse Hist. Ver., [https://tijdschriften.archiefalkmaar.nl/issue/LV/2005-03-01/edition/0/page/6?query= mrt. bl. 64-69].

→ Huisman, Kerst — Albert Delahaye geloofde ook in het Oera Linda-boek — [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/wp-content/uploads/2024/10/Fryslan-2005-2.pdf ''Fryslân'' jg. 11 nr.2 bl. 7-9].

→ Maas, Ad — Het Oera Linda Boek; Een spel bijna zonder einde (met als bijlage brief [[Wigholt T. Vleer|Vleer]] aan RVU dd 14-3-1996) — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=4 ''SEMafoor'' 6:1, 2-7].

→ Hekstra, G.P. — Het Oera Linda Boek, een gemaskerde godsdienstkritiek? — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=10 ''SEMafoor'' 6:1, 8-9].

→ Vandemaele, Joël — Geografisch beeld van het Oera Linda-Boek — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=12 ''SEMafoor'' 6:1, 10-16].

→ Wilkens, Iman J. — Het Oera Linda Boek: authentieke bronnen van een vals document — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_06_1#page=19 ''SEMafoor'' 6:1, 17-19].

=== 2006 ===
→ Jensma, Goffe — Het Oera Linda-boek; Facsimile — Transcriptie — Vertaling — uitg. Verloren, 448 bl.

→ Vries, Sietse de — Vrijzinnigen en fijnen op vuist in Oera Linda-boek (reclame voor Jensma’s vertaling en theorie) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20060421-NO02005005 ''LC'' 21-4-2006 bl. 5].

→ Kardinaal, Adriaan (met Ellen van der Grijn en Henk Porck) — The Oera Linda Boek: A literary forgery and its paper — ''IPH (International Association of Paper Historians) Congress Book'' [https://archive.org/details/2006-kardinaal-grijn-porck 16/2006, bl. 177-185].

→ Gilst, Aat van — Het Oera Linda Boek — Herman Wirth (reeks: Aspekt Biografie) bl. 44-54; Soesterberg, uitgeverij Aspect.

→ Jensma, Goffe — Over Jacques Fermauts voorwoord bij diens uitgave van het Oera Linda-boek (met kort weerwoord van Jacques Fermaut) — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_2#page=32 ''SEMafoor'' 7:2, 30-31].

→ Fermaut, Jacques — Het Oera Linda-Boek bezorgd door Goffe Jensma — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_3#page=22 ''SEMafoor'' 7:3, 20-22].

→ Oppewal, Taeke e.a. (red.) — Zolang de wind van de wolken waait. Geschiedenis van de Friese literatuur (met [https://www.dbnl.org/tekst/oppe003zola01_01/oppe003zola01_01_0007.php stuk “Het Oera Linda-boek”, bl. 72] in hk. over Harmen Sytstra) — uitg. Bert Bakker, 2006 Amsterdam.

=== 2007 ===
→ Davies, Peter — ‘Männerbund’ and ‘Mutterrecht’: Herman Wirth, Sophie Rogge-Börner and the Ura-Linda-Chronik — [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1468-0483.2007.00375.x ''German Life and Letters'' 60:1 Januari 2007 bl. 98-115].

→ Heerma van Voss, Lex — (bespr. Jensma: DGG) — [https://www.researchgate.net/publication/318797816_Goffe_T_Jensma_De_gemaskerde_God_Francois_Haverschmidt_en_het_Oera_Linda-Boek ''Tijdschr. v. Soc. en Econ. Gesch.'', mrt. 2007, bl. 150-152].

=== 2008 ===
→ Heer, Sura de — THET OERA LINDA BOK (vertaling met transcriptie in Jolschrift en toelichting) — Amsterdam, Out of Time Publishing (eigen beh.) 300 bl.

=== 2009 ===
→ Boeles (1873-1961), P.C.J.A. — Correspondentie met L.F. Over de Linden, C. Over de Linden en Prof. dr. W.Gs. Hellinga betreffende het Oera Linda Boek — Tresoar: 1708 Familiearchief Boeles [https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&mizig=210&miadt=36&miview=inv2&milang=nl&micode=1708&minr=1835668#inv3t1 2.12.7.432, openbaar vanaf 1-1-2009].

=== 2010 ===
→ Breuker, Ph. H. – Kroader en Nij ljocht yn it Oera Linda Boek — [https://archive.org/details/2010-it-beaken-breuker-kroader-en-nij-ljocht-yn-it-oera-linda-boek-blz-1-of-123 ''It Beaken'' 72 (2010) bl. 123].

→ Vries, Sietse de — Het waren de Halbertsma’s, het was Haverschmidt (Menno Knul vs. Goffe Jensma) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20101120-NO04008001 ''LC'' 20-11-2010 bl. 8].

→ Raubenheimer, Alewyn J. — Survivors of the Great Tsunami; The course of Eurasia after the night of Wednesday 21 October 2193 BC (maart 2010 in eigen beheer, print-on-demand vanuit USA); tweede, herziene uitgave: augustus 2011 met subtitel “The course of Eurasia after the 4.2ka BP Impact”.

=== 2011 ===
→ Grijn, Ellen van der (met Adriaan Kardinaal en Henk Porck) — Het Oera Linda Boek , een ‘cold case’ en ‘hot item’ (mbt papieronderzoek) — [https://archive.org/details/2006-kardinaal-grijn-porck ''Archievenblad'' 2011-3 (April) bl. 23-24]''.''

→ Reinewald, Chris (met medewerking [[Goffe T. Jensma|Jensma]]) — Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland — [https://chrisreinewald.nl/wp-content/uploads/Oera-Linda-EOS.pdf ''Eos magazine'', sept. 2011 bl. 34-38].

→ Knul, Menno — Nog meer over het Oera Linda-Boek — [https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_12_3#page=37 ''SEMafoor'' 12:3 35-38].

=== 2012 ===
→ Nijdam, J.A. — De gemaskerde Wizo: vervalsing, mystificatie of pastiche? (boekbespreking “Wizo van Vlaanderen”, waarvan 1/3 mbt OL; o.a. bewering Himalaya: hemel aaien) — ''Tijdschrift voor Geschiedenis'' 125/3, [https://www.academia.edu/3708736/Nijdam_J_A_De_gemaskerde_Wizo_vervalsing_mystificatie_of_pastiche_Bespreking_van_Wizo_van_Vlaanderen_Itinerarium_Fresiae_Uitgeverij_Hypatia_Nijbroek_2011_in_Tijdschrift_voor_Geschiedenis_125_3_2012_431_432 bl. 431-432].

=== 2013 ===
→ Menkens, Harm — Die Oera-Linda-Handschriften — Lühe-Verlag, 292 bl. (Duitse vertaling met discussie.)

=== 2014 ===
→ Breuker, Philippus — Het Oera Linda Boek: een afrekening met Friesland — Opkomst en bloei van het Friese nationalisme, 1740-1875, [https://archive.org/details/2014-breuker bl. 408-433].

→ Raubenheimer, Alewyn J. — Chronicles from Pre-Celtic Europe — Uitg. in eigen beheer, print-on-demand (herziene versie van 2010/2011: Survivors of the Great Tsunami).

→ Jensma, G. — ''Het raadsel van de tohnekka'' — rede bij het afscheid van prof. dr. Yme B. Kuiper van de theologische faculteit Groningen, juni 2014; door auteur gepubliceerd op [https://www.academia.edu/37996746/Het_raadsel_van_de_tohnekka_in_het_Oera_Linda_boek_ academia.eu].

→ Jensma, G. — Het Oera Linda-boek als middeleeuwse vervalsing — in: ''De valse Middeleeuwen'': (themanummer ''Madoc, Tijdschrift over de Middeleeuwen'' (uitgeverij Verloren) jrg. 28 nr.4.

=== 2018 ===
→ Boer, Richard de — Hoe Oera Linda een internetfabel schiep (“Daughters of Frya”: fantasie van Tony Steele) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20181228-NO01032005 ''LC'' 28-12-2018 bl. 32]''.''

=== 2019 ===
→ Walthaus, Asing — Tante Aafje en de geleerde dokters (tgv iepenloftspul) — [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20190621-ZU07008002 ''LC'' 21-6-2019 bl. 8].

=== 2020 ===
→ Snyman, Adriaan en Annelize — Die Oera Linda (vertaling met disc. in Boere-Afrikaans; herziene en aangevulde versie van uitg. 1998) — Vaandel Uitgewers [https://vaandel.co.za/product/die-oera-linda/ (Zuid-Afrika), 179 bl.]

=== 2021 ===
→ Ott, Jan — Codex Oera Linda; English edition — Uitg. Oera Linda Foundation, Diever (hardcover, juli, met kleurafbeeldingen van alle HS bl.); 2nd English edition (herzien, paperback, november).

=== 2022 ===
→ Ott, Jan — Codex Oera Linda; Full size edition en Revised edition — Uitg. Oera Linda Foundation, Diever (hardcover, augustus resp. oktober; beide herzien en met HQ kleurafb. van alle HS bl. op bijna ware grootte).

→ Draaijer, Nick — De vervloekte familiekroniek (1936-1939) — De geheime portretten van Mondriaan; een familiegeschiedenis (opgedragen aan Anna Oera Linda Draaijer-Waaning); bl. 203-230 — uitgeverij Pluim, Amsterdam/Antwerpen.

→ Zeilmaker, Rypke — Oudfries manuscript Oera Linda voedt controverse — [https://oeralinda.org/wp-content/uploads/2022/12/artikel-Rypke-782x1024.png.webp ''De Andere Krant'' 17-12-2022 bl. 17].

=== 2024 ===
→ Slooten, René van — Het grote verdriet van François HaverSchmidt — [https://www.hollandsmaandblad.nl/editie/2024-1/het-grote-verdriet-van-francois-haverschmidt/ ''Hollands Maandblad'', jan. 2024]''.''

→ Hoekzema, Thomas — Het berouw van Piet Paaltjens [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20240127-NO01026006 ''LC'' 27-1-2024 bl. 27]. (“Volgens Van Slooten dreef dit Ottema ertoe om in 1879 een einde aan zijn leven te maken.”)

→ Lepoutre, Corine — Het bevrijdende wereldbeeld van de Oera Linda; Interview Jan Ott — [https://fryskednis.blogspot.com/2024/12/interview-jan-ott-nederlands.html ''De Andere Krant'' 7-12-2024 bl. 17-18].

== Audio en Video ==
Uitgezonden op nationale of regionale radio of televisie.

=== 1994 ===
→ RVU, Peter te Nuyl — De Schatkamer; Het Oera Lindaboek (met o.a. [[Goffe T. Jensma|Jensma]]; opgedragen aan OL-onderzoeker [[Nico Luitse]]) — [https://archive.org/details/rvu-ol 56 min., uitz. op radio 5 op 16-2 om 16:02].

=== 2004 ===
→ Duinen, Gryt van (samenstelling en regie) — Het Oera Linda Mysterie — [https://youtu.be/x3hvpTkwbvo 29 min., uitz. in serie Fryslân Dok] op Omrop Fryslân TV, als reclame voor Jensma’s boek.

=== 2008 ===
→ Gerstel Produkties — Tresoar: Oera Linda — [https://youtu.be/k4-bAcYo4I0 5 min., uitz. in serie ''Het depot''] door [https://gptv.nl/ GPTV] (regio Friesland) op ...? (Met woordvoerder Lourens Oldersma.)

=== 2009 ===
→ Jensma, Goffe (eindredactie) — [https://tsjil.omropfryslan.nl/utstjoering/oflevering-12-it-grutte-bedroch-en-de-grutte-revolusje It Oera Linda-boek; It mystifisearre Fryslân] — 13 min., voor het eerst uitgezonden als finster 23 in serie 11en30 (Kanon fan de Fryske skiednis) door Omrop Fryslân op ...? (zie [https://youtu.be/HazsFWa6SW4&t=2543s Nederlands ondertitelde versie], gebruikt als deel van langere video.)

=== 2017 ===
→ VPRO/OVT — Goffe Jensma over zijn proefschrift — 8 min. durend gesprek, als onderdeel van afl. uit serie OVT, uitz. [https://www.vpro.nl/programmas/ovt/speel~RBX_VPRO_9990370~oera-linda~.html VPRO op Radio 1, 23-7-2017].

=== 2018 ===
→ Hjoed — Powercollege over het Oera Linda-boek — 7 min., onderwerp in praatprogramma Hjoed van Omrop Fryslân (met directeur Tresoar, Bert Looper) [https://youtu.be/eC2QikH__9A uitz. 31-10-2018].

=== 2019 ===
→ [[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]] over Oera Linda in relatie tot [https://nl.wikipedia.org/wiki/Karst_Tates Karst Tates] — Friestalig [https://archive.org/details/jensma-13-6-2019-aanslag-30-4-2009-en-ol radiogesprek van 6,5 minuut] ''Omrop Fryslân'' 13-6-2019 (zie ook bijbehorend geschreven artikel onder ''Alleen op internet'').<ref>Vergelijk in artikel Reinewald (2011): “Het mythologisch-religieuze karakter maakt het boek eveneens geliefd bij sommige einzelgängers, wier geloof in geheime samenzweringen hen tot (zelfmoord)aanslagen verleidt.”</ref>

=== 2021 ===
→ Jensma, Goffe — De mythe voorbij — Friestalige presentatie over Oera Linda van 73 minuten (incl. in- en uitleiding), uitgezonden in de serie Thúsakademy door [https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1114140/hoogleraar-goffe-jensma-over-het-oera-linda-boek-in-de-thusakademy ''Omrop Fryslân'' op 22-12-2021] (ondertiteld [https://youtu.be/bBNOWDEVBhM fragment]).

(meer volgt)

== Alleen op internet (selectie) ==

=== 2019 ===
→ Omroep Friesland (quasi-) interviewt [[Goffe T. Jensma|Jensma]] — Dader koninginnedagaanslag Apeldoorn mogelijk geïnspireerd door Oera Linda-boek — ''[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/890391/dader-koninginnedagaanslag-apeldoorn-mogelijk-geinspireerd-door-oera-linda-boek Omrop Fryslân]'' 13-6-2019 (ook in het Fries) — gebaseerd op radio-interview (zie onder ''Audio en Video'') ter promotie van openlucht-theatervoorstelling gebaseerd op Jensma’s roman/proefschrift.<ref>Een dag later schreef Jensma [https://www.facebook.com/GThJensma/posts/pfbid0JPLdLQQWaafuyEaitnHBG1nseCk2mSSj6EPgPtwii145TbeBisHthqdNBF8eQKYEl op zijn Facebook], met link naar het online artikel van O.F.: “Wat in ear, dat jins proefskrift de basis wurdt ûnder in iepenloftspul. (...) Ik ha der sin oan!”</ref>

=== 2023 ===
→ [https://tijdgenoot.nl/over Wester, Peter] — Wirth, Himmler, Doegin en Poetin. De foute vrienden van het Oera Linda boek — 26-1-2023 op [https://www.tresoar.nl/vertellen/verhalen/63d259592252f6001222ed61 tresoar.nl].

=== 2024 ===
→ [https://mainzerbeobachter.com/jona_lendering/ Lendering, Jona] — Oera Linda-boek – Aanklacht tegen christelijk fundamentalisme — 1-10-2024 (laatste update), [https://historiek.net/oera-linda-boek-manuscript-auteur/81552/ Historiek] (online geschiedenismagazine).

=== 2025 ===
→ [https://ivovdw.nl/over/) Wijdeven, Ivo van de] — Mysterieus boek Oera Linda werd populair in nazi-Duitsland — 8-1-2025, [https://www.historischnieuwsblad.nl/mysterieus-boek-oera-linda-werd-populair-in-nazi-duitsland/ Historisch Nieuwsblad]<ref>Volgens website “hét toonaangevende geschiedenismerk van Nederland”.</ref>.

→ [[Goffe T. Jensma|Jensma, Goffe]] — Een (on)bekende brief van François HaverSchmidt [met aankondiging van “een lang essay over de verbroken vriendschap tussen Eelco Verwijs en HaverSchmidt, het ''Oera Linda-boek'' en de ''Snikken en grimlachjes''”] — 5-8-2025, [https://neerlandistiek.nl/2025/08/een-onbekende-brief-van-francois-haverschmidt/ Neerlandistiek] (online tijdschrift voor taal- en letterkunde).

==Noten==
<references />
[[Category:Sources_Dutch]]

Goffe T. Jensma

2026-07-21T09:13:02Z

Jan: link

<gallery>
File:Jensma 2000.jpg|thumb|bij artikel LC 30-11-2000
File:Jensma 2004.jpg|thumb|in 2004
File:Jensma mankearde sot.jpg|thumb|parodie
</gallery>

==Bronnen==
=== Oorspronkelijke publicaties van Jensma m.b.t. OL, incl. teksten in tijdschriften en andere boeken ===
*[[1992 Jensma - Lees, leer en waak|1992]] Lees, leer en waak - Het Oera Linda Bok. Een rondleiding - in ''De Vrije Fries'', jrg. 72, blz. 8-52.
*[https://www.academia.edu/54871500/Geen_Fries_spot_met_zijn_land_Nationalisme_ironie_en_het_Oera_Linda_boek 2002] Geen Fries spot met zijn land'. Nationalisme, ironie en het Oera Linda-boek - in ''Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden'', jrg. 117, blz. 331-343.
*[https://www.academia.edu/619642/De_Gemaskerde_God._Franc_ois_HaverSchmidt_en_het_Oera_Linda-boek_Zutphen_Walburg_Pers_2004_ 2004] De gemaskerde God, François Haverschmidt en het Oera Linda Boek (handelseditie proefschrift, uitg. Walburg Pers).
*[https://demodernetijd.nl/wp-content/uploads/DNE-2004-1a-Jensma.pdf 2004] Ironie én ernst. Het Oera Linda-boek als uiting van hoge of lage cultuur - In: ''De Negentiende Eeuw 28:1, blz. 3-17''.
*[https://verloren.nl/Webshop/Detail/catid/23206/eid/29408/het-oera-linda-boek 2006] Het Oera Linda-boek facsimile, transcriptie, vertaling - uitg. Verloren [[https://www.academia.edu/619669/Het_Oera_Linda_boek_facsimile_transcriptie_vertaling_Goffe_Jensma_editor_Hilversum_Verloren_2006_ inleiding blz. 7-54]].
*[https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_2#page=32 2006] Over Jacques Fermauts voorwoord bij diens uitgave van het Oera Linda-boek (met kort weerwoord van Jacques Fermaut) - In: ''SEMafoor 7:2, 30-31.''
*[https://www.academia.edu/37996746/Het_raadsel_van_de_tohnekka_in_het_Oera_Linda_boek_ 2014] Het raadsel van de tohnekka (in het Oera Linda-boek) - toespraak t.g.v. pensionering prof. theologie Yme Kuiper.
*[https://www.fryske-akademy.nl/fileadmin/inhoud/beelden/homepage/Kennis/It_Beaken/81_2019/It_Beaken_81_2019_1-2_internet-_31-53.pdf 2019] Frya als oermoeder van de vrije Friezen; paragr. in “Vrijheid als innerlijke deugd. De paradox van de ‘Friese vrijheid’ in de negentiende eeuw” - in ''It Beaken'' jrg. 81 nr. 1/2 blz. 31-53.
*[https://verloren.nl/Webshop/Detail/catid/151/eid/57279/het-oera-linda-boek 2022] (licht herziene 2de uitg.) Het Oera Linda-boek facsimile, transcriptie, vertaling - uitg. Verloren.

==== Secundaire literatuur over Jensma’s werk m.b.t. OL (selectie) ====
* Huisman, Kerst - Het Oera Linda Boek als Broer-Konijn-vertelsel (n.a.v. artikel Jensma in ''De Vrije Fries'') - [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-19920703-023&aid=LC-19920703-23001 ''LC 3-7-1992 bl. 23''.]
* Skriuwers Oera Linda Boek efterhelle; Goffe Jensma ûntdekt werklike motyf - ''[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20001130-022&aid=LC-20001130-22010 LC 30-11-2000 bl.22.]''
* Toeval aan de haal met grap Oera Linda Boek - [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20021214-8003 ''LC 14-12-2002 bl.8''.]
* Haverschmidt is zeker auteur Oera Linda - ''[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20041124-11001 LC 24-11-2004 bl. 11.]''
* Vries, Sietse de - Van literair experiment tot herinnering aan de voortijd; Oera Linda-boek was Haverschmidts reactie op fundamentalisme - ''[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?code=LC&id=LC-20041203-029&aid=LC-20041203-29003 LC 3-12-2004 blz. 29-30.]'' Jensma: “It is (...) allegear kul en kolder.”
* Van het Oera Linda-Boek, de Friese kip en de zeespiegel - [https://www.dekrantvantoen.nl/vw/page.do?id=LC-20041210-010&ed=00&v2=true ''LC 10-12-2004 blz.10''.] (Verslag van gespreksavond met o.a. Henk Meijering en Marita Mathijssen over boek Jensma.)
* Fermaut, Jacques - Het Oera Linda-Boek bezorgd door Goffe Jensma - In: ''[https://semafoor.info/nl/ArchiveDocument/Document?Dir=SEM_PDF&File=SEM_07_3#page=22 SEMafoor 7:3 (2006), 20-22.]''
* Vries, Sietse de - Vrijzinnigen en fijnen op vuist in Oera Linda-boek (reclame voor Jensma’s vertaling en theorie) - ''[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20060421-NO02005005 LC 21-4-2006 bl. 5.]''
* Heerma van Voss, Lex - (boekbespreking:) Goffe T. Jensma, De gemaskerde God. François Haverschmidt en het Oera Linda-Boek - In: ''Tijdschrift voor Sociale en Economische Geschiedenis, [https://www.researchgate.net/publication/318797816_Goffe_T_Jensma_De_gemaskerde_God_Francois_Haverschmidt_en_het_Oera_Linda-Boek maart 2007, blz. 150-152.]''
* Vries, Sietse de - Het waren de Halbertsma's, het was Haverschmidt - ''[https://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?id=LC-20101120-NO04008001 LC 20-11-2010 blz.8.]'' (Menno Knul vs. Goffe Jensma.)
* Reinewald, Chris (met medewerking Jensma) - Bedrog, bijgeloof en zelfmoord in Friesland - In: ''[https://chrisreinewald.nl/wp-content/uploads/Oera-Linda-EOS.pdf Eos magazine, sept. 2011 blz.34-38.]''

===Audio en audiovisueel===
*[https://archive.org/details/rvu-ol 1994 feb. 16] (16:02 uur) RVU, Peter te Nuyl - De Schatkamer; Het Oera Lindaboek (met o.a. Goffe Jensma) - 56 min. Radio 5.
*[https://youtu.be/x3hvpTkwbvo 2004] Duinen, Gryt van (samenstelling en regie) - Het Oera Linda Mysterie - 29 minuten, uitgezonden in serie Fryslân Dok op Omrop Fryslân TV, als reclame voor Jensma's boek.
*2009 Jensma, Goffe (eindredactie) - It Oera Linda-boek; It mystifisearre Fryslân - 13 minuten, voor het eerst uitgezonden als ''finster 23'' in de serie ''11en30'' ''(Kanon fan de Fryske skiednis)'' door Omrop Fryslân op ...? (Zie [https://youtu.be/HazsFWa6SW4&t=2543s Nederlands ondertitelde versie], gebruikt als deel van langere video.)
*[https://www.vpro.nl/programmas/ovt/speel~RBX_VPRO_9990370~oera-linda~.html 2017 juli 23] VPRO/OVT - Goffe Jensma over zijn proefschrift - 8 minuten durend gesprek, als onderdeel van afl. uit serie OVT, uitgezonden door VPRO op Radio 1.
*[https://twitter.com/otharus/status/1788979550761668808 2019 juni 13] Fragment van radio interview Omrop Fryslân: ''Dader koninginnedagaanslag Apeldoorn mogelijk geïnspireerd door Oera Linda-boek'', Fries gesproken en Nederlands ondertiteld (Twitter)
*[https://www.omropfryslan.nl/nl/nieuws/1114140/hoogleraar-goffe-jensma-over-het-oera-linda-boek-in-de-thusakademy 2021 dec. 22] Jensma, Goffe - De mythe voorbij - Friestalige presentatie over Oera Linda van 73 minuten (incl. in- en uitleiding), uitgezonden in de serie Thúsakademy door Omrop Fryslân. (ondertiteld [https://youtu.be/bBNOWDEVBhM fragment].)

===overig vastgelegd===
[[File:Jensma over Ottema 2004 en 2006.jpg|alt=Jensma over Ottema|thumb|over [[Jan G. Ottema|Ottema]] en diens vermeende (redenen voor) zelfmoord, 2004 en 2006]]

* Jensma speelde in 1983 als ''Goffe Theunis'' de hoofdrol in een film van 24 minuten, getiteld ''[https://fryskednis.blogspot.com/2014/07/food-for-silence.html Stof tot Stilte],'' over een jongeman die geobsedeerd raakt door een mysterieuze, onbereikbare vrouw, maar uiteindelijk teleurgesteld wordt en zijn leven beëindigd.

* Jensma over [[Jan G. Ottema|Ottema]] en diens vermeende (redenen voor) zelfmoord, 2004 en 2006: afb. hiernaast. Zie ook commentaar hierop door [[Jan_Ott|Ott]] in [https://twitter.com/otharus/status/1789038521317044703 vraaggesprek (feb. '23)] en [https://twitter.com/otharus/status/1789041616327483631 presentatie (mrt. '23)]. Het proces-verbaal van de overlijdensaangifte vermeldt longontsteking als doodsoorzaak.<ref>Zie [[Jan G. Ottema]] onder ''The malicious suicide falsehood''.</ref>

==Subsidiënten==
Vermeld in betreffende werken werden de volgende geldschieters:

''De Gemaskerde God'' (2004): promotieonderzoek
*Stichting voor Filosofie en Theologie (NWO)
Idem: uitgave als boek
*Ottema-Kingma Stichting te Leeuwarden
*Van Heloma Stichting te Heerenveen
*P.W. Janssen’s Friesche Stichting te Oranjewoud
*Boelstra Olivier Stichting te Stiens
*Stichting op Toutenburg te Zwartewegsend
*Stichting Je Maintiendrai-Friesland
*Koninklijk Fries Genootschap voor Geschiedenis en Cultuur
*Faculteit der Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen
''Het Oera Linda-boek'' (2006)
*Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds
*Maatschappij der Nederlandse Letterkunde

==Biografisch==
(ontleend aan [https://fy.wikipedia.org/wiki/Goffe_Jensma Friestalige wikipedia])

*1956 geboren te [https://nl.wikipedia.org/wiki/Kornhorn Korhorn], Groningen
*2001-2008 onderzoeker aan de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Fryske_Akademy Fryske Akademy] (periode 1500-1900)
*promotie aan de Faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap te Groningen met proefschrift ''De gemaskerde God, François Haverschmidt en het Oera Linda Boek'' (zie onder publicaties)
*2006-2008 bijzonder hoogleraar Friese taal- en letterkunde aan de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Universiteit_van_Amsterdam Universiteit van Amsterdam]
*2008-2022 hoogleraar Friese taal- en letterkunde aan het [https://fy.wikipedia.org/wiki/St%C3%BAdzje_Fryske_Taal_en_Kultuer Fries Instituut] van de Faculteit der Letteren van de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Rijksuniversiteit_Groningen Rijksuniversiteit Groningen]

==Aantekeningen bij OL vertaling (2006)==
<gallery>
File:Vertaalvgl1.jpg|thumb|1. bizar
File:Vertaalvgl2.jpg|thumb|2. gekunsteld
File:Vertaalvgl3.jpg|thumb|3. vertaalfouten
</gallery>
Begin van een lijst met aantekeningen bij de uitgave Jensma's Oera Linda vertaling (2006). Verwijzing op basis van handschriftbladzijde en regelnummer; onderstreping toegevoegd.

*Toespraak van Adela [003/02] ''(...) beloofde hen rode'' [RA] ''koeien met gouden hoornen (...)'' — Hoewel Jensma in noot verwijst naar Numeri 19:2 zal dit een vergissing zijn geweest. RA betekent ''hun'' (vgl. THA FINNA RA BÀRN).
*Frya's Tex [012/28] ''(...) moet ik in de baarmoeder'' [ANDA BÀRN.TAM] ''van een slavin laten voeren.'' — Uit noot (mogelijke bronnen) blijkt dat deze vertaling gebaseerd is op woordenboeken De Haan (1832) en Richthofen (1840): ''berntam''. Jensma's uitgangspunt was dat de taal van OL zoveel mogelijk gebaseerd was op Oudfriese woordenboeken. Ottema's vertaling ''leiband'' zou gebaseerd zijn op een "niet bestaande samenstelling" ''berne-team''. De woorden BÀRN (kind) en TAM of [[TÀM]] (meervoud: ''teugels'', werkwoord: ''temmen, bedwingen'', in samengesteld adjectief: ''tomeloos'') komen meermalen voor, waardoor de samenstelling (kinder-) leiband voor de hand ligt. Door te kiezen voor bovenstaande onzinnige vertaling wordt de tekst ''kolderiek'' (een door Jensma in context van Oera Linda veelgebruikte term).
*Over de Gertmannen [072/21] ''Gertje, de dochter van Grote Pier'' [GÉRT. PIRE.HIS TOGHATER] — Het woord voor ''groot'' is GRÁT, GÉRT is de naam van ''Pire's dochter'' (waarom ''Gertje'' i.p.v. ''Geert''? De naam ''Pire'' kan, naast het voor de hand liggende Pier/Pierre/Pieter ook gerelateerd zijn aan de Griekse namen [https://nl.wikipedia.org/wiki/Pyrrhus_van_Epirus Pyrrhus/Πύρρος] en/of [https://nl.wikipedia.org/wiki/Piraeus_(stad) Piraeus/Πειραιάς]). Bovenstaande vertaling is alleen mogelijk wanneer de basisaanname is dat Oera Linda een (19e eeuwse) grap betreft. Een dergelijke vertaling kan vervolgens niet dienen om deze these te onderbouwen, zoals Jensma wel doet in zijn proefschrift:
<blockquote>''Humoristisch zijn ook de namen van sommige hoofdpersonen in het boek (...) Weer andere vallen op omdat ze zo ingenieus gevonden zijn:'' '''GERT.PIRE.HIS TOGHATER''''', ‘Gert Piersdochter’ oftewel Grote Piersdochter (...)'' (blz. 49-50)</blockquote>
<blockquote>''Op zijn OLBees heet Gert'' '''GERT.PYRE.HIS TOGATHER''' ''en deze naam kan, het is een zeer voor de hand liggende omzetting van letters, niet anders worden gelezen dan als ‘de dochter van Grote Pier’. (...) Kolderieke parodie en spel tegenover erudiete ernst.'' (blz. 84)</blockquote>
{|
|[[File:Cirkelredenering Grote Pier.jpg|thumb|Cirkelredenering Jensma]]||[[File:Pire Ott.jpg|thumb|''Geart Pire's daughter'' in Ott's vertaling]]
|}
== Aantekeningen bij De Gemaskerde God (2004) ==

=== de kracht van herhaling ===
<blockquote>''Weinig te melden? Ontdek de kracht van herhaling''</blockquote>
<blockquote>''De illusie van waarheid; of de kracht van herhaling''</blockquote>
(titels van artikelen over marketing)

Door veelvuldige herhaling van woorden als ''kolder'', ''bizar'' en ''absurd'' (en afgeleiden) in relatie tot Oera Linda, wordt getracht de lezer een negatief waardeoordeel ''ad nauseam'' in te prenten. Daarnaast wordt in het betoog de schijn van zekerheid gewekt met talrijke varianten van ''ongetwijfeld'' (zie afbeeldingen).
{|
|[[File:DGGfragmentenJensma.jpg|alt=Jensma quotes|thumb|''kan er dunkt mij geen twijfel meer over bestaan'', e.d. in DGG]]||[[File:Bizar absurd.jpg|thumb|''bizar'' en ''absurd'' in DGG]]||[[File:Dubbelzinnig.jpg|thumb|''dubbelzinnig'' in DGG]]
|}
{|
|[[File:Kolder in DGG.jpg|thumb|''kolder(iek(e))'' in DGG]]||[[File:Adnauseam.jpg|thumb|ad nauseam]]
|}

=== Stellingen bij proefschrift ===

# Onbevangenheid is een historiografische deugd.
# François HaverSchmidt is de auctor intellectualis van het Oera Linda-boek.
# Het is verwonderlijk, onbegrijpelijk en wetenschappelijk gezien een omissie dat ook in de meest wetenschappelijke literatuur over het Oera Linda-boek de literaire structuur van het boek slechts zijdelings aan de orde is gesteld.
# Het is niet ondenkbaar dat Eelco Verwijs en François HaverSchmidt Jan Gerhardus Ottema’s uitgave en vertaling van het Oera Linda-boek hebben gecorrigeerd.
# Waar ze godsdienst uitsluitend als maatschappelijk verschijnsel beschouwt en niet langer wenst in te gaan op de coherentie en consistentie van godsdienstige denkbeelden, verliest de godsdienstgeschiedenis haar legitimatie als aparte discipline.
# Omwille van de toegankelijkheid van het cultureel erfgoed is het van belang dat wetenschappelijke bibliotheken zich inspannen om verantwoorde elektronische versies van belangrijke werken uit hun collecties beschikbaar te stellen.
# De toekomstplannen en onderwijshervormingen waarmee het Nederlandse Ministerie van Onderwijs het hoger onderwijs al te regelmatig bestookt, verhullen dat dit ministerie zich sinds de jaren tachtig door zijn personeelsbeleid als ook door de wijze van conditionele financiering te sterk richt op de verworven rechten van zittende wetenschappers en daardoor te weinig de inhoudelijke kwaliteiten van toekomstige generaties stimuleert.
# Naar gelang de geschiedschrijving van de periode na 1750 in haar onderzoek de twintigste eeuw dichter nadert, moet bij de analyse van maatschappelijke ongelijkheid het begrip ‘generatie’ steeds meer de rol overnemen van categorieën als ‘stand’ en/of ‘maatschappelijke herkomst’.
# De introductie van de prikklok in het wetenschappelijk bedrijf is een poging tot moord op het creatieve intellect.
# Ongelukkig de historicus die met complete archieven moet werken.
# Juist door zijn godsdienstige vooringenomenheid schiet de film ‘Submission’ door Ayaan Hirsi Ali en Theo van Gogh zijn doel voorbij.

==Noten==
<references />
[[Category:Translators and researchers]]
{{DEFAULTSORT:^J^}}

1992 Jensma - Lees, leer en waak

2026-07-21T09:12:34Z

Jan: add

Gepuliceerd in [https://archive.org/details/1992-jensma-lees-leer-en-waak ''De Vrije Fries'', 1992 bl. 8-52] / Gebruikte afbeeldingen, hier niet overgenomen: p.10 Over de Linden; p.12 Ottema; p.14 zgn. ‘facsimile’ letterblad 1872; p.15 Jol als wiel van tijd; p.25 Winkler; p.27 Verwijs; p.29 Haverschmidt; p.30 tekening Foudgum; p.38 kaart Foudgum

==Lees, leer en waak==
'''''Het Oera Linda Bok. Een rondleiding'''''

[[Goffe T. Jensma|Goffe Jensma]]

<blockquote>Want er zullen valse christussen en valse profeten opstaan en zij zullen tekenen en wonderen doen om, ware het mogelijk, de uitverkorenen te verleiden. / Marcus 13:22</blockquote>

<blockquote>Laten uw lendenen omgord zijn en uw lampen brandende. / Lucas 12:35</blockquote>

Sinds het 125 jaar geleden opdook in een rode blikken trommel in een huis in Den Helder, zijn er over het ''Oera Linda Bok'' (voortaan: OLBM<ref>Er bestaan twee (Nederlandse) edities van het OLB, die van Ottema (Leeuwarden 1872 (herdrukt: Leeuwarden, 1876 en reprint: Amsterdam 1971)) en die van J.F. Overwijn (Enkhuizen 1941: herdrukt: Dordrecht, 1951). Wat de vertaling betreft verdient de editie Ottema de voorkeur boven die van Overwijn; wat de weergave van de ‘Friese’ tekst aangaat is het net andersom. Het handschrift kent slechts één interpunctie-teken. Overwijn heeft daaraan niet geknoeid, Ottema heeft de interpunctie, zoals dat heet, hersteld. Ik citeer hier uit Ottema’s editie, die ruimer voorhanden is. Ik heb in Ottema’s vertaling niet alleen de spelling genormaliseerd. Waar Ottema duidelijk interpreteerde, heb ik zijn vertaling veranderd door de ‘Friese’ tekst zo letterlijk mogelijk te nemen. Een enkele keer heb ik een interpretatie uit andere bron overgenomen. Deze heb ik in het notenapparaat verantwoord. // Voor wat de literatuur aangaat, zie J.J. Kalma ''‘Thet Oera Linda Bôk’. Bibliografie van gedrukte stukken en overzicht van de verzameling brieven, handschriften, portretten enz.,'' (Leeuwarden 1956). Het OLB, waarvan het handschrift wordt bewaard op de Provinciale Bibliotheek te Leeuwarden, is ook in het Duits en in het Engels vertaald.</ref>) verschillende visies te berde gebracht. Er waren er die het boek voor authentiek hielden en er waren er die dat niet deden. Maar daarmee was de kous niet af. De historiografie van het OLB, met elkaar meer dan duizend titels, laat zien dat de eigenlijke vraag moet zijn: ''hoe'' hielden sommigen het voor echt of onecht? Vanaf 1867 is het boek onder meer beschouwd als één van de oudste kronieken ter wereld, als gefalsificeerde familiekroniek of als gemystificeerde Friese kroniek, bedoeld om de geleerden op de proef te stellen. Hoe men het ook zag, men bleef spreken van het geheim van het OLB.

Dit opstel bestaat uit twee delen. In het eerste zal ik proberen aannemelijk te maken dat het OLB niet alleen een gefalsificeerde of gemysticificeerde familiekroniek of Friese kroniek is, maar in de eerste plaats een ‘theologisch’ tractaat.

Het OLB is een merkwaardige constructie. Het laat zich veeleer zien als een in lagen uitgegraven put waar men in kan lopen, dan als een overzichtelijk opgetrokken bouwwerk. In deze put wil ik — een gevaarlijke onderneming, ik weet het — met de lezer afdalen. In het tweede deel zal ik proberen ongeschonden weer boven te komen.

===I. Een afdaling in de bouwput van het Oera Linda Bok===
====''De eerste twee niveaus: familiekroniek en Friezenbijbel''====
De tekst van het OLB kent verschillende niveaus. In eerste instantie werd het gepresenteerd als een kroniek van de familie Over de Linden te Den Helder. Het was de hellingbaas [[Cornelis Over de Linden|Cornelis over de Linden]] (1811-1874), die vanaf juni 1867 het manuscript bij stukjes en beetjes vanuit die rode blikken trommel haalde en ze — in kopie — opstuurde aan de Friese archivaris-bibliothecaris [[Eelco Verwijs]] in Leeuwarden. Het handschrift stond toen nog bekend onder de naam ‘de volgelingen van Adela’. In de tekst van het boek kwam de naam Over de Linden (op zijn oud-Fries: Ovira Linda of Oera Linda) meermalen voor. De Ovira Linda’s traden vooral op als schrijver. Zo werden er onder andere gedeeltes gepresenteerd als zijnde van de hand van Frethorik en Konerêd [9]
Ovira Linda en werden de twee opdrachten aan het begin van het boek ondertekend door Hiddo en Liko Ovira Linda. Nadat het handschrift, op de vergadering van 24 november 1870 van het Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- en Taalkunde te Leeuwarden, in handen was gekomen van de Leeuwarder conrector [[Jan G. Ottema|Dr. J.G. Ottema]] (1804-1879), toonde deze zich de vurigste pleitbezorger van de echtheid van het OLB als familiekroniek.

Of eigenlijk: ''ook'' als familiekroniek, want door de echtheid op dit niveau aan te nemen, kon hij (en wilde hij) er niet onderuit om het OLB ook voor echt aan te nemen op een dieper, tweede niveau. namelijk als kroniek van de oudste Friese geschiedenis. Hij besloot zijn inleiding bij de eerste editie van het boek, dat door hem ''Oera Linda Boek'' werd genoemd, dan ook triomfantelijk met:

<blockquote>In onze voorstelling reikten de geschiedkundige herinneringen van ons volk niet hooger, dan tot de komst van Friso, den vermeenden stamvader der Friezen; doch hier ontwaren wij, dat die herinneringen opklimmen tot meer dan twee duizend jaren voor Christus, en in hoogen ouderdom die van Hellas overtreffen en die van Israël evenaren.<ref>OLB, Inleiding Ottema, xxvi.</ref></blockquote>

In deze oudste geschiedenis van de Friezen (die tevens zowat de oudste geschreven geschiedenis überhaupt pretendeerde te zijn) speelden niet alleen de voorvaderen van Cornelis over de Linden (die nu volgens Ottema wel een telg uit het oudste adellijke geslacht van Europa moest zijn) een rol; een bonte stoet van proto-Friezen passeerde al vechtend, zeevarend, ontdekkend, lijdend en strijdend de revue. Sommige van hun namen waren bekend uit andere, oudere Friese kronieken, andere waren nieuw.

''En passant'' werd op deze manier een aantal oudere fantastische Friese kronieken als die van Occo Scharlensis (uit 1597) gesanctioneerd en raakte de discussie over het OLB verstrengeld met die over de authenticiteit en de waarheid van oude Friese kronieken überhaupt. De impliciete strekking was immers ongeveer dezelfde: ‘wij, Friezen, zijn een volk van zeer oude oorsprong’. Bijna ongemerkt werd in deze felle discussie het OLB tot een al dan niet als echt aan te merken kroniek.

Toch was deze discussie ten onrechte. Vergelijkt men namelijk de ‘betoogtrant’, dan komen grote verschillen voor het licht. De oudere kronieken hanteren een serieuze, geleerde, humanistische toon; om te overtuigen spreken ze de rede aan.<ref>Dit geldt overigens minder voor Occo Scharlensis’ ''Croniicke ende warachtige beschrijvinghe van Vrieslant'' (Leeuwarden 1597) dan voor Suffridus Petrus’ ''De Frisiorum antiquitate et origine libri tres'' (Keulen 1590). Door zijn kroniekmatige opzet is echter ook Occo’s boek oneindig veel ‘begrijpelijker’ dan het OLB. Zie over de oudere fantastische geschiedschrijving: J. Bolhuis van Zeeburgh, ''Kritiek der Friesche Geschiedschrijving'' (Amsterdam, reprint 1962) en E.H. Waterbolk, ''Twee eeuwen Friese Geschiedschrijving'' (Groningen-Batavia 1952).</ref> Het OLB daarentegen is grappig, (quasi-)naïef, romantisch en doet een appèl op het gevoel. Dit verschil vloeit voort uit een verschil in perspectief. ‘Kronikeurs’ als Scharlensis of Suffridus Petrus (1590) schreven beschouwend/redenerend. De maker van het OLB schreef fictie. Dat laatste wil zeggen: hij heeft geprobeerd om zich te verplaatsen in de positie van de protoFriezen. Zijn overtuigingskracht ligt in de direkte rede. Bij het schrijven was zijn uitgangspunt: stel, dat de oudheidkundigen met hun conjecturen gelijk hebben, wat zou een getuige uit de oudheid dan in een eventuele bron hebben geschreven? Daarin ligt de komisch-satirische kracht van het OLB als Friese kroniek.

Zonder enige twijfel heeft de maker hierbij geput uit een grote hoeveelheid oudheidkundige literatuur, onder andere over Friesland.<ref>Behalve een vracht brochures en (krante-)artikelen, zijn er twee omvangrijke monografieën over het OLB voorhanden: M. de Jong Hzn, ''Het geheim van het Oera-Linda-Boek'' (Bolsward, 1927) en G.J. van der Meij, ''Kanttekeningen bij het Oera Linda Boek. Een afspiegeling van de taalgeleerdheid, denkbeelden en schrijfstijl van dr. J.H. Halbertsma, doopsgezind predikant in Deventer'' (s.l.; s.a. <ca. 1980>). Los van de bewijsvoering van hun hypotheses is het hun grote verdienste dat ze hebben laten zien welk oudheidkundig materiaal de maker heeft gebruikt.</ref> Klaarblijkelijk heeft hij zo gewerkt dat hij allerlei artikelen, passages en boeken stuk voor stuk of soms met een aantal tegelijk ‘parafraseerde’ en parodieerde eenvoudig door de uitkomst ervan terug te brengen naar het niveau van ‘bron’. Deze parafrases zijn aan elkaar gelast, door elkaar gehutseld, verminkt en door een — eveneens opzettelijk gefragmentariseerde en verminkte — verhaallijn heen gewerkt.

Dit opgelegde fragmentarische karakter komt overeen met de denkbeelden [10] over mythologieën zoals die in de negentiende eeuw golden. Waren niet de Griekse en Germaanse mythologieën verzamelingen fragmenten en was de Bijbel, althans voor de modernisten en de vrijdenkers van de jaren zestig, niet ook een aan elkaar genaaide lappendeken van de meest verschillende bronnen, geschreven door de meest uiteenlopende figuren? Precies zo bestond nu het Oera Linda Bok uit een verzameling fragmenten die kris-kras door elkaar stonden. Soms spreekt iemand een vergadering toe, dan weer haalt een ander aan het eind van zijn zeevarend leven herinneringen op en dan weer volgt een groot aantal proto-Friese wetten of een stuk godsdienstleer uit onbekende bron.

Vele van deze fragmenten verwijzen naar één gebeurtenis, namelijk naar de vloed die Atlantis (= Aldlân = Oudland) in 2193 voor Christus in zee deed verzinken. Die vloed zette de geschiedenis van de oudheid in beweging. Hele volksverhuizingen waren het gevolg. Het volk van Finda en van Lyda vluchtte voor het water naar het land van Frya, de moeder van de Friezen. Logisch dat de verdere geschiedenis van de Friezen werd beheerst door oorlog, twist en [11] nijd tussen de kinderen van de stammoeders Frya, Lyda en Finda en al die andere Noordelijke en Zuidelijke volkeren die in het boek worden genoemd.

Het is heel opmerkelijk, dat geen van de interpretatoren er ooit in is geslaagd om een samenhangende samenvatting van de inhoud te geven. Doorgaans volstond men met het noemen van enkele hoogtepunten, zoals bijvoorbeeld de rol van de proto-Friezen bij het totstandkomen van de Griekse democratie, en van de doldwaze etymologiën. Zo zou de Himalaya zo heten omdat deze bergen de hemel aaiden, was Neptunus vernoemd naar Neef Tunis en hadden de Inka’s hun naam te danken aan de zeestrijder Inka van ‘wie nooit meer iets is vernomen’. Het is, zoals we nog zullen zien, niet toevallig dat het boek als kroniek geen samenvatting toelaat.
----
Zo hebben we nu twee niveaus onderscheiden, dat van familiekroniek en dat van oude Friese kroniek. Voor de interpretatoren van het OLB bleven nu verschillende mogelijkheden open. Wanneer men de vraag naar de authenticiteit bevestigend beantwoordde, kon men vervolgens de vraag naar de ‘waarheid’ gaan stellen, dat wil zeggen naar de ethische of morele betekenis van deze geschiedenis. Omdat in het boek zelf werd aangegeven dat de tekst herhaaldelijk was overgeschreven (voor de laatste keer in 1256), konden deze interpretatoren ook gemakkelijk voor een tussenpositie kiezen. Sommigen van hen meenden dat het hier ging om een door al dat overschrijven verminkte Friese kroniek. De kopiïsten hadden de zaak danig door elkaar gehutseld en één van hen — een ijdel figuur misschien — had het, toch wel heel ongeloofwaardige karakter van familiekroniek eroverheen gelegd. In het interbellum hadden sommige Duitse en ook bepaalde Nederlandse geleerden voor deze optie een onverkwikkelijke voorkeur en ontwaarden ze nu een ‘Urquelle’ van oud-Germaanse wijsheid.<ref>Bepaald berucht is in dit verband Herman Wirth, die het boek tussen de beide wereldoorlogen gebruikte om in de Germaans-Duitse cultuurwereld omhoog te klauteren. Zijn publicaties maakten vooral in Duitsland enorme discussies los (alleen al in 1934 verschenen er 191 titels). Zie A.H. Huussen, ‘Het Oera Linda Boek: mystificatie of falsificatie?’, in: Z.R. Dittrich e.a., ''Knoeien met het verleden'' (Utrecht-Antwerpen 1984), 88-110.</ref>

De meeste interpretatoren hielden het OLB echter voor onecht en dus voor namaak. Voor hen deden zich allerlei nieuwe moeilijkheden voor. Deze betroffen vooral het motief of de motieven van de maker. Omdat de tekst zelf daarover door haar onsamenhangende karakter geen uitsluitsel gaf, legden deze interpretatoren het boek aan de kant. Om de maker te ontmaskeren, begonnen ze allerlei extern materiaal te verzamelen. Ze bestudeerden brieven, getuigenverklaringen, geruchten, ingezonden stukken in kranten en wat dies meer zij. Veruit de meeste van de meer dan duizend titels over het OLB bestaan uit speculatieve besprekingen van dit soort bronnen en van mogelijke makers. Het vreemde, maar ook wel weer goed verklaarbare verschijnsel deed zich daarbij voor dat deze bronnen elkaar in de loop van de tijd steeds meer begonnen tegen te spreken. De belangen, gevolg van een eenmaal ingenomen positie, moesten worden verdedigd.<ref>Het meest treffende staaltje daarvan is: Eén van de proto-Friezen maakt in het OLB een reisje naar Zwitserland en ziet daar hoe de mensen aan de rand van een meer in ‘paalwoningen’ wonen. Deze ‘paalwoningen’ zijn echter pas in 1853 bij een extreem lage waterstand ontdekt. In ''De Vrije Fries'' van 1859 werd een en ander vermeld. Het OLB moet dus in elk geval na 1853 en waarschijnlijk zelfs na 1859 zijn gemaakt. Daar staat tegenover, dat enkele jaren na het uitkomen van het boek (in 1876) een stel inwoners van Den Helder in bijzijn van de burgemeester van die plaats onder ede hebben verklaard dat zij het handschrift bij Over de Linden hadden gezien voor 1848/1850. Deze getuigenverklaringen werden verzameld door de zoon van Cornelis over de Linden, Leendert Floris, die onvoorwaardelijk in de echtheid geloofde.</ref>

Hierbij dient gezegd dat enkele interpretatoren — meestal na al een mogelijke maker te hebben aangewezen — vervolgens weer teruggrepen naar de tekst en terecht de vraag stelden: welke bronnen zijn er gebruikt om dit boek te schrijven en wie had indertijd toegang tot deze bronnen? Zij kwamen samen tot de conclusie dat de maker ingevoerd moet zijn geweest in bepaalde (voornamelijk in Friesland verschenen) historische literatuur uit de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw.<ref>Zie noot 4.</ref> Dus, zo stelden ze vast, moest de dader in kringen van Friese taalgeleerden worden gezocht.
----
Op deze gronden werden mannen als Eelco Verwijs, Joost Hiddes Halbertsma, Montanus de Haan Hettema en Albartus Telting tot verdachten.<ref>Eelco Verwijs (1835-1880) is in staat van beschuldiging gesteld door De Jong, ''Geheim'', Joost Hiddes Halbertsma (1789-1869) door Van der Meij, ''Kanttekeningen'': Montanus de Haan Hettema is ‘ondervraagd’ door J.J. Kalma, ‘Montanus de Haan Hettema (1796-1873). Frisiomaen én querulant’, in: Idem, ''Dit wiene ek Friezen'' 5 (Leeuwarden 1984) 50-56. De Friese dichter Telting werd aangebracht door Ph.H. Breuker, ‘It Friesch Genootschap, it Friesch Jierboeckjen en it Oera Linda Boek’, ''Vrije Fries'' 60 (1980), 49-65.</ref> Maar [12] verondersteld dat zij de kennis hadden gehad, wat waren dan hun motieven?

Sommige van de eerste en derhalve ook meest onbevangen lezers was het al opgevallen dat er in het OLB bepaalde heel moderne verschijnselen aan de orde werden gesteld. Een proto-Fries maakt een reisje langs de Rijn, de proto-Friezen zijn bang voor hun oosterburen.<ref>B.v. L.B. (=P.A.S. van Limburg Brouwer), ''‘Het Handschrift, De Nederlandsche Spectator'' (1871) 311.</ref> Ook de latere interpretatoren stelden de vraag naar de verhouding tussen de actualiteit van de jaren zestig van de vorige eeuw en de inhoud van het OLB. Maar naarmate die jaren zestig verder verwijderd raakten en het beeld ervan in de geschiedschrijving uitkristalliseerde, werd het vanzelfsprekend moeilijker om overeenkomsten op te merken.

De interpretatoren die meenden dat het OLB een gefalsificeerde of gemystificeerde Friese kroniek was, speculeerden nu dat het boek eigenlijk ging over Friese grootheidswaanzin (‘wij zijn het Israël van het Noorden’) uit de jaren 1840 tot 1860<ref>Dit thema wordt met name in De Jong, ''Geheim'' aangesneden. Naar mijn mening is zijn beeld van een in zijn achterlijkheid vermegalomaniseerde negentiende-eeuwse Friese wetenschap nogal overdreven. Ik kom hier in mijn ''Reade Taske'' nog op terug.</ref> of over de ruzies in het Friesch Genootschap in de periode 1827 tot 1867.<ref>Van der Meij, ''Kanttekeningen'' en De Jong, ''Geheim''. De vaak ruzie-achtige sfeer in de kringen van het Friesch Genootschap week niet af van de twistziekte van coterietjes waar de Nederlandse letterkundige genootschappen in het algemeen om bekend stonden. Breuker, ‘Friesch Genootschap’, neemt een kijkje achter de schermen.</ref> De bovengenoemde heren hadden allen een problematische verhouding gehad met de Friese wetenschappelijke wereld zoals die werd belichaamd in en geautoriseerd door het Friesch Genootschap. Ze hadden reden tot wrok. Over het algemeen meende deze groep van interpretatoren dan ook dat het motief van de maker erin moest zijn gelegen dat hij dit ‘Israël van het Noorden’ op de proef wilde stellen en belachelijk maken. En in de veronderstelling dat ze dus eigenlijk met een sleutelroman van doen hadden, vierden sommigen van hen nu soms hun etymologisch vernuft bot op de namen van de in het boek genoemde helden.<ref>Met name Van der Meij, ''Kanttekeningen'' heeft hiervan een sport gemaakt.</ref>

Daardoor werd de zaak nog veel ingewikkelder en dat komt door het parodiërende karakter van het boek als kroniek.<ref>Vooral De Jong, ''Geheim'' en Hof, ‘It geheim fen ’t Oera Linda Bok’, ''It Heitelân'' 5 (1923) pp. 219-222, 230-232, 242-244, 255-257, 266-270, wezen hierop. Ook H. Miedema, ''Codicologische beschrijving van het handschrift genoemd ‘Het Oera Linda Boek’ te Leeuwarden'' (Onuitgegeven scriptie: Amsterdam, s.a. [195?]), komt tot de conclusie dat dit parodistisch karakter opgelegd is. Naar zijn mening zijn in het handschrift zelfs ‘waarschuwingen’ opgenomen: ‘Kijk uit. Valsheid in geschrifte!’.</ref> Immers, hoe kan men met een overduidelijke parodie een stel geleerden op de proef stellen over de vraag ‘echt of onecht’. Wat de wetenschappelijke kant van de zaak betreft, bleek dit parodiërende karakter het meest uit de taal waarin het boek was geschreven. Het Oera-Linda-Bokse oud-Fries, zo werd al vlug na 1870 geconstateerd, was in feite een mengsel van nieuw-Fries, stads-Fries, Nederlands, Duits, Engels [13] en wat oud-Friese woorden.<ref>Het is (mede gezien Ottema’s wat stijve vertaling) logisch dat dit juist door Friestalige interpretatoren heel scherp is gezien. Gerben Colmjon was de eerste die op grond van dit argument het boek voor ‘onecht’ versleet: ''Over het boek van Adela, repliek op de door den Heer dr. J.G. Ottema gemaakte aanmerkingen...'' (Leeuwarden 1871).</ref> Daarin was het een parodie op het archaïserende
gebruik van het Fries in sommige kringen. De eerste zin van het boek maakte dit meteen al duidelijk: “Thrittich jêr âftere dei that thju folksmoder wmbrocht was truch thêne vreste Magy stand et er årg vm to — Dertig jaren na de dag, waarop de volksmoeder omgebracht was door de overste Magy, stond het er erg om toe’. Alleen al op die eerste bladzijde staan een stuk of acht uitdrukkingen die laten zien dat de taal van het OLB als parodie bedoeld was. Daar komt onder meer nog bij dat in het boek zelfs een (sinds Champollion taalkundig gezien belachelijk overbodige) sleutel werd gegeven om het oude quasi-runenschrift waarin het boek was geschreven te kunnen lezen. Dit runenschrift was waarschijnlijk een parodie op de wijze van drukleggen van Friese teksten in oud-Friese spelling en in gothische letters, welke in kringen van het Frysk Selskip in gebruik was.

Zó opgelegd was de parodie dat de maker van het boek toch tenminste even met de ogen moeten hebben geknipperd toen hij zag hoe een serieuze ontvangst het in het kleine comité van het Friesch Genootschap werd bereid. Iemand die de wetenschappelijke vermogens van bepaalde genootschapsleden op de proef had willen stellen, had vanzelfsprekend veel beter een kortere, in zo goed mogelijk oud-Fries geschreven tekst kunnen laten opduiken op een handschriftenveiling, in een bibliotheek of in een kruikje in een terp.<ref>Uit Friesland is een aantal vervalsingen bekend op deze kleinere schaal. De kruik van Boksum (slachtoffer: Eekhoff) is daarvan een goed voorbeeld. Zie F.R.H. Smit, ''De slach by Boksum. 17 jannewaris 1586. Djiptepunt yn de oarloch fan 1580 oant 1594'' (Ljouwert 1986) 72-74.</ref>

Natuurlijk blijven we nu met de vraag zitten waarom sommige van de genootschapsleden en sommige andere lezers het handschrift desondanks voor authentiek aanzagen. Ik kom daar straks op terug. Hier wil ik alvast concluderen dat de interpretatoren over het algemeen twee zaken door elkaar hebben gehaald. Ze hebben de graagte waarmee bepaalde genootschapsleden in de ‘echtheid’ geloofden, verward met een streven daarnaar door de maker.

====''Het derde niveau: chronologie en morele antropologie''====
Vanaf de tweede ring hebben de interpretatoren herhaaldelijk een blik in de diepte geworpen. Zij die overtuigd waren van de echtheid van het geschrift wezen op de ‘eeuwige wijsheid’ die uit deze ‘kroniek’ sprak. Van de andere kant kwamen opmerkingen over overeenkomsten tussen het OLB en de vrijmetselarij of over het democratisch en feministisch gehalte van de oude Friezen. Deze opmerkingen waren meestal ironisch van toon. Dat komt hoofdzakelijk omdat ze vanuit het hogere standpunt van het tweede niveau werden gemaakt. Om het OLB te begrijpen, komt het erop aan dat we de morele inhoud serieus nemen en plaatsen in de context van de jaren zestig van de vorige eeuw. Daartoe moeten we afdalen in de diepte van — wat ik noem — het derde niveau. Het OLB geeft zelf twee sleutels die dit mogelijk maken. namelijk een chronologische en een moreel-antropologische sleutel.

Net als de vrijmetselaars en de Joden hielden de inwoners van het OLB er hun eigen jaartelling op na. De eerste van de twee opdrachten of voorwoorden (ondertekend respectievelijk door Hiddo en Liko over de Linden) geeft in dit opzicht al een deel van de sleutel prijs door het OLB-jaar 3449 gelijk te stellen aan het christelijke jaar 1256. Het begin van de OLB-jaartelling wordt gevormd door de vloed die Atlantis in zee deed verzinken. Deze vloed vond dus plaats in 2193 voor Christus. Dit jaar is niet willekeurig gekozen. Het komt namelijk overeen met het jaar waarin volgens negentiende-eeuwse almanakken de zondvloed had plaatsgevonden.<ref>De Jong, ''Geheim'', 161.</ref> Deze almanakken gingen op hun beurt uit van de bijbelse chronologie die in de negentiende eeuw bijvoorbeeld door de ontwikkelingen in de geologie en de biologie onder vuur was komen te staan. [14] Zo parodieerde de maker door het ontwerp van dit tijdssysteem dus ook die almanakken en de (rechtzinnige) bijbelse chronologie.

Dat blijkt ook wel als men verder leest en ziet dat die tijdrekening in het OLB nog verder is uitgewerkt. Bij mijn weten heeft geen van de interpretatoren die uitwerking belangrijk genoeg geacht om er verdere aandacht aan te besteden. Ik wil dit wel doen. Om de passages waarin deze tijdsorde word besproken te kunnen begrijpen, moet eerst iets worden verteld over het merkwaardige runenschrift waarin het boek is geschreven. De letters van dat schrift zijn gevormd naar de mal van het jol. Het jol is een wiel met zes spaken. Het runenschrift bestaat met enige kleine wijzigingen uit niets anders dan Romeinse kapitalen die zijn gevormd in de mal van dat jol (zie illustratie).

Het symbool van het jol is ontleend aan de Germaanse mythologie; het [15] symboliseert daar het wiel van de tijd. Diezelfde functie heeft het ook in het OLB. Dat blijkt bijvoorbeeld uit een profetie die wordt uitgesproken door de laatste volksmoeder Frana:

<blockquote>Hoor aarde en wees blij met mij. In de tijden dat Atland is gezonken, stond de eerste spaak van het jol boven. Daarna is ze neergegaan en onze vrijheid met haar. Als het twee spaken of twee duizend jaren neergegaan is, dan zullen de zonen opstaan, die de vorsten en priesters al hoererende bij het volk hebben verwekt, en tegen hun vaders getuigen. [...] Nog duizend jaren zal de spaak naar beneden dalen en al meer neder zijgen in de duisternis en in het bloed over u uitgestort door de lagen der vorsten en priesteren. Daarna zal het morgenrood weder aanvangen te gloren. Dit ziende zullen de valsche vorsten en priesters allen te zamen tegen de vrijheid kampen en worstelen; maar vrijheid, liefde en eendracht zullen het volk in hare hoede nemen, en met het jol uit de vuile poel rijzen. (p. 114)</blockquote>

De conclusie ligt voor de hand. Als iedere spaak van het jol met zijn zes spaken voor 1000 jaar staat, dan duurt een ommegang dus 6000 jaar. De tijdsorde van het OLB is cyclisch<ref>OLB, 233. geeft bovendien: ‘alvorens het jol een andere loopkring intreedt, maar dat zal eerst gebeuren als drieduizend jaren verloopen zijn na deze eeuw’.</ref> en ziet er als volgt uit:

[afb. wiel met bij spaak van 12 uur: licht/ vrijheid/ 2193 v.Chr.; 2 uur: 1193 v. Chr.; 4 uur: 193 v. Chr.; 6 uur: 807/ duisternis/ slavernij; 8 uur: 1807; 10 uur: 2807.]

====''Het Jol als wiel van de tijd''====
Ik heb op de uiteinden van de spaken een aantal jaartallen getekend. Om de inhoud van dit derde niveau te kunnen begrijpen is dit strikt genomen echter overbodig. Want eenmaal in deze diepste laag van het OLB aangekomen, zijn de jaartallen volstrekt contingent geworden. Ze waren nodig om het OLB als Friese kroniek (lineair) te structureren. Hier, op dit derde niveau, doen ze er niet meer toe. Nu is het veel belangrijker om vast te stellen dat er volgens de maker van het boek in de geschiedenis processen zijn die zichzelf herhalen. [16] Iedere zesduizend jaar — of eigenlijk: steeds weer opnieuw — wordt het gevecht herhaald tussen donker en licht, tussen slavernij en vrijheid. Op dit niveau aangeland kunnen zesduizend jaar een dag zijn en kan een dag zesduizend jaar duren. We zijn hier aangeland in een verbeelde ‘werkelijkheid’, die als tekst het resultaat is van allerlei vertekenende literaire procédés: personificaties, allegorieën, metaforen, metonymen, synecdoches en hyperbolen. In deze werkelijkheid zou een heel volk uit maar twee personen kunnen bestaan of kan een dorpsschool worden ‘afgebeeld’ als universiteit.

Ik heb die jaartallen toch ingetekend omdat er een belangrijke aanwijzing uit kan worden afgeleid.<ref>Ook de datering van het eerste voorwoord is in het verband met deze wende verklaarbaar. Het jaar 803 is vier jaar voordat het wiel op zijn laagste stand stond. Die vier jaar zijn waarschijnlijk gekozen om tevens een verband te leggen met de kroniek van Occo Scharlensis, die gedateerd is op 903 na Chr.</ref> In de laatste wil van de laatste volksmoeder komt namelijk nog een profeterende passage voor:

<blockquote>De vorsten die de waarheid liefhebben en het recht, die zullen van de priesters wijken. Bloed zal stromen, maar daaruit zal het volk nieuwe krachten vergaren. Finda’s volk zal zijn vindingrijkheid tot nut van het algemeen aanwenden en Lyda’s volk zijn krachten, en wij onze wijsheid. Dan zullen de valse priesters weggevaagd worden van de aarde; Wralda’s geest zal alom en allerwegen geëerd en aangeroepen worden. Het geweten dat Wralda bij den aanvang in ons gemoed legde, zal alleen gehoord worden. Er zullen geen andere meesters, noch vorsten, noch bazen zijn dan die welke bij algemene wil gekozen zijn. Dan zal Frya juichen en de aarde zal hare gaven alleen schenken aan de werkende mens. Dit alles zal aanvangen vierduizend jaar nadat Atland is gezonken en duizend jaren later zal er langer geen priester noch dwang op aarde zijn. (p. 191)</blockquote>

In dit citaat wordt de cirkel gesloten. Vierduizend jaar nadat Atland is gezonken wil zeggen: in 1807. Daarmee is aangegeven waar het OLB begint. Op dit niveau gaat het OLB over de geschiedenis van de negentiende eeuw, die begint met het bloed dat in de Franse Revolutie is vergoten. In die revolutie begint de tijd van de strijd om het nieuwe licht en de nieuwe vrijheid.

Om dit verhaal van nieuwe vrijheid en nieuw licht te kunnen begrijpen, biedt het boek een derde sleutel, namelijk een indeling naar mensentypen. Op het niveau van het OLB als Friese kroniek werden vanzelfsprekend talloze volkeren genoemd: Grieken, Phoeniciërs, Egyptenaren, Golen, Brittaniërs, Marsaten en tientallen andere. Maar dwars daar doorheen schemert steeds een andere indeling van het mensdom. Steeds weer duiken drie ''typen'' mensen op die tot ieder volk kunnen behoren: kinderen van de witte Frya, van de gele Finda of van de zwarte Lyda. Deze driedeling vormt de morele antropologie van het OLB.

Al vrij in het begin van het boek worden deze stammoeders aan de lezer voorgesteld. Het zijn niet, zoals in oudere humanistische kronieken te doen gebruikelijk, de zonen van Noach van wie alle mensen afstammen, het zijn de dochters van de hoogste God Wralda (wat in het ‘Fries’ zowel ‘wereld’ (wrâld) als ‘de oeroude’ (oerâlde) betekent). De passage heet ‘dit is onze vroegste geschiedenis’ (p. 13):

<blockquote>Wralda, die alleen goed en eeuwig is, maakte de aanvang. Toen kwam de tijd. De tijd wrochtte alle dingen en ook de aarde. De aarde baarde alle gras, kruiden en bomen, alle lieflijke dieren en alle erge dieren. Alles wat goed en lieflijk is, bracht zij bij dag en alles wat kwaad en erg is, bracht zij bij nacht voort. Na het twaalfde Jolfeest baarde zij drie maagden.
:Lyda werd uit gloeiende,
:Finda werd uit hete en
:Frya werd uit warme stof.
[17] Toen zij te voorschijn kwamen, spijsde Wralda hen met zijn adem, opdat ze mensen zouden worden en aan hem gebonden zouden zijn. Zodra zij volwassen waren, kregen ze vreugde en plezier in de dromen van Wralda. Een spits<ref>Ik volg bij deze passage de gissing van Van der Meij, ''Kanttekeningen'', 204.</ref> trad in hun binnen en nu baarden zij elk twaalf zonen en twaalf dochters, elke joltijd een paar. Daar zijn alle mensen van gekomen.</blockquote>

Vanwege de ruimte is het niet mogelijk om dit scheppingsverhaal, dat tot de meest literaire delen van het OLB hoort, in zijn geheel te citeren. Voor mijn betoog is het voldoende om het belangrijkste verschil tussen deze drie typen mensen te noemen.

Op dit derde niveau is Frya niet langer de moeder van alle Friezen maar is ze, net als haar zusters, een allegorische figuur. De zwarte Lyda staat voor de sentimentele mens en de primitieve wilde, haar gele zuster Finda voor de overbeschaafde, burgerlijke mens en de witte Frya voor de mens die in zijn beschaving zijn natuur erkent en beheerst. Misschien moeten we zelfs zeggen dat het hier niet in de eerste plaats om drie soorten mensen gaat, maar om drie geallegoriseerde ‘krachten’ die in iedere mens werkzaam zijn. De ene mens laat zich meer leiden door zijn driften en zijn natuur, de andere geeft maar al te graag toe aan de verfijnde verlokkingen van redeneerkunst en beschaving, maar de kunst is het om tussen beide het midden te houden.

Het middel om dit midden te vinden en te houden en tevens de belangrijkste eigenschap van de kinderen van Frya is het ‘geweten’.<ref>Het woord ‘Ewa’ is door Ottema — ongetwijfeld heeft hij aan de oude Friese wetten gedacht — stelselmatig vertaald met ‘wetten’. Op zichzelf geeft ook de tekst van het OLB daartoe wel aanleiding. Er wordt een groot aantal ‘Ewa’ genoemd. Onder andere op grond van de hier geciteerde passage is er veel voor te zeggen om het woord ‘Ewa’ door het hele boek heen te vertalen als ‘geweten’. De artikelen van de ‘Ewa’ zijn soms absurde, soms op bijbelteksten gebaseerde invullingen van dat geweten.</ref> Daarvan vertelt ons in zijn memoires de oude ziener Minno:

<blockquote>Wralda of Alfader heeft mij vele jaren gegeven en over vele landen en zeeën heb ik rondgevaren en na alles wat ik gezien heb, ben ik overtuigd dat wij [kinderen van Frya] alleen door Alfader uitverkoren zijn om een geweten te hebben. Lydas volk vermag geen geweten te maken noch te houden, zij zijn daarvoor te dom en te wild. Vele geslachten van Finda zijn slim genoeg, maar ze zijn gierig, hoogvarend, vals, onkuis en moordzuchtig. (pp. 45-47)</blockquote>

De maker van het OLB geeft vervolgens ook een definitie van ‘geweten’, die tevens laat zien hoe knap en humoristisch hij weet te spelen met dat zelf-ontworpen Oera-Linda-Boks:

<blockquote>Het woord ‘Ewa’ [eeuwig] is te heilig om een gemene zaak te benoemen. Daarom heeft men ons ‘Evin’ [even] leren zeggen. ‘Ewa’, dat wil zeggen zeden<ref>In de tekst staat ‘setma’; Ottema vertaalt ‘inzettingen’, terwijl ‘zeden’ veel meer voor de hand ligt.</ref> die bij alle mensen gelijk in het gemoed zijn geprent, opdat zij mogen weten wat goed en verkeerd is en waardoor zij het vermogen hebben om hun eigen daden en die van anderen te beoordelen, dat wil zeggen voorzover ze goed en niet misdadig zijn opgevoed. Ook is er nog een andere zin aan vast. ‘Ewa’ wil ook zeggen ‘gelijk’, ‘vlak als water’, recht en slecht gelijk water dat door geen stormwind of wat anders verstoord is. Wordt water verstoord, dan wordt het oneffen, onrecht, maar het neigt altijd om weer effen te worden. Dat ligt aan zijn vanzelfheid, even als de neiging tot recht en vrijheid in Frya’s kinderen ligt. Deze neiging hebben wij door Wralda’s geest, onze vader, die luid in Frya’s kinderen spreekt. Daarom zal die ook eeuwig beklijven. ‘Ewa’ is ook het andere zinnebeeld van Wralda, die eeuwig recht en onverstoord blijft, ofschoon het in zijn lichaam erg om toe gaat. ‘Ewa’ en onverstoord zijn de kenmerken van de wijsheid en rechtvaardigheid die door alle vrome mensen gezocht en door alle beoordelaars moeten worden bezeten. (p. 47)</blockquote>

Ik stel de lezer voor om in gedachten het woord ’Wralda’ te vervangen door ‘God’ en vervolgens het bovenstaande nog eens te lezen. En om een lang [18] verhaal kort te maken, zet ik dan tegenover dit citaat een ander. Het stamt uit Stavermans ''Buitenkerkelijkheid in Friesland'' en gaat over de moderne richting die in Friesland vanaf 1858/59 veel succes had:

<blockquote>Aan dit anti-supra-naturalisme [van de modernisten] ligt ten grondslag een volstrekt monisme, waarbij God en heelal twee begrippen worden, die zeer dicht naast elkaar geplaatst worden en vaak nauwelijks te onderscheiden zijn. Dit geldt ook voor de verhouding God en mens, voor de relatie openbaring en menselijke rede. God heeft zich nooit anders geopenbaard en spreekt ook nooit anders tot de mens dan in de geest van de mens, in zijn geweten, dat God hem als enige norm en toets voor zijn geloof en zijn leven heeft meegegeven. De heteronomie van weleer maakt plaats voor de autonomie van de moderne mens en de vrijheid des geestes, eens door Christus geschonken, maar naderhand door Schrift- en Kerkgezag verdrongen en overwoekerd, wordt weer in ere hersteld.<ref>Staverman. ''Buitenkerkelijkheid in Friesland'', 122.</ref></blockquote>

We kunnen vaststellen dat dus zowel in de ‘oude leer’ (‘formlêre’ betekent natuurlijk ook ‘formulier’) van het OLB als in de moderne theologie het geweten en de eenheid van God en wereld (Wralda is immers ‘de oeroude’ en ‘de wereld’) een centrale rol spelen.

====''De moderne richting'''<ref>Zie over de moderne richting, behalve Staverman, ''Buitenkerkelijkheid'', K.H. Roessingh, ''De moderne theologie in Nederland. Hare voorbereiding en eerste periode'' (Groningen 1914); A.J. Rasker, ''De Nederlandse Hervormde Kerk vanaf 1795. Haar geschiedenis en theologie in de negentiende en twintigste eeuw'' (Kampen 1974); O.J. de Jong, ''Nederlandse Kerkgeschiedenis'' (Nijkerk 1972) en J.J. Kalma, ‘De weg en de wegen’, in: Idem, e.a. (ed.) ''Geschiedenis van Friesland'' (Leeuwarden 1968) 541-573.</ref>====
In Friesland heeft de moderne richting binnen de Nederlands Hervormde Kerk een tijdlang veel succes gehad. Vanaf 1840 tot ca. 1858/59 was het modernisme nog vooral een universitaire en dan met name Leidse aangelegenheid geweest. In Leiden werd door de theologen J.H. Scholten en A. Kuenen een eerste lichting modernistische predikanten opgeleid die aan het eind van de jaren vijftig ook op de Friese kansels verschenen. Onder hen heerste een bijna overmoedige geest van enthousiasme. ‘De geesten ontwaken. Het is een lust om te leven’, typeerde bijvoorbeeld de predikant P.H. Hugenholtz de Friese atmosfeer rond 1862<ref>P.H. Hugenholtz, ''Indrukken en Herinneringen'' (Amsterdam, 1904) 90. Hij citeert hier de Duitse humanist Ulrich von Hutten.</ref> In kringen van intellectuelen was het modernisme het gesprek van de dag.<ref>Staverman, ''Buitenkerkelijkheid'', 124 e.v.</ref>

Dit succes lag hierin dat de modernisten probeerden om de resultaten van de opkomende natuurwetenschappen (bijvoorbeeld de eerdergenoemde geologie en biologie) in overeenstemming te brengen met de theologie. Hun streven had een aantal theologische gevolgen. Het modernisme erkende niet langer de Bijbel als de door God geopenbaarde waarheid. Zij was niets anders dan een historisch boek, een verzameling fragmenten. Vanzelfsprekend had dit tot gevolg dat ook Christus niet langer een Godmens kon zijn. Hij werd tot een door zijn godsdienstigheid bij uitstek voorbeeldig en navolgenswaardig mens, die niet de wonderen had kunnen verrichten die in het Nieuwe Testament worden beschreven. Deze waren immers strijdig met de natuurwetenschappelijke wetten van oorzaak en gevolg. Men moest dergelijke passages zinnebeeldig uitleggen. Hoewel de modernisten dus het goddelijk gezag van de Bijbel en de wonderdoende Jezus verwierpen, waren zij er echter (en dit is een uitermate belangrijke vaststelling) ten diepste van overtuigd dat ze juist daardoor en alleen zo de godsdienst (en de kerk) voor de moderne mens konden behouden. Men kan zich afvragen of er ooit in welke kerk in Nederland dan ook een ‘radicaler’ geloof is gepredikt dan dit modernisme. Door ‘het geweten’ in de plaats van de goddelijke openbaring te stellen, balanceerde het op de grens tussen religie en een niet-godsdienstig zedelijk besef.

In de praktijk leidden de modernistische opvattingen ook tot een andere rol van de predikanten. Dezen spraken hun gemeenteleden bijvoorbeeld niet [19] meer toe met ‘broeders en zusters’, maar met ‘mijne vrienden’, bedienden niet langer doop en avondmaal en probeerden donderpreek en kanseltaal te mijden. Kortom. zij beschouwden zichzelf als ''primi inter pares'' in de kerkelijke gemeente. Zij hielden er ook op algemeen maatschappelijk en politiek gebied democratische en egalitaire opvattingen op na. Ieder geweten is voor God gelijk. Daarin waren ze het tegendeel van vele anderssoortige predikanten, die zichzelf in de maatschappij presenteerden als van God geroepenen en dus op hun strepen stonden.

Hun succes heeft niet lang geduurd, want aan de ene kant organiseerde en verhardde de orthodoxie zich, terwijl aan de andere kant de leerstukken van het modernisme voor velen aanleiding waren om de kerk en het christelijk geloof definitief vaarwel te zeggen. De moderne richting verloor zo de strijd om de gunst van het volk. In later dagen, ongeveer vanaf 1870, deden de modernisten dan ook leerstellig water bij de wijn en raakten de vrijzinnigen intern verdeeld, zodat we kunnen concluderen, dat de moderne richting een door het enthousiasme van een groep predikanten en intellectuelen gedragen radicale fase heeft gekend in de periode 1860 tot 1870.
----
Uit dit enthousiaste en radicale modernisme heeft de maker van het OLB de literaire consequentie getrokken. Als de Bijbel een historisch boek is, staat hij niet langer (als openbaring) buiten de geschiedenis. En als Christus een historische figuur is, kan hij in principe de hedendaagse geschiedenis binnenwandelen. Het bevrijdende van de moderne theologie is dan dat er geen wezenlijk verschil meer bestaat tussen het heilige van eeuwig en het leven van alledag, tussen de ernst van boven en de humor van beneden.

De maker van het OLB heeft ernaar gestreefd deze ernst en humor zo met elkaar te vermengen dat ze elkaar versterken. Veruit het grootste deel van de tekst van het OLB vloeit rechtstreeks uit dit beginsel voort. De wetten, de oude godsdienstige leer, de gelijkenissen en grote delen van de vertelde geschiedenissen van allerlei personen zijn alle het resultaat van deze geest en werkwijze.<ref>[Zie separate ''noot'' 26 hieronder.]</ref>

Een goed en grappig voorbeeld daarvan is de parabel van Troost (pp. 143-145). Daarin is een aantal bijbelverhalen geparafraseerd en in elkaar geschoven: ‘de rijke jongeling’. ‘de zaaier’ en vooral ‘tweeërlei fundament’. De maagd Troost staat ‘een ongezellig gierig’ man te woord wiens huis door het onweer is vernield:

<blockquote>‘Stond het dan niet op een nol of een terp’, vroeg Troost.

‘Nee’, zei-ie, ‘mijn huis stond eenzaam bij de oever. Alleen heb ik het gebouwd maar ik kon er alleen geen terp voor maken.’

‘Ik wist het wel’, zei Troost, ‘de maagden hebben het mij gemeld. Jij hebt je hele hele leven gegruweld van de mensen uit angst dat je iets voor hen moest doen of aan hen geven. Maar daarmee kan men niet ver komen, want Wralda, die mild is, keert zich af van de gierigen.’ (p. 145)</blockquote>

De vergelijking met de Evangeliën ligt voor de hand. Daar wordt het geloof vergeleken met een huis dat op een rots moet worden gebouwd, wil het niet door de stroom en de watervloed worden weggespoeld.
----
Ook de allesoverheersende metaforiek van het boek is ontleend aan de Evangeliën. Op het niveau van kroniek zijn de kinderen van Frya zeevarende, strijdbare Friezen. ‘In het heen en omvaren ligt ons heil’, zeggen ze van zichzelf (p. 155). Zo komt het ook dat ze overal ter wereld hun sporen hebben nagelaten. [20] Op het derde niveau krijgt dit woord ‘heil’ echter een religieuze betekenis en is het varen symbool voor het geloof dat weigert beelden te maken, maar in plaats daarvan naar het geweten luistert en het zo oefent. Het land heeft gebaande paden, de zee kent miljoenen wegen. De kinderen van Frya varen en als ze zich op het land begeven, dan hebben ze een voorkeur voor havenplaatsen.

Deze beeldspraak wordt nog verder gevoerd. De Friese zeevaarders en strijders hebben de opdracht om op hun vele reizen de lamp brandende te houden. Op het niveau van kroniek wordt daarmee gezinspeeld op een oude Germaanse vuurcultus, op het derde niveau staat dat ‘lamp’ voor geloof. Eén van de sleuteltermen in het boek is het te pas en te onpas uitgeroepen ‘Waak’ en de opdracht van Frya’s kinderen is: ‘Laten uw lendenen omgord zijn en uw lampen brandende’.<ref>Een groot deel van de wetten in het begin van het boek lijken uitwerkingen van deze tekst te zijn. Ze gaan bijv. over ''de verdediging van het land'' (bv. 33: ‘Elke Fryas moet de beledigers of vijanden afweren met al zulke wapens, als hij verzinnen, bekomen of hanteren mag’) en over ''het ‘onderhoud’ van de lamp'' (bv. 25: ‘Als er ergens een burcht [misschien te begrijpen als kerk] gebouwd is, dan moet de lamp daar aan de eerste lamp te Texland worden opgestoken, doch dat mag nimmer anders dan door de moeder geschieden’) Deze wetten zijn tot in het absurde (en steeds tot een aantal van 3, 7, 12 of 24) uitgewerkt.</ref> De lamp en de ‘ijzeren wapens’ zijn de vaste attributen van de kinderen van Frya. Op dit niveau kan men het OLB dan ook beschouwen als een modernistisch getinte preek op deze tekst uit het evangelie van Lucas.

Niet modernistisch, maar modernistisch getint; dat blijkt uit enkele van de vertellende passages waarin de richtingenstrijd in de Hervormde kerk het onderwerp is. De maker van het OLB heeft opgemerkt hoe rond 1830 de volkskerk uit de tijd van de Republiek verdeeld geraakt en uiteengevallen was. De Groninger Richting (ca. 1830), het orthodoxe Fries Réveil (ca. 1830), de Afscheiding (1834) en nu het modernisme, alle hadden ze hun eigen opvattingen over Christus. Of eigenlijk, zo zou men met Joost Hiddes Halbertsma kunnen zeggen, presenteerden ze de goegemeente alle hun eigen Christus.<ref>Provinciale Bibliotheek Leeuwarden, Coll. Halbertsma, Hs. 167 (ca. 1866) (schrift over moraal, politiek en taal enz.), onder het kopje ‘Christus gedeeld’ de volgende verduidelijkende aantekening: ‘Men presenteert de goede Gemeente thans 6derlei Christus: le een orthodoxe Christus zoon van God, de verzoener; 2e een liberale historische Christus; 3e een mythische Christus van Strausz; 4e een Romantische Christus van Renan; 5e een Moderne Christus, van wien niets overblijft dan, wat de mode er van gelieft te maken. De wijl de vormen en de inkleedsels van dien Christus met de begrippen afwisselen, heeft deze de meeste kans van enige duurzaamheid.; 6e Een Roomsche Christus, die zich dagelijks laat maken en breken en tot God is verheven door 260 milloen menschen.’</ref> Slechts iemand die door het modernisme was aangeraakt en die ervan uitging dat Christus niet meer was dan een historische figuur, kon nu de stap doen die de maker van het OLB zette. Hij durfde de ontheiliging aan om al die verschillende Christusfiguren een Friese mantel aan te trekken en ze vervolgens aan het bekvechten te zetten. Hij noemde ze (aspirant-)‘volksmoeders’.

De hierboven op bladzijde 13 al aangehaalde eerste zin van het boek kan nu worden begrepen als: ‘Dertig jaar (1860-30=1830) na de dag, waarop het christusbeeld van de oude volkskerk omver werd gehaald door de Magy, stond het er erg om toe.’ De aanduiding Magy kan men bijna letterlijk nemen en opvatten als een personificatie van het geloof in het bovennatuurlijke, in het supra-naturalisme. Om het woord Magy te verklaren wordt in het boek (op het niveau van kroniek) het volk van de Magyaren opgevoerd:

<blockquote>De priesters zijn de eenigste heeren, zij noemen zichzelf Magyaren, hun aller overste heet Magy, hij is hoofdpriester en koning met een; al het andere volk is nul in ’t cijfer en gelijk en allen zijn onder hun geweld. Het volk heeft niet eens een naam; door ons worden zij Finnen genoemd want ofschoon hun feesten allemaal treurig en bloedig zijn [het door de modernisten afgeschafte avondmaal], zijn zij daar toch zo fijn op, dat wij daarbij achterstaan [...] Zij meenen dat alles vol is van kwade geesten die in de mensen en dieren sluipen, maar van Wralda’s geest weten zij niks. (p. 73)</blockquote>

Bij die laatste uitdrukking zij aangetekend dat in deze tijd de orthodoxe hervormden voor ‘fijnen’ (vandaar de naam ‘Finnen’) werden versleten.

Ik beperk me hier verder tot twee van die christusfiguren, ten eerste de aspirant-volksmoeder Syrhêd (Sieraad), bijgenaamd Kalta. In het boek is ze de tegenstandster van Minerva alias Nyhellenia alias Hellenia alias Hellicht. Syrhêd heeft haar bijnaam Kalta (raaskallen) te danken aan de zeelieden die vonden dat ze in wel erg duistere bewoordingen raad gaf. De vastelanders meenden juist dat dit een erenaam was. Kalta (op het niveau van kroniek de moeder der Kelten) staat voor de Christus van de orthodoxe hervormden. Mogelijk [14] verwijst de naam ‘Syrhêd’ naar ‘opsmuk-geloof’. Zij probeert de gunst van het volk te winnen onder andere door als een wonderdoende Christus over het water te lopen:

<blockquote>Toen zij zag dat de zeelieden meer en meer van haar weken, wilde zij hen door vrees winnen. Was de maan vol en de zee onstuimig, dan liep zij over de wilde vloed, de zeelieden toeroepende dat zij allen zouden vergaan indien zij haar niet wilden aanbidden. Voorts verblindde zij hun ogen waardoor zij water voor land en land voor water hielden, ...</blockquote>

Geen wonder dat de orthodoxen dachten dat ze vaste grond onder de voeten hadden. De maker van het OLB concludeert echter droogjes:

<blockquote>... daardoor is menig schip vergaan met man en muis. (p. 89)</blockquote>

Zo weten Frya’s zeelieden het beter en houden ze het (aanvankelijk) met Minerva. Deze dankt haar bijnaam ‘Nyhellenia’ onder andere<ref>Op kroniekniveau verwijst de naam Nyhellenia naar een in de negentiende eeuw beroemde inheemse Germaanse godin.</ref> aan de raad die zij gaf, die nieuw was en helder boven alle. Nyhellenia of Hellicht — van haar echte naam heet ze Minerva omdat ze ‘mijn erven’ in haar boezem draagt — staat voor de modernistische Christus. De modernen dragen hun geweten in hun boezem en de moderne richting werd ook wel aangeduid als ‘Het nieuwe Licht’.<ref>Staverman, ''Buitenkerkelijkheid'', 122. OLB. 53 geeft: ‘Zou Nyhellenia dan wel zo goed willen zijn om ons wat van dat nieuwe licht te lenen waarop zij zo trots is.’</ref>

In de beschrijving van de oorlog tussen Kalta en Minerva neemt de maker van het OLB een zekere afstand van het modernisme. De absurde strijd tussen beide aspirant-volksmoeders wordt weliswaar door Kalta verloren maar uiteindelijk wordt ook Minerva slachtoffer. De manier waarop dat gaat, is kenmerkend voor de denkwijze van de maker van het OLB. Daarom hier een wat langer citaat. Minerva raakt in gesprek met ‘enige priesters en vorsten’, die haar ondervragen:

<blockquote>Eens kwamen zij met een bende volk. De pest was over het land gekomen.

Zij zeiden: ‘wij zijn allen bezig de goden te offeren opdat zij de pest mogen weren.<ref>Mogelijk wordt hier gedoeld op de cholera-epidemie, die in 1849 in Friesland heerste, en op het boekje van Ds. J. Roorda: ''Davids offer op Moria ter ophouding der plage als een voorbeeld voor ons te dezer dage''. Wumkes, ''Kroniek'' II, 213.</ref> Wil jij dan niet helpen om hun gramschap te stillen. Of heb je de pest zelf over het land gebracht met je kunsten’.

‘Nee’, zei Minerva, maar ik ken geen goden die erg doende zijn. Daarom kan ik niet vragen of zij beter willen worden. Ik ken één god. Dat is Wralda’s geest. Maar doordat hij god is doet hij ook geen kwaad’.

‘Waar komt het kwaad dan weg?’, vroegen de priesters.

‘Alle kwaad komt van u en van de domheid van de mensen die zichzelf door u laten vangen’.

‘Indien jouw godheid dan zo bijster goed is waarom weert hij het kwaad dan niet’, vroegen de priesters.

Hellenia antwoordde: ‘Frya heeft ons op weg gebracht en de Kroder, dat is de tijd, die moet het overige doen. Voor alle rampen is raad en hulp te vinden, maar Wralda wil dat wij die zelf zullen zoeken opdat wij sterk zullen worden en wijs. Willen wij niet, dan laat hij ons onze gezwellen uitknijpen<ref>Ik volg hier Van der Meij, ''Kanttekeningen'', 210.</ref> opdat wij zullen ervaren wat na verstandige daden en wat na dwaze daden volgt’.

Toen zei een vorst: ‘ik zou wanen, dat het beter was om dat te weren’.

‘Wel mogelijk’, antwoordde Hellenia, ‘want dan zouden de mensen blijven als tamme schapen. Jij en de priesters zouden hen dan willen hoeden, maar ook scheren en naar de slachtbank voeren. Maar zo wil onze godheid het niet, hij wil dat wij elkaar helpen, maar hij wil ook dat ieder vrij zij en wijs worde. Dat is ook onze wil en daarom kiest ons volk zijn vorsten, graven, rdadgevers en alle bazen en meesters uit de wijste van de goede mensen opdat alleman zijn best zal doen om wijs en goed te zijn. Zo [15] doende zullen wij eens weten en aan het volk leren dat wijs wezen en wijs doen alleen leidt tot zaligheid’. (pp. 51-53)</blockquote>

Minerva veegt de vorsten en de priesters dusdanig de mantel uit en maakt ze er ''en passant'' ook op attent, dat ‘reinheid van binnen’ de enige manier is om de gunst van het volk te winnen. Maar nu treedt één van de principes van het OLB in werking. In plaats van na deze uitbrander het volk te mobiliseren en Hellenia het land uit te drijven, beginnen de vorsten en priesters haar te roemen. Ze verkondigen alom:

<blockquote>dat het de alleroverste godheid had behaagd om zijn wijze dochter Minerva, bijgenaamd Hellenia, onder de mensen te zenden van over zee met een wolk om de mensen goede raad te geven en dat alleman die haar wilde horen rijk en gelukkig zou worden en eens baas zou worden over alle koninkrijken van de aarde. Haar beelden stelden ze op de altaren of ze verkochten ze aan de domme mensen. Zij verkondigden allerwegen raadgevingen die zij nimmer had gegeven en vertelden wonderen die zij nooit had gedaan. Door list wisten zij zich zelf meester te maken van onze gewetens en zeden en door wanspraak wisten zij alles te bewijzen en te verbreiden. Zij stelden ook maagden onder haar hoede, schijnbaar onder de hoede van Festa onze eerste eremoeder [bedoeld wordt de historische Christus], om over dat heilige vuur te waken. Maar dat licht hadden ze zelf opgestoken en in plaats van de maagden wijs te maken en daarna onder het volk te zenden om de zieken te verplegen en de kinderen te onderwijzen, maakten zij ze dom en van gedempt licht en zij mochten niet buiten komen. Ook werden zij tot raadgeefsters gebruikt, maar die raad was voor de schijn uit hun monden, want hun monden waren niet anders dan de roepers waardoor de priesters hun begeerten uitspraken.

Toen Nyhellenia gevallen was wilden wij een andere moeder kiezen. Sommigen wilden naar Texland om daar één te vragen maar de priesters die bij hun eigen volk het rijk weer in hadden, wilden dat niet gedogen en kreten ons bij het volk uit voor onheilig.” (pp. 55-57)</blockquote>

Uit deze laatste alinea (maagden zijn hier waarschijnlijk studenten en met Texland wordt bedoeld het ‘hemelse rijk’- zie verder) wordt duidelijk dat de maker heeft gevonden dat het modernisme verstard was geraakt en zich ten onrechte met de ‘machtige’ vorsten en priesters had ingelaten. In deze passages vinden we het principe dat in het OLB steeds opnieuw en in vele vormen terugkeert. Op het moment dat niet langer het geweten — als een ‘panta rhei’- wordt geraadpleegd en geoefend, wordt een geloof, een Christus, tot holle vorm. God en geweten zijn voor de maker bijna identiek. Datzelfde principe geldt ook waar het de ‘politiek’ betreft. Op het moment dat de ‘vorsten en priesters’ vergeten dat ze uit het volk opgekomen zijn en daarom dat volk dienen te vertegenwoordigen, zijn het hypocriete ploerten geworden, kinderen van Finda. Nu we weten dat met ‘volksmoeders’ verschilende christusfiguren worden bedoeld, kunnen we ons ook afvragen hoe een groot schandaal een dergelijk werk — indien goed begrepen — indertijd in orthodoxe kringen zou kunnen hebben veroorzaakt. Het is in dit verband goed om te laten zien hoe ver de maker van het OLB deze personificatie heeft durven doorvoeren. Zo neemt hij de beeldspraak van een ‘verkracht geloof’ wel heel letterlijk. Vlak voordat de laatste volksmoeder Frana (de ‘heilige’ Christus van de volkskerk tot 1830) door de Magy over scheepsboord wordt geworpen, sluipt er een ‘vuile Fin’ (een orthodoxe fijne) haar slaapkamer in, om haar te ‘nêdgja’.

<blockquote>De moeder weerde hem af, dat hij rugwaarts tegen de wand strompelde. [23] Toen hij weer op de been was, stak hij zijn zwaard in haar buik, zeggende: “wil je mijn kul niet, dan zul je mijn zwaard hebben”. (p. 115)</blockquote>

Men kan veronderstellen dat de tijdgenoot juist vanwege het vòòrkomen van zulke aanstootgevende stukken terug zal zijn geschrokken om de tekst uit te leggen zoals ik nu doe. Een passage als die waarin Kalta over het water loopt zal ongetwijfeld menige lezer aan Christus hebben doen denken. Maar als die lezer vervolgens heeft geprobeerd om ‘volksmoeder’ te lezen als ‘Christus’, dan zal zijn interpretatie door deze verkrachtingsscene in de kiem zijn gesmoord.

====''Tussentijdse conclusie''====
Op de bodem van het OLB aangekomen, wil ik kort samenvatten welke weg we zijn gegaan, dat wil zeggen hoe het OLB kan worden gelezen. Allereerst moet men doorzien dat het hier noch om een echte, noch om een quasi-familiekroniek ''alleen'' gaat. Op dit eerste niveau is het boek een falsificatie. Vervolgens is er hier sprake noch van een echte, noch van een quasi-Friese kroniek ''alleen''. Op dit niveau is het boek een verzameling contingenties, blijft het daardoor onleesbaar en is het een mystificatie. De sleutel tot een goed begrip ligt dan ook daaronder op het derde niveau. Men moet zich losmaken van de gesuggereerde inhoud van het begrip ‘Frya’s volk’ als Friezen en er de moderne, vrije mens voor in de plaats stellen. Pas dan kan men — hoewel beslist niet gemakkelijk — het boek als een eenheid zien, zonder dat men direkt een maker hoeft te noemen of een motief hoeft aan te geven. Pas zo krijgt de tekst betekenis.

De ‘familiekroniek’ is vrij gemakkelijk te scheiden van de twee andere niveaus. De naam 'Ovira Linda’ komt namelijk slechts een beperkt aantal keren voor.<ref>Van der Meij, ''Kanttekeningen'', 166.</ref> Veel moeilijker is het om het tweede en derde niveau uit elkaar te houden. Mogelijkerwijs is het boek zo samengesteld dat de maker eerst een basistekst heeft geschreven die ongeveer overeenkomt met wat ik het ‘derde niveau’ noem, dat wil zeggen een soort van modernistisch getint tractaat onder andere over de richtingenstrijd in de Hervormde Kerk. Vervolgens is die tekst door de gehaktmolen van de Friese mythologie gehaald en aangevuld. Men mag gerust aannemen dat deze eerste redactie heeft ingehouden, dat alle namen van personen en plaatsnamen zijn aangepast aan de oude Friese kronieken en de rest van de wereldgeschiedenis (en dus op het derde niveau óf volstrekt willekeurig óf dubbelzinnig zijn) en dat de genoemde jaartallen er bijna willekeurig doorheen zijn gestrooid.
----
Zo kunnen we dus het OLB zien als een driedimensionaal cryptogram of beter: als een tekenfilm bijvoorbeeld van Broer Konijn. Immers, Broer Konijn is eigenlijk een mens met een konijnepakje aan (en een voorkeur voor wortels). Stel nu (en het is wel getekend), dat Broer Konijn in één van zijn avonturen als geharnast ridder terecht komt in de middeleeuwen, dan is er sprake van dezelfde dubbele vermomming als in het OLB. Het verhaal lijkt dan om de ridder te gaan in wie men onmiddellijk (hij eet wortels) Broer Konijn herkent. Eigenlijk is echter de mens ''in'' het konijnepakje het onderwerp. Het publiek herkent immers Broer Konijn als mens en zou hij Broer Konijn niet als zodanig herkennen, dan zou de tekenfilm niet alleen een slap verhaal over konijntjes worden, maar ook onbegrijpelijk. De overeenkomst tussen de ridder, het konijn en de mens is natuurlijk dat ze alle drie van wortels houden, zoals de OLB-ers van lampen.

===II. En nu weer omhoog===
[24] Ik hoop de lezer later een ruimer uitzicht op deze bodem van het OLB te kunnen bieden en hem dan ook in kennis te mogen brengen met figuren als Multatuli, Willem III, paus Pius IX en Thorbecke die hier allen in Friese vermomming zeevaren en strijden. Maar nu (de batterij van mijn zaklamp is half leeg) is het tijd om weer op te klimmen. De vraag is nu een andere, namelijk of we op de terugweg aanwijzingen kunnen vinden voor mogelijke auteurs.

Deze terugweg is nog veel gevaarlijker dan de heenweg. Er is immers al zo vaak gezocht naar de namen van mogelijke makers en nooit zijn er werkelijk overtuigende bewijzen geleverd. Maar zou het niet kunnen zijn dat dit gebrek aan overtuigingskracht daardoor wordt veroorzaakt, dat het OLB steeds als ‘lege vorm’ is beschouwd, als niet meer dan een onsamenhangende en parodiërende ‘parafrase’ van oudheidheidkundige literatuur. Door er zo naar te kijken ''kan'' men in de tekst ook niet meer zien dan een middel om iemand of een groep mensen te grazen te nemen. Het doel of het motief van de maker blijft buiten de tekst.

Ik heb al aangegeven dat er iets heel ongerijmds schuilt in deze manier van kijken. Met een zo omvangrijk en tot in detail verzorgd handschrift, dat langs zoveel omwegen en met zoveel moeite de wereld in wordt geholpen en dat ''desondanks'' als opgelegde parodie wordt gepresenteerd, moet meer aan de hand zijn. Nu we dus een mogelijke samenhang en betekenis hebben gevonden, is het misschien ook gemakkelijker om een profielschets van de eventuele auteur te geven.

In het algemeen kunnen we vaststellen dat we moeten zoeken naar iemand die thuis was in de Friese kronieken, geschiedbronnen en taal. Dat was al eerder vastgesteld. Bovendien — en dat is nieuw — moet de maker van modernistischen huize komen. Het hoeft hier vanzelfsprekend niet om één persoon te gaan, het kunnen er ook twee of meer zijn.

====''Een testament''====
De enige keer dat er (bij mijn weten) in de OLB-literatuur serieus over de moderne richting is gesproken, was in 1916. Toen stierf in Haarlem Johan Winkler (1840-1916). In zijn vrije tijd was deze arts een Frisiast ''pur sang'' geweest en wat belangrijker is: hij had als lid van het Friesch Genootschap de OLB-affaire van meet af aan meegemaakt en was de langstlevende van de genootschapsleden van indertijd. Bovendien was hij nauw bij de affaire betrokken geweest. Toen de bibliothecaris-archivaris van Friesland, Eelco Verwijs (de man die het manuscript van Over de Linden had gekregen), in 1868 een baan in Leiden kreeg, had hij het handschrift ter beoordeling aan Winkler gegeven. Deze had het op de vergadering van het Friesch Genootschap van 24 november 1870 teruggegeven en erbij gezegd dat hij het niet authentiek achtte. Dat was het moment waarop de conrector van het Leeuwarder Stedelijk Gymnasium Dr. J.G. Ottema toestemming vroeg om het ook eens in te zien. Deze verklaarde het vrijwel meteen voor echt. Winkler durfde de oude, geleerde man niet tegen te spreken.

Pas na zijn dood sprak Winkler. Hij meende de OLB-affaire opgelost te hebben en deponeerde daarom in 1907 een aantal bescheiden in een kistje dat hij aan het Friesch Genootschap gaf.<ref>P.C.J.A. Boeles, ‘Johan Winkler’s nagelaten geschrift over het Oera-Linda-Bok’, ''Vrije Fries'' 25 (1917) 32-53.</ref> Kort nadat hij was overleden werd het geopend. Winkler wees als schuldigen aan: de dominee-dichter François Haverschmidt, de bibliothecaris-archivaris Eelco Verwijs en ook (als medium) Cornelis over de Linden.

[25] Winkler was niet de eerste die deze namen noemde. Al voordat het OLB in druk was verschenen, waren in 1871 in de ''Nederlandsche Spectator'' dezelfde namen genoemd.<ref>N.N., ‘Een bescheidene hypothese’, ''Nederlandsche Spectator'' (1871) 315.</ref> Haverschmidt was immers van 1862 tot 1864 predikant geweest in Den Helder waar het manuscript was opgedoken. In de wandelgangen (ook in die van het Friesch Genootschap<ref>Bijv. in: RAF, Archief Friesch Genootschap (niet geïnventariseerd), J.E.H. Hooft van Iddekinge aan J. Dirks, Huize de Vennebroeck, dd. 28 december 1872: ‘Ik heb langen tijd Verwijs verdacht van er meer van te weten. Als dat zoo is dan hoop ik dat hij voor zijn dood, ons nog uit dien onzekerheid zal helpen.’ Hooft van Iddekinge was werkend lid van het Friesch Genootschap, Dirks voorzitter.</ref>) werd gefluisterd dat Eelco Verwijs de ‘grappenmaker’ was. Beide namen werden ook in Friesland met elkaar in verband gebracht, bijvoorbeeld door de modernistische doopsgezinde predikant A.A. Deenik: ‘Ik heb al bij mij zelven gedacht, of mijn vriend Haverschmidt, die zeer intiem is met Dr. Eelco, en die aan den Helder gestaan heeft, misschien het zijne zou kunnen gedaan hebben om dezen tweeden Macpherson aan eene firma te helpen.<ref>A.A. Deenik aan G. Colmjon, Ternaard, dd. 31 oktober 1871; geciteerd in De Jong, ''Geheim'', 341.</ref> Aan deze beschuldigingen bij geruchte kwam een einde toen zowel Verwijs als Haverschmidt in 1875 en 1876 in de krant hun medewerking ontkenden en kort daarop Beckering Vinckers met veel overtuiging Over de Linden als auteur aanwees. Ik kom daarop straks terug.

Winkler gaf echter niet alleen namen, maar ook motieven. Het idee, zegt hij, kwam van Haverschmidt, predikant in Den Helder, een ‘guitig, snaaksch man [die onder] de schuilnaam ‘Piet Paaltjes [...] verschillende rijmen (gedichten is daarvoor wel te weidsch eenen naam), veelal van kluchtigen aard’ heeft geschreven. Haverschmidt, één van de eerste predikanten van de moderne richting, zou hebben willen

<blockquote>trachten een geheimzinnig geschrift op geheimzinnige wijze in de wereld te brengen — een geschrift vol leugens en fabels, op zeer aannemelijke wijze voorgesteld. Als dat geschrift dan door sommigen, misschien door velen voor waarachtig zoude aangenomen geworden zijn, dan wilde hij later voor ’t licht komen als de opsteller, de schrijver daarvan, en op die wijze den lieden aantoonen, dat, zoo min als zijn geschrift op waarheid berustte, zoo min ook de Bijbel een Heilig, een waarachtig boek was.<ref>Boeles, ‘Winkler’s geschrift’, 37.</ref></blockquote>

Volgens Winkler zou Haverschmidt Over de Linden en Verwijs bij zijn plan hebben betrokken. Deze laatste, die kennis van het oud-Fries had, zou de tekst
[26] hebben geëmendeerd en aangevuld. Verwijs zou nog een bijkomend motief hebben gehad.<ref>Ik zet deze voetnoot omdat Boeles, ‘Winkler’s geschrift’, 38, verkeerd heeft gelezen. Hij dacht dat Verwijs en Haverschmidt verschillende motieven hadden, maar er staat: ‘Laatstgenoemde had met het openbaar maken van het geschrift ''nog'' (cursivering van mij) een ander doel dan de Heer Haverschmidt’.</ref> Hij wilde de pedante ‘archivarius’ van Leeuwarden, Wopke Eekhoff, een hak zetten.<ref>Dat heeft hij ook inderdaad trachten te doen. Ik kom daarop in mijn boek terug.</ref> Aan Winklers verklaring werd — juist waar het Haverschmidts motief betrof — geen enkele waarde gehecht.<ref>Het valt in Winklers stuk op dat Winkler van allerlei ‘externe’ omstandigheden niet goed op de hoogte was. Hij spelde de naam van Haverschmidts pseudoniem Piet Paaltjens verkeerd, hij (Hof, “t Geheim’. 243) zegt Haverschmidt niet te hebben gekend (wel zijn vader en broers trouwens) en wist ook niet of (en dat) Verwijs en Haverschmidt elkaar goed hadden gekend. Bovendien geeft Winkler te kennen dat hij niet van Haverschmidt’s poëzie houdt en is hij orthodox Hervormd (Hof, ‘’t Geheim’, 257). Tegelijkertijd echter komt het motief dat Winkler aangeeft in de buurt van de hierboven gegeven interpretatie van het OLB. Uit dit alles zou men kunnen concluderen dat Winkler niet zelf tot deze reconstructie heeft kunnen komen, maar dat ze inderdaad, zoals hij ook aangeeft, het resultaat is van ‘vele stille opsporingen’. Wellicht is Winkler de spreekbuis geweest van mensen die zelf verkozen te zwijgen. In dit ‘testament’ valt verder namelijk op, dat Winkler geen ‘getuigen’ noemt en één en ander wel heel erg uitdrukkelijk voor ‘persoonlijke meening’ uitgeeft. Door dit alles wint zijn veronderstelling m.i. aan geloofwaardigheid. Voor een bespreking van Winklers testament, zie De Jong, ''Geheim'', pp. 17 e.v. en Hof, ‘’t Geheim’, passim.</ref> Men vond het te ver gezocht. Bovendien achtte men Haverschmidt niet Fries genoeg. Beide argumenten zijn discutabel.<ref>Over Haverschmidts Friesheidsfactor het volgende. Als Leeuwarder zal hij ongetwijfeld vloeiend stadsfries hebben gesproken; als logé bij zijn grootvader in Dantumawoude zal hij ook het ‘landfries’ hebben leren verstaan en misschien spreken. Als gymnasiast hield hij onder andere redevoeringen over de Noordse mythologie en de Friese koningen. Als student was hij fanatiek lid van de subvereniging Frisia, die hij nieuw leven in blies; zie: J.T. Anema, ‘It selskip ‘Frisia’ tot Leijen’, ''Genealogysk Jierboekje'', 1967, 39-49, Er is van zijn hand één Friestalige redevoering bekend; zie ''Handelingen en Levensberichten van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde'' (1930/31) 40. In zijn werk treft men vaak een Frisisme aan; Van Gilse, ''Haverschmidt'', 10.</ref> In het licht van het bovenstaande is Winklers veronderstelling, geloof ik, de moeite van een toetsing wel waard.

====''François Haverschmidt en Eelco Verwijs''<ref>Over Haverschmidt is te veel geschreven om hier op te noemen. Ik beperk me tot de belangrijkste titels. De meest volledige en ook meest analytische bespreking van zijn literair werk vindt men in S.E. van Gilse, ''De figuur François Haverschmidt'' (Arnhem 1955). Meer biografisch getint zijn: J. Dyserinck, ''François Haverschmidt (Piet Paaltjens)'' (Schiedam 1908) en R. Nieuwenhuys, ''De dominee en zijn worgengel. Van en over François Haverschmidt. Preken, voordrachten, brieven en andere documenten'' (Amsterdam 1964). Een aantal artikelen van diverse auteurs is verzameld in ''Bzzlletin'' 9 (1981) nr. 84. / Verwijs is er veel kariger afgekomen dan zijn vriend. Nog steeds de belangrijkste bron is J. Verdam. ‘Eelco Verwijs’, in: ''Levensberichten van afgestorven medeleden van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde'' (1880) 75-116. en vanzelfsprekend De Jong, ''Geheim'', passim. S. de Haan bereidt momenteel een studie over Verwijs voor en stond me enig voorwerk ter lezing af. / Haverschmidts bekendste werken zijn ''Snikken en Grimlachjes'' (Schiedam 1867 [1]) en ''Familie en kennissen'' (Schiedam 1876 [1]). Kort na zijn dood verscheen er verder een bundel toespraken (preken). ''Uit Geest en Gemoed. Toespraken'' (Schiedam 1894). Ik heb ook ''Zeven Preeken'' (s.l., s.a.) (in PBL, sign. C 20212) geraadpleegd. Na zijn dood zijn door H. van Straten ''Nagelaten Snikken'' (Amsterdam 1961) uitgegeven. Er is in de laatste tien jaar vooral door R. Nieuwenhuys bij de BZZTôH uitgeverij in ‘s-Gravenhage werk van Haverschmidt uitgegeven: ''Twee voordrachten'' (1981), ''Ter gelegenheid van.. Gelegenheidsversjes, praatjes en albumplaatjes'' (1981), ''Steek af naar de diepte. Een voordrachten een preek'' (1982), ''Met gedempte stem'' (1983). / Van het werk van Verwijs bestaan geen moderne uitgaven; bij Verdam vindt men een bibliografie.</ref>====
Het zijn geen figuren die men maar zo in de houdgreep heeft, deze Verwijs en Haverschmidt. In sommige opzichten leken ze op elkaar, in andere waren ze elkaars tegenpolen. Beiden waren complexe karakters, die hier een introductie behoeven. Ik wil een poging wagen tot een kort dubbelportret.

Van de beiden was Verwijs de oudste. Hij werd geboren in 1830, Haverschmidt in 1835. Hoewel Verwijs waarschijnlijk van wat deftiger komaf was, was hun achtergrond gedeeltelijk eenzelfde. Beiden hadden ze namelijk een flinke scheut predikantenbloed in zich. Verwijs, domineeszoon uit Deventer, stamde van vaderskant uit twee van die typische Ancien-Régime predikantendynastieën: de West-Friese Verwijzen en de Friese Renemans. Haverschmidts moeder was een Bekius, een telg uit net zo’n eeuwenoude Friese predikantenfamilie. Het was niet toevallig dat Verwijs en Haverschmidt, zij het in de verte, familie van elkaar waren.<ref>Twee van Verwijs’ oudooms (Sybrandus en Ynso Fockema) waren getrouwd met Bekii, te weten Johanna Jacoba Bekius en Attje Bekius, zusters van Haverschmidts moeder, ''Nederland’s Patriciaat'' 19 (1930) ‘Fockema’. Op 24 juli 1862 trouwde Haverschmidts neef Adolf van Slooten met Eelco Verwijs’ zuster Gertje Woutera Verwijs; Dyserinck, ''Haverschmidt'', 25.</ref>

Beiden studeerden ze. Haverschmidt reisde in 1852 vanuit zijn geboortestad Leeuwarden af naar het ‘bolwerk van het modernisme’ Leiden. Daar studeerde hij in navolging van zijn grootvader theologie. Hij voltooide die studie in 1858. Hier tekent zich een eerste verschil af. Want weliswaar volgde ook Verwijs het voorbeeld van zijn vader en grootvader, maar hij stapte na drie jaar over naar de letteren en verhuisde in 1853 van Groningen naar Leiden. Deze breuk met de (familie-)traditie is typerend voor Verwijs. Om nog een voorbeeld te geven: toen hij in 1857 promoveerde (op een proefschrift over Maerlant), deed hij dat als eerste promovendus in de Nederlandse letteren in het Nederlands en gaf hij te kennen in zijn door-de-weekse pak en zonder de gebruikelijke plechtigheden te willen promoveren:

<blockquote>Mijn redenen zijn deze: Waar een oude vorm (het Latijn) wordt afgeschaft [...] daar mag men gerust een anderen vorm, die niets dan het bespottelijke voor zich heeft, ook afschaffen.<ref>E. Verwijs aan M. de Vries, 14 april 1857, geciteerd in G. Karsten, ‘Eelco Verwijs als briefschrijver’ in: ''Frysk Jierboek'', 1943, 60.</ref></blockquote>

Het zou als motto boven zijn biografie kunnen staan. Want zo komt Verwijs ook in zijn werk naar voren, als de man, de vertegenwoordiger van de moderne tijd, die heeft afgerekend met de traditie en die alle bekrompenheid die daar nog uit voortvloeit bekritiseert en vooral bespot.<ref>Verdam. ‘Verwijs’, 14.</ref> De ene holle vorm sleurde in zijn werk de andere mee. Dit spottende dat zich uitte in mystificerende hekeldichten of in felle recensies, is wel begrijpelijk bij iemand die zo openlijk en nadrukkelijk afstand wil doen van traditie en geloof.

Verwijs was van de beiden de scherpe (maar af en toe wat kil en sarcastisch overkomende) criticus. In zijn vak — de Nederlandse letterkunde — stond hij dan ook uitstekend bekend. Haverschmidt was de veel gevoeliger ‘schepper’. Als ik het goed zie, komt dat doordat hij die breuk tussen vroeger en nu wel als een probleem ervaarde. In Leiden was ook hij gaan twijfelen aan de vanzelfsprekendheid van het geloof van zijn jeugd. Maar ''hij'' miste het. Wat zich bij Verwijs laat zien als een (mogelijk) conflict tussen hem en zijn omgeving, werd bij Haverschmidt voor alles tot een innerlijk conflict. In bijna al zijn werk [27] (gedichten, lezingen, verhalen, preken) lijkt hij een antwoord te zoeken op de vraag: wat is er (met mij en met de wereld) gebeurd? In zijn verlangen om dat verzoenende antwoord te vinden en daarmee het geluk van vroeger te herwinnen, raakte hij op gespannen voet met de werkelijkheid. Dit verlangen kan men daarom romantisch noemen.

Het antwoord dat Haverschmidt probeerde te geven op die vraag was niet dat van een objectief historicus, maar dat van een ‘schrijver’ die in zijn verbeelding de eigen binnenwereld en de buitenwereld met elkaar in overeenstemming probeert te brengen. Haverschmidt maakte daarbij een exuberant gebruik van de vormen en stijlmiddelen die de romantische humorcuitus uit deze tijd bood.<ref>Zie het standaardwerk van E. Jongejan, ''De Humor-‘cultus’ der Romantiek in Nederland'' (Zutphen 1933).</ref> Hij stapelde fictie op fictie op fictie. Hij parodieerde literaire genres, wisselde hoogdravende gedachten af met volkse spreektaal, liet zijn grillige fantasieën de vrije loop, vergrootte, verkleinde, smolt de ‘gansche wereldgeschiedenis’ inéén tot één schreeuw om wraak<ref>In ‘Drie Studentjes’, ''Snikken en Grimlachjes''.</ref> en huilde een oceaan vol om een verloren liefde. Van Gilse vat dit, zij het in een wat ingewikkelde zin, heel goed samen:

<blockquote>Vaak schijnen heden en verleden nauw verweven tot één weefsel van door de verbeelding tot persoonlijke beleving gevormde aanschouwde werkelijkheid en tot beeld verlevendigde herinnering<ref>Van Gilse, ''Haverschmidt'', 79.</ref></blockquote>

Zo smeedde Haverschmidt in zijn werk aaneen, wat voor hem in de werkelijkheid pijnlijk gescheiden was.

In zijn studententijd deed hij dat door de figuur ‘Piet Paaltjens’ in het leven te roepen. Zoveel leven blies de kwetsbare en vaak sombere Haverschmidt deze ironisch-romantische dichter-figuur in, dat de verhouding tussen Paaltjens en hem er bijna één was van twee verschillende personen. Het geheim van Paaltjens’ succes lijkt me de averechtse dynamiek tussen hem en zijn omgeving. Hij (Paaltjens) had namelijk de volgende eigenschap. Hoe meer men hem voor ‘echt’ begon aan te zien en van hem begon te houden en hoe ernstiger men hem nam, des te marmerbleker, spotzieker, vluchtgrager en dichterlijker werd hij. [28] En andersom zelfs: omdat hij graag wilde dat men hem ernstig zou nemen en van hem zou houden, ging hij op zijn beurt tot het alleruiterste, tot over de grens van de dood: ‘Voor ''u'' te sterven is zoo zoet’.<ref>''Nagelaten Snikken'', 65.</ref> Als gefingeerd personage kon hij vervolgens zo’n dweperig zinnetje parodiëren door het letterlijk te nemen. Er is in de Nederlandse literatuur geen tweede voorbeeld van een alter ego dat zo bedreven was in de kunst van het sterven en weer uit de dood opstaan als deze Paaltjens. Zijn favoriete dood was de verdrinking. bij voorkeur in een zee van tranen. Ik kom op dat thema straks terug.

De Paaltjens-figuur paste en hoorde thuis in de Leidse studentenwereld, waar de zwarte romantiek bloeide. Daar werd de ‘Piet Paaltjens show’ opgevoerd<ref>M. Mathijsen, ‘De Bleke gezel’, in: ''Bzzlletin'', 21.</ref> waarin sommige van Haverschmidts vrienden meespeelden, bijvoorbeeld door brieven aan Paaltjens te schrijven. Dat deed ook Eelco Verwijs, die op 1 maart 1858 een brief richtte aan de ‘schim van den onsterfelijken Piet Paaltjens’. In die brief staan (voor zover ik weet<ref>Het lijkt me niet waarschijnlijk, dat Verwijs en Haverschmidt in Leiden intieme vrienden zijn geweest. Verwijs verkeerde vanaf 1854 meest bij zijn moeder in Deventer; zie P.F.J. Obbema, ‘Halbertsma’s kryptoniem in het Oera-Linda-Bok’, in: H. Halbertsma e.a. (ed.). ''Joast Hiddes Halbertsma, 1789-1869. Brekker en bouwer'' (Drachten 1969) 329.</ref> en puur chronologisch gezien<ref>‘Jan van Zutphen’s afscheidsmaal’ werd gehouden in 1857, toen Haverschmidts en Verwijs’ medestudent Mr. G.B.J. Henny naar Oost-Indië vertrok. R. Nieuwenhuys stelt, dat het gedicht ook inderdaad in 1857 (op 6 oktober) is voorgedragen op een promotiepartij: ‘Voorwoord’ bij ''Snikken en Grimlachjes'' (Amsterdam 1988).</ref>) de namen Verwijs, Paaltjens en Haverschmidt voor de tweede keer samen genoemd. De eerste keer was in het gedicht ‘Jan van Zutphen’s afscheidsmaal’. Daarin portretteert Haverschmidt Verwijs als de aan de drank geraakte middeleeuwse geestelijke Eligius van Oversticht (Verwijs’ zelfgekozen pseudoniem). Het quasi-middeleeuwse gedicht geeft een mogelijke eerste aanwijzing voor hun schrijverschap van het OLB. Het speelt zich namelijk zogenaamd af in 1257 en dat is één jaar nadat (ook zogenaamd) Hiddo Ovira Linda het OLB ondertekent: namelijk in 1256.<ref>Mogelijk heeft ook de inhoud van het gedicht met het OLB te maken. Verwijs speelt er samen met Paaltjens een opvallende rol in. In een middeleeuws slot viert een groep studenten, afgeschilderd als ridders, feest. Eén van hen staat op het punt de koude, ploerterige wereld in te gaan. De spanning wordt opgevoerd wanneer (na vier jaar dood te zijn geweest) Paaltjens plotseling voor de slotpoort staat en de feestzaal binnenschrijdt. Het gedicht eindigt met een vreemde anticlimax: Eligius schiet onder de tafel, juist op het moment dat Paaltjens wil beginnen te zingen.</ref>

Ik heb deze passage over de Paaltjens-cultus opgenomen om te laten zien, dat Haverschmidt de kunst van het mystificeren verstond (en nodig had) als geen ander en in ieder geval even goed als de maker van het OLB. Bovendien wordt zo duidelijk, dat Haverschmidt de literaire vormen en stijlmiddelen beheerste die ook in het OLB kunnen worden teruggevonden. Tenslotte heb ik Paaltjens geïntroduceerd omdat hij na de Leidse periode samen met Haverschmidt naar Friesland verhuisde. Daar, zo zegt hij zelf, trad hij in het ‘tweede tijdperk van mijn leven, [...] de dagen van mijn omdolingen langs stranden en op tentoonstellingen’.<ref>Voorwoord bij de tweede druk van ''Snikken en Grimlachjes'' uit 1871, dd. 1 april 1871. Met ‘tentoonstellingen’ wordt bedoeld de Wereldtentoonstelling in 1867 in Parijs waar Paaltjens zou zijn gesignaleerd in de Friese wafelkraam. In de literatuur wordt Paaltjens mijns inziens wat al te nadrukkelijk als student-dichter afgeschilderd. Natuurlijk liggen zijn wortels, althans naar de vorm, in het Leidse studentenleven. Het is echter het opmerken waard dat hij (en dan bedoel ik Paaltjens) langer buiten dan in de sleutelstad heeft gewoond en gedicht. Van een aantal gedichten van Paaltjens uit de ''Snikken en Grimlachjes'' is niet vast te stellen wanneer ze zijn geschreven. De in Leidse studentenalmanakken van 1856, 1857 en 1859 gepubliceerde gedichten zijn in ieder geval van voor die jaren. zij het niet zo veel als Haverschmidt beweert. De overige gedichten zijn niet in handschrift bewaard gebleven. Het zou heel goed kunnen zijn, dat ‘De tijgerlelies’, ‘De zelfmoordenaar’ en ‘De Friesche Poëet’ produkten zijn van deze ‘latere’ Paaltjens. Zie ook Van Gilse, ''Haverschmidt'', 30, noot 1, en Dyserinck, ''Haverschmidt'', 31-32.</ref>

Wanneer men de ontwikkeling van Haverschmidts schrijverschap in ogenschouw neemt, dan is deze op één uitzondering na vrij ‘natuurlijk’. Als kind schreef hij (toneel-)stukken voor in de huiskamer, als gymnasiast hield hij redevoeringen voor de schoolvereniging, als student had hij de grimmige en extraverte Paaltjens om zich te uiten en tenslotte, als predikant hield hij veel soberder en introvertere preken en nutsvoordrachten waarin hij zich lijkt te oefenen in het zichzelf blootgeven. Hoewel de thematiek grotendeels dezelfde bleef, paste hij zichzelf en zijn manier van schrijven dus aan bij de omgeving waarin hij verkeerde. De uitzondering is de lange overgangsperiode tussen 1858 en 1870. In deze tijd ontwikkelde Haverschmidt de stijl en de vorm die zijn latere periode kenmerkten. Tegelijkertijd bleef echter ook Paaltjens aktief. En daarbij kan men een vraag stellen: lag het wel zo voor de hand, dat een predikant er zo lang nog een dergelijk studentikoos alter ego op nahield? Haverschmidt heeft zelf ook het ongerijmde daarvan ingezien:

<blockquote>
:Dat heertje met zijn witte das
:Was eertijds een minnezanger:;
:Doch sinds het die witte das aanheeft,
:Minnedicht het niet langer.<ref>''Nagelaten Snikken'', 108.</ref></blockquote>

Zo er bij zo’n overdaad aan mystificaties nog onderscheid gemaakt kan worden [29] (afb.) [30] tussen waarheid en leugen, dan laten de feiten toch in ieder geval zien dat Haverschmidt in deze strofe uit 1865 een beetje jokte. De figuur Paaltjens werd namelijk in de jaren na 1858 zelfs nog ‘echter’ gemaakt dan hij al was. Het lijkt me bepaald niet onaannemelijk, dat Verwijs daarbij een rol van betekenis heeft gespeeld. In 1862 nam J. van Vloten in zijn ''Nederlandsch dicht en ondicht der negentiende eeuw'' niet alleen alle gedichten op die Paaltjens in de Leidse studentenalmanakken had gepubliceerd; hij gaf daarbij ook een verslag van een ‘weerzien met Paaltjens’ aan de noordkust van Friesland. Dit bericht werd door Van Vloten ingeleid als afkomstig van Haverschmidt zelf.<ref>J. van Vloten (ed.), ''Nederlandsch dicht en ondicht der negentiende eeuw'', 3 dln. (Deventer, 1862-1865) II, 623.</ref> In de eerste druk van de ''Snikken en Grimlachjes'' uit 1867 is ditzelfde verslag (als voetnoot) ook opgenomen, maar staat op de plaats van die mededeling over de herkomst: ‘Het bericht van dit weerzien ontving de geleerde taal- en letterkundige Dr. Eelco Verwijs van een mij zeer welbekende hand. Dr. J. van Vloten nam het op in het tweede deel van ''Nederlandsch dicht en ondicht der negentiende eeuw'', bladz. 623.’

Hier wordt allereerst de autoriteit van twee taalgeleerden aangewend om Paaltjens meer garantie van echtheid te geven dan hij ooit had gehad. Het noemen van een boektitel en paginanummer dient als extra bewijs.<ref>Matthijsen, ‘Gezel’. 18.</ref> Mogelijk heeft Verwijs Haverschmidt en Van Vloten met elkaar in contact gebracht<ref>Te weten op de trouwerij van Verwijs’ zuster Gertje Woutera Verwijs met Haverschmidts neef Adolf van Slooten in juli 1862. Verwijs zal als inwoner van Deventer de hoogleraar Van Vloten ongetwijfeld hebben gekend. Zie Dyserinck, ''Haverschmnidt'', 25.</ref> en fungeert hij daarom nu bij ditzelfde bericht als ‘nieuw’ medium.<ref>De mystificatie is eigenlijk nog ingewikkelder, want van wie is die ‘mij zeer welbekende hand’? Het blijkt namelijk dat de inleiding op de ''Snikken en Grimnmlachjes'' ondertekend is door F. H(averschmidt). Als er dan in een voetnoot bij deze tekst over een mij zeer welbekende hand wordt gesproken, kan deze dus niet van Haverschmidt zijn. Maar het kan ook die van Paaltjens niet zijn, want de tekst is een verslag van iemand die Paaltjens heeft weergezien. Van wie is die hand?</ref> Misschien zijn er andere redenen.

Haverschmidt en Verwijs hebben elkaar na 1858 waarschijnlijk vaker gezien dan ervóór. In dat jaar verhuisden ze beiden naar Friesland.<ref>Uit een brief van december 1858 (gericht aan A. van Wessem) blijkt dat Haverschmidt als enige van de oude vrienden ‘Eelcke Verwijs’ een paar keer heeft gezien. Deze was toen al bijna een jaar leraar aan het gymnasium te Franeker, maar ‘solliciteert om hier Docent in de Nieuwe Talen aan ‘t Gymnas. te worden’. Dat houdt in, dat Verwijs klaarblijkelijk eind 1858 in Leeuwarden heeft gesolliciteerd, maar is afgewezen: ''Nagelaten Snikken'', 95.</ref> Verwijs werd leraar moderne talen in Franeker (1858-1862) en later provinciaal archivaris-bibliothecaris (1862-1868), Haverschmidt predikant in het terpdorpje Foudgum aan de noordkust van Friesland (1859-1862). Die twee plaatsen liggen niet vlak bij elkaar, maar van Verwijs is bekend dat hij in deze tijd veelvuldig in het vlak bij Foudgum gelegen Dokkum logeerde. Het ligt voor de hand dat hij van daaruit Haverschmidt vaak heeft opgezocht.<ref>Obbema. ‘Kryptoniem’, 329.</ref> [31] Over Haverschmidts periode in Foudgum is niet zo heel veel meer bekend dan wat hij er zelf in een voordracht uit 1880 over zegt.<ref>‘Mijn eerste gemeente’ in: ''Twee voordrachten'', 11-34.</ref> Het is een weemoedig, mild ironisch verhaal over het leven van een piepjonge, eenzame en ongetrouwde predikant in zo’n kleine gemeente. Maar bij al die zachte weemoed valt des te meer op hoe een felle toon Haverschmidt aanslaat als hij over de ‘andersdenkenden’ — de afgescheidenen en het opkomende ‘ultra-gereformeerdendom’ — komt te spreken. Dan is er geen sprake meer van een verinnerlijkte verbeelding, maar worden man en paard genoemd. Twintig jaar na dato klinkt er zo nog steeds iets door van de frustraties van een beginnend predikant, die geen ‘contact’ kon krijgen met de meeste van zijn gemeenteleden en die zelfs zijn eigen karakter en (geloofs)apvattingen geweld maest aandoen om de lieve vrede te bewaren:

<blockquote>Allerergst [was het] wel, als ik, in opgewekte bui, aan zucht tot scherts toegaf. Zoo onschuldig konden mijn vrolijke invallen niet zijn, of ik merkte al spoedig aan strakke gezichten en oogen die gewisseld werden, dat ik heelemaal op verboden terrein geraakt was. Geen wonder: men had er, die van de leer waren, dat lachen zonde was, en dat het tenminste voor iemand, die niet volkomen zeker van zijn genadestaat [was], niet te pas kwam, een opgeruimden toon aan te slaan.<ref>‘Mijn eerste gemeente’, 29-30.</ref></blockquote>

Met dit onbegrip hebben vele van de modernistische predikanten uit de jaren zestig geworsteld. Ze meenden dat ze niet begrepen werden en ''hunner ondanks'' de mensen de kerken uitjoegen. Ze konden niet begrijpen dat het volk zich afkeerde van een geloof dat zoveel beter op de moderne tijd afgestemd was en dat een zo sterke geest van gelijkheid ademde. In het nauw gebracht door de orthodoxie zochten ze daarom steun bij elkaar, ook of juist in de ‘fijne’ streken rondom Dokkum waar een vijftal modernistische predikanten zich in 1866 (toen Haverschmidt al weg was) verenigden in ‘onze krans’.<ref>Staverman, ''Buitenkerkelijkheid'', 129.</ref>

Deze afstand tussen predikant en (kerk)volk was niet alleen een probleem van modernistische predikanten. Juist hier ligt een overeenkomst in omstandigheden tussen Verwijs en Haverschmidt, die de band tussen hen beiden kan hebben versterkt. Volgt men namelijk Verwijs in zijn Friese jaren (1858-1868), dan blijkt uit zijn recensies en lezingen dat ook hij zich op zijn manier onbegrepen voelde door het volk. Of beter: dan blijkt hoe vurig hij door het (Friese) volk begrepen wenste te worden. Heel expliciet — en geheel in de lijn van één van zijn leermeesters, namelijk Joost Hiddes Halbertsma<ref>Obbema, ‘Kryptoniem’, passim. In mijn ''Reade taske'' zal ik deze invloed van Halbertsma op Verwijs uitgebreider bespreken.</ref> — stelde hij zich op het standpunt dat de elitecultuur zich per definitie rekenschap moet geven van de volkscultuur, omdat ze daaruit voortkomt.<ref>Zie E. Verwijs, ‘De Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen in vroeger dagen en de volksletterkunde’, ''Vaderlandsche Letteroefeningen'', 1866, 1-28 (overdruk-ex. in PBL). 10: ‘Onze opkomeling uit het volk zoekt zijnen oorsprong te verloochenen, en wordt dan noodwendig een ploert.’</ref>

In Friesland aangekomen wilde hij dat adagium in de praktijk toetsen en stortte hij zich vrijwel meteen in het Friese culturele leven. Hij was onder meer lid van het deftige Friesch Genootschap en van het veel kleinburgerlijker Frysk Selskip.<ref>In dit dubbellidmaatschap was Verwijs een relatieve uitzondering. De kringen van Frysk Selskip en Friesch Genootschap waren tamelijk strikt van elkaar gescheiden. Daarnaast was Verwijs o.a. schoolopziener en lid van de moderne Debatingclub te Leeuwarden.</ref> Dat laat zien hoe hij zich minder aantrok van allerlei rigide standsverschillen dan te doen gebruikelijk. Klaarblijkelijk zag hij voor zichzelf als geschoold letterkundige een sturende rol weggelegd. Hij toonde zich een ijverig lid van beide genootschappen. Echter deze getoonde goede wil en ijver werden niet beloond. Onder andere door zijn felle (‘de aard van het beest’, zei hij zelf<ref>Provinciale Bibliotheek Leeuwarden, Hs Bs 308, Brief E. Verwijs aan G. Colmjon en W. Dijkstra, niet gedateerd. In deze brief valt tevens op hoe hij zich, om zijn ‘Fries-zijn’ te legitimeren, beroept op de (in Friesland maar nauwelijks te overschatten) autoriteit van zijn leermeester Halbertsma: / “‘Die blixemsche Saxen’. zeide Joost Halbertsma wel eens tegen mij. als hij den banvloek over de inwoners mijner vader- en geboortestad, Deventer, uitsprak, en al wat ellendig en beroerd was aan ons, arme Overijselaars, arme Saxen, verweet. Als een gewonnen, geboren en getogen Deventersman, met hart en ziel mijne geboortestad toegedaan, en trots den beste plat-Deventersch sprekende, maakte ik mij wel eens boos daarover, en zeide hem, dat ik dan toch ook tot die ‘blixemsche Saxen’ behoorde. Maar neen! ik was dan toch door afstamming zoowat een Fries, naar Uw oordeel zeker zeer ten onrecht. Laat het dan een halfbakken en halfgare zijn, die pretentie van mijnen kant zult Gij toch wel niet te kras vinden.” / Verwijs schreef bij Halbertsma’s dood in 1869 een ‘in Memoriam’, ''De Nederlandsche Spectator'', 27 maart 1869, 97-99.</ref>) kritieken kwam hij in conflict met leden van beide genootschappen. Hij verweet Friestalige auteurs als bijvoorbeeld Waling Dijkstra dat ze de volksliteratuur plat en banaal maakten. Maar deze schrijvers uit de school van Frysk Selskip en Winterjûnenocht zagen hem op hun beurt als een aanmatigende indringer en wensten hem niet als gids, ‘want zeer zeker is het dan met de friesche taal gedaan’.<ref>G. Colmjon en W. Dijkstra. ‘Correspondentie van twee protesterende Friezen’, ''Tijdspiegel'', 1866. II, 574. Zie over deze ruzies ook: S.J. van der Molen, ''‘En ús Harke mei syn kleare kop’ (65 jier Frysk Winterjûnenocht)'' (Augustinusga 1984) 56-64.</ref> In de kring van het Nederlandstalige en vanouds meer intellectuele [32] Friesch Genootschap joeg hij de heren tegen zich in het harnas door hen — op diezelfde felle toon — verregaande luiheid te verwijten.<ref>De Jong, ''Geheim'', 108-118.</ref>

Toch gaat het dunkt me niet aan om Verwijs als ''pur sang'' kritikaster aan te merken. De verwijten die hij de Friese volksletterkundigen maakte, vloeiden voort uit zijn idealistische literatuuropvatting. Uit zijn kritieken blijkt dat hij niet de (Friese) volksliteratuur als zodanig laakte,<ref>Zie bijv. zijn kritieken op de ''Utrechtse'' en de ''Geldersche Volksalmanakken'' van 1862. in ''De Gids'', 1862, 625-632 en op onder andere het werk van Waling Dykstra en Tsjibbe Gearts van der Meulen, ''De Gids'', 30 (1866) II, 194-204.</ref> maar het plat-realistische dat hij er soms in meende aan te treffen. Hij meende dat dit (platte) realisme de uiteindelijke dienares van het despotisme zou zijn, omdat het het volk ‘ontwapende’. In een land als Nederland waar staatkundige en godsdienstige vrijheid bestond, was het de taak van de moderne richting om dit realisme krachtig te bestrijden en diende de volksletterkunde het volk aan te spreken niet op zijn platte sentimenten, maar op zijn edele oorspronkelijkheid. Dat was de manier om het volk te verheffen tot weerbaarheid. Zo zag hij de letterkunde ‘in hare edelste richting’ als democratisch.<ref>Deze alinea is een samenvatting van een vijftal stellingen die Verwijs verdedigde in de ‘moderne’ Leeuwarder Debatingclub; Gem. Archief Leeuwarden, 104 (Debatingclub), 1 (Notulen). dd. 8.1.1864.</ref>

Als men ziet hoe de toon van Verwijs’ kritieken steeds feller werd en hoe de conflicten zich opstapelden, dan kan de conclusie zijn dat hij gefrustreerd is geraakt in zijn bedoeling om een literaire brug te slaan tussen elite en volk. Hij zal zich in zijn laatste Friese jaren geïsoleerd, onbegrepen en eenzaam hebben gevoeld.<ref>Zie ook: Karsten, ‘Verwijs’. 67.</ref> Zijn vertrek naar Leiden, waar hij vanaf 1868 onder leiding van M. de Vries aan het Groot Nederlandsch Woordenboek zou werken, komt dan ook geenszins als verrassing. Zijn ‘democratische’ opvattingen hadden zo voor hem zelf een averechts gevolg.

Op de literaire podia van zijn tijd speelde Verwijs vooral de rol van criticus. Daarnaast schreef hij voor kleinere kring een stuk of wat gedichten in het Middel-Nederlands die het midden houden tussen imitaties, parodieën, mystificaties en falsificaties. Vergelijkt men in dit opzicht zijn kwaliteiten met die van Haverschmidt, dan hoeft er weinig twijfel te bestaan over de vraag wie van beiden op dit terrein de betere was. Verwijs’ verzen zijn zoals hij zelf ook was: geleerd (door taalgebruik), tijdkritisch, maar voor het overige vlak en zonder al te veel inhoud. Hij ‘beheerste’ de kunst, maar miste de grillige fantasie en de innerlijke gedrevenheid die Haverschmidt zo kenmerkten.<ref>De Jong, ''Geheim'', 119-139, bespreekt het parodistisch werk van Verwijs.</ref> Bij Haverschmidt was het bijna omgekeerd: de kunst beheerste hem.

We kunnen proberen om ons hun ‘intieme’ vriendschap voor ogen te stellen. Dat kan niet anders dan onder veel voorbehoud want er zijn weinig bronnen. Deze vriendschap zal gebaseerd zijn geweest op een aantal overeenkomsten: hun verwantschap, hun Leidse achtergrond, hun belangstelling voor literatuur, hun romantisch-idealistische smaak daarin (de voorliefde voor mystificaties), hun moderne inslag en de daaruit voortvloeiende frustraties over hun eigen problematische positie in de wereld. De verschillen tussen hen beiden zullen de rolverdeling binnen die vriendschap hebben bepaald. Men kan zich voorstellen dat Haverschmidt opkeek tegen de vijf jaar oudere, zelfzekerder, veel geleerdere en veel wereldser Verwijs. Hij was zeer ontvankelijk voor de mening van dergelijke figuren.<ref>In ‘Een kind van onze tijd’ (in: ''Steek af naar de diepte'', 17-29) beschrijft Haverschmidt de geschiedenis van zijn geloof. Eén van de opvallende trekken daarin is hoe zijn opvattingen door derden worden beïnvloed. De vrijdenker ‘Karel’ uit deze lezing is een Verwijs-achtige figuur.</ref> Andersom geldt dat Verwijs zijn vriend kan hebben benijd om het scheppend vermogen dat hij zelf miste.<ref>Er is een merkwaardige brief uit juni 1862 bewaard gebleven waarin Haverschmidt een zeer duister dubbelportret van zichzelf en Verwijs schetst. H. schildert hen beiden af als mislukkelingen. De één is aan de drank, de ander verslingerd aan de melancholie. Opvallend is de wat excuserende zinsnede in de passage over zichzelf: ‘Lagchen ze hem dan uit? Ik weet het niet, maar dit weet ik: de jongeling — want hij is een jongeling — de jongeling met de lepel doet een hap ...’. Nieuwenhuys, ''Worgengel'', 88-90. Deze brief lijkt mij verband te houden met twee ‘Monster’-gedichten uit 1870, afgedrukt in ''Nagelaten Snikken'', 106-107 en 66-67. Enkele uitdrukkingen verwijzen door en de thematiek in beide gedichten is dezelfde: Wat is het monster, dat ons te gronde richt? Verband met het OLB is mogelijk, maar lijkt me zonder meer informatie niet te bewijzen.</ref>

====''Twee thematische overeenkomsten''====
Ik wil in de rest van dit opstel de proef op de som nemen en ingaan op de mogelijke rol van Haverschmidt. Op grond van het bovenstaande lijkt de rolverdeling, zoals Winkler die beschreef, logisch. Haverschmidt zou dan de basistekst hebben geschreven. Zowel naar literaire vorm als naar theologische inhoud past dit vermoeden. Op de rol van Verwijs zal ik, ook omwille van de beschikbare [33] ruimte, niet ''en detail'' ingaan. De Jong heeft in zijn ''Het Geheim van het Oera Linda Boek'' daarover conclusies getrokken waarvan vele (met enige correcties en aanvullingen) nog steeds hout snijden. Het laat zich aanzien dat Verwijs’ mogelijke rol bij het bedenken van en het schrijven aan de basistekst niet erg groot is geweest. Hij hutselde in een later stadium de stukken door elkaar, schreef ‘inleidende’ passages, vertaalde of verving in elk geval nieuw-Friese woorden door oud-Friese, parafraseerde oudheidkundige studies en voegde hier en daar een paar bladzijden toe. Ik zal daarop terugkomen in een uitgebreidere studie.<ref>Van prof.dr. Ph.H. Breuker, lid van de redactie van dit tijdschrift, ontving ik via de redactiesecretaris enige kanttekeningen bij dit opstel. Breuker, die mij overigens heel vriendelijk enig materiaal ter inzage afstond, is van mening dat mijn tekst de veronderstelling versterkt als zou Verwijs (gebruik makende van zijn kennis van Haverschmidts doen en laten en van de Paaltjens-poëzie) de enige auteur van het OLB zijn geweest. Volgens hem had de vraag daarom niet moeten zijn ‘welke gedeelten van het OLB zou men aan Haverschmidt kunnen toeschrijven?’, maar ‘welke stukken zou Verwijs niet hebben kunnen schrijven?’. Zowel op methodische als op inhoudelijke gronden kan ik het daarmee niet eens zijn. Ik wil daarop hier echter niet ingaan. Zoals ik ook in de tekst al vermeld, zal ik te zijner tijd meer aandacht zal besteden aan de rol van Verwijs. Zie over dit punt overigens ook De Jong, die in zijn ''Het geheim van het Oera Linda Boek'' ook meende in Verwijs de (enige) auteur te kunnen zien en de daarop volgende overtuigende refutatie van de hand van J.J. Hof, ''Verwijs en het Oera Linda Boek'' (Leeuwarden, s.a. [1928]), in het bijzonder 46-48. Hof (zie ook diens: ‘’t Geheim’) was de enige ‘interpretator’ na Winkler die met enige wijzigingen diens mening deelde en het driemanschap Haverschmidt, Verwijs en Over de Linden aanwees als makers. Hij zag de ‘dichterlijke stukken’ (zoals bijvoorbeeld ‘het scheppingsverhaal’) als de inbreng van Haverschmidt. Zijn profielschets van de maker en zijn beschrijving van de manier waarop deze, door zijn ‘oerdwealske’ fantasie op sleeptouw genomen, het boek schreef, behoren m.i. tot de beste beschouwingen over het OLB. Dit neemt niet weg dat Hof geen oog had voor het theologisch karakter van de tekst.</ref>

Er zijn nogal wat aanwijzingen voor het auteurschap van Haverschmidt. Tussen zijn werk en (mijn interpretatie van) het OLB bestaan namelijk tal van thematische en ‘biografische’ overeenkomsten. Soms betreft het werk uit eerdere tijd, soms van later datum. Er zijn echter twee lezingen bewaard gebleven uit de jaren 1861 en 1863 waaruit blijkt dat Haverschmidt een voorstellingswijze van de richtingenstrijd in de kerk als in het OLB en van wat ik eerder genoemd heb de ‘morele antropologie van het OLB’ eigen waren.

De eerste van die twee voordrachten is een nutslezing, gehouden in Holwerd in januari 1861.<ref>‘Vreemdeling in het land van de alledaagse werkelijkheid.’ Uitgegeven en van ecn inleiding voorzien door R. van Slooten, ''Hollands Maandblad'', 1991-11, 3-14.</ref> De wat hoogdravende toon is aangepast aan het nutspubliek en is daarom totaal verschillend van die van het OLB. De overeenkomsten liggen in de manier waarop Haverschmidt gebruik maakt van een bont mengsel van allerlei allegorieën, metaforen en personificaties en vooral in de thematiek. Het verhaal — een soort van ''voyage imaginaire'' — bestaat uit twee delen. In het eerste vertelt Haverschmidt over zijn ‘eigen’<ref>Een van de meest kenmerkende eigenschappen van Haverschmidts schrijverschap is dat men nooit met zekerheid kan zeggen over wie hij spreekt, terwijl hij wel steeds lijkt aan te geven dat hij het over een specifiek iemand heeft en zo de lezer nieuwsgierig maakt.</ref> geschiedenis. In de vorm van een allegorie verhaalt hij hoe hij (een wandelaar) afkomstig is uit het Schone land der Kinderspelen en Jongelingsdromen. Hij heeft het verlaten maar hij weet zelf nauwelijks waarom (typische Haverschmidt-uitdrukking; het overkomt hem ook allemaal maar). Hij ging weg met vage motieven, omdat hij ‘meer wilde’, ‘hoger wilde genieten’. Langs de weg van de Wetenschap en na veel Twijfel en Strijd, Onzekerheid en Ongeloof, Vertwijfeling, maar dankzij Hoop, Vriendschap, Liefde en Geloof is hij nu aangekomen, niet in het land van Idealen, zoals hij dacht, maar in het Land van de Alledaagse Werkelijkheid.

Wat dit betekent merkt hij als hij een wandeling door deze werkelijkheid maakt. Er is daar één prachtige Zon (=God), maar waar hij ook gaat of staat, steeds weer komt hij mensen tegen die ruzie maken over de hoedanigheden van die Zon. Er zijn ruzies tussen wetenschappers en leken over wat er nu eigenlijk draait, de aarde of de zon: er zijn mensen die groene, blauwe, rode of andere kleuren brillen ophebben, die bij hoog en laag volhouden dat de zon groen, blauw of rood is; er zitten mensen in een verduisterde herberg te discussiëren over de zon, terwijl deze buiten vrolijk schijnt; er zijn vooraanstaande lieden die hun onderdanen meeslepen in hun kleur. De conclusie van het verhaal is dat de zeven kleuren van het spectrum tezamen het kleurloze zonlicht maken. Met name de voorgangers en aanzienlijken zouden die kennis ten nutte moeten maken om eendracht te bewerkstelligen.

Een dergelijke manier van voorstellen is een eerste stap op weg naar de in het OLB afgeschilderde strijd tussen de verschillende christusfiguren als personificaties van de geloofsrichtingen. De onderliggende boodschap van het OLB is ook precies dezelfde. Steeds weer wordt ook daar op het aambeeld van eendracht, liefde en vrijheid gehamerd. In het OLB is de ‘Fryasburcht te Texland’<ref>Texland wil zeggen het land van de ‘wetten’; op kroniekniveau: Texel.</ref> hiervan het symbool; in de introductie op deze lezing spreekt Haverschmidt van ‘die Hemelse Tempel die ik wenste dat u en mij en alle menschen [34] omvatte, het Heiligdom der Eendracht, des Vredes, der Liefde.’ Op het eerste deel van deze lezing kom ik aanstonds nog terug.

Over de tweede lezing kan ik korter zijn: ‘Sinterklaasvertelling of Hoe het afliep met drie zoontjes wier moeders iets voor hen kochten tot St. Nicolaas’. Daarin gaat het om drie moeders die elk aan hun zoontje een flesje met magisch vocht geven. Van Gilse vat het verhaal samen:

<blockquote>Adalbert, die van zijn sentimentele moeder te grote doses Elixir Sentimentale krijgt, wordt een sentimentale romantische ironicus en melancholicus en sterft 21 jaar oud aan de tering. Dirk wordt door een teveel aan Oleum Practicum op zijn haar een zelfgenoegzaam burger. De moeder van Willem echter doet de juiste dosis Aqua Rationalis in zoonliefs was-water en maakt hem aldus tot een wijs vroom man.<ref>Van Gilse, ''Haverschinidt'', 93.</ref></blockquote>

Het valt op, dat — hoe algemeen een dergelijke indeling ook moge zijn — hier precies dezelfde driedeling wordt gemaakt als in het OLB. Bij alle onvoorspelbare wendingen in Haverschmidts teksten is dit een uitgekristalliseerde vorm. Lyda en Adalbert, Dirk en Finda en Willem en Frya, het zouden goede huwelijken zijn.

Maar misschien hadden de dames ook hun partners kunnen vinden in studentenkringen. Deze zelfde driedeling vinden we namelijk ook terug in het gedicht ‘Drie Studentjes’, dat in 1859 werd gepubliceerd. Aan dit gedicht valt allereerst trouwens de militante toon op die we zeker van de latere Haverschmidt niet zo gewend zijn. Het is dezelfde toon als die van het OLB. Vergelijk bijvoorbeeld de volgende strofen met de hiervoor (pp. 15 en 16) aangehaalde profetieën uit het OLB:

<blockquote>
:Eén sprak dan zoo dof en hoonend
:Van het lijden dezer eeuw.
:De gansche wereldhistorie,
:Zei hij, was hem één schreeuw

:Eén rauwe schreeuw om wrake
:Over hen, wier vuig belang
:Het menschdom vertrapt en verknoeid had,
:Al zestig jaarhonderden lang!

:Maar de dag des gerichts was niet ver meer!
:Reeds kleurde’t morgenrood
:De toppen der bergen en spelde
:Den nacht der leugen den dood!

:Reeds hoorde hij’t lied van de valbijl,
:Die den kop der dwingelandij
:Van haar rotten romp zou scheiden:
:‘De verjongde volkren zijn vrij!’</blockquote>

In het gedicht komt deze kreet voor rekening van één van de drie studentjes, die veel van Finda, Lyda en Frya hebben. Hun verschillende lot komt met die indeling overeen. Na hun afstuderen gaat de één (de ‘Lyda’) naar het land van de ‘vampyrs// en kruipende slangen’. Hij vindt in de wildernis een vroege dood. De tweede (de ‘Frya’) bestrijdt vooroordeel en domheid in een land vol padden en wespen en sterft er een langzame dood. De derde (de ‘Finda’) verburgerlijkt:

<blockquote>
:[35] Ze hebben den armen strijder
:Zóólang gerold en gesold,
:Tot als, wat er frisch was en edel
:In zijn vrije borst, is gestold.<ref>Zij opgemerkt, dat zowel de ‘vampyr'’ (p. 50 — vertaald als bloedzuiger) als de pad (p. 47), die zichzelf opblaast, in de tekst van het OLB op dezelfde zinnebeeldige manier ten tonele worden gevoerd.</ref></blockquote>

Wellicht werpt zo’n passage ook een ander licht op Haverschmidts biografie. Niet het afscheid van Leiden als zodanig zal hem hebben dwarsgezeten als wel dat zovelen van zijn eigen studievrienden verburgerlijkten en in studententaal tot ‘ploerten’ werden. De morele driedeling uit het OLB laat mogelijk zien hoe hij zelf ‘in de koude wereld’ met aanpassingsmoeilijkheden kampte die zijn blik bepaalden. De driedeling is dan in laatste instantie verbeelding van de tegengestelde krachten die hij ook in zichzelf voelde werken.

====''‘Biografische’ overeenkomsten''====
De bovenstaande overeenkomsten zijn bij verre na niet de enige. Legt men de tekst van het OLB naast die van Haverschmidts voordrachten, gedichten en preken, dan blijken er talloze te zijn.<ref>84. Ik som er enkele op. In het OLB kenmerkt de ‘Frya’-figuur zich doordat zij een midden weet te vinden tussen natuur en beschaving. Dat midden is het geweten. Ook die gedachte vinden we in het werk van Haverschmidt talloze malen terug, met name in zijn preken. In later jaren preekte Haverschmidt bijvoorbeeld over ‘Het geweten’ (in: ''Uit Geest en Gemoed'', 133-159). Heel in het kort kunnen we vergelijken. In het OLB vermag de ‘Lyda’-figuur geen geweten te maken. In de preek: ‘Doch dat eigenaardige, wat wij onder het geweten verstaan, ontmoeten wij bij hen [de dieren] niet.’ De ‘Finda’-figuur heeft duizenden gewetens(wetten), maar volgt er geen één van op. In de preek: ‘Het volk spreekt wel eens van gewetens, die zóó ruim zijn, dat men er met een koets en vier paarden in kan omkeeren. Die beeldspraak nu is, helaas, in het minst niet overdreven.’ Voor de Frya-figuur, tenslotte, is het geweten van levensbelang. Het is het bemiddelend ‘orgaan’ tussen God en mens (Ewa=geweten) en het is tevens het ordenend principe in de maatschappij (Ewa=wetten). In de preek verwoordt Haverschmidt dit zo: <blockquote>Geen geweten meer, dat is [...] zonder gids alleen gelaten in een stikdonkeren nacht. Maar met een geweten als dat van Paulus, geoefend om ons den weg te wijzen en gewend om ons, trots iedere ergernis, te brengen, niet slechts waar de menschen, maar waar God ons hebben wil, met zulk een in waarheid onergerlijke conscientie, daarmee bezitten wij het beste wat een mensch hebben kan, daarmee het echte, wat óns tot menschen maakt. (p. 159)</blockquote> In deze zelfde bundel preken vinden we in ‘Jezus’ wondermacht’ (161-186) ook Haverschmidts zinnebeeldige uitleg van het Bijbelverhaal over Christus die over het water loopt. De overheersende metafoor in het OLB. namelijk ‘geloven=varen’ wordt uitgewerkt in ''Steek af naar de diepte.'' Tot slot: in ''Snikken en Grimlachjes'' een gedicht voor en over de blonde Rika, die in het OLB een oude vrijster is geworden (pp. 229-233).</ref> Vanzelfsprekend mag men niet van bewijzen spreken, daarvoor zijn dergelijke voorstellingen en indelingen te algemeen. De opeenstapeling ervan maakt het echter wel ''aannemelijker'' dat Haverschmidt de hand in het OLB heeft gehad. Om meer houvast te krijgen wil ik nu overgaan op één veel specifiekere, zij het meteen ook (hoe kan het bij Haverschmidt anders?) veel ingewikkelder overeenkomst.

Ik heb tot nu toe een tweetal zaken wel genoemd maar niet uitgewerkt, te weten de geallegoriseerde ‘autobiografie’ uit de lezing te Holwerd en Piet Paaltjens’ voorkeur voor verdrinking. Het laatste eerst. Niet alleen Paaltjens houdt van verdrinken, ook in Haverschmidts (overige) werk speelt ditzelfde thema een grote rol. Het opvallende daaraan is dat het verdrinken op zichzelf genomen ''niet'' als negatief wordt beschreven. Het duidelijkst is deze symboliek uitgewerkt in de schets ‘Mijn Broertje’. Het gegeven van dit verhaal is: een jongetje van acht heeft een broertje van drie dat in een sloot achter hun huis verdrinkt. Het verhaal gaat niet over de schuld maar over de machteloosheid van het jongetje van acht. Na de dood van zijn kleine broertje begint hij zich af te vragen waarom broertje is verdronken. Als hij hoort dat God hem heeft weggenomen raakt hij in een zo zware (geloofs)crisis dat zelfs de predikant deze niet meer kan oplossen. Pas wanneer de jongen, die zwaar ziek raakt, zijn ogen opslaat en in de van tranen blinkende ogen van zijn moeder kijkt vindt het troost.<ref>''Familie en kennissen'', 78-99.</ref>

Over de symboliek in dit ogenschijnlijk eenvoudige verhaal kan men opmerken dat het water in Haverschmidts verbeelding fungeert als de scheiding tussen de zorgeloze, gelukkige jeugd en de volwassenheid met zijn uit bewustwording voortvloeiende twijfels. Van Gilse merkt daarover op:

<blockquote>Een verzoening tussen de twee werelden van droom en werkelijkheid is slechts mogelijk op min of meer ‘mystieke’ wijze: door de blik, waarmee de moeder het kind aanziet, krijgt het weer ‘het oude gevoel’; in die blik is iets van de al-omvattende Goddelijke liefde<ref>Van Gilse, ''Haverschmidt'', 87.</ref></blockquote>

Zo fungeert deze God-moeder-water-symboliek in het latere werk van Haverschmidt. In het geval van de figuur Paaltjens ligt de zaak iets anders. Diens voorkeur voor verdrinking is niets anders dan de logische consequentie uit deze symboliek. Hij neemt de zaak letterlijk en begeeft zich dus grimlachend en spottend over de bodem van die zelfgehuilde zee van tranen op de weg terug. De verdrinking is voor hem een onderdompeling in gelukzalige melancholie.

[36] Aldus treffen we Paaltjens ook aan in het gedicht ‘De Friesche poëet’. Daar kukelt hij namelijk van de boot tussen Staveren en Enkhuizen, vindt hij op de zeebodem het legendarische Oude Staveren weer, raakt hij in gesprek met het vrouwtje van Stavoren, en in verwarring omdat zij als geboren Friezin geen oorijzer draagt en gebroken Hollands spreekt:

<blockquote>
:Verbasterd is mijn Friesland
:Tot op den bodem der zee.</blockquote>

Tegen zoveel bederf is zelfs Paaltjens niet bestand; hij verkiest opnieuw de dood: ‘de haaien//Verdeelen hun zangerige buit.’

Ook in de Holwerder lezing vinden we deze, misschien gedeeltelijk aan Heine ontleende symboliek terug. Daar wordt het ‘Schone Land van Kinderspelen en Jongelingsdromen’ als volgt omschreven:

<blockquote>In dat land is het heerlijk, meer dan hier. Daar zijn geen sloten maar heldere meren, in wier donkerblauwe diepten men neer kan zien tot op de bodem. En op die bodem — daar glinsteren de marmerwitte paleizen van langverzonken steden en om de gouden torens der tempels daarbeneden zwemmen zilveren vissen — zooals hier kraaien om de kerken vliegen [...] En daar is niets dat beter bewaakt en meer geruststelt dan een moederoog.<ref>‘Vreemdeling’, 8-9.</ref></blockquote>

Wat in deze beelden opvalt is hoe er bij alle verdere grilligheid in Haverschmidts verbeelding toch een vast en tevens zeer specifiek patroon aanwezig is. Onze oorsprong, het geluk van onze jeugd ligt op de bodem van een oceaan. Het voorbeeld van ‘De Friesche poëet’ laat zien dat deze oorsprong, dit Land van Kinderspelen en Jongelingsdromen voor Haverschmidt ook Friesland kon zijn.<ref>In 1851 hield Haverschmidt voor de schoolvereniging ‘Minerva nos jungit’ een lezing over ‘De Friesche Koningen’.</ref>

In het eerste deel van dit opstel is al verteld hoe in het OLB de vloed, die Atlantis (Oudland) in zee deed verzinken, een centrale rol speelt. Die vloed wordt in het OLB vier keer beschreven, de eerste twee keren in algemene zin en daarna in twee meer ‘autobiografisch’ getinte verhalen. Hoe de wereld er voor de vloed uitzag wordt in de eerste passage verteld:

<blockquote>Voor de erge tijd kwam, was ons land het schoonste van de wereld. De zon rees hoger en er was zelden vorst. Aan de bomen en heesters groeiden vreugde en plezier die nu verloren zijn. Onder de graszaden hadden wij niet alleen uitverkoren, liever en blijde, maar ook zoete die als goud blonk en die men onder de zonnestralen bakken kon.<ref>Hier heeft Ottema geïnterpreteerd en een aantal graansoorten opgenoemd. Zie ook De Jong, ''Geheim'', 271, die terecht refereert aan ‘eigenschappen van een Gouden Tijd’.</ref> Jaren werden niet geteld, want het ene jaar was even blij als het andere. (p. 66)</blockquote>

In een van de beide andere passages wordt dit land ‘schoonland’ genoemd (Skênland; op kroniekniveau op te vatten als Scandinavië). Na de vloed blijken de Schoonlanders — net als het vrouwtje van Stavoren — ‘verbasterd en bedorven’. (p. 111).

In het algemeen vatten de interpretatoren deze passages over de vloed op als beschrijvingen van afzonderlijke gebeurtenissen. Friesland, zo redeneerden ze, werd nu eenmaal vaak door watersnoden geteisterd. Ik denk dat die interpretatie onjuist is, al was het alleen maar omdat al deze vloedgolven gepaard gaan met enorme aardverschuivingen; en die komen in Friesland aanmerkelijk minder voor. Het gaat hier m.i. dus steeds om dezelfde vloed en wel die waarmee de geschiedenis in het OLB begint. En deze vloed heeft als symbool eenzelfde betekenis als in het werk van Haverschmidt: ze scheidt niet een oude toestand van een nieuwe, maar zet de verbeelding van een oude toestand tegenover de ervaring en kennis van de nieuwe.

Dat het hier niet alleen om water, maar ook om tranen gaat bewijst de tweede [37] de passage (uit het ‘scheppingsverhaal’). Wanneer Frya aan haar kinderen haar wet heeft gegeven, dan zakt de bodem onder haar voeten weg en stijgt ze op naar haar waakster terwijl ondertussen de lucht zwart wordt en niet moe van het tranen storten. De donder spreekt vanuit de hemel en de bliksem schrijft aan het luchtruim: ‘Waak’. De gehoorzame kinderen bouwen dan samen een terp met een burcht erop, de Fryasburcht. Op de wanden schrijven ze Frya’s wet (de Tex) en het land eromheen noemen ze Texland (p. 19).

In de derde passage kunnen we misschien zelfs een stuk ‘autobiografie’ van Haverschmidt herkennen: aan de jonge nieuwsgierige Frethorik mogen de ‘op goden lijkende beelden’ niet worden getoond voordat hij heeft leren ‘lezen en schrijven’. Het verband met de ‘Weg van de Wetenschap’ uit de Holwerder lezing ligt voor de hand. Terwijl hij ‘studeert’ wordt er ontucht gepleegd met de Magy. De vloed is het gevolg:

<blockquote>Maar de aarde zou hem tonen dat zij geen Magy noch afgoden mocht toelaten tot de heilige schoot waaruit zij Frya baarde, Even als het wilde paard zijn manen schudt, nadat het zijn berijder grasvallig heeft gemaakt, even zo schudde aarde haar wouden en bergen. Rivieren werden over de velden gespreid. De zee kookte. Bergen spuwden naar de wolken en wat ze gespuwd hadden, slingerden de wolken weer op aarde [...] De wouden, waarin beelden waren, werden opgeheven in het spel van de winden. [...] Toen de lente kwam, hief de aarde zichzelf op. IJs smolt weg. Eb kwam en de wouden met de beelden dreven naar zee (p. 159)</blockquote>

En nu komt Friesland ter sprake en schuiven mythologie, psychologie, theologie en geschiedenis in elkaar: door deze vloed ontstaan in de ‘Liudgaarde’ dertig zoute plassen, in West-Flyland vijftig, dat is evenveel als er in Friesland en in West-Friesland gemeenten zijn. Het principe van deze vloed is dus tegelijkertijd de overgang van gouden tijd naar geschiedenis, van jeugd naar volwassenheid, van zorgeloze onkunde naar kennis en twijfel, van eenheid in geloof naar richtingenstrijd en bijgeloof, en dat alles uitgedrukt in het beeld van de overstroming van het oude, mythische Friesland, dat voortaan — we hebben Paaltjens als getuige — op de bodem van de zee ligt. Het oude Friesland (‘ôld Frya.s.lând’ staat er) van het romantisch verlangen is getransformeerd in het moderne Friesland waarvan Frethorik nu onder andere weet dat het niet oneindig groot is, dat het dertig gemeenten en nog veel meer geloofsrichtingen en sekten heeft. Deze heel specifieke stijlfiguur van de transformatie van een verleden wereld in een alledaagse en moderne, samen met de metafoor van het water als (gelukzalig vertekenende) spiegel ligt ten grondslag aan het OLB, aan Haverschmidts Holwerder lezing als ook, in een ironischer zin, aan ‘De Friesche Poëet’.

Dat het hier om ‘autobiografische’ passages gaat, zou eens te meer kunnen blijken uit de beschrijving van één van die oude Friese ‘burchten’: ‘Nu wil ik zelf schrijven, eerst over mijn burcht en dan over wat ik heb mogen zien’ (pp. 147-149). ‘Mijn burcht ligt aan het noord-einde van de Liudgaarde’, zegt zekere Appolonia en dat wil zeggen in het noorden van Friesland. Tussen deze passage en Haverschmidts eerdergenoemde lezing over Foudgum bestaan nogal wat overeenkomsten. Zo staat er: ‘Ziet iemand van de toren neer, dan ziet hij de gedaante van het Jol’. Ter illustratie heb ik een kadastraal kaartje bijgevoegd. Als men van de Foudgumer toren naar beneden kijkt, ziet men aan de voet van de terp de ringweg en kan men in de voetpaden de spaken van het Jol zien. Ik noem een aantal andere overeenkomsten. OLB: ‘De drie noordelijke huizen zijn vol koren en andere behoeften’; lezing: ‘... aan den voet van den [38] terp drie boerderijen’ (n.b.: er stonden in Foudgum in werkelijkheid vijf boerderijen). OLB: ‘Twee zuidelijke huizen zijn voor de maagden, om school te houden en te wonen’; lezing: ‘...de pastorie [...] daarnaast het kerkhof. Bij het kerkhof waarin de ruim zeventigjarige meester woonde’. OLB: ‘Op de grond tussen de zuidelijke huizen, daar zijn allerlei kruiden van heinde en verre, daarvan moeten de maagden de kracht leren kennen’; lezing: ‘...de ruim zeventigjarige meester, wiens tuin met bijenstal aan mijn hof paalde’. OLB: ‘langs de dijk nog twaalf noodhuizen; lezing: ‘een tiental arbeiderswoningen’.

Bij deze overeenkomsten zij opgemerkt dat het OLB gedeeltelijk in traves-
tie<ref>Deze travestie zal ongetwijfeld mee zijn ingegeven of in ieder geval versterkt door de overzetting naar kroniekniveau. Ze refereert namelijk aan de cultus der moeder-godinnen, die in deze tijd erg in de belangstelling stond. Ook hier is echter een overeenkomst met ander werk van Haverschmidt. Eén van zijn jeugdwerken was ook in travestie geschreven: ‘Jelle Gal’, een verhaal over een poes die door allerlei intrigues in de poezenmaatschappij te gronde gaat en verdrinkt. De vertelster is de moederpoes. In dit geschrift — Van Gilse noemt het een parodie op de historische roman (p. 10) — valt verder op hoe die poezenmaatschappij tot in detail wordt beschreven. compleet met uiteenzettingen over maatschappij-inrichting en stamboom. Zie ook: Nieuwenhuys, ''Worgengel'', 35-39.</ref> is geschreven; onder ‘burgtmaagd’ kan men ‘predikant’ verstaan en onder ‘maagd’ ‘meester’. Dat brengt ons op een ander aspect, namelijk op de verhouding tussen verbeelding en werkelijkheid. De principes in deze passage zijn de omkering (man=vrouw) en de hyperbool. Het OLB geeft: ‘onze burcht is de grootste...’, en door vermenigvuldiging van de heilige getallen van het OLB (3,7 en 12) wordt ons een enorm gebouw voor ogen getoverd. In de lezing is het precies andersom: ‘...mijn dorpje, dat zóó klein was, zóó klein dat het haast niet eens een dorpje heeten mocht’. Nog een fraaier staaltje van die overdrijving is de afschildering van het dorpsschooltje als een universiteit waar de grijsaard de meisjes ‘recht en plicht [rechten], zedekunde [theologie], kruidkunde en heelkunde [medicijnen], geschiedenissen, vertellingen en zangen [letteren]’ onderwijst. Zo wordt in deze passage de werkelijkheid uitvergroot en gemaskeerd.

Deze maskerade is natuurlijk ook nodig omdat deze burchtmaagd (jonkvrouw is misschien een betere vertaling) zogenaamd in het Friesland van zo’n 2500 jaar geleden leefde. Dat oude Friesland was (in de verbeelding ook van Haverschmidt) veel groter en mooier dan het tegenwoordige. Wanneer men dit eenmaal weet, komt er nog een overeenkomst tussen het OLB en de [39] Foudgumer lezing voor het licht. OLB: ‘Aan de zuidzijde van de buitenste ringdijk is de Liudgaarde omtuind door het groot Lindenwoud. [...] ... daar zijn vele buitenlandse bomen en bloemen, door de zeelieden meegebracht’ In een hierboven geciteerde passage hebben we al gezien hoe de grote vloed deze wouden optilde en naar zee dreef. In de lezing staat de ‘verklaring’: ‘Alleen boomgewas is er te schaarsch, en blijft zelfs onbeduidend waar, meer naar het Zuiden veen en zand de klei vervangen. Wèl heet het daar de Wouden’, een naam die herinnert aan de bosschen, voor eeuwen misschien al door stormen geveld of door menschenhand uitgeroeid’. Appolonia’s beschrijving eindigt met de opmerking dat burchtmaagden hun plaats niet mogen innemen voordat ze een jaar lang hebben gereisd. Appolonia blijkt een reisje langs de Rijn te hebben gemaakt. Het zij opgemerkt, dat Haverschmidt in 1861 dezelfde reis maakte.<ref>Dyserinck, ''Haverschmidt'', 25.</ref>

====''Reacties in de biografie''====
De kritische spot van Verwijs, de ingewikkelde scherts van Haverschmidt: hun gemeenschappelijke preoccupatie met de gunst van het ‘volk’; hun frustraties en hun machteloosheid; hun jeugdige overmoed — al deze elementen zouden ook kunnen wijzen in de richting van een ander motief dan door de interpretatoren van het OLB is gesuggereerd. In één van zijn kritieken bespreekt Verwijs de verdiensten van de nutsmannen uit de eerste helft van de negentiende eeuw:

<blockquote>’t Waren edele, ernstige mannen, die zich de ontwikkeling des volks met de meeste warmte aantrokken; — helaas! waarom bezaten zij nu en dan niet wat meer speelsche fantasie, niet een sprank van humor en geest, waar ze voor het volk schreven. De volksboeken zouden dan gewis minder nuttige lessen bevatten, maar ook niet zoo iets zwaars op de hand hebben.<ref>Verwijs, ‘Nut’, 14.</ref></blockquote>

Het zou volledig bij deze twee mogelijke makers van het OLB passen als ze het in de eerste plaats bedoeld hadden als een volksboek. Een boek dat in de leesgezelschappen, op de winterjûnenocht-bijeenkomsten, op de vergaderingen van het Frysk Selskip en van al die Friese departementen van het Nut<ref>Friesland had in vergelijking met de overige Nederlandse provincies een brede culturele infrastructuur. In 1870 waren er in Friesland bijvoorbeeld 52 departementen van de Maatschappij: tot Nut van ’t Algemeen, met in totaal 1900 leden.</ref> en in de kolommen van de Friese kranten het gesprek van de dag zou vormen; een boek dat in die gesprekken en in een onbevangen lezen zijn geheimen één voor één zou onthullen. De lust om te ‘ontdekken’ en de lach over de doldwaze vermommingen en de ‘brike’ volksetymologieën zouden hand in hand gaan met de ernst van de ‘moderne’ boodschap. Vanzelfsprekend was er dan geen mooiere introductie van het boek denkbaar dan dat het door het Friesch Genootschap — dat deftige gezelschap van Friese cultuurpriesters — zou worden uitgegeven.<ref>In zijn brieven lijkt Verwijs er vooral op aan te sturen, dat het boek vertaald wordt en spreekt hij er zelfs één keer van, dat het ook als falsum zou kunnen worden uitgegeven vanwege zijn bijzondere karakter, Molenaar, ''Het geheimzinnige Handschrift van de Familie Over de Linden'' (Zuilen-Utrecht, s.a.), 17-18.</ref> Maar zo Verwijs en Haverschmidt het OLB met deze bedoeling hebben geschreven, dan hebben ze zich vergist in zichzelf, in hun publiek en in de tijd. Het OLB werd namelijk een ernstig studieboek en in de kranten en op de andere hierboven genoemde podia werd niet het OLB zelf onderwerp van gesprek, maar ‘het mysterie van het OLB’.
----
Hoe kon dit gebeuren? En: Wanneer is het OLB tot ‘geheim’ geworden? Een eerste reden waarom het niet tot ‘publieksboek’ werd ligt bij de schrijvers zelf. Het OLB is voor een volksboek te ingewikkeld van beeldtaal en te geconstrueerd van vorm. Winklers oordeel over Haverschmidts Paaltjens-poëzie (‘gedichten is daarvoor wel te weidsch een naam’) zegt veel. Zijn bizarre humor werd over het algemeen slecht begrepen.<ref>Jongejans, ''Humorcultus'', 539.</ref> Vervolgens droeg de fragmentarisering van de grondtekst ook bepaald niet bij tot de toegankelijkheid van het boek.

[40] Misschien hebben de schrijvers gedacht dat een zo opgelegde parodie als vanzelf tot onderzoek naar de betekenis van de tekst zou uitnodigen. Dat is niet gebeurd en dat komt omdat Ottema het werkelijk hoogst onvoorstelbare deed door het boek voor authentiek te verklaren. Zelfs sommige tijdgenoten konden zich dat al niet indenken; ze veronderstelden dat Ottema mee in het complot zat.<ref>Bijvoorbeeld in de Nederlandsche Spectator van 14 oktober 1871, 322-323. Ottema schreef een brief aan de redactie waarin hij de echtheid verdedigde: de redactie reageerde: ‘Qui diable est ici la dupe? Moet men er misschien bijvoegen wat er op volgt: Ils sont tous dans le secret?’</ref> Door zijn verklaring van echtheid was Ottema degene die het OLB tot mysterie maakte. Hij verzamelde — in een ware ''folie aux Frisons'' — een heel stel verdedigers van de authenticiteit om zich heen, nog vóórdat hij de tekst in druk bezorgde. Niet de betekenis van de tekst (als verhouding tussen tekst en actualiteit), maar de verhouding van deze tekst tot andere kronieken werd zo het kernpunt van de discussie.<ref>Uit de briefwisseling tussen J.E.H. Hooft van Iddekinge en W.B.S. Boeles en J. Dirks (RAF, archief Friesch Genootschap, niet geïnventariseerd) blijkt niet alleen dat W.B.S. Boeles aan de echtheid geloofde (Iddekinge aan Dirks, 31 december 1872), dat zelfs Hooft van Iddekinge twijfelde (Iddekinge aan Dirks, 28 december 1873) en dat de partijen langzamerhand ook verdeeld raakten in een Hollands Spectatorkamp en een Friese Genootschaps-partij (Iddekinge aan Dirks, 31 december 1872), maar vooral dat de discussies steeds weer over ‘echt of niet echt?’ gingen. In 1876 waren deze drie heren van de onechtheid overtuigd en richtten ze hun pijlen op de volhardende Ottema: ‘Hierbij in dank terug Ottema’s laatste fantaisie op zijn onveranderlijk thema — het Oeralindaboek —. Nu geloof ik bepaald dat het bij hem schemert en dat hij op weg is om kindsch te worden.’ (Hooft van Iddekinge aan Dirks, 13 december 1876). Dirks was een neef van Ottema.</ref>

Ook het antwoord op de vraag hoe Ottema zo ver kon komen is niet eenduidig. Behalve psychologische factoren<ref>Winkler noemt Ottema een ‘vroeg-oud, zwakkelijk en zenuwachtig man’. Boeles, ‘Winkler’s Geschrift’, 35. Uit de briefwisseling tussen Ottema en Over de Linden blijkt dat Ottema van begin af aan onwrikbaar in de authenticiteit heeft geloofd en zelfs nergens erg in heeft als Over de Linden hem straal voor de gek houdt. Deze briefwisseling is getranscribeerd en gebundeld door N. Luitse, ''Brieven Ottema'' en Idem, ''Brieven C. en F. over de Linden aan J.G. Ottema''.</ref> — Ottema was een vroeg-oud man — zal het gedrag van Verwijs sterk hebben meegespeeld. Hij was immers de man die het manuscript het Friesch Genootschap binnenloodste en zo de mystificatie voltooide door zijn gezicht in de plooi te houden. Dat brengt ons direkt op de vraag tot hoever die mystificatie zich dan wel niet uitstrekte en of Over de Linden in het complot zat of niet.

De interpretatoren die Over de Linden voor een man van goede trouw hielden, moesten wel geloof hechten aan zijn verhaal dat hij het manuscript in 1848 van zijn tante Aafje had geërfd. Aan de sterke, inhoudelijke bewijzen dat het OLB uit de jaren zestig van de vorige eeuw stamt, is door mijn interpretatie nog één toegevoegd. Tenzij men dus in allerlei onmogelijke constructies wil geloven<ref>Men zou (met De Jong, ''Geheim'', 341-353) kunnen veronderstellen, dat het manuscript samen met de Worp van Thabor en het papier Over de Lindens huis is binnengesmokkeld.</ref> of Over de Linden zelf voor de schrijver houdt,<ref>Nog afgezien van allerlei andere argumenten, die voortvloeien uit vergelijking van door Over de Linden geschreven opstellen en de tekst van het OLB (De Jong, ''Geheim'', 325 e.v.), laat vooral Van der Meij in zijn ''Kanttekeningen bij het Oera Linda Boek'' zien, dat voor de samenstelling van het OLB veel meer boeken zijn gebruikt dan Over de Linden in zijn bezit had. Zeer waarschijnlijk zijn er boeken geraadpleegd uit het bezit van Joost Hiddes Halbertsma. Van der Meij beweert dan ook dat deze de maker is geweest. Hoewel ik geenszins uit wil sluiten dat Halbertsma op de hoogte is geweest en hand- en spandiensten heeft verricht (zie ook: Obbema, ‘Kryptoniem’), bewijst Van der Meij m.i. slechts dat óf Halbertsma óf Verwijs (óf zij beiden) aan het OLB heeft meegewerkt. Halbertsma schonk namelijk al ver vóór zijn dood in 1869 grote delen van zijn zeer exquise collectie boeken aan de Provinciale Bibliotheek, waar Eelco Verwijs bibliothecaris was (cf. Van der Meij, 206). Omdat er tussen Haverschmidt en Halbertsma geen enkele verbinding valt aan te wijzen en tussen Haverschmidt en Verwijs talloze raakpunten waren, zijn Winklers testamentaire vermoedens veel meer gegrond.</ref> is het uiterst onwaarschijnlijk dat deze in het spel van Verwijs en Haverschmidt niet heeft meegespeeld.

Die vaststelling heeft één enorme consequentie, namelijk dat ook vele van de gebeurtenissen tussen 1867 en 1874 (toen Over de Linden stierf) zich achter het waas van de mystificatie hebben afgespeeld. Het betekent niet alleen dat de briefwisseling tussen Verwijs en Over de Linden deel is geweest van het spel,<ref>Deze briefwisseling is gepubliceerd in E. Molenaar, ''Het geheimzinnige Handschrift'', 18 e.v.. Hof, ''Verwijs en het Oera Linda Boek'' (Leeuwarden, s.a. [1928]) 18-19, veronderstelt, dat Verwijs en Over de Linden zich bij voorbaat probeerden in te dekken tegen een mogelijke opening van zaken.</ref> maar waarschijnlijk ook de boekencollectie in het bezit van Over de Linden.<ref>Onder andere afgedrukt bij Van der Meij, ''Kanttekeningen'', 193-195.</ref> Daaronder was een goudecht handschrift van de kroniek van Worp van Thabor, dat als lokaas werd gebruikt. Over de Linden zei het Friesch Genootschap namelijk dit handschrift toe, indien het OLB zou worden vertaald. In zijn brieven aan Winkler maakte Verwijs maar al te graag gebruik van deze gelukkige omstandigheid om Winkler van de noodzaak van een vertaling te overtuigen.<ref>Brieven van Verwijs aan Winkler zijn afgedrukt in: Boeles, ‘Winkler’s geschrift’, 50-53.</ref> Onder Over de Lindens boeken was — zo bleek na zijn dood — ook een aantal [onbeschreven bladen papier?], dat nodig was om het OLB te schrijven. Op grond van deze boekenlijst wees Beckering Vinckers Over de Linden als auteur aan.<ref>J. Beckering Vinckers, ''Wie heeft het Oera Linda-Boek geschreven?'' (oorspr. druk in 1877) in: ''Waarheid en Leugen over het Oera Linda boek. Herdruk van vier belangrijke brochures uit 1876 en 1877'' (s.l.; s.a.).</ref>

Maar wellicht was dit juist de bedoeling. Misschien zijn deze boeken wel met opzet aan Over de Linden gegeven. Als Over de Linden geen verdenking op zich had willen laden, zou hij deze boeken voor zijn dood ongetwijfeld hebben verkocht of verbrand. Die conclusie dringt zich nog sterker op uit iets anders. Over de Linden bleek namelijk ook papier in huis te hebben dat van hetzelfde formaat was en uit dezelfde fabriek kwam als het papier waarop het OLB was geschreven. Het enige verschil was dat dit papier niet oud-geel was gemaakt,<ref>De Jong, ''Geheim'', 358 e.v., en: Miedema, ''Codicologische Beschrijving'', 15.</ref> Men kan dus vermoeden dat Over de Linden bewust de verantwoordelijkheid op zich heeft willen nemen. De vraag is dan natuurlijk: waarom en wanneer?
----
Zoals gezegd verklaarde Ottema het OLB voor echt kort na de vergadering van 24 november 1870. Toen liep het plan van Verwijs en Haverschmidt spaak. De [41] ‘grap’ werd ‘ernst’. Misschien hadden Verwijs en Haverschmidt in eerste opzet gehoopt dat ze tot literaire ‘volkshelden’ zouden uitgroeien en door de steun van het publiek ‘onschendbaar’ zouden worden. Nu dreigde allerlei ander kwaad. Ottema, nota bene een oud-leraar van Haverschmidt, was bezig er in te vliegen en daarmee kwam de hele mystificatie in een totaal ander daglicht te staan. Wat bedoeld was als een heel erg ver doorgevoerde en niet bepaald onschuldige grap werd nu pas tot bedrog. Het OLB werd tot kwaadaardige falsificatie. Als Ottema bij zijn mening zou blijven, zou ontdekking zeker voor Verwijs het einde van zijn carrière hebben betekend. Ook al was het niet zo bedoeld geweest, door zijn ‘grousum leagenjen’ en zijn ''poker-face'' was het immers zo ver gekomen.

Zowel Verwijs als Haverschmidt reageerden dan ook binnen de kortste keren, ieder op zijn eigen manier. Verwijs schreef vanuit Leiden al op 1 december 1870 Ottema een brief, waarin hij — tevergeefs — argumenten aanvoerde tegen de echtheid van het boek.<ref>Deze brief is niet bewaard gebleven behalve in een fragment, dat Ottema aanhaalt in zijn inleiding bij de tweede druk van het OLB uit 1876. P.C.J.A. Boeles stelt dat Ottema Verwijs om inlichtingen heeft gevraagd, maar meer dan een vermoeden is dit niet: zie P.C.J.A. Boeles. ‘De houding van Dr. Eelco Verwijs ten opzichte van het Oera-Linda-Boek en het Friesch Genootschap’, ''De Vrije Fries'', 30 (1931) 24.</ref> Op 4 december vervolgens nam Piet Paaltjens afscheid van Haverschmidt. De fut was eruit: Paaltjens ‘wilde niet meer sterven’.<ref>In het archief Haverschmidt bevindt zich tussen de reguliere correspondentie deze brief (in verdraaid handschrift) van Paaltjens aan Haverschmidt, ''Nagelaten Snikken'', 110-111. Haverschmidt heeft wellicht ook zijn archief gekuist. Slechts zijn preken na 1870 zijn bewaard gebleven, beginnend met het nummer 308 (de preek van 6 november 1870); Nieuwenhuys, ''Worgengel'', 129. Ook in het voorwoord bij de tweede druk van ''Snikken en Grimlachjes'' wordt over het verbranden van manuscripten (?) gesproken: ‘En wat de poëzie uit het tweede tijdperk van mijn leven aangaat, uit de dagen van mijn omdolingen langs stranden en op tentoonstellingen, — om u de waarheid te zeggen, die heb ik ten vure gedoemd, den avond vóór den eersten verjaardag van mijn trouwen.’ En: ‘En zelfs, gelijk ik reeds zeide, heb ik alles wat ik eens akeligs zong, zooveel mij mogelijk was, plechtig vernietigd.</ref> In dezelfde maand raakte Haverschmidt in een zo diepe crisis dat hij acht maanden lang uit de roulatie was. In het laatste kwartaal van 1871 is Haverschmidt zelfs bij Ottema thuis geweest. Klaarblijkelijk heeft hij wel zijn excuses aangeboden, maar is de sfeer niet zodanig geweest dat hij een bekentenis kon of wilde uitspreken.<ref>Ottema doet, pas ruim vier jaar later, verslag van dit bezoek. Eind 1875 doen opnieuw geruchten de ronde dat Paaltjens het werk zou hebben geschreven. De bron blijkt een particulier schrijven van J. Bolhuis van Zeeburgh aan Wopke Eekhoff te zijn. De eerste dreigt om in het (nooit-verschenen) tweede deel van zijn ''Kritiek der Friesche Geschiedschrijving'' een boekje open te doen over het OLB. Dit gerucht is zowel aanleiding voor L.F. over de Linden om Haverschmidt een ‘ontkenning’ af te troggelen, als voor Haverschmidt om (zie verder) ook een ‘ontkenning’ in de krant te laten opnemen, als voor Ottema om deze herinnering op te halen: ‘Toen die laffe ui in den N. Spectator stond [bedoeld wordt de aflevering van 6 oktober 1871]. is F.H. (een leerling van mij) al spoedig tot mij gekomen om mij zijn leedwezen daarover te betuigen en de verzekering te geven dat P.P. daaraan even onschuldig was als hij zelf en dat hij nooit iets gezegd had ’t welk aanleiding tot zulk een bespottelijke beweering had kunnen geven’; Brief van Ottema aan L.F. over de Linden, dd. 6 januari 1876, gepubliceerd in N. Luitse, ''Brieven van ... J.G. Ottema aan Cornelis ... en Leendert Floris over de Linden'' (Den Haag: part. uitgave. 1990). Exemplaar in PBL.</ref> In december van datzelfde jaar, toen dankzij Ottema’s onvermoeide ijver de OLB-affaire volop in de belangstelling van literair Nederland stond, schreef hij het gedicht ‘Verzoek’. Daarin staan de volgende strofen:

<blockquote>
:Voor wat sniksel en gegrimlach
:Zijne dichtergaaf misbruikend,
:Rijdt hij lastig op de tongen,
:Maalt hij lastig door het brein.

:Arme Piet! het uur zal komen
:Dat gij jammert om de jubel,
:Om den lof van ’t luie Neêrland
:Thans goedkoop-duurkoop verrukt!

:Ja dát uur moog u ’t verloochnen
:Van onwaardige partijen
:In het vrije ‘Drie Studentjes’
:Redden — van de schande althans;

:Om het leven te verdienen,
:Naar een eereplaats te dingen,
:Moet ge u zetten aan ‘Van Zutphen’s’
:Wreed-bedorven ‘Afscheidsmaal’;

:Moet ge, met wat zout en olie,
:Het nog redbre toebereiden
:Tot een schotel vol verkwikking —
:Waar’ ’t ook slechts voor ú-alleen.<ref>''Nagelaten Snikken'', 112-113.</ref></blockquote>

Zowel ‘Jan van Zutphens afscheidsmaal’ als ‘Drie studentjes’ vertoonden, zoals hierboven is vastgesteld, enkele overeenkomsten met het OLB.

[42] Misschien had Winkler gelijk met te zeggen dat Haverschmidt en Verwijs na verloop van tijd voor hun auteurschap hadden willen uitkomen. Na de vergadering van 24 november 1870 was dit echter niet meer mogelijk zonder grote schade aan te richten. Ottema zou de risee van literair Nederland zijn geworden, idem dito zijn medestanders in en buiten het Friesch Genootschap.<ref>Zelfs een zeer gerespecteerd geleerde als de theoloog P. Hofstede de Groot vervoegde zich in september 1873 in Den Helder om het handschrift te bekijken en verklaarde zich, volgens het verslag van C. over de Linden, tot de ‘gelovigen’, Brief C. over de Linden aan J. Ottema, dd. 15 september 1873. in: N. Luitse, ''Brieven C. ... en L.F. over de Linden ... aan ... J.G. Ottema'' (Den Haag: part. uitgave, 1991). Ex. in PBL.</ref> Verwijs’ carrière en naam, en mogelijkerwijs ook die van Haverschmidt, zouden ernstig zijn geschonden. Men zou kunnen vermoeden dat bepaalde mensen in de kring van het Friesch Genootschap wel op de hoogte (van een deel van de toedracht) zijn geweest. Om een voorbeeld te noemen: Verwijs was zwager en goede vriend van de secretaris van het Genootschap, Isaac Telting. Indien Verwijs in het openbaar had bekend, zou ook deze Telting als naaste familie — of hij op de hoogte was of niet doet trouwens niet terzake — in een werkelijk onmogelijke positie zijn geraakt. Wat was er in dit geval logischer en diende het gemeenschappelijk belang meer dan dat de hellingbaas Cornelis over de Linden, die geen enkele band met deze heren had, de schuld op zich nam?

In oktober 1871 stuurde Over de Linden een brief naar de ''Nederlandsche Spectator'', die hij begon met te zeggen: ‘Ik ondergetekende verklaar, dat bovengemeld boek niet na 1853 door ‘Piet Paaltjens’ of door een anderen geleerden ‘Piet’ is gemaakt’.<ref>''Nederlandsche Spectator'', 4 november 1871, 343. Deze brief is wat betreft stijl niet erg Over de Linden-achtig maar wel zeer Haverschmidtiaans. Er wordt niet beweerd dat het handschrift niet echt is en de werkelijke leugen wordt omzeild daor een groot aantal menniste-leugentjes te berde te brengen. Het jaartal 1853 slaat op de in noot 6 vermelde paalwoningen die toen argument in de discussie werden.</ref>

Voor deze mogelijkheid pleit ook de publieke ontkenning van Verwijs in de ''Groninger Courant'' en in de ''Nederlandsche Spectator''. Zonder blikken of blozen wees hij in beide artikelen de inmiddels al overleden Over de Linden aan als schuldige en zichzelf als gefopte. Maar hoe!:

<blockquote>Moge het gewoonlijk niet aangenaam zijn, wanneer men beet wordt genomen, om dit geval kan ik het mijn origineel niet kwalijk nemen. Ik vergeef het hem gaarne, want hij wist wat hij deed, en hij deed het alleraardigst. Liever leg ik een krans op het graf van dien verren achterneef van den Vader der logenen, dien aartsguit.<ref>''Nederlandsche Spectator'', 17 maart 1877, 87. Het bericht uit de ''Groninger Courant'' (7 september 1876) staat afgedrukt in L.F. over de Linden, ''Aanvulling van de brochure ‘beweerd maar niet bewezen’'' (Den Helder 1912), 6-8.</ref></blockquote>

Ook Haverschmidt ontkende in een kort briefje aan de ''Zutphense Courant'' waarvan Hof terecht opmerkt dat de ontkenning hier niet bepaald ondubbelzinnig is.

<blockquote>Wees zoo goed, mijnheer de redacteur, en vertel aan Uwe lezers, dat gij misgeraden hebt. Ik heb het Oera Linda-Bok nog niet eens gelezen, laat staan dat ik het geschreven heb. Anders. Dr. Ottema heeft mij zelf gezegd, ik mogt willen, dat ik knap genoeg was om het te maken. Maar in dat geval zou ik er ook eerlijk voor uitkomen; want Dr. Ottema is nog een oud leermeester van mij, en ik houd veel te veel van hem om hem te kunnen foppen.<ref>Het briefje is afgedrukt in L.F. over de Linden, ''Aanvulling'', 2. Men zou het zo kunnen ‘ontzenuwen’: H. heeft het OLB niet gelezen (maar dat houdt niet in dat hij niet het handschrift, dat pas later door Ottema Oera Linda Bok werd genoemd, heeft gelezen); hetzelfde geldt voor het schrijven; Ottema vindt H. niet knap genoeg. ''Als'' Ottema H. knap genoeg zou vinden, dan zou H. er wel voor uitkomen. Ottema is oud-leermeester en H. kan hem niet foppen omdat hij teveel van hem houdt (dat is een ‘onzin’, die alleen maar kan betekenen dat H. Ottema niet heeft willen foppen). / Over de Linden heeft zijn kinderen klaarblijkelijk niet van zijn medewerking op de hoogte gesteld. Zijn zoon L.F. over de Linden was een verdediger van de echtheid van het boek. Haverschmidt schreef hem ook persoonlijk een dubbelzinnig ontkennend briefje; Ibidem, 1-2.</ref></blockquote>

Een bekentenis zou om nog een andere reden zeer pijnlijk zijn geweest. In zijn editie van het OLB gaf Ottema af en toe verklarende noten. Meestal betroffen ze ‘etymologische kwesties’. Twee van die noten springen er uit. Op bladzijde 138 merkte Ottema op:

<blockquote>Cf. Hegel a.h.l.</blockquote>

Deze associatie was correct. Het gaat in deze passage inderdaad om een parafrase van de in Nederland destijds niet erg hoog aangeslagen Hegeliaanse filosofie.<ref>De passage luidt: ‘Onder Finda’s volk zijn wanwijzen, die door hunne overvindingrijkheid zoo erg zijn dat zij zich zelf wijs maken en de ingewijden betuigen, dat zij het beste deel zijn van Wralda: dat hun geest het beste deel is van Wralda’s geest, en dat Wralda alleen mag denken door hulp van hun brein.’</ref> In schril contrast met deze correcte voetnoot, staat de tweede. Op pp. 183-191 wordt het verhaal verteld van ‘Jessos’, die dezelfde zou zijn als Fo, Krishna en Buddha. Dit werd Ottema te gortig. Hoewel er in het handschrift gespeld werd ‘Jes-us’, vertaalde hij Jessos’ en zette in de voetnoot:

<blockquote>Jes-us, evenmin te verwarren met Jezus, als Krisen (Krishna) met Christus.</blockquote>

[43] Ottema heeft de beslissende stap dus niet gezet. Hij hield het er nu op, dat de Friese cultuur ''even'' oud was als de Joodse. De eigenlijke vraag aan de lezer die in het OLB impliciet aan de orde werd gesteld was echter: geloof je in de echtheid van dit boek én in die van de Bijbel of werp je liever met de echtheid van dit boek ook de Bijbel als openbaring van God aan de mens van je? Denk je niet dat de Bijbel een historische tekst is als zovele, dat Jezus een historische figuur was als wij allemaal en dat juist daarin de waarde van het geloof ligt? Dit was aan Ottema en aan de genootschapsgoegemeente veel te veel gevraagd.

Wanneer nu Verwijs en Haverschmidt in het kleine comité van het Friesch Genootschap het boetekleed hadden aangetrokken, dan zou hen ongetwijfeld ook gevraagd zijn waarover het boek ging. Misschien zou Verwijs er geen moeite mee hebben gehad om eerlijk te antwoorden. Hij volhardde later (niet zonder verbittering) in zijn mening; ook toen het militante karakter van het modernisme, waarvan het OLB uitdrukking is, langzamerhand omsloeg in een meer defensieve houding. Tot aan zijn vroege dood in 1880 bleef hij de spotzieke, felle en sarcastische criticus.

Voor de predikant Haverschmidt lag de zaak anders. Wellicht heeft hij gevonden dat hij van zichzelf te veel gevraagd had en beschouwde hij het boek als een produkt van zijn onrijpe en onvolwassen geest en van een duistere periode waarin hij het geloof aan God bijna geheel had verloren. ‘Ach, mijn arm hart werd geslingerd, rechts en links, en indien ik het u alles verhalen zou...’<ref>‘Mijn eerste gemeente’, 12.</ref>
----
Zo was het OLB in 1870 al het produkt van een voorbije periode. Het was de uitdrukking van Haverschmidts onzekere gemoedstoestand na zijn studie, van een al te enthousiast, radicaal en in de praktijk onhoudbaar modernisme en van een korte periode waarin sommige predikanten liever de moed opbrachten om op de rand van geloof en ongeloof te balanceren dan de kerk te verlaten. Net als veel modernistische dominees heeft ook Haverschmidt (in 1863) op het punt gestaan het ambt en daarmee waarschijnlijk ook de kerk en het geloof vaarwel te zeggen. Aan het eind van de jaren zestig overwon hij zijn twijfels en voegde hij zich bij wat men de ethische richting in het modernisme noemt.
----
Als mijn interpretatie van het OLB, als een door het modernisme geïnspireerde tekst, steek houdt en als Haverschmidt en Verwijs samen het OLB hebben geschreven — en de lezer neme mijn mening a.u.b. voor wat hij of zij die waard vindt —, dan is het een zeer waardevol document. Want het laat de contouren zien van de ‘vrolijke wetenschap’ die de modernistische theologie ooit was en van het tragische misverstand dat ze te weeg bracht.

In dat geval zou de Friese literatuur twee schrijvers en de Nederlandse één boek rijker zijn en dan zou men — niet naar niveau, maar wel naar intentie — deze grootste mystificatie uit de Nederlandse literatuur kunnen plaatsen bijvoorbeeld bij Multatuli’s ''Max Havelaar'' (1860) en Busken Huets ''Brieven over den Bijbel'' (1858).

Dan zou men de OLB-affaire ook kunnen zien als een keerpunt in Haverschmidts schrijverschap. Ottema zou in zijn onnozelheid Paaltjens het leven onmogelijk hebben gemaakt en er onbedoeld mee voor hebben gezorgd dat diens bizarre humor na 1870 tot het verleden behoorde. Ervoor in de plaats kwam een veel mildere, al te ingehouden ironie. De schrijver voor een ‘wereldpubliek’ werd tot voordrachtskunstenaar in kleine kring.<ref>Cf. ook ‘Mijn eerste gemeente’, 33. welke voordracht wordt besloten met een passage die nogal uit de toon van het verhaal valt. Haverschmidt constateert, dat hoewel ‘... er gedane zaken zijn die nimmer keer nemen, op den bodem van ons hart is er toch een dankbaar gevoel, dat de booze, de uren van zwakheid en onwil achter, en met elke nieuwe schrede verder achter ons liggen. De tijd, niet vanzelf, maar waar wij hem ons ten nutte poogden te maken, heeft balsem niet slechts voor onze verliezen, maar ook voor onze nederlagen. En deze weldadige orde der dingen doet ons dankbaar erkennen, dat er een God is die vergeeft.’</ref> Men kan bij die ontwikkeling de vraag stellen of Haverschmidt niet beter af was geweest als hij als een middel tegen zijn kwaal zijn spreekbuis Paaltjens bij zich had kunnen [44] houden. Nu werd zijn leven een worsteling met ‘de worgengel die geen scherts verstond’.

<nowiki/>* * *

Mijn rondleiding is voltooid. De put kan weer dicht. Op het deksel heb ik geschreven: ‘lees, leer en waak’. Overgeschreven, want zo staat het in het OLB. Bij het lezen van die woorden zou iedere negentiende-eeuwse Fries die niet beter wist onmiddellijk hebben kunnen denken aan het Leeuwarder leesgezelschap ‘Lees, leer en betracht’. Maar er was niemand die niet beter wilde weten.

===Noten===
In dit opstet loop ik vooruit op twee boeken: ''It reade raske fan Salverda'', een geschiedenis van cultuur in Friesland in de negentiende eeuw en ''Priester noch dwang'', waarin de hier behandelde stof ''in extenso'' ter sprake zal komen. Het onderzoek voor het eerste boek is verricht in
opdracht van de Fryske Akademy. Voor hulp, vertrouwen en tegenspraak dank ik prof.dr. E.H. Waterbolk, Paul Koopman. Hotso Spanninga en Yme Kuiper.
<references />
“Noot” 26:
In het OLB zijn de volgende gedeelten aan ‘godsdienstige’ zaken gewijd (paginanummers verwijzen naar editie ''Ottema, 1872''). Af en toe is door deze fragmenten een parafrase van oudheidkundige literatuur heengewerkt. Bij deze opsomming ga ik uit van de (door mij af en toe wat ingekorte) tussentitels zoals die in het boek zelf worden gegeven en beperk ik me tot drie categorieën: Godsdienstleer, Wetten/geweten en Gelijkenissen. Voor de rest bestaat het boek uit ‘lopende geschiedenissen’. Daarvan is een (groot) deel gewijd aan de richtingenstrijd in de kerk, een ander deel aan het ‘moderne’ in bredere zin (bijvoorbeeld aan het liberalisme) en een laatste deel aan specifiek Friese omstandigheden. Ook in deze stukken staan af en toe gedeeltes die bij de bovenstaande categorieën kunnen worden ondergebracht.

''Godsdienstleer'':
:‘Dit is onze vroegste geschiedenis’ (13-19); ‘Dit heeft Fasta gezegd’ (23): ‘Fasta zeide’ (25); ‘Nuttige zaken uit de nagelaten geschriften van Minno’ (43-49). ‘Aan de wanden van de Waraburcht’ (65-67); ‘Dit staat op alle burchten’ (67-71); ‘Hoe de bange tijd kwam’ (71); ‘Oudste leer’ (135-139); ‘Het tweede deel van de oudste leer’ (139-143); ‘Alle echte Frya’s heil’ (183-193); ‘Dit is het geschrift met Gosa’s raad’ (215-217); ‘Brief van Rika de oude vrijster’ (229-233).
''Wetten/geweten'':
:‘Frya’s Tex’ (19-23), ‘Wetten voor de burchten’ (25-31); ‘Algemene wet’ (31-33): ‘Wetten daaruit samengesteld’ (33-35); ‘Rechten van de moeder en de koningen’ (35-37), ‘Rechten van alle Frya’s kinderen om veilig te zijn’ (37-39); ‘Uit Minno’s geschriften’ (39-41); ‘Wetten voor de stuurlieden’ (41-43): ‘drie Frya’s wetten en zeven Finda’s wetten’ (59-61); ‘Bepalingen voor toornige mensen’ (61-63). ‘Bepalingen voor hoerenkinderen’ (63).
''Gelijkenissen'':
:‘Oorlog was voorbijgegaan’ (65); ‘Dit staat op schrijfvilt geschreven. Taal en antwoord aan andere maagden tot een voorbeeld’ (143-145).
[[Category:Sources Dutch]]

EN198.19 Blood

2026-07-19T10:01:29Z

Jan:

=={{Version_Ott}}==
'''Z. Era of Askar'''

'''b. Streams of Blood'''

'''[[198|198.19]]''' In the mountainous, northernmost part of Britannia, a ‘skots’ (or ‘ruffianly’) folk dwells,<ref>SKOTS is elsewhere used in the meaning ‘coarse’ or ‘indecent’; in Dutch ‘schots’ can also mean ''disorderly'' or ''disordered''.</ref> mostly of Frya's blood. Half of them stem from the Kelta-Followers, the rest from exiled and banned men who, over time, have taken refuge there from the tin mines. All those from the tin mines have wives who are foreign, or of foreign descent. All are under the power of the Gola. Their weapons are wooden bows and javelins pointed with antler or '''[[199|[199]]]''' flint. Their houses are of sod and straw, and some of them live in mountain caves. Sheep they have stolen are their only wealth. Among the descendants of the Kelta-Followers, some still have iron weapons inherited from their ancestors.

To be well understood, I must now interrupt my story of the Skots and write something about the Hither Greeklands:

Far back, the Hither Greeklands belonged to us alone.<ref>The coastal areas of southern Italy were referred to as [https://en.wikipedia.org/wiki/Magna_Graecia Magna Graecia] (Greater Greece) by the Romans. There is still an ethnic minority called ‘Grecani’ or the [https://en.wikipedia.org/wiki/Griko_people ‘Griko’ people].</ref> But, from time immemorial, descendants of Lyda and Finda have also settled there. Of the latter, a whole host eventually came from Troy. (Troy was the name of a city that was conquered and destroyed by the folk of the Far Greeklands.) After the Trojans had nestled in the Hither Greeklands, with time and vigor they built a bastion of walls and towers, named Rome — meaning: ‘expansive’ and ‘renowned’.<ref>‘Rome — meaning: ‘expansive’ or ‘renowned’’ (ROME THAT IS RUM) — RUM can either suggest expansive (Dutch: ‘ruim’) or renowned/fame, famous (Dutch: ‘roem’, ‘beroemd’).</ref> When that was done, this folk succeeded through deceit and force in mastering all the land.

The folk living on the south coast of the Middle Sea mostly originate from Phoenicia. The Phoenicians are a debased folk; a mix of Frya’s blood and Finda’s blood, '''[[200|[200]]]''' and of Lyda’s blood. The Lyda folk are there as slaves, but through the lewdness of the women, the black men have bastardized all other folk and dyed them brown.

This Phoenician folk and the Romans fight constantly for rule over the Middle Sea, and they live in enmity with one another.<ref>Probably referring to the [https://en.wikipedia.org/wiki/Punic_Wars Punic Wars].</ref> And the Roman priests, who desire to have sole rule over the realm of Earth, cannot abide the Gola. First they wrested Massalia from the Phoenicians, then all lands south, west, and north of it, as well as the southern part of Britannia. Everywhere, they expelled the Phoenician priests, known as the Gola. In this way, thousands of Gola were compelled to flee to North Britannia.

Until recently, the supreme Gol resided there at the burg named Kearenek (‘chosen corner’), also called Kearenherne (‘chosen horn’),<ref>‘Kearenek’ (KÉRENÀK) — this name may be related to [[wikipedia:Carnac|Carnac]] on the south coast of Brittany (France) and [[wikipedia:Karnak|Karnak]] in Egypt; compare '''[[EN067.09 Kelta|67.09]]'''.</ref> whence he issued his commands to all the other Gola and where all their gold was hoarded. Kearenherne — or Kearenek — is a stone burg that once belonged to Kelta, which is why the maidens of the descendants of the Kelta-Followers wanted it back. Thus, due to the resentment between the maidens and the Gola, feud and strife '''[[201|[201]]]''' entered the hill country, bringing murder and flame in their wake.

Our navigators were wont to go there to obtain wool in exchange for prepared hides and linen. Askar had often joined them. Secretly, he forged alliances with the maidens and some nobles, promising that he would expel the Gola from Kearenek. At his next visit, he brought iron helmets and stout bows for the nobles and bravest men. War came with him and, ere long, streams of blood flowed down the slopes of the hills.

When Askar believed his chance had come, he went with forty ships and took Kearenek and captured the supreme Gol, along with all his gold. The folk with whom he fought the mercenaries of the Gola he had lured from the Saxonmarks with promises of great spoils of war and booty. Thus, nothing was left to the Gola.

After that, he took two islands as a base for his ships, from which he later went out to plunder all the Phoenician ships and cities he could reach. When he returned, he brought with him nearly six hundred of the strongest young men from the Skots mountain folk, saying they were given him as a guarantee '''[[202|[202]]]''' that their parents would remain loyal to him. But that was a lie. He kept them as guards at his court, where they received daily training in riding and the use of various weapons.

===Notes===
<references />

{{Chapter Navigation|normal=EN202.06 Reintia|back=EN195.01 Preparation}}
=={{Title other languages}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE198.19 Blut]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES198.19 Sangre]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS198.19 BLOD|FS198.19 BLOD]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL198.19 Bloed]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO198.19 Blod]]'''

=={{Other EN}}==
Chapter Z: [[Z Sandbach|Sandbach 1876]]

[[Category:English Translations]]
{{DEFAULTSORT:^Z. Era of Askar^}}

ES198.19 Sangre

2026-07-19T10:01:10Z

Jan:

== Corrientes de Sangre ==
'''[[198|198.19]]''' En la parte más septentrional de Britania, donde hay muchas altas montañas, vive un pueblo escocés<ref>'escocés' SKOTS - rudo, incivilizado</ref>, en su mayoría de sangre de Frya. La mitad está compuesta por seguidores de los Celtas, y la otra mitad por marginados y exiliados, que con el tiempo huyeron allí desde las minas de estaño. Aquellos que vienen de las minas de estaño tienen todas mujeres extranjeras o de ascendencia extranjera. Todos están bajo la autoridad de los Gola. Sus armas consisten en arcos de madera y flechas con puntas de asta de ciervo o '''[[199|[199]]]''' sílex. Sus viviendas son de césped y paja y algunos viven en cuevas de montaña. Los barcos robados son su único bien valioso. Algunos de los seguidores de los Celtas todavía tienen armas de hierro que heredaron de sus antepasados.

Para explicar esto bien, debo dejar de lado mi historia sobre el pueblo escocés y primero escribir algo sobre las Cercanas Tierras de las Calas.

Las Cercanas Tierras de las Calas alguna vez fueron solo nuestras, pero desde tiempos olvidados se establecieron allí también descendientes de Lyda y Finda. De estos últimos, finalmente llegó un gran grupo de Troya. Troya era el nombre de una ciudad que fue tomada y destruida por el pueblo de las Lejanas Tierras de las Calas. Después de que los troyanos se establecieron en las Cercanas Tierras de las Calas, construyeron allí, con tiempo y esfuerzo, una ciudad fuerte con murallas y burgos, llamada Roma, que significa: espacioso o gloria<ref>‘Roma — meaning: ‘espacioso’ o ‘gloria’’ (ROME THAT IS RUM) — RUM puede significar espacioso (holandés: ‘ruim’) o gloria/fama (holandés: ‘roem’, ‘beroemd’).</ref>. Cuando eso estuvo listo, este pueblo se apoderó de toda la tierra mediante astucia y demostraciones de poder.

El pueblo que vive en la región sur del Mar del Medio, en su mayoría, desciende de Fenicia. Los fenicios son un pueblo mestizo de sangre de Frya, Finda '''[[200|[200]]]''' y Lyda. El pueblo de Lyda sirve allí como esclavos, pero debido a la promiscuidad de las mujeres, estos hombres negros han mestizado y teñido de marrón a toda la demás gente.

Este pueblo fenicio y el de Roma luchan continuamente por la supremacía del Mar del Medio y, por lo tanto, viven en enemistad entre sí. Los sacerdotes de Roma, que aspiran a la dominación mundial, no soportan a los Gola. Primero les quitaron Massalia<ref>Massalia: colonia griega en el lugar donde ahora se encuentra Marsella. El manuscrito dice (aquí) MISSELLJA.</ref> a los fenicios, luego todas las tierras al sur, oeste y norte, y luego la parte sur de Britania. En todas partes expulsaron a los sacerdotes fenicios, es decir, los Gola, que huyeron en miles a la Britania del Norte.

Hasta hace poco, el jefe de los Gola tenía su residencia allí, en el burgo llamado Kéren-àk, que significa cuerno<ref>(KÉREN.ÀK. THAT IS HERNE) - 'cuerno o asta tallado'</ref>. Allí también se había reunido todo su oro. Kérenherne o Kérenàk es un burgo de piedra que había pertenecido a Kelta. Por eso, las damas de los descendientes de los seguidores de Kelta querían recuperar el burgo. Debido a la enemistad surgida entre estas damas y los Gola, surgió el resentimiento y la división '''[[201|[201]]]''' en la región montañosa, con asesinatos e incendios.

Nuestros marineros iban allí regularmente a buscar lana a cambio de pieles trabajadas y lino. Askar había ido a menudo. En secreto, había hecho un pacto con las damas y con algunos príncipes y acordaron que él expulsaría a los Gola de Kérenàk. En una próxima visita, trajo a los príncipes y a los hombres más combativos cascos de hierro y ballestas maniobrables. Con eso también llegó la guerra y poco después fluyeron ríos de sangre por las laderas de las montañas.

Cuando Askar creyó que la suerte estaba de su lado, fue allí con cuarenta barcos y capturó Kérenàk y del jefe de los Gola con todo su oro. El pueblo con el que había luchado contra los mercenarios de los Gola, lo había atraído desde las marcas sajonas, con la promesa de un gran botín de guerra. Y así les fue arrebatado todo a los Gola.

Luego ocupó dos islas para atracar sus barcos, desde donde también hizo atacar y saquear todos los barcos y ciudades fenicias alcanzables. Cuando regresó, trajo consigo alrededor de seiscientos de los jóvenes más fuertes del pueblo montañés escocés. Dijo que se los habían dado como garantía de que sus padres le serían fieles. '''[[202|[202]]]''' Pero eso era una mentira. Los mantuvo como guardia personal en su corte, donde recibían lecciones diarias de equitación y manejo de diversas armas.

==Notas==
<div class="toccolours mw-collapsible mw-collapsed">
<references />
</div>

{{Template:Navegación de Capítulos|normal=ES202.06 Reintia|back=ES195.01 Preparación}}
=={{Título otros idiomas}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE198.19 Blut]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN198.19 Blood]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS198.19 BLOD|FS198.19 BLOD]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL198.19 Bloed]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO198.19 Blod]]'''
{{DEFAULTSORT:^Z - Época de Askar^}}
[[Category:Traducciones al español]]

NL198.19 Bloed

2026-07-19T10:00:49Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''Z. Onbekende Opsteller: Tijdperk Askar'''

'''b. Stromen van Bloed'''

'''[[198|198.19]]''' In het meest noordelijke deel van Brittania, waar veel hoge bergen zijn, woont een ''Schots'' (dat is: ruw, onbeschaafd) volk, voor het grootste deel van Frija’s bloed. De ene helft bestaat uit Keltenvolgers, het andere deel uit verschoppelingen en bannelingen, die na verloop van tijd daarheen gevlucht waren vanuit de tinmijnen. Zij die uit de tinmijnen komen hebben allemaal vrouwen uit het buitenland of van buitenlandse afstamming. Ze staan allemaal onder het gezag van de Golen. Hun wapens bestaan uit houten bogen en pijlen met punten van hertengewei of '''[[199|[199]]]''' vuursteen. Hun woningen zijn van zoden en stro en sommigen wonen in bergholen. Schepen die ze geroofd hebben zijn hun enige bezit van waarde. Sommige van de Keltenvolgers hebben nog ijzeren wapens die ze hebben geërfd van hun voorouders.

Om dit goed uit te kunnen leggen, moet ik mijn verhaal over het Schotse volk laten rusten en eerst iets over de Heinde Kreeklanden schrijven.

De Heinde Kreeklanden waren ooit alleen van ons, maar sinds lang vergeten tijden vestigden zich daar ook nakomelingen van Lijda en Finda. Van de laatsten kwam er uiteindelijk nog een grote groep bij uit Troje. (Troje was de naam van een stad die is ingenomen en verwoest door het volk van de Verre Kreeklanden.) Nadat de Trojanen zich in de Heinde Kreeklanden hadden genesteld, hebben ze daar met tijd en vlijt een sterke stad met wallen en burgen gebouwd, genaamd Rome, dat is: ruim. Toen dat klaar was heeft dit volk zich door list en machtsvertoon meester gemaakt van het hele land.

Het volk dat in het zuidelijke Middenzeegebied woont, stamt voor het grootste deel uit Fenicië. De Feniciërs zijn een bastaardvolk van Frijas-, Findas- '''[[200|[200]]]''' en Lijdasbloed. Het Lijdavolk dient daar als slaven, maar door de ontucht van de vrouwen hebben deze zwarte mensen al het andere volk verbasterd en bruin gekleurd.

Dit Fenicische volk en dat van Rome strijden voortdurend om de opperheerschappij van de Middenzee en leven dus in vijandschap met elkaar. De priesters van Rome, die alleenheerschappij over de aarde nastreven, kunnen de Golen niet uitstaan. Eerst namen ze de Feniciërs Missellia af, daarvandaan alle landen die ten zuiden, westen en noorden liggen en vervolgens het zuidelijke deel van Brittania. Overal verjoegen ze de Fenicische priesters (oftewel: de Golen), die in duizenden uitweken naar Noord-Brittania.

Kort geleden nog had de hoofdman van de Golen daar zijn verblijf, op de burg die ''Keren-ek'' wordt genoemd, dat is: gekozen hoek (of: hoorn). Daar was ook al hun goud verzameld. Kerenherne of Kerenek is een burg van steen die Kelta had toebehoord. Daarom wilden de Famen van de nakomelingen der Keltavolgers de burg terughebben. Door de ontstane vijandschap tussen deze Famen en de Golen was er wrok en verdeeldheid '''[[201|[201]]]''' gekomen in het bergland, met moord en brand.

Onze zeevaarders kwamen daar regelmatig wol halen in ruil voor bewerkte huiden en linnen. Askar was vaak meegeweest. In het geheim had hij met de Famen en met sommige vorsten een verbond gesloten en afgesproken dat hij de Golen zou verjagen uit Kérenàk. Bij een volgende overkomst bracht hij de vorsten en meest strijdbare mannen ijzeren helmen en wendbare kruisbogen. Daarmee kwam ook de oorlog en kort daarna vloeiden stromen bloed van de berghellingen.

Toen Askar meende dat het lot hem goed gezind was, ging hij er met veertig schepen heen en overmeesterde Kerenek en de hoofdman van de Golen met al zijn goud. Het volk waarmee hij tegen huurlingen van de Golen had gestreden, had hij uit de Saksenmarken gelokt, met grote oorlogsroof en -buit in het vooruitzicht. En dus werd de Golen alles afgenomen.

Vervolgens bezette hij twee eilanden om zijn schepen aan te leggen, vanwaar hij ook alle bereikbare Fenicische schepen en steden liet aanvallen en beroven. Toen hij terugkeerde bracht hij ongeveer zeshonderd van de sterkste knapen van het Schotse bergvolk mee. Hij zei dat deze hem gegeven waren als borg, '''[[202|[202]]]''' als garantie dat hun ouders hem trouw zouden blijven. Maar dat was een leugen. Hij hield hen als lijfwacht aan zijn hof, waar ze dagelijks les kregen in paardrijden en in het hanteren van allerlei wapens.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL202.06 Reintja|back=NL195.01 Voorbereiding}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE198.19 Blut]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN198.19 Blood]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES198.19 Sangre]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS198.19 BLOD|FS198.19 BLOD]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO198.19 Blod]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstuk z: [[Z Ottema|Ottema 1876]] | [[Z Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^Z. Tijdperk Askar^}}

NO198.19 Blod

2026-07-19T10:00:33Z

Jan:

'''Z. Askars tid'''

'''Strømmer av blod'''

=={{versjon_Lien}}==
'''[[198|198.19]]''' I nordenden av Britanja, som er full av høye fjell, der bor et barskt folk – for de flestes del sprunget fra Frøyas blod. For den ene halvparten(s vedkommende) er de av kälter-tilhengere, for den andre delen(s vedkommende) av fortrukne og forviste som med tida gradvis flyktet dit hen fra Tinnlandene.<ref>Cornwall og Wales</ref> De som kommer fra Tinnlandene har alle sammen utenlandske kvinner eller (kvinner) av utenlandsk rase. De er alle under golernes makt. Våpnene deres er trebuer og lanser med spisser av hjortehorn og av flint(er). '''[[199|[199]]]''' Husene deres er av gresstorv og halm, og noen bor i hulene i fjellene. Sauer som de har røvet er deres eneste formue. Blant etterkommerne av kälter-tilhengerne har enkelte ennå jernvåpen som de har arvet fra sine forfedre.

For nå å bli godt forstått, må jeg la mi fortelling om det barske folket bero, og skrive noe om De nære Krêkalandene.<ref>Italia</ref>

De nære Krêkalandene har før tilhørt oss alene, men siden uminnelige tider har også etterkommere av Lyda og fra Finda bosatt seg der. Fra de siste kom (det) til slutt en hel hop fra Trôje.<ref>Troja</ref> Trôje, det har en by hett som folket fra Det fjerne Krêkaland<ref>Grekenland</ref> har inntatt og ødelagt. Da trôjanerne hadde tatt bolig i De nære Krekalandene, da hadde de med tid og flid bygd en sterk by med murer og borger, kalt Rome<ref>Roma</ref> – det betyr ’romslig’. Da det var gjort, hadde folket gjennom list og vold gjort seg (til) mester over hele landet.

Det folket som bor på sydsida av Middelsê<ref>Middelhavet</ref> har for de flestes del kommet fra Fhonísja.<ref>Fønikia</ref> Fønikerne er et vanartet folk; de er av Frøyas blod og av Findas blod '''[[200|[200]]]''' og av Lydas blod. Folket fra Lyda er der som slaver, men gjennom kvinnenes utukt har disse svarte menneskene bastardisert alt det andre folket og farget (det) brunt.

Dette folket, og de fra Roma, kjemper stadig om herredømmet over Middelhavet. Videre lever de i Roma i fiendskap med fønikerne – og deres prester, som vil herske (over) et rike på Jrða alene, vil ikke se golerne. Først har de tatt Misselja<ref>Marseille</ref> fra fønikerne,<ref>49 fvt.</ref> dernest alle land som ligger sydover, vestover og nordover – også den sydlige delen av Brittanja;<ref>43 fvt.</ref> og allevegne har de jagd (bort) de fønikiske prestene – som kalles golerne. Deretter har tusener (av) golere trukket til Nord-Brittanja.

For kort tid siden var den øverste av golerne etablert på borgen der, som er kalt Kêrenäk<ref>Lindisfarne</ref> – det vil si ‘hjørne’, hvorfra han ga si befaling til alle andre golere. Og så var alt deres gull brakt sammen der. Kêrenherne, eller Kêrenäk, er en steinborg som før tilhørte Kälta, derfor ville jomfruene til etterkommerne av kälter-tilhengerne ha borgen tilbake. Således, gjennom fiendskapet (mellom) jomfruene og golerne var (det) kommet feide og tvist '''[[201|[201]]]''' inn over berglandet<ref>Skottland</ref> med mord og brann.

Våre styrmenn kom stadig dit (for å) hente ull, som de handlet for tilberedte huder og lin. Âskar hadde ofte vært med. I stillhet hadde han sluttet vennskap med jomfruene og med enkelte fyrster, og bundet seg til å jage golerne ut av Kêrenäk. Da han kom tilbake dit, ga han fyrstene og de tapreste mennene jernhjelmer og stålbuer. Krig var kommet med, og kort etter fløyt strømmer (av) blod nedover fjellenes skråninger.

Da Âskar mente at sjansen smilte til ham, dro han av sted med førti skip og tok Kêrenäk og den øverste av golerne med alt sitt gull. Folket, med hvilket han hadde kjempet mot soldatene til golerne, hadde han lokket fra Saxanamarkum<ref>Sachsen</ref> med løfte om stort hærfang og bytte. Således ble ingenting etterlatt (til) golerne.

Etterpå tok han to øyer til beskyttelse for skipene sine, og hvorfra han seinere dro ut for å berøve alle fønikiske skip og steder som han kunne nå. Da han kom tilbake brakte han med (seg) nesten seks hundre (av) de sterkeste guttene fra det barske bergfolket. Han sa at de var gitt ham som garantier, slik at han skulle være sikker (på) '''[[202|[202]]]''' at foreldrene skulle forbli ham trofast. Men det var (et) triks. Han (be)holdt dem som livvakter på sin gård, der de alle daglig fikk undervisning i ridning og i handtering av allslags våpen.

==Noter==
<div class="column_lists">
<references />
</div>
{{Kapittelnavigering|normal=NO202.06 Reintja|back=NO195.01 Forberedelser}}
==På andre språk==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE198.19 Blut]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN198.19 Blood]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES198.19 Sangre]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS198.19 BLOD|FS198.19 BLOD]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL198.19 Bloed]]'''
[[Category:Norsk Oversettelse]]
__FORCETOC__
{{DEFAULTSORT:^Y. Rika: Ærestitler^}}

FS198.19 BLOD

2026-07-19T09:00:46Z

Jan:

=={{Version_Fryas}}==
<div class="fryas">'''Z.''' <big>ÁSKARS TID</big>

'''b.''' <big>STRÁMA BLOD</big>

[[198|198.19 '''[198]''']] AN-T NORTHENDE FON [20] BRITTANJA THÀT FVL MITH HÁGA BERGUM IS THÉR SIT EN SKOTS FOLK. VR-ET MÁRADÉL ÛT FRYASBLOD SPROTEN. VR THA ÉNE HÀLTE SEND HJA ÛT KÀLTANA FOLGAR VR-ET ÔRA DÉL ÛT BRITNE ÀND BANNANE [25] THÉR BÍ GRÁDUM MITH TID FON UTA TINLÁNA THÉRHINNA FLJUCHTON. THÉR UTA TINLÁNA KÉMON HÀVATH ALGADUR VRLANDISKA WIVA JEFTHA FON VRLANDIS TUK. THI ALLE SEND VNDER-ET WELD [30] THÉRA GOLUM. HJARA WÉPNE SEND WODEN BOGA ÀND SPRÍTA MITH PINTUM FON HERT-HIS-HORNUM ÁK FON [[199|'''[199]''']] FLINTUM. HJARA HUSA SEND FON SÁDUM ÀND STRÉ ÀND SVME HÉMATH INNA HOLA THÉRA BERGUM. SKÉPON THÉR HJA RÁWED HÀVE IS HJARA ÉN'GE SKÀT. MONG THA [5] ÀFTERKVMANDA THÉRA KÀLTANAFOLGAR HÀVATH SVME JETA ÍSERA WÉPNE THÉR HJA FON HJARA ÉTHLUM URVEN HÀVE.

VMBE NV GOD FORSTÁN TO WERTHANDE MOT IK MIN TELLING VR THAT SKOTSE FOLK [10] RESTA LÉTA. ÀND AWET FON THA HÉINDA KRÉKALANDA SKRIVA.

THA HÉINDA KRÉKALANDA HÀVON VS TOFARA ALLÉNA TOHÉRAD. MEN SONT VNHÜGLIKA TIDUM HÀVON-RA THÉR ÁK ÀFTERKVMANDA FON [15] LYDA ÀND FON FINDA NITHER SET. FON THA LERSTA KÉMON TO THA LERSTA EN ÉLE HÁPE FON TRÔJE. TRÔJE ALSA HETH ÉNE STÉDE HÉTEN THÉR-ET FOLK FON THA FÉRE KRÉKALANDA INNOMEN ÀND VRHOMLAD [20] HETH. THÁ THA TRÔJANA TO THA HÉINDA KRÉKALANDUM NESTLED WÉRON. THÁ HÀVON HJA THÉR MITH TID ÀND FLIT ÉNE STERKE STÉD MITH WALLUM ÀND BURGUM BVWED ROME THAT IS RUM HÉTEN. THA [25] THAT DÉN WAS HETH THÀT FOLK HIMSELVA THRVCH LEST ÀND WELD FON THÀT ÉLE LÁND MÁSTER MÁKAD.

THAT FOLK THAT ANDA SÛDSÍDE THÉRE MIDDELSÉ HÉMTH IS FÁR-ET MÁRADÉL FON PHONISJA [30] WÉIKVMEN. THA PHONISJAR SEND EN BASTERED FOLK. HJA SEND FON FRYASBLOD. ÀND FON FINDASBLOD [[200|'''[200]''']] ÀND FON LYDA-HIS-BLOD. THÀT FOLK FON LYDA SEND THÉR AS SLÁVONA. MEN THRVCH THA VNTUCHT THÉR WIVA HÀVON THISSA SWARTE MÀNNISKA AL-ET ÔRA FOLK BASTERED [5] ÀND BRUN VRFÀRVET.

THIT FOLK ÀND THAM FON ROME KÀMPATH ALAN VMB-ET MÁSTERSKIP FON THA MIDDELSÉ. FORTH LÉVATH THAM FON ROMA AN FYANDSKIP WITH THA PHONISJAR ÀND HJARA [10] PRESTERA THÉR-ET RIK ALLÉNA WELDA WILLE WR JRTHA NE MÜGON THA GOLA NAVT NE SJAN. THÀT FORMA HÀVON HJA THA PHONISJAR MISSELLJA OFNOMEN. DÁNA ALLE LANDA THÉR SÛDWARD [15] WESTWARD ÀND NORTHWARD LIDSA. ÁK-ET SÛDARDÉL FON BRITTANJA ÀND ALLERWÉIKES HÀVON HJA THA PHONISJAR PRESTERA. THAT HÉT. THA GOLA VRJÁGAD. DÁNA SEND THÛSANDA GOLA NÉI NORTH [20] BRITTANJA BRIT.

KIRT VRLÉDEN WAS THÉR THA VRESTE THÉRA GOLUM SÉTEN VPPA THÉRE BURCH THÉR IS KÉTHEN KÉREN-ÀK. THAT IS HERNE. HWANATH HI SIN BIFÉLA JEF AN ALLE ÔRA GOLA. ÁK WAS [25] THÉR AL HJARA GOLD TOGADUR BROCHT. KÉRENHERNE JEFTHA KÉRENÀK IS ÉNE STÉNE BURCH THÉR ÉR AN KÀLTA HÉRDE. THÉRVMBE WILDON THA FÁMNA FON THA ÀFTERKVMANDE THÉRA KÀLTANAFOLGAR [30] THA BURCH WITHERHÁ. ALSA WAS THRVCH THA FYANDSKIP THÉRA FÁMNA ÀND THÉRA GOLUM. FAITHE ÀND TWIST [[201|'''[201]''']] INOVIR THÀT BERCHLAND KVMEN MITH MORD ÀND BRÔND.

VSA STJURAR KÉMON THÉR FÁKEN WOL HÁLJA THÀT HJA SELLADE FORI TOBIRÉDE HÛDUM ÀND LINNENT. ÁSKAR [5] WAS OFTEN MITH WÉST. AN STILNISE HÉD-ER MITH THA FÁMNA ÀND MITH SVME FORSTUM ÁTHSKIP SLOTEN. ÀND HIMSELVA FORBVNDEN VMBE THA GOLA TO VRJÁGANE ÛT KÉRENÀK. AS-ER THÉRNÉI [10] WITHERKÉM JÉF HI THA FORSTA ÀND WIGANDLIKSTA MANNA ÍSERE HELMA AND STÉLA BOGA. ORLOCH WAS MITH KVMEN ÀND KIRT ÀFTER FLOJADON STRÁMA BLOD BY THA HELLINGA THÉRA [15] BERGUM DEL.

THÁ ÁSKAR MÉNDE THAT KANS HIM TOLAKTE. GVNG-ER MITH FJUWERTICH SKÉPUM HIN ÀND NAM KÉRENÀK ÀND THENE VRESTE THÉRA GOLUM MITH AL SINE GOLD. THÀT FOLK HWÉRMITH HI WITH [20] THA SALTÁTHUM THÉRA GOLUM KÀMPED HÉDE HÉD-ER UTA SAXANAMARKUM LOKT MITH LOFTE FON GRÁTE HÉRERÁV ÀND BUT. THUS WÀRTH THA GOLA NAWET LÉTEN.

ÀFTERNÉI NAM-ER TWA ÉLANDA [25] TO BERCH FÁR SINUM SKÉPUM. ÀND HWANATH HI LÉTER UTGVNG VMB ALLE PHONISJAR SKÉPA ÀND STÉDA TO BIRÁWANE THÉR-I BIGÁNA KV. THÁ-ER TOBEK KÉM BROCHT-I TOMET SEX-HVNDRED THÉRA [30] STORESTE KNÁPUM FON THAT SKOTSE BERCHFOLK MITH. HI SÉIDE THAT HJA HIM TO BORGUM JÉVEN WÉRON. TILTHJU HI SÉKUR [[202|'''[202]''']] WÉSA MACHTE THÀT THA ELDRA HIM SKOLDE TROW BILÍWA. MEN-T WAS JOK. HI HILD-RA AS LIFWÉRE ET SINA HOVA THÉR HJA ALLERA DÉISTIK LES KRÉJON [5] IN-T RÍDA ÀND IN-T HANTÉRA FON ALLERLÉJA WÉPNE.</div>

{{Chapter Nav FS|next=FS202.06 RÉINTJA|previous=FS195.01 SWARTE ADEL}}

=={{Title ÔTHERA TÁLA}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE198.19 Blut]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN198.19 Blood]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES198.19 Sangre]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL198.19 Bloed]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO198.19 Blod]]'''

[[Category:Edited Fryas]]
{{DEFAULTSORT:^Z. ÁSKAR.HIS TID^}}

200-e

2026-07-19T09:00:28Z

Jan: paragraph change

{{#widget:FryasFontPicker}}
Raw transcription: [[199-200]]

<div class="manuscr_compar">

<div class="left">

==Manuscript==
[[File:COL200.jpg|left|thumb|600x600px]]

</div>

<div class="right">

=={{Title_transcription}}==
<div class="fryas">
(FON FINDASBLOD) [200] ÀND FON LYDA-HIS-BLOD. THÀT FOLK FON LYDA SEND THÉR AS SLÁVONA. MEN THRVCH THA VNTUCHT THÉR WIVA HÀVON THISSA SWARTE MÀNNISKA AL-ET ÔRA FOLK BASTERED [5] ÀND BRUN VRFÀRVET.

THIT FOLK ÀND THAM FON ROME KÀMPATH ALAN VMB-ET MÁSTERSKIP FON THA MIDDELSÉ. FORTH LÉVATH THAM FON ROMA AN FYANDSKIP WITH THA PHONISJAR ÀND HJARA [10] PRESTERA THÉR-ET RIK ALLÉNA WELDA WILLE WR JRTHA NE MÜGON THA GOLA NAVT NE SJAN. THÀT FORMA HÀVON HJA THA PHONISJAR MISSELLJA OFNOMEN, DÁNA ALLE LANDA THÉR SÛDWARD [15] WESTWARD ÀND NORTHWARD LIDSA. ÁK-ET SÛDARDÉL FON BRITTANJA ÀND ALLERWÉIKES HÀVON HJA THA PHONISJAR PRESTERA, THAT HÉT, THA GOLA VRJÁGAD. DÁNA SEND THÛSANDA GOLA NÉI NORTH [20] BRITTANJA BRIT.

KIRT VRLÉDEN WAS THÉR THA VRESTE THÉRA GOLUM SÉTEN VPPA THÉRE BURCH THÉR IS KÉTHEN KÉREN-ÀK, THAT IS HERNE, HWANATH HI SIN BIFÉLA JEF AN ALLE ÔRA GOLA. ÁK WAS [25] THÉR AL HJARA GOLD TOGADUR BROCHT. KÉRENHERNE JEFTHA KÉRENÀK IS ÉNE STÉNE BURCH THÉR ÉR AN KÀLTA HÉRDE. THÉRVMBE WILDON THA FÁMNA FON THA ÀFTERKVMANDE THÉRA KÀLTANAFOLGAR [30] THA BURCH WITHERHÁ. ALSA WAS THRVCH THA FYANDSKIP THÉRA FÁMNA ÀND THÉRA GOLUM, FAITHE ÀND TWIST ([201] INOVIR THÀT BERCHLAND KVMEN)
</div>
</div>
</div>

=={{title_edits_and_notes}}==

==={{title_spelling_edits}}===
[3] WÍVA → WIVA [4] BASTRED → BASTERED [6] ÔLÁN → ALAN [8] FJANDSKIP → FYANDSKIP [9] FONÍSJAR → PHONISJAR [13] FPHONÍSJAR → PHONISJAR [14] DÁNÁ → DÁNA [15] WESTWÁRD → WESTWARD [17] FONÍSJAR → PHONISJAR [18] VRJÁGETH → VRJÁGAD [19] DÁNÁ SIND THUSANDA → DÁNA SEND THÛSANDA [24] ÒRA → ÔRA [25] TOGÁDUR → TOGADUR [31] FÍANSKIP → FYANDSKIP

==={{title_punctuation_changes}}===
[1] LYDA HIS BLOD → LYDA-HIS-BLOD [7] MIDDEL-SÉ → MIDDELSÉ [10] THÉR ET → THÉR-ET [13] MIS-SELLJA OF NOMEN → MISSELLJA OFNOMEN [16] SÛDAR-DÉL → SÛDARDÉL [26] KÉREN-HERNE → KÉRENHERNE, KÉREN-ÀK → KÉRENÀK [29] KÀLTANA FOLGAR → KÀLTANAFOLGAR [30] WITHER HÁ → WITHERHÁ

==Translations==
{| class="wikitable" style="margin-left: 0px; margin-right: auto;"
|'''198.19'''
|[[DE198.19 Blut|<div class="emoji flag de"></div> DE]]
|[[EN198.19 Blood|<div class="emoji flag uk"></div> EN]]
|[[ES198.19 Sangre|<div class="emoji flag es"></div> ES]]
|[[NL198.19 Bloed|<div class="emoji flag nl"></div> NL]]
|[[NO198.19 Blod|<div class="emoji flag no"></div> NO]]
|}

==Continue Reading==
'''[[199-e|[199]]]''' ᐊ previous/next ᐅ '''[[201-e|[201]]]'''
[[Category:Ms pages with edited transcription]]
{{DEFAULTSORT:^Parts I and II^}}
__NOTOC__

FS208.17 FYANDSKIP

2026-07-19T08:18:35Z

Jan:

=={{Version_Fryas}}==
<div class="fryas">'''Z.''' <big>ÁSKARS TID</big>

'''f.''' <big>FYANDSKIP ÀND FAITHA</big>

[[208|208.17 '''[208]''']] THÁ PEST FAR GOD WÉKEN WAS THÁ KÉMON THA FRY WRDEN TWISKLANDAR NÉI THÉRE RÉNE [20] MEN ÁSKAR NILDE MITH THA FORSTUM FON THAT WLA VRBASTERDE FOLK NAVT AN ÉNE LÍNE NAVT NE STONDA. HI NILDE NAVT NE DÁJA THA HJA SKOLDON HJARASELVA FRYASBERN HÉTA LIK RÉINTJA BIBODEN HÉDE. MEN [25] HI VRJET THÉRBI THAT-I SELVA SWARTE HÉRA HÉDE.

AMONG THA TWISKLANDAR WÉRON THÉR TWA FOLKAR THÉR HJARASELVA NÉNE TWISKLANDAR HÉTON. THAT ÉNE FOLK KÉM ÉL FÉR ÛT-ET SÛD-ÁSTEN WÉI. HJA HÉTON HJARASELVA ALLEMANNA. THISSA NÔMA HÉDON HJA HJARASELVA [30] JÉVEN THÁ HJA JETA SVNDER WIVA INNA THA WALDA AS BANNANE [[209|'''[209]''']] OMMEDWARELDE. LÉTER HÀVON HJA FON-ET SLÁVONAFOLK WIVA RÁWED ÉVIN SA THA HLITHHÁWAR MEN HJA HÀVON HJARA NÔME BIHALDEN.

THÀT ÔRA FOLK THÀT MÁRA HÉINDE OMMEDWARELDE [5] HÉTON HJARASELVA FRANKA. NAVT VMBE THAT HJA FRY WÉRON. MEN FRANK ALSA HÉDE THENE ÉROSTE KÉNING HÉTEN THAM HIMSELVA MITH HELPE FON THA VRBRÛDA FÁMNA TO ERVLIK KÉNING OVER SIN FOLK MÁKAD HÉDE. THA [10] FOLKAR THAM AN HIM PÁLDON. HÉTON HJARASELVA THJOD-HIS-SVNA THAT IS FOLK-HIS-SVNA. HJA WÉRON FRYA MÀNNISKA BILÉWEN NÉIDAM HJA NIMMER ÉNEN KÉNING NER FORSTE NACH MÁSTER BIKÀNNA NILDE. AS [15] THENE JENA THAM BY MÉNA WILLA WAS KÉREN VPPA THÉRE MÉNA ACHT.

ÁSKAR HÉDE AL FON RÉINTJA FORNOMEN THAT THA TWISKLANDAR FORSTA MÉST ALTID IN FYANDSKIP ÀND FAITHA WÉRON. NV STÀLD-I HJAM TOFARA [20] HJA SKOLDE ÉNEN HÉRTOGA FON SIN FOLK KJASA VMBE THAT-ER ANG WÉRE SÉID-ER THAT HJA SKOLDE MITH MÀNLIKÔTHERUM TWISTA OVIR-ET MÁSTERSKIP. ÁK SÉID-ER KVNDON SINA FORSTA MITHA GOLUM SPRÉKA. [25] THAT SÉID-ER WÉRE ÁK MODER-HIS MÉNING.

THÁ KÉMON THA FORSTA THÉRA TWISKLANDAR TO EKKORUM ÀND NÉI THRIJA-SJVGUN ETMELDE KÉRON HJA ÁLRIK TO-RA HÉRTOGA ÛT. ÁLRIK WÉRE ÁSKAR-HIS NÉF. HI JEF HIM TWÉN-HVNDRED [30] SKOTSA ÀND HVNDRED THÉRA STOROSTA SAXMANNA MITH TO LIFWÉRA. THA FORSTA MOSTON THRIJA-SJVGUN FON [[210|'''[210]''']] HJARA SVNUM NÉI STÁVEREN SENDA TO BORG HJARAR TROW.

TO NV WAS ALLES NÉI WINSK GVNGEN MEN THÁ MÀN OVIRA RÉNE FÁRA SKOLDE. NILDE THENE KÉNING THÉRA [5] FRANKA NAVT VNDER ÁLRIKIS BIFÉLA NAVT NE STONDA. THÉRTHRVCH LIP ALLES IN THA TÍS. ÁSKAR THÉR MÉNDE THÀT ALLES GOD GVNG. LANDE MITH SINA SKÉPA AN THA ÔRE SÍDE THÉRE SKELDA. MEN THÉR WAS MÀN LÔNG FON SIN [10] KVMSTE TOLJUCHT ÀND VPPA SIN HOD. HJA MOSTON ALSA RING FLJUCHTA AS HJA KVMEN WÉRON ÀND ÁSKAR WÀRTH SELVA FAT. THA GOLA NISTON NAVT HWA HJA FENSEN HÉDE ÀND ALSA WÀRTH HI ÀFTERNÉI UTWIXLAD [15] FORI ENNEN HÁGE GOL THÉR ÁSKAR-HIS FOLK MITHFORAD HÉDE.

THAHWILA THÀT-ET ALLES BÉRDE HLIPON THA MÁGJARA JETA DRÍSTER AS TOFÁRA OVIR VSA BÛRA-RA LANDA HINNA. BY EGMVDA HWÉR TOFÁRA [20] THÉRE BURCH FORÁNA STÁN HÉDE LÉTON HJA ÉNE CHERKE BVWA JETA GRÁTER ÀND RIKER AS ÁSKAR TO STÁVEREN DÉN HÉDE.

ÀFTERNÉI SÉIDON HJA THAT ÁSKAR THJU KÀSE VRLÉREN HÉDE [25] WITH THA GOLA THRVCHDAM-ET FOLK NAVT LÁVA NAVT NILDE THAT WODIN HJAM HELPA KVSTE ÀND THAT HJA HIM THÉRVMBE NAVT ANBIDDA NILDE. FORTH GVNGON HJA TO ÀND SKÁKTON JONGA BERN THAM HJA [30] BY-RA HILDON ÀND VPBROCHTON IN THA HÉMNESA FON HJARA VRBRÛDE LÉRE.

WÉRON THÉR MÀNNISKA THAM ...</div>

{{Chapter Nav FS|next=FS00a.01 HIDDE|previous=FS207.14 BUKPIN}}

=={{Title ÔTHERA TÁLA}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE208.17 Gespalten]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN208.17 Temple]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES208.17 Dividido]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL208.17 Verdeeld]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO208.17 Kirke]]'''

[[Category:Edited Fryas]]
{{DEFAULTSORT:^Z. ÁSKAR.HIS TID^}}

209-e

2026-07-19T08:18:23Z

Jan: ALTI → ALTID

{{#widget:FryasFontPicker}}
Raw transcription: [[209-210]]

<div class="manuscr_compar">

<div class="left">

==Manuscript==
[[File:COL209.jpg|left|thumb|600x600px]]

</div>

<div class="right">

=={{Title_transcription}}==
<div class="fryas" style="max-width:500px">
(THÁ HJA JETA SVNDER WIVA INNA THA WALDA AS BANNANE) [209] OMMEDWARELDE. LÉTER HÀVON HJA FON-ET SLÁVONAFOLK WIVA RÁWED ÉVIN SA THA HLITHHÁWAR MEN HJA HÀVON HJARA NÔME BIHALDEN.

THÀT ÔRA FOLK THÀT MÁRA HÉINDE OMMEDWARELDE [5] HÉTON HJARASELVA FRANKA. NAVT VMBE THAT HJA FRY WÉRON, MEN FRANK ALSA HÉDE THENE ÉROSTE KÉNING HÉTEN THAM HIMSELVA MITH HELPE FON THA VRBRÛDA FÁMNA TO ERVLIK KÉNING OVER SIN FOLK MÁKAD HÉDE. THA [10] FOLKAR THAM AN HIM PÁLDON, HÉTON HJARASELVA THJOD-HIS-SVNA THAT IS FOLK-HIS-SVNA. HJA WÉRON FRYA MÀNNISKA BILÉWEN NÉIDAM HJA NIMMER ÉNEN KÉNING NER FORSTE NACH MÁSTER BIKÀNNA NILDE, AS [15] THENE JENA THAM BY MÉNA WILLA WAS KÉREN VPPA THÉRE MÉNA ACHT.

ÁSKAR HÉDE AL FON RÉINTJA FORNOMEN THAT THA TWISKLANDAR FORSTA MÉST ALTID IN FYANDSKIP ÀND FAITHA WÉRON. NV STÀLD-I HJAM TOFARA [20] HJA SKOLDE ÉNEN HÉRTOGA FON SIN FOLK KJASA VMBE THAT-ER ANG WÉRE SÉID-ER THAT HJA SKOLDE MITH MÀNLIKÔTHERUM TWISTA OVIR-ET MÁSTERSKIP. ÁK SÉID-ER KVNDON SINA FORSTA MITHA GOLUM SPRÉKA. [25] THAT SÉID-ER WÉRE ÁK MODER-HIS MÉNING.

THÁ KÉMON THA FORSTA THÉRA TWISKLANDAR TO EKKORUM ÀND NÉI THRIJA-SJVGUN ETMELDE KÉRON HJA ÁLRIK TO-RA HÉRTOGA ÛT. ÁLRIK WÉRE ÁSKAR-HIS NÉF. HI JEF HIM TWÉN-HVNDRED [30] SKOTSA ÀND HVNDRED THÉRA STOROSTA SAXMANNA MITH TO LIFWÉRA. THA FORSTA MOSTON THRIJA-SJVGUN FON ([210] HJARA SVNUM NÉI STÁVEREN SENDA)
</div>
</div>
</div>

=={{title_edits_and_notes}}==

==={{title_spelling_edits}}===
[1] LÉTAR → LÉTER [2] RÁVATH → RÁWED [8] HULPE → HELPE [10] PÁLADON → PÁLDON [11] THJOTH → THJOD [15] JEN'GE → JENA [18] ALTI → ALTID, FIANDSKIP → FYANDSKIP [19] STALD → STÀLD [21] KIASA → KJASA [22] MANLIKÔTHERUM → MÀNLIKÔTHERUM, SKOLDUN removed [25] MÉNE → MÉNING [27] EKKÔRUM → EKKORUM, THRIJA SIUGUN → THRIJA-SJVGUN [29] NÉVA → NÉF

[7] [9] [13] KÀNING → KÉNING

==={{title_punctuation_changes}}===
[1] OMME-DWARELDE → OMMEDWARELDE [2] SLÁVONA FOLK → SLÁVONAFOLK [4] OMME-DWARELDE → OMMEDWARELDE [5] HJARA SELVA → HJARASELVA [7] HIM SELVA → HIMSELVA [10] HJA RA SELVA → HJARASELVA [11] 2x HIS SVNA → HIS-SVNA [24] MITH-A → MITHA [25] MODER HIS → MODER-HIS [26] TWISK-LANDAR → TWISKLANDAR [28] 2x ÁL-RIK → ÁLRIK, TO RA → TO-RA [29] ÁSKAR HIS → ÁSKAR-HIS, TWÉN HVNDRED → TWÉN-HVNDRED [31] LIF-WÉRA → LIFWÉRA [32] THRIJA SJVGUN → THRIJA-SJVGUN

==Translations==
{| class="wikitable" style="margin-left: 0px; margin-right: auto;"
|'''208.17'''
|[[DE208.17 Gespalten|<div class="emoji flag de"></div> DE]]
|[[EN208.17 Temple|<div class="emoji flag uk"></div> EN]]
|[[ES208.17 Dividido|<div class="emoji flag es"></div> ES]]
|[[NL208.17 Verdeeld|<div class="emoji flag nl"></div> NL]]
|[[NO208.17 Kirke|<div class="emoji flag no"></div> NO]]
|}

==Continue Reading==
'''[[208-e|[208]]]''' ᐊ previous/next ᐅ '''[[210-e|[210]]]'''
[[Category:Ms pages with edited transcription]]
{{DEFAULTSORT:^Parts I and II^}}
__NOTOC__

FS202.06 RÉINTJA

2026-07-19T08:17:25Z

Jan:

=={{Version_Fryas}}==
<div class="fryas">'''Z.''' <big>ÁSKARS TID</big>

'''c.''' <big>RÉINTJA</big>

[[202|202.06 '''[202]''']] THA DÉNAMARKAR THAM HJARASELVA SONT LÔNG BOPPA ALLE ÔRA STJURAR. STOLTALIKE SÉKÀMPAR HÉTE. HÉDON SÁ RINGE NAVT [10] FON ÁSKAR SINA GLORRIKA DÉDUM NAVT NE HÉRED. JEF HJA WRDON NÍDICH THÉRVR. THÉRMÉTE. THAT HJA WILDE ORLOCH BRÀNGA OVER-NE SÉ ÀND OVER SINA LANDA.

SJAN HÍR HO HI ORLOCH FORMITHA [15] MACHTE.

TWISK THA BVWFALA THÉRE VRHOMELDE BURCH STÁVJA WAS JETA ÉNE SNODE BURCHFÁM MITH SVME FÁMNA SÉTEN. HJRA NÔME WAS RÉINTJA ÀND THÉR GVNG EN GRÁTE HROP FON HJRA WISHÉD [20] ÛT. THJUS FÁM BÁD AN ÁSKAR HJRA HELPE VNDER BIDING THAT ÁSKAR SKOLDE THA BURCH STÁVJA WITHER VPBVWA LÉTA. AS-ER HIM THÉRTO FORBVNDEN HÉDE GVNG RÉINTJA MITH THRIM FÁMNA NÉI HALS. [25] NACHTIS GVNG HJU RÉISA ÀND THES DÉIS KÉTHE HJU VPPA ALLE MÀRKUM ÀND BINNA ALLE MÉIDUM.

WRALDA SÉIDE HJU HÉDE HJA THRVCH TÒNGAR TOHROPA LÉTA THAT ALLET FRYASFOLK MOSTE FRJUNDA [30] WERTHA. LIK SUSTAR ÀND BROTHAR TÀMAD. OWERS SKOLDE FINDAS FOLK KVMA ÀND-RA ALLE FON JRTHA VRDILIGJA. NÉI [[203|'''[203]''']] TÒNGAR WÉRON FRYAS SJVGUN WÁKFÁMKES HJA ANDA DRÁME FORSKINNEN. SJVGUN NACHTA ÀFTER EKKORUM. HJA HÉDE SÉID. BOPPA FRYAS LANDUM SWABBERTH [5] RAMP MITH JUK ÀND KÉDNE OMME. THÉRVMBE MOTON ALLE FOLKAR THÉR ÛT FRYA SPROTEN SEND HJARA TONÔMA WÉI WERPA ÀND HJARASELVA ALLÉNA FRYAS BERN JEFTHA FOLK HÉTA. FORTH [10] MOTON ALLE VPSTONDA ÀND-ET FINDASFOLK FON FRYAS ERV DRÍVA. NILLATH HJA THAT NAVT NE DVA ALSA SKILUN HJA SLÁVONABÀNDA VMBE HJARA HALSA KRÉJA. ALSA SKILUN THA VRLANDISKA HÉRA HJARA [15] BERN MISBRUKA ÀND FYTRA LÉTA TILTHJU THÀT BLOD SÍGATH INNA JOWRE GRÉVA. THÀN SKILUN THA SKINA JOWRE ÉTHLA JO KVMA WEKJA ÀND JO BIKÍVJA VR JO LEFHÉD ÀND VNDIGERHÉD.

THÀT DVME [20] FOLK THÀT THRVCH TODVAN THÉRA MÁGJARA AL AN SA FÜL DWÉSHÉD WENAD WAS LÁVADON ALLES HWAT HJU SÉIDE ÀND THA MÀMMA KLIMDON HJARA BERN ÀJEN HJARA BROSTA AN.

THA RÉINTJA THENE KÉNING [25] FON HALS ÀND ALLE ÔTHERA MÀNNISKA TO ÉNDRACHT VRWROCHT HÉDE SAND HJU BODON NÉI ÁSKAR AND TÁCH SELVA ALINGEN THENE BALDA SÉ. DÁNA GVNG HJU BY THA HLITHHÁWAR ALTHUS HÉTEN VMBE THÀT [30] HJA HJARA FYANDA IMMER NÉI THET ANHLITH HÁWA. THA HLITHHÁWAR SEND BRITNE ÀND BANNANE FON VS ÀJN FOLK [[204|'''[204]''']] THÀT INNA THA TWISKLANDA SIT ÀND OMMEDWARELTH. HJARA WIVA HÀVON HJA MÉST ALGADUR FON THA TARTARA RÁWED. THA TARTARA SEND EN DÉL FON FINDAS SLACHTE [5] ÀND ALTHUS THRVCH THA TWISKLANDAR HÉTEN VMBE THÀT HJA NIMMERTHE NÉN FRÉTHO WILLE. MEN THA MÀNNISKA ALTID UTTARTA TO STRIDANDE.

FORTH GVNG HJU ÀFTERA SAXANAMARKA TWERES THRVCH [10] THA ÔRA TWISKLANDA HIN. ALLERWÉIKES THÀT SELVA UTKÉTHANDE. NÉI TWAM JÉR OM WÉRON KÉM HJU ALINGEN THÉRE RÉNE TO HONK.

BY THA TWISKLANDAR HÉDE HJU HJARASELVA AS MODER ÛTJÁN ÀND [15] SÉID THÀT HJA MACHTON AS FRYA ÀND FRANKA MÀNNISKA WITHERKVMA. MEN THÀN MOSTON HJA OVER THA RÉNE GÁ ÀND THA GOLAFOLGAR ÛT FRYAS SÛDARLANDUM JÁGJA. AS HJA THAT DÉDE SÁ SKOLDE HJRA [20] KÉNING ÁSKAR OVERA SKELDA GÁ ÀND THÉR THAT LAND OFWINNA.

BY THA TWISKLANDAR SEND FÉLO THJODA PLÉGA FON THA TARTARUM ÀND MÁGJARA BINNA GLUPAD MEN ÁK FÜL SEND [25] THÉR FON VSA SÉDUM BILÉWEN. THÉRTHRVCH HÀVATH HJA JETA FÁMNA THÉR THA BERN LÉRA ÀND THA ALDA RÉD JEVA. BI T-ANFANG WÉRON HJA RÉINTJA NÍDICH MEN TO THA LESTA [30] WÀRTH HJU THRVCH HJAM FOLGAD ÀND THJANAD ÀND ALLERWÉIKES BOGAD HWÉR-ET NETTE ÀND NÉDLIK WÉRE.</div>

{{Chapter Nav FS|next=FS205.01 ÁSKAR|previous=FS198.19 BLOD}}

=={{Title ÔTHERA TÁLA}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE202.06 Reintia]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN202.06 Reintia]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES202.06 Reintia]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL202.06 Reintja]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO202.06 Reintja]]'''

[[Category:Edited Fryas]]
{{DEFAULTSORT:^Z. ÁSKAR.HIS TID^}}

204-e

2026-07-19T08:17:13Z

Jan: ALTI → ALTID

{{#widget:FryasFontPicker}}
Raw transcription: [[203-204]]

<div class="manuscr_compar">

<div class="left">

==Manuscript==
[[File:COL204.jpg|left|thumb|600x600px]]

</div>

<div class="right">

=={{Title_transcription}}==
<div class="fryas">
(FON VS ÀJN FOLK) [204] THÀT INNA THA TWISKLANDA SIT ÀND OMMEDWARELTH. HJARA WIVA HÀVON HJA MÉST ALGADUR FON THA TARTARA RÁWED. THA TARTARA SEND EN DÉL FON FINDAS SLACHTE [5] ÀND ALTHUS THRVCH THA TWISKLANDAR HÉTEN VMBE THÀT HJA NIMMERTHE NÉN FRÉTHO WILLE, MEN THA MÀNNISKA ALTID UTTARTA TO STRIDANDE.

FORTH GVNG HJU ÀFTERA SAXANAMARKA TWERES THRVCH [10] THA ÔRA TWISKLANDA HIN, ALLERWÉIKES THÀT SELVA UTKÉTHANDE. NÉI TWAM JÉR OM WÉRON KÉM HJU ALINGEN THÉRE RÉNE TO HONK.

BY THA TWISKLANDAR HÉDE HJU HJARASELVA AS MODER ÛTJÁN ÀND [15] SÉID THÀT HJA MACHTON AS FRYA ÀND FRANKA MÀNNISKA WITHERKVMA. MEN THÀN MOSTON HJA OVER THA RÉNE GÁ ÀND THA GOLAFOLGAR ÛT FRYAS SÛDARLANDUM JÁGJA. AS HJA THAT DÉDE SÁ SKOLDE HJRA [20] KÉNING ÁSKAR OVERA SKELDA GÁ ÀND THÉR THAT LAND OFWINNA.

BY THA TWISKLANDAR SEND FÉLO THJODA PLÉGA FON THA TARTARUM ÀND MÁGJARA BINNA GLUPAD MEN ÁK FÜL SEND [25] THÉR FON VSA SÉDUM BILÉWEN. THÉRTHRVCH HÀVATH HJA JETA FÁMNA THÉR THA BERN LÉRA ÀND THA ALDA RÉD JEVA. BI T-ANFANG WÉRON HJA RÉINTJA NÍDICH MEN TO THA LESTA [30] WÀRTH HJU THRVCH HJAM FOLGAD ÀND THJANAD ÀND ALLERWÉIKES BOGAD HWÉR-ET NETTE ÀND NÉDLIK WÉRE.
</div>
</div>
</div>

=={{title_edits_and_notes}}==

==={{title_spelling_edits}}===
[1] TWISLANDA → TWISKLANDA, OMME DWARELT → OMMEDWARELTH [2] WÍVA HÀWON → WIVA HÀVON [5] TWISLANDAR → TWISKLANDAR [7] ALTI → ALTID [8] ÛTTARTA → UTTARTA, STÍDANDE → STRIDANDE [9] SAXNA-MARKA → SAXANAMARKA [11] ÛTKÉTHA → UTKÉTHANDE [12] ALINGGEN → ALINGEN [15] MOCHTON → MACHTON, FRY → FRYA [17] GVNGGA → GÁ [20] GVNGGA → GÁ [22] TJODA → THJODA [23] MAGJARA → MÁGJARA [24] GLUPTH → GLUPAD [30] FOLGATH → FOLGAD [31] THJANJATH → THJANAD, BOGATH → BOGAD

==={{title_punctuation_changes}}===
[4] FINDA-S → FINDAS [10] TWISK-LANDA → TWISKLANDA [13] TWISK-LANDAR → TWISKLANDAR [14] HJARA SELVA → HJARASELVA [16] WITHER KVMA → WITHERKVMA [18] GOLA FOLGAR → GOLAFOLGAR, SÛDAR LANDUM → SÛDARLANDUM [22] TWISK-LANDAR → TWISKLANDAR [26] THÉR THRVCH → THÉRTHRVCH

==Translations==
{| class="wikitable" style="margin-left: 0px; margin-right: auto;"
|'''202.06'''
|[[DE202.06 Reintia|<div class="emoji flag de"></div> DE]]
|[[EN202.06 Reintia|<div class="emoji flag uk"></div> EN]]
|[[ES202.06 Reintia|<div class="emoji flag es"></div> ES]]
|[[NL202.06 Reintja|<div class="emoji flag nl"></div> NL]]
|[[NO202.06 Reintja|<div class="emoji flag no"></div> NO]]
|}

==Continue Reading==
'''[[203-e|[203]]]''' ᐊ previous/next ᐅ '''[[205-e|[205]]]'''
[[Category:Ms pages with edited transcription]]
{{DEFAULTSORT:^Parts I and II^}}
__NOTOC__

FS195.01 SWARTE ADEL

2026-07-19T08:16:04Z

Jan:

=={{Version_Fryas}}==
<div class="fryas">'''Z.''' <big>ÁSKARS TID</big>

'''a.''' <big>SWARTE ADEL</big>

[[195|195.01 '''[195]''']] THÉRVMBE WIL IK THÀT FORMA VR SWARTE ADEL SKRIVA.

SWARTE ADEL WÉRE THENE FJURDE KÉNING AFTER FRISO. BY SIN JÜGED HETH-ER TO TEXLAND LÉRED. ÀFTERNÉI HETH-ER [5] TO STÁVEREN LÉRED. ÀND FORTH HETH-ER THRVCH-OVIR ALLE STÁTA FÁREN.

THÁ THAT-ER FJUWER ÀND TWINTICH JÉR WÉRE HETH SIN TÁT MÁKAD THAT-ER TO ASEGA-ÁSKAR KÉREN IS. THÁ-ER ÉN-MEL ÁSKAR WÉRE. ÁSKTE HI [10] ALTID IN-T FÁRDÉL THÉRA ÀRMA. THA RIKA. SÉID-ER PLÉGATH ENOCH VNRJUCHTA THINGA THRVCH MIDDEL FON HJARA JELD. THÉRVMBE AGON WI TO NJVDANE THAT THA ÀRMA NÉI VS OMMESJAN.

THRVCH THÁS ÀND [15] ÔRA RÉDNE WÉR-I THENE FRJUND THÉRA ÀRMA ÀND THÉRA RIKA SKRIK. ALSA ÀRG IS-T KVMEN THAT SIN TÁT HIM NÉI THA ÁGUM SACH.

THÁ SIN TÁT FALLEN WAS ÀND HY VPPA THAMHIS SÉTEL KLÍWED. THÁ WILD-ER [20] ÉVIN GOD SIN AMBT BIHALDA. LIK AS THA KÉNINGGAR FON-T ÁSTA PLÉGATH. THA RIKA NILDON THAT NAVT NE DÁJA. MEN NW HLIP ALLET ÔRA FOLK TO HÁPE ÀND THA RIKA WÉRON BLÍDE THAT HJA HÉLHÛDIS [25] FON THÉRE ACHT OF KÉMON.

FON TO NE HÉRADE MÀN NIMMER MÁRA OVIR ÉLIKA RJUCHT PETÀRJA. HI DUMDE THA RIKA ÀND HI STRYKTE THA ÀRMA MITH HWAMHIS HELPE HI ALLE SÉKUM ÁSKTE [30] THÉR-ER BISTEK VP HÉDE.

KÉNING ÁSKAR LIK-ER IMMER HÉTEN WÀRTH. WÉRE BY SJVGUN JRTHFÉT LÔNGE. SÁ GRÁT SIN TÔL [[196|'''[196]''']] WÉR WÉRON ÁK SINA KREFTA. HI HÉDE-N HEL FORSTÁN SÁ THAT-ER ALLES FORSTÁNDE HWÉRVR THAT SPRÉKEN WÀRTH. THACH IN SIN DVAN NE MACHT MÀN NÉNE WISDOM [5] SPÉRA. BI-N SKÉN ANHLITH HÉDE-R ÉNE GLADE TVNGE. MEN JETA SWARTER AS SIN HÉR IS SINE SÉLE FVNDEN.

THÁ THAT-ER ÉN JÉR KÉNING WÉRE. NÉDSÉKTE HI ALLE KNÁPA FON SIN STÁT. HJA SKOLDON [10] JÉRLIKES VPP-ET KÀMP KVMA ÀND THÉR SKIN-ORLOCH MÁKJA. IN-T ÉROST HÉDE-R THÉR SPUL MITH. MEN TO THA LERSTA WÀRTH-ET SÁ MENÉRLIK THAT ALD ÀND JONG ÛT ALLE WRDUM WÉIKÉMON TO [15] FRÉJANDE JEF HJA MACHTE MITHA DVA. THÁ HI-T ALSA FÉRE BROCHT HÉDE LÉT-ER WÉRSKOLA STIFTA. THA RIKA KÉMON TO BÁRANE ÀND SÉIDON THAT HJARA BERN NW NÉN LÉSA NACH SKRÍVA NAVT NE [20] LÉRADE.

ÁSKAR NE MELDE-T NAVT. MEN AS THÉR KIRT ÀFTER WITHER SKINORLOCH HALDEN WÀRTH GVNG-ER VPPEN VPSTAL STONDA. ÀND KÉTHE HLÛD. THA RIKA SEND TO MY KVMEN TO BÁRANE [25] THÀT HJARA KNÁPA NÉN LÉSA NACH SKRÍVA NOCH LÉRA. IK NÀV THÉR NAWET VP SÉID THACH HIR WIL IK MINE MÉNING SEZA. ÀND ANTHA MÉNA ACHT BIDINGJA LÉTA. THÁ ALREK NW NYSGÍRICH [30] NÉI HIM VPSACH. SÉID-ER FORTHER.

NÉI MIN BIGRIP MOT MÀN HJUD THÀT LÉSA ÀND SKRIVA. THA FÁMNA [[197|'''[197]''']] ÀND ALDA LICHTA VRLÉTA. IK NIL NÉN KWÁD SPRÉKA VR VSA ÉTHLA. IK WIL ALLÉNA SEZA. VNDERA TIDA HWÉRVP THRVCH SVME SÁ HERDE BOGAD WARTH HÀVON THA BURCHFÁMNA [5] TWISPALT INOVIR VSA LANDA BROCHT. ÀND THA MODERA FÜR ÀND NÉI NE KVNDON TWISPALT NAVT WITHER TO-T LAND UT NE DRÍVA. JETA ÀRGER THAHWILA HJA KÀLTA ÀND PETARADE VR NÉDELÁSA PLÉGA. SEND [10] THA GOLA KVMEN ÀND HÀVON AL VSA SKÉNA SÛDARLANDA RÁWED.

HÉMISDÉGA SEND HJA MITH VSA VRBRÛDA BROTHARUM ÀND HJARA SALTÁTHUM AL OVERA SKELDA KVMEN. VS REST THUS TO KJASANE TWISK-ET [15] BÉRA FON JUK JEF SWÉRD. WILLATH WI FRY WÉSA ÀND FRY BILÍWA ALSA AGON THA KNÁPA THÀT LÉSA ÀND SKRÍVA FÁRHANDIS ÀFTERWÉIN TO LÉTANE ÀND IN STÉDE THAT HJA INVPPA THÉRE MÉIDE HWIP ÀND SWIK [20] SPÉLE MOTON HJA MITH SWÉRD ÀND SPÍRI SPÉLA.

SEND WI IN ALLE DÉLA OFNED ÀND THA KNÁPA STOR ENOCH VMB HELMET ÀND SKILD TO BÉRANE ÀND THA WÉPNE TO HANTÉRANE THEN SKIL IK MY [25] MITH JOWER HELPA VPPA THENE FYAND WERPA. THA GOLA MÜGATH THEN THA NITHERLÉGA FON HJARA HELPAR AND SALTÁTHUM VPPA VSA FJELDUM SKRÍWA MITH-ET BLOD THÀT ÛT HJARA WNDUM [30] DRJUPTH.

HÀVON WI THENE FYAND ÉN MEL FAR VS ÛT DRÉVEN ALSA MOTON WI THÉRMITH FORTHGÁ ALWENNE [[198|'''[198]''']] THÉR NÉN GOLA NER SLÁVONA NACH TARTARA MÁRA FON FRYAS ERV TO VRDRÍVANE SEND.

THÁ-S RJUCHT HRIPON THA MÁSTA ÀND THA RIKA NE THVRADON HJARA MVLA NAVT [5] ÉPEN NE DVA.

THJUS TOSPRÉKE HÉD-ER SÉKUR TOFARA FORSONNEN ÀND VRSKRIVA LÉTEN HWAND S-ÉVENDES FON THÉRE SELVARE DÉI WÉRON THA OFSKRIFTA THÉRA HWEL IN TWINTICH HANDA [10] ÀND THI ALLE WÉRON ÉNIS HLÛDANDE. ÀFTERNÉI BIFÁL-ER THA SKIPMANNA HJA SKOLDON DUBBELE FÁRSTÉWENE MÁKJA LÉTA. HWÉRAN MÀN ÉNE STÉLEN KRÁNBOGE MACHT FÀSTIGJA. THÉRA THÉR ÀFTERWÉI BILÉV [15] WÀRTH BIBOT. KVN IMMAN SWÉRA THAT-ER NÉNE MIDLE NAVT NÉDE ALSA MOSTON THA RIKA FON SIN GÁ-T BITALJA.

HJUD SKIL MÀN SJAN HWÉRVPPA AL THÀT BÁHÉI ÛTHLÁPEN IS.</div>

{{Chapter Nav FS|next=FS198.19 BLOD|previous=FS189.01 GLORNÔMARÁV}}
=={{Title ÔTHERA TÁLA}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE195.01 Vorbereitung]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN195.01 Preparation]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES195.01 Preparación]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL195.01 Voorbereiding]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO195.01 Forberedelser]]'''

[[Category:Edited Fryas]]
{{DEFAULTSORT:^Z. ÁSKAR.HIS TID^}}

195-e

2026-07-19T08:16:00Z

Jan: ALTI → ALTID

{{#widget:FryasFontPicker}}
Raw transcription: [[195-196]]

<div class="manuscr_compar">

<div class="left">

==Manuscript==
[[File:COL195.jpg|left|thumb|600x600px]]

</div>

<div class="right">

=={{Title_transcription}}==
<div class="fryas" style="max-width:545px">
[195] (195.01) THÉRVMBE WIL IK THÀT FORMA VR SWARTE ADEL SKRIVA.

SWARTE ADEL WÉRE THENE FJURDE KÉNING AFTER FRISO. BY SIN JÜGED HETH-ER TO TEXLAND LÉRED. ÀFTERNÉI HETH-ER [5] TO STÁVEREN LÉRED. ÀND FORTH HETH-ER THRVCH-OVIR ALLE STÁTA FÁREN.

THÁ THAT-ER FJUWER ÀND TWINTICH JÉR WÉRE HETH SIN TÁT MÁKAD THAT-ER TO ASEGA-ÁSKAR KÉREN IS. THÁ-ER ÉN-MEL ÁSKAR WÉRE, ÁSKTE HI [10] ALTID IN-T FÁRDÉL THÉRA ÀRMA. THA RIKA, SÉID-ER PLÉGATH ENOCH VNRJUCHTA THINGA THRVCH MIDDEL FON HJARA JELD. THÉRVMBE AGON WI TO NJVDANE THAT THA ÀRMA NÉI VS OMMESJAN.

THRVCH THÁS ÀND [15] ÔRA RÉDNE WÉR-I THENE FRJUND THÉRA ÀRMA ÀND THÉRA RIKA SKRIK. ALSA ÀRG IS-T KVMEN THAT SIN TÁT HIM NÉI THA ÁGUM SACH.

THÁ SIN TÁT FALLEN WAS ÀND HY VPPA THAMHIS SÉTEL KLÍWED, THÁ WILD-ER [20] ÉVIN GOD SIN AMBT BIHALDA, LIK AS THA KÉNINGGAR FON-T ÁSTA PLÉGATH. THA RIKA NILDON THAT NAVT NE DÁJA, MEN NW HLIP ALLET ÔRA FOLK TO HÁPE ÀND THA RIKA WÉRON BLÍDE THAT HJA HÉLHÛDIS [25] FON THÉRE ACHT OF KÉMON.

FON TO NE HÉRADE MÀN NIMMER MÁRA OVIR ÉLIKA RJUCHT PETÀRJA. HI DUMDE THA RIKA ÀND HI STRYKTE THA ÀRMA MITH HWAMHIS HELPE HI ALLE SÉKUM ÁSKTE [30] THÉR-ER BISTEK VP HÉDE.

KÉNING ÁSKAR LIK-ER IMMER HÉTEN WÀRTH, WÉRE BY SJVGUN JRTHFÉT LÔNGE. SÁ GRÁT SIN TÔL ([196] WÉR WÉRON ÁK SINA KREFTA.)
</div>
</div>
</div>

=={{title_edits_and_notes}}==

==={{title_spelling_edits}}===
[3] KENING → KÉNING, FRÍSO → FRISO [7] TVINTICH → TWINTICH, MÁKED → MÁKAD [10] ALTI → ALTID [11] SÉD → SÉID, ÉNOCH → ENOCH [13] ÁGON → AGON [21] KENINGGAR → KÉNINGGAR [31] WARTH → WÀRTH [32] SJUGUN → SJVGUN

==={{title_punctuation_changes}}===
[2] 2x A-DEL → ADEL [4] HETHER → HETH-ER, TEX-LAND → TEXLAND, HE-THER → HETH-ER [5] THRVCH OVIR → THRVCH-OVIR [8] A-SEGA → ASEGA [14] OMME SJAN → OMMESJAN, THÁ-S → THÁS [24] HÉL-HÛDIS → HÉLHÛDIS [27] É-LIKA → ÉLIKA [32] JRTH-FÉT → JRTHFÉT

==Translations==
{| class="wikitable" style="margin-left: 0px; margin-right: auto;"
|'''195.01'''
|[[DE195.01 Vorbereitung|<div class="emoji flag de"></div> DE]]
|[[EN195.01 Preparation|<div class="emoji flag uk"></div> EN]]
|[[ES195.01 Preparación|<div class="emoji flag es"></div> ES]]
|[[NL195.01 Voorbereiding|<div class="emoji flag nl"></div> NL]]
|[[NO195.01 Forberedelser|<div class="emoji flag no"></div> NO]]
|}

==Continue Reading==
'''[[192-e|[192]]]''' ᐊ previous/next ᐅ '''[[196-e|[196]]]'''
[[Category:Ms pages with edited transcription]]
{{DEFAULTSORT:^Parts I and II^}}
__NOTOC__

FS061.28 BURCHFÁMNA

2026-07-19T08:14:31Z

Jan:

=={{Version_Fryas}}==
<div class="fryas">'''L.''' <big>MINERVAS TID</big>

'''1.''' <big>ET WALHALLAGÁRA</big>

'''a.''' <big>KÀLTA ÀND MINERVA</big>

[[061|061.28 '''[061]''']] NW WILLATH WI SKRIWA VR THA ORLOCH THÉRA BURCHFÁMNA [30] KÀLTA ÀND MINERVA AND HO WI THÉRTHRVCH AL VSA SÛDERLANDA ÀND BRITTANJA ANDA GOLA VRLÉREN HÀVE.

[[062|'''[062]''']] BI THÉRE SÛDER-RÉNMVDA ÀND THÉRE SKELDA. THÉR SEND SJVGUN ÉLANDA. NÔMAD NÉI FRYAS SJVGUN WÁKFÁMKES THÉRE WÉK. MIDDEL VPPET ÉNE ÉLAND IS THJU BURCH [5] WALHALLAGÁRA. INUT THA WÁGUM THÉRA IS THJU FOLGJANDE SKÉDNESE WRITEN. THÉR BOPPA STÉT.

LÉS. LÉR ÀND WÁK.

563 [FIF-HVNDRED ÀND THRÉ ÀND SEXTICH] JÉR NÉI ALDLAND SVNKEN IS. SAT HIR EN WISE BURCHFÁM. MINERVA [10] WAS HJRA NÔME. THRVCH THA STJURAR NYHELLÉNJA TONÔMAD. THJUS TONÔME WAS GOD KÉREN. HWAND THA RÉD THÉR HJU LÉNADE WAS NY ÀND HEL BOPPA ALLE ÔTHERUM.

OVERA SKELDA ET THÉRE FLÍBURCH [15] SAT SÍRHÉD. THJUS FÁM WAS FVL RENKA. SKÉN WAS-R ANHLITH ÀND KWIK WAS HJRA TVNGE MEN THI RÉD THÉR HJU JEF WAS IMMER IN THJUSTERE WORDA. THÉRVMBE WÀRTH HJU THRVCH THA STJURAR KÀLTA HÉTEN. THA [20] LANDSÁTA MÉNDON THÀT-ET EN ÉRENÔME WÉRE.

INNA UTROSTE WILLE THÉRE VRSTURVENE MODER. STAND RÔSAMVDA THET FORMA MINERVA THET TWÉDE ÀND SÍRHÉD THET THREDDE AS FOLGSTERE [25] BISKRÉVEN. MINERVA NÉDE THÉR NÉN WIT FON. MEN SÍRHÉD WAS-ER THRVCH KNAKED. LIK EN VRLANDISKE FORSTINE WILDE HJU ÉRAD. FRÉSAD ÀND BÉDEN WÉSA. MEN MINERVA WILDE ENKEL MINNAD WÉSA. [30] TO THA LESTA KÉMON ALLE STJURAR HJRI HJARA HELD BJADA SELVA FON THA DÉNAMARKA ÀND FON-T FLÍMÁR. THAT WNDE SÍRHÉD [[063|'''[063]''']] HWAND HJU WILDE BOPPA MINERVA UTMINTHJA. TILTHJU MÀN EN GRÁTE THÀNK OVIR HJRA WÁKENDOM HÀVA SKOLDE. MÍK HJU ENNEN HÔNE VPPER FÁNE.

THÁ GVNG MINERVA [5] TO ÀND MÍK EN HÀRDERHVND ÀND EN NACHTUL INVPPIRA FÁNE. THENE HVND SÉIDE HJU WÁKTH OVIR SIN HÉR ÀND OVIRA KIDDA ÀND THENE NACHT-UL WÁKTH OVIRA FJELDA TILTHJU HJA THRVCH THA MÛSA NAVT [10] VRDÉN NE WRDE. MEN THENE HÔNE NETH FÁR NIMMAN FRJUNDSKIP. ÀND THRVCH SIN VNTOCHT ÀND HÁCHFÁRENHÉD. IS-ER VÁKEN THENE BÁNA SINRA NÉISTA SIBBA WRDEN.

AS KÀLTA SACH THÀT-ER WÀRK FALIKANT [15] UTKÉM. THA GVNG HJU FON KWÁD TO ÀRGER. STOLKES LÉT HJU MÁGJARA TO HJRI KVMA VMBE TÁWERY TO LÉRANE. AS HJU THÉR HJRA NOCHT FON HÉDE WERPTE HJU HJRASELVA ANDA ÀRMA THÉRA [20] GOLUM. THACH FON AL THI MISDÉDON NE MACHT HJU NAVT BÉTRE NE WERTHA. AS HJU SACH THÀT THA STJURAR MÁR ÀND MÁR FON HJRI WÉKE THA WILDE HJU-RA THRVCH FRÉSE WINNA. WAS [25] THA MÔNE FVL ÀND THENE SÉ VNSTUMICH THAN HLIP HJU OVER-ET WILDE HEF. THA STJURAR TO HROPANDE THAT HJA ALLE SKOLDE VRGÁ SAHWERSA HJA HJRI NAVT ANBIDDA NILDE. FORTH VRBLINDE [30] HJU HJARA ÁGON HWÉRTHRVCH HJA WÉTER FORI LAND ÀND LAND FORI WÉTER HILDON. THÉRTHRVCH IS MÀNI SKIP VRGVNGEN [[064|'''[064]''']] MITH MAN ÀND MÛS.

VPPET FORMA WÉRFÉRSTE THA AL HJRA LANDSÁTA WÉPNED WÉRON LÉT HJU BÀRGA BJAR SKÀNKA. IN THÀT BJAR HÉDE HJU TÁWERDRANK DÉN. AS-ET FOLK [5] NV ALGADUR DRUNKEN WÉRE GVNG HJU BOPPEN VP HJRA STRIDHROS STONDA. TO LÉNANDE MITH HJRA HOLE TOJENST HJRA SPÉRI. MORNERÁD NE KV NAVT SKÉNER. THÁ HJA SACH THAT ALLE ÔGON VPPER FÀSTIGAD [10] WÉRON. ÉPENDE HJU HJRA WÉRA ÀND KÉTH.

SVNUM ÀND TOGHATERUM FRYAS. J WÉT WEL THÀT WI INNA LERSTE TID FÜL LEK ÀND BREK LÉDEN HÀVE. THRVCHDAM THA STJURAR NAVT LÔNGER KVME VMB-VS SKRIFFILT [15] TO VRSELLA. MEN J NÉTE NAVT HWÉRTHRVCH-ET KVMEN IS. LÔNG HÀV IK MY THÉRVR INHALDEN THACH NV KÀN-K.ET NAVT LÔNGER AN. HARK THEN FRJUNDA TILTHJU J WÉTA MÜGE HWÉRNÉI J BITA MÉI.

ANDA [20] ÔRA SÍDE THÉRE SKELDA HWÉR HJA TOMET THA FÉRT FON ALLE SÉA HÀVE THÉR MÁKATH HJA HJUDDÉGUM SKRIFFILT FON POMPABLÉDAR. THÉRMITH SPÁRATH HJA LINNENT UT ÀND KUNNATH HJA VS WEL [25] MISSA. NÉIDAM THÀT SKRIFFILT MÁKJA. NV ALTID VS GRÁTESTE BIDRÍV WÉST IS. SÁ HETH THJU MODER WILLAD THAT MÀN-ET VS LÉRA SKOLDE.

MEN MINERVA HETH AL-ET FOLK BIHEXNAD. [30] JES BIHEXNAD FRJUNDA. ÉVIN AS AL VS FJA THÀT LESTEN STURVEN IS. ER-UT MOT-ET. IK WIL THI TELLA. NAS-K NÉN [[065|'''[065]''']] BURCHFÁM. IK SKOLD-ET WEL WÉTA. IK SKOLDE THJU HEX IN HJARA NEST VRBARNE.

THÁ HJU THI LERSTE WORDA UT HÉDE SPODE HJU HJRASELVA NÉI HJRA BURCH THÁ. [5] MEN THAT VRDRVNKEN FOLK WAS ALTHUSDÉNERA BIGÁSTERED THAT-ET VR SIN RÉDE NAVT MACHT TO WÁKANE. IN DVLDRÍSTE IVER GVNGON HJA OVERA SANDFAL ÀND NÉIDAM NACHT MIDLERWIL DEL STRÉK [10] GVNGON HJA ÉVIN DRÍST VPPER BURCH LÁS.

THACH KÀLTA MISTE ALHWITHER HJRA DOL. HWAND MINERVA ÀND HJRA FÁMNA ÀND THA FODDIK WRDON ALLE THRVCH THA RÀPPA STJURAR HRED.</div>

{{Chapter Nav FS|next=FS065.15 JON|previous=FS060.12 GOLA}}

=={{Title ÔTHERA TÁLA}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE061.28 Burgmaide]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN061.28 Burgmaids]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES061.28 Damas de Burgo]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL061.28 Burgfamen]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO061.28 Jomfruer]]'''
[[Category:Edited Fryas]]
{{DEFAULTSORT:^L. MINERVAS TID^}}

064-e

2026-07-19T08:14:15Z

Jan: ALTI → ALTID

{{#widget:FryasFontPicker}}
Raw transcription: [[063-064]]

<div class="manuscr_compar">

<div class="left">

==Manuscript==
[[File:COL064.jpg|left|thumb|600x600px]]

</div>

<div class="right">

=={{Title_transcription}}==
<div class="fryas">
(THÉRTHRVCH IS MÁNI SKIP VRGVNGEN) [064] MITH MAN ÀND MÛS.

VPPET FORMA WÉRFÉRSTE THA AL HJRA LANDSÁTA WÉPNED WÉRON LÉT HJU BÀRGA BJAR SKÀNKA. IN THÀT BJAR HÉDE HJU TÁWERDRANK DÉN. AS-ET FOLK [5] NV ALGADUR DRUNKEN WÉRE GVNG HJU BOPPEN VP HJRA STRIDHROS STONDA, TO LÉNANDE MITH HJRA HOLE TOJENST HJRA SPÉRI. MORNERÁD NE KV NAVT SKÉNER. THÁ HJA SACH THAT ALLE ÔGON VPPER FÀSTIGAD [10] WÉRON, ÉPENDE HJU HJRA WÉRA ÀND KÉTH.

SVNUM ÀND TOGHATERUM FRYAS. J WÉT WEL THÀT WI INNA LERSTE TID FÜL LEK ÀND BREK LÉDEN HÀVE, THRVCHDAM THA STJURAR NAVT LÔNGER KVME VMB-VS SKRIFFILT [15] TO VRSELLA. MEN J NÉTE NAVT HWÉRTHRVCH-ET KVMEN IS. LÔNG HÀV IK MY THÉRVR INHALDEN THACH NV KÀN-K-ET NAVT LÔNGER AN. HARK THEN FRJUNDA TILTHJU J WÉTA MÜGE HWÉRNÉI J BITA MÉI.

ANDA [20] ÔRA SÍDE THÉRE SKELDA HWÉR HJA TOMET THA FÉRT FON ALLE SÉA HÀVE THÉR MÁKATH HJA HJUDDÉGUM SKRIFFILT FON POMPABLÉDAR. THÉRMITH SPÁRATH HJA LINNENT UT ÀND KUNNATH HJA VS WEL [25] MISSA. NÉIDAM THÀT SKRIFFILT MÁKJA, NV ALTID VS GRÁTESTE BIDRÍV WÉST IS, SÁ HETH THJU MODER WILLAD THAT MÀN-ET VS LÉRA SKOLDE.

MEN MINERVA HETH AL-ET FOLK BIHEXNAD. [30] JES BIHEXNAD FRJUNDA, ÉVIN AS AL VS FJA THÀT LESTEN STURVEN IS. ER-UT MOT-ET. IK WIL THI TELLA. NAS-K NÉN ([065] BURCHFÁM,)
</div>
</div>
</div>

=={{title_edits_and_notes}}==

==={{title_spelling_edits}}===
[1] MÀN → MAN, WÉRFÉSTE → WÉRFÉRSTE [5] ALGÁDUR DRÛNKEN → ALGADUR DRUNKEN [6] BVPPEN → BOPPEN, STANDA → STONDA [7] HIRA → HJRA [8] MÔRNE-RÁD → MORNERÁD, THA → THÁ [9] FÀSTIGATH → FÀSTIGAD [11] TOGHATRUM → TOGHATERUM, I → J [12] TÍD → TID [13] STJÛRAR → STJURAR [15] HWÉR-HRVCH ET → HWÉRTHRVCH-ET [18] ÔN → AN, I → J [20] SYDE → SÍDE [22] HJVD-DÉGON → HJUDDÉGUM [23] SPARATH → SPÁRATH [24] KÀNATH → KUNNATH [25] MISTE → MISSA [26] ALTI → ALTID, BIDRIV → BIDRÍV [27] WILT → WILLAD [30] IVIN → ÉVIN [31] LÀSTEN → LESTEN

[29] [30] BIHEXNATH → BIHEXNAD

==={{title_punctuation_changes}}===
[4] TÁWER-DRANK → TÁWERDRANK, AS ET → AS-ET [6] STRID-HROS → STRIDHROS [11] FRYA-S → FRYAS [16] THÉR VR → THÉRVR [23] POMPA-BLÉDAR → POMPABLÉDAR [29] MIN-ERVA → MINERVA

[14] [22] [25] SKRIF-FILT → SKRIFFILT

==Translations==
{| class="wikitable" style="margin-left: 0px; margin-right: auto;"
|'''61.28'''
|[[DE061.28 Burgmaide|<div class="emoji flag de"></div> DE]]
|[[EN061.28 Burgmaids|<div class="emoji flag uk"></div> EN]]
|[[ES061.28 Damas de Burgo|<div class="emoji flag es"></div> ES]]
|[[NL061.28 Burgfamen|<div class="emoji flag nl"></div> NL]]
|[[NO061.28 Jomfruer|<div class="emoji flag no"></div> NO]]
|}

==Continue Reading==
'''[[063-e|[063]]]''' ᐊ previous/next ᐅ '''[[065-e|[065]]]'''
[[Category:Ms pages with edited transcription]]
{{DEFAULTSORT:^Parts I and II^}}
__NOTOC__

FS033.22 MINERVA

2026-07-19T08:12:57Z

Jan:

=={{Version_Fryas}}==
<div class="fryas">'''F.''' <big>MINNOS SKRIFTA</big>

'''2.''' <big>MINERVA</big>

[[033|033.22 '''[033]''']] 2. UTA SKRIFTA MINNOS.

THÁ NYHELLÉNJA. THAM FON HJRA ÀJN NÔME MINERVA HÉTE. GOD SÉTEN WAS ÀND [25] THA KRÉKALANDER HJR TOMET ÉVIN HERDE MINNADE AS VS AJN FOLK. THÁ KÉMON THÉR SVME FORSTA ÀND PRESTERA VPPERA BURCH ÀND FRÉJON MINERVA HWÉR OF HJRA ERVA LÉJON.

HELLÉNJA ANDERE [30] MINA ERVA DRÉG-IK OM IN MINA BOSM. HWAT IK URVEN HÀV IS LJAFDE VR WISDOM. RJUCHT ÀND FRYDOM. HÀV [[034|'''[034]''']] IK THAM VRLÉREN ALSA BEN IK ÉLIK AN THA MINNISTE JVWER SLÁVONA. NW JÉV IK RÉD VMBE NAWET. MEN THAN SKOLD-IK VRKÁPJA THAM.

THA HÉRA GVNGON WÉI. ÀND HRIPON [5] AL LAKANDE. JVWA HÉRIGA THJANAR WISE HELLÉNJA. THACH THÉRMITHA MISTON HJA HJARA DOL. HWAND THÀT FOLK THÀT HJRI MINNADE ÀND FOLGADE NAM THIS NÔME TO-N ÉRENÔME AN. THA HJA SÁGON [10] THÀT HJARA SKOT MIST HÉDE. THÁ GVNGON HJA HJRI BIHLÛDA ÀND SÉIDON THÀT HJU-T FOLK HEXNAD HÉDE. MEN VS FOLK ÀND THA GODA KRÉKALANDAR WÉRDE ALLERWÉIKES THAT-ET LASTER WÉRE.

ÉNIS [15] KÉMON HJA ÀND FRÉJON. AS THV THÀN NÉN THJONSTER NE BISTE HWAT DÉIST THÀN MITHA ÀJAR THAM THV ALTID BI THI HESTE. MINERVA ANDERE. THISSE ÀJAR SEND THAT SINNEBYLD FON FRYAS RÉDJÉVINGA HWÉRIN VSA TOKVMSTE [20] FORHÉLEN LÉITH ÀND FON ÉL THÀT MÀNNISKALIK SLACHTE. TID MOT HJA UTBRODA AND WI MOTON WÁKA THÀT-ER NÉN LÉD AN NE KVMTH.

THA PRESTERA. GOD SÉID. MEN HWÉRTO [25] THJANATH THENE HVND AN THINA FÉRA HAND. HELLÉNJA ANDERE. HETH THENE HÀRDER NÉN SKÉPER VMBE SIN KIDDE ETSÉMNE TO HALDANDE. HWAT THENE HVND IS INNA THJANEST THES SKÉPHÀRDER. [30] BIN IK IN FRYAS THJANEST. IK MOT OVIR FRYAS KIDDE WÁKA.

THAT LIKTH VS GOD TO SÉIDON THA PRESTERA. MEN SEZ VS. [[035|'''[035]''']] HWAT IS THJU BITJVTNESE FON THI NACHT-ULE. THÉR IMMER BOPPA THIN HOLE SIT. IS THAT LJUCHT-SKVWANDE DJAR ALTOMET THET TÉKEN THINRA KLÁRSJANHÉD.

NÉAN ANDERE HELLÉNJA. HI HELPTH [5] MY HÜGJA THAT-ER EN SLACH FON MÀNNISKA OVIR JRTHA OMME-DWÁLTH. THÉR ÉVIN LIK HI IN KÀRKA ÀND HOLA HÉMA. THÉR AN THJUSTER FROTA. THACH NAVT AS HI. VMB-VS FON MÛSA ÀND ÔRA PLÀGA TO HELPANE. MEN RENKA TO [10] FORSINNA. THA ÔRA MÀNNISKA HJARA WITSKIP TO RÁWANE TILTHJU HJA THAM TO BÉTRE MÜGE FÁTA VMB-ER SLÁVONA FON TO MÁKJANDE ÀND HJARA BLOD UT TO SÛGANE. ÉVIN AS VAMPÍRA DVA.

ÉNIS KÉMON HJA MITH-EN BÀNDA [15] FOLK. PEST WAS OVER-ET LAND KVMEN. HJA SÉIDON. WI ALLE SEND TO DVANDE. THA GODA TO OFFERJA TILTHJU HJA PEST WÉRA MÜGE. NILST THV THEN NAVT NE HELPA HJARA GRIMSKIP TO STILANE. JEFTHA HETHSTE PEST SELVA OVIR-ET LAND BROCHT [20] MITH THINRA KUNSTA.

NÉAN SÉIDE MINERVA. MEN IK NE KÀN NÉNE GODA THÉR ÀRG-DVANDE SEND. THÉRVMBE NE KÀN IK NAVT FRÉJA JEF HJA BÉTER WERTHA WILLA. IK KÀN ÉN GODE. THÀT IS WRALDAS GÁST. MEN THRVCHDAM [25] ER GOD IS. DVATH-ER ÁK NEN KWÁD.

HWANATH KVMTH-ET KWÁD THÀN WÉI FRÉJON THA PRESTERA.

ALLET KWÁD KVMTH FON JOW ÀND FON THÉRE DVMHÉD THÉRA MÀNNISKA THAM HJARASELVA FON JOW FENSA LÉTA.

JEF [30] THIN DROCHTEN THÀN SÁ BJUSTRE GOD IS HWÉRVMB WÉRTH-ER-ET KWÁD THÀN NAVT FRÉJON THA PRESTERA.

HELLÉNJA ANDERE. FRYA HETH-VS [[036|'''[036]''']] VPPE WÉI BROCHT ÀND THENE KRODER. THÀT IS TID. THAM MOT THÀT OVRIGE DVA. WITH ALLE RAMPUM IS RÉD ÀND HELP TO FINDANE. THA WRALDA WIL THÀT WI HJA SELVA SOKA SKILUN. [5] TILTHJU WI STERIK SKILE WERTHA ÀND WIS. NILLATH WI NAVT. THAN LÉTH-ER VSA TRUL UTTRULLA TILTHJU WI SKILUN ERFÁRA. HWAT NÉI WISA DÉDUM ÀND HWAT NÉI DVMA DÉDUM FOLGATH.

THA SÉIDE-NE FORST. IK SKOLDE [10] WÁNA. THAT WÉRE BÉTRE. THAT TO WÉRANE.

HWEL MÜGLIK ANDERE HELLÉNJA. HWAND THÀN SKOLDE THA MÀNNISKA BILÍWA LIK TÀMADA SKÉPA. THV ÀND THA PRESTERA SKOLD-ER THAN HODA WILLA. MEN ÁK SKÉRA ÀND NÉI THÉRE [15] SLACHTBENKE FORA. THACH ALSA NIL-T VS DROCHTEN NAVT. HI WIL THAT WI EKKORUM HELPA. MEN HI WIL ÁK THÀT JAHWEDER FRY SY ÀND WIS WRDE. THÀT IS ÁK VSA WILLE THÉRVMBE KJASTH VS FOLK SIN FORSTA. GRÉVA. [20] RÉDJÉVAR ÀND ALLE BÁSA ÀND MÁSTERA UTA WISESTA THÉRA GODA MÀNNISKA TILTHJU ALLERA-MÀNNALIK SIN BEST SKIL DVA VMBE WIS ÀND GOD TO WERTHANDE. ALTHUS TO DVANDE SKILUN WI ÉNIS WÉTA. ÀND ANDA [25] FOLKA LÉRA THÀT WIS WÉSA ÀND WIS DVA ALLÉNA LÉITH TO SÉLICHHÉD.

THAT LIKTH EN ORDÉL SÉIDON THA PRESTERA. MEN ASTE NV MÉNST THÀT PEST THRVCH VSA DVMHÉD KVMTH. SKOLDE NYHELLÉNJA THÀN WEL SA [30] GOD WÉSA WILLE. VMBE VS AWET FON THÀT NYE LJUCHT TO LÉNANDE HWÉRVPPA HJU SA STOLTA IS.

JES SÉIDE HELLÉNJA.

[[037|'''[037]''']] THA ROKKA ÀND ÔRA FÜGELON KVMATH ALLÉNA FALLA VP WL ÁS. MEN PEST MINTH NAVT ALLÉNA WL ÁS. MEN WLA SÉD. PLÉGUM AND FANGNISA. WILSTV NV THAT PEST FONI WIKA [5] AND NÁ WITHER NE KVMA. THÀN MOSTV THA FANGNISA WÉI DVA. ÀND THAT J ALLA RÉN WRDE FON BINNA ÀND FON BUTA.

WI WILLATH BILÁVA THÀT THIN RÉD GOD SY. SÉIDON THA PRESTERA. MEN SEZ VS. HO SKILUN WI THÉR [10] ALLA MÀNNISKA TO KRÉJA THÉR VNDER VS WELD SEND.

THÁ STAND HELLÉNJA VP FON HIRA SÉTEL ÀNDE KÉTH. THA MUSKA FOLGATH THENE SÉJAR. THA FOLKA HJARA GODA FORSTA. THÉRVMBE ACHSTV TO BIJINANDE [15] MITH THIN SELVA ALSA RÉN TO MÁKJANDE THATSTV THINA BLIKKA IN ÀND UTWARD MÉI RJUCHTA SVNDER SKÁMRÁD TO WERTHANDE TOFARA THIN AJN MOD. MEN IN STÉDE FON THÀT FOLK RÉN TO MÁKJANDE [20] HESTE WLA FÉRSTA UTFVNDEN HWÉRVPPA THÀT FOLK ALSANÁKA SUPTH THAT HJA TO LESTA LIK THA BARGA AN-ET SLIP FROTA. VMBE THATSTV THIN WLA LUSTA BOTA MÉI. THÀT FOLK BIGOST TO JOLANDE [25] ÀND TO SPOTANDE. THÉRTHRVCH NE THVRADON HJA NÉN STRID WITHER AN TO SPINNANDE.

NV SKOLDE ÀJDER WÁNA THÀT HJA VRAL-ET FOLK TO HÁPE HWOPEN HÉDE VMBE VS ALGADUR TO-T LAND UT TO DRIWANDE. NÉAN AN STÉDE FON HJA TO [30] BIHLÛDA GVNGON HJA ALLERWÉIKES. AK TO THA HÉINDA KRÉKALANDA TIL THA ALPA. UT TO KÉTHANDE. THAT-ET THENE ALLERVRSTE DROCHTEN [[038|'''[038]''']] HÁGTH HÉDE SIN WISE TOGHATER MINERVA. TONÔMAD NYHELLÉNJA AMONG THA MÀNNISKA TO SENDANE INOVERA SÉ MITH-EN ULK. VMBE THA MÀNNISKA GODE RÉD TO JÉVANE. ÀND THAT [5] ALLERA-MANNALIK THÉR HJA HÉRA WILDE RIK ÀND LUKICH SKOLDE WERTHA. ÀND ÉNIS BÁS SKOLDE WERTHA OVIR ALLE KÉNINGKRIK JRTHAS. HJRA BYLDNESE STÀLDON HJA VPPA HJARA ÀLTÀRUM JEFTHA HJA VRSELLADE-T ANDA DVMA [10] MÀNNISKA. HJA KÉTHON ALLERWÉIKES RÉDJÉVINGA. THÉR HJU NIMMER JÉVEN HÉDE. ÀND TELDON WONDERA. THÉR HJU NÁ DÉN HÉDE.

THRVCH LESTA WISTON HJA-RASELVA MÁSTER TO MÁKJANDE FON VSA ÉWA ÀND SETMA ÀND [15] THRVCH WANKÉTHINGA WISTON HJA ALLE TO WÍSA ÀND TO VRBRÛDA. HJA STÀLDON ÁK FÁMNA VNDER HJARA HODE. THA SKINBÉR VNDERE HODA FON FÀSTA VSA FORMA ÉREMODER. VMBE OVER THÀT FRÁNA LJUCHT TO WÁKANE. MEN THAT [20] LJUCHT HÉDE HJA SELVA VPSTOKEN. ÀND INSTÉDE FON THA FÁMKES WIS TO MÁKJANDE. ÀND ÀFTERNÉI AMONG THÀT FOLK TO SENDANE. THA SJAKA TO LÉVANDE. ÀND THA BÀRN TO LÉRANDE. MÁKADON HJA-RA DVM ÀND DIMME BI-T LJUCHT ÀND NE [25] MACHTON HJA NÁ BUTA NE KVMA. ÁK WRDON HJA TO RÉDJÉVSTARE BRUKAD. THACH THI RÉD WAS BYSKIN UT HJARA MVLUN. HWAND HJARA MVLA WÉRON NAVT OWERS AS THA HROPAR. HWÉRTHRVCH THA PRESTERA HJARA [30] GÉRTA UTKÉTHON.

THÁ NYHELLÉNJA FALLEN WAS WILDON WI EN ÔRE MODER KJASA. SVME WILDON NÉI TEXLAND [[039|'''[039]''']] VMBE THÉR ÉNE TO FRÉJANDE. MEN THA PRESTERA THAM BY HJRA ÀJN FOLK THÀT RIK WITHER IN HÉDE. NILDON THÀT NI HEN'GJA ÀND KÉTHON VS BY-RA FOLK AS VNFRÁNA [5] UT.</div>

{{Chapter Nav FS|next=FS039.05 KRETA|previous=FS032.01 ÉWA}}

=={{Title ÔTHERA TÁLA}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE033.22 Minerva]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN033.22 Minerva]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES033.22 Minerva]]'''
:<div class="emoji flag nl"></div> '''[[NL033.22 Minerva]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO033.22 Minerva]]'''
[[Category:Edited Fryas]]
{{DEFAULTSORT:^F. MINNOS SKRIFTA^}}

034-e

2026-07-19T08:12:39Z

Jan: ALTI → ALTID

{{#widget:FryasFontPicker}}
Raw transcription: [[033-034]]

<div class="manuscr_compar">

<div class="left">

==Manuscript==
[[File:COL034.jpg|left|thumb|600x600px]]

</div>

<div class="right">

=={{Title_transcription}}==
<div class="fryas">
(HÀV) [034] IK THAM VRLÉREN ALSA BEN IK ÉLIK AN THA MINNISTE JVWER SLÁVONA. NW JÉV IK RÉD VMBE NAWET. MEN THAN SKOLD-IK VRKÁPJA THAM.

THA HÉRA GVNGON WÉI, ÀND HRIPON [5] AL LAKANDE, JVWA HÉRIGA THJANAR WISE HELLÉNJA. THACH THÉRMITHA MISTON HJA HJARA DOL. HWAND THÀT FOLK THÀT HJRI MINNADE ÀND FOLGADE NAM THIS NÔME TO-N ÉRENÔME AN. THA HJA SÁGON [10] THÀT HJARA SKOT MIST HÉDE, THÁ GVNGON HJA HJRI BIHLÛDA ÀND SÉIDON THÀT HJU-T FOLK HEXNAD HÉDE. MEN VS FOLK ÀND THA GODA KRÉKALANDAR WÉRDE ALLERWÉIKES THAT-ET LASTER WÉRE.

ÉNIS [15] KÉMON HJA ÀND FRÉJON, AS THV THÀN NÉN THJONSTER NE BISTE HWAT DÉIST THÀN MITHA ÀJAR THAM THV ALTID BI THI HESTE. MINERVA ANDERE, THISSE ÀJAR SEND THAT SINNEBYLD FON FRYAS RÉDJÉVINGA HWÉRIN VSA TOKVMSTE [20] FORHÉLEN LÉITH ÀND FON ÉL THÀT MÀNNISKALIK SLACHTE. TID MOT HJA UTBRODA AND WI MOTON WÁKA THÀT-ER NÉN LÉD AN NE KVMTH.

THA PRESTERA, GOD SÉID. MEN HWÉRTO [25] THJANATH THENE HVND AN THINA FÉRA HAND. HELLÉNJA ANDERE, HETH THENE HÀRDER NÉN SKÉPER VMBE SIN KIDDE ETSÉMNE TO HALDANDE. HWAT THENE HVND IS INNA THJANEST THES SKÉPHÀRDER, [30] BIN IK IN FRYAS THJANEST. IK MOT OVIR FRYAS KIDDE WÁKA.

THAT LIKTH VS GOD TO SÉIDON THA PRESTERA. MEN SEZ VS
</div>
</div>
</div>

=={{title_edits_and_notes}}==

==={{title_spelling_edits}}===
[2] JWAR SLÁVONENA → JVWER SLÁVONA [3] VM → VMBE [5] JVWAR HÉROGA THJANRA WISA → JVWA HÉRIGA THJANAR WISE [7] HJA → HJRI [8] omit HJA [11] HJA BIHLVDA → HJRI BIHLÛDA, HAT → THÀT [14] HAT → THAT, ÉNES → ÉNIS [15] FRÉGON → FRÉJON [17] ALTI → ALTID [18] THISE → THISSE, SINE-BYLD → SINNEBYLD [19] WÉRIN → HWÉRIN [20] HLÉIT → LÉITH [21] MÀNNESKALIK → MÀNNISKALIK [27] AT SÉMNE → ETSÉMNE [29] THJANIST → THJANEST [31] LIKATH → LIKTH [32] SÉDON → SÉIDON, PRESTAR → PRESTERA, SEG → SEZ

==={{title_punctuation_changes}}===
[1] BEN-IK É-LIK → BEN IK ÉLIK [2] JÉV-IK → JÉV IK [6] HEL-LÉNJA → HEL-LÉNJA [9] ÉRE-NÔME → ÉRENÔME [13] KRÉKA-LANDAR → KRÉKA-LANDAR [17] MIN-ERVA → MINERVA [19] FRYA-S RÉD-JÉVINGA → FRYAS RÉDJÉVINGA, TO KVMSTE → TOKVMSTE [26] HEL-LÉNJA ANDERE → HELLÉNJA ANDERE. [29] SKÉP-HÀRDER → SKÉPHÀRDER [30] FRYA-S → FRYAS [31] FRYA-S → FRYAS [32] VS → VS.

==Translations==
{| class="wikitable" style="margin-left: 0px; margin-right: auto;"
|'''33.22'''
|[[DE033.22 Minerva|<div class="emoji flag de"></div> DE]]
|[[EN033.22 Minerva|<div class="emoji flag uk"></div> EN]]
|[[ES033.22 Minerva|<div class="emoji flag es"></div> ES]]
|[[NL033.22 Minerva|<div class="emoji flag nl"></div> NL]]
|[[NO033.22 Minerva|<div class="emoji flag no"></div> NO]]
|}

==Continue Reading==
'''[[033-e|[033]]]''' ᐊ previous/next ᐅ '''[[035-e|[035]]]'''
[[Category:Ms pages with edited transcription]]
{{DEFAULTSORT:^Parts I and II^}}
__NOTOC__

NL195.01 Voorbereiding

2026-07-18T17:14:48Z

Jan: Adel 3 of 4

=={{Versie_Ott}}==

'''Z. Onbekende Opsteller: Tijdperk Askar'''

'''a. Oorlogsvoorbereiding'''

'''[[195|195.01 [195]]]''' (...) daarom wil ik eerst over Zwarte Adel schrijven.

Zwarte Adel was de vierde koning na Friso.<ref>Hoofdstuk [[NL151.31 Vaderszonen|'''U2.''']] eindigt met de opmerking dat Friso “stierf zonder koning te zijn geworden”. Of zijn zoon Adel (zie '''[[NL154.17 Adel|U3.]]''') wèl koning werd is in OL niet beschreven. Beden ([[NL168.20 Beden|'''W.''']] zie ook noot ald.) noemt een “Adel, de derde koning met deze naam”. Zwarte Adel/Askar kan dus die derde òf een vierde koning ''Adel'' zijn geweest.</ref> In zijn jeugd leerde hij op Texland, daarna te Staveren en voorts maakte hij een reis door alle gewesten.

Toen hij 24 jaar was, zorgde zijn vader ervoor dat hij tot Asega-Askar (wetskenner/rechtspreker en eiser) werd gekozen. Toen hij dat eenmaal was, eiste hij stelselmatig in het voordeel van de armen. De rijken, zei hij, doen genoeg onrecht met hun geld. Daarom moeten we oppassen dat de armen zich niet van ons afkeren.

Onder andere daardoor was hij de vriend van de armen en de schrik van de rijken. Het werd zo erg, dat zijn vader hem diep in de ogen keek (omdat hij hem niet langer begreep).

Toen hij na zijn vader’s dood op diens zetel was geklommen, wilde hij evengoed zijn positie als Asega-Askar behouden, zoals de koningen uit het oosten plegen te doen. De rijken wilden dat niet dogen, maar nu liep al het andere volk te hoop en de rijken waren blij dat ze heelhuids van de Raad afkwamen.

Vanaf dat moment hoorde je niemand meer over gelijkberechtiging. Hij strafte de rijken en streelde de armen, met wiens hulp hij alle zaken eiste waarop hij zijn zinnen had gezet.

Koning Askar, zoals hij werd genoemd, was bijna zeven aardvoet lang. '''[[196|[196]]]''' Zijn krachten waren in overeenstemming met zijn lengte. Hij had een helder verstand, waarmee hij alles begreep waarover gesproken werd. Maar in zijn daden was geen wijsheid te bespeuren. Hij had een mooi gezicht en een gladde tong, maar zijn ziel bleek nog donkerder dan zijn haar.

Toen hij één jaar koning was, verplichtte hij alle knapen in zijn gewest om jaarlijks op het kamp komen, voor een militaire oefening. Aanvankelijk ging dat er speels aan toe, maar uiteindelijk werd het zo ernstig, dat jong en oud overal vandaan kwam vragen om mee te kunnen doen. Toen hij het zover had gebracht, liet hij militaire scholen stichten. De rijken kwamen klagen dat hun kinderen niet meer leerden lezen en schrijven.

Askar trok zich daar niets van aan, maar toen er kort daarna weer een oefening plaatsvond, ging hij op een podium staan en sprak het publiek met luide stem toe: “De rijken zijn bij me geweest om te klagen dat hun knapen niet meer leren lezen en schrijven. Ik ben daar niet op ingegaan, maar hier wil ik mijn mening geven en aan de Gemeenschapsraad voorleggen.” Toen iedereen nieuwsgierig naar hem opzag, ging hij door:

“Naar mijn inzicht kan men vandaag het lezen en schrijven beter overlaten aan de Famen '''[[197|[197]]]''' en oude wijzen. Ik wil van onze voorouders geen kwaad spreken. Maar ik wil er wel op wijzen, dat in de tijd die door sommigen zo wordt verheerlijkt, de Burgfamen tweespalt over onze landen hebben gebracht. Het is de Moeders van toen en daarna ook niet gelukt die tweedracht weer uit het land te jagen. Erger nog, terwijl zij zich verloren in gekibbel en haarkloverij over onbelangrijke gebruiken, kwamen de Golen al onze mooie, zuidelijke landen roven.

“Onlangs zijn ze al met onze ontaarde broeders en hun huurlingen de Schelde overgestoken. Er blijft voor ons dus niets over dan de keuze tussen het dragen van juk of zwaard. Willen we vrij wezen en blijven, dan moeten de knapen voorlopig dat lezen en schrijven achterwege laten en in plaats van op de feestweide wip en zwik te spelen, moeten ze oefenen met zwaard en speer.

“Zijn wij op alle onderdelen geoefend en de knapen sterk genoeg om helm en schild te dragen, dan zal ik mij met jullie hulp op de vijand storten. De Golen kunnen dan de nederlagen van hun helpers en huurlingen op onze velden schrijven, met het bloed dat uit hun wonden druipt.

“Hebben we de vijand eenmaal voor ons uit gedreven, dan moeten we daarmee doorgaan tot '''[[198|[198]]]''' er geen Golen, Slaven of Tartaren meer te verdrijven zijn van Frija’s erf.”

“Zo is het!” riepen de meesten en de rijken durfden hun mond niet open te doen.

Deze toespraak had hij zeker voorbereid en laten overschrijven, want op dezelfde avond bevonden zich afschriften in wel twintig handen, allemaal gelijkluidend. Vervolgens beval hij de schippers om dubbele voorstevens te laten maken, waarop een wendbare kruisboog kon worden bevestigd. Wie in gebreke bleef, werd beboet. Kon iemand zweren dat hij geen middelen had, dan moesten de rijken uit zijn landstreek het betalen.

Nu zullen we zien waartoe al deze ophef heeft geleid.

===Notes===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL198.19 Bloed|back=NL189.01 Eretitels|alternative=NL198.19 Bloed|altback=NL162.19 Scholen}}

=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE195.01 Vorbereitung]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN195.01 Preparation]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES195.01 Preparación]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS195.01 SWARTE ADEL|FS195.01 SWARTE ADEL]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO195.01 Forberedelser]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstuk z: [[Z Ottema|Ottema 1876]] | [[Z Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^Z. Tijdperk Askar^}}

NL195.01 Voorbereiding

2026-07-18T12:48:22Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''Z. Onbekende Opsteller: Tijdperk Askar'''

'''a. Oorlogsvoorbereiding'''

'''[[195|195.01 [195]]]''' (...) daarom wil ik eerst over Zwarte Adel schrijven.

Zwarte Adel was de vierde koning na Friso.<ref>Hoofdstuk [[NL151.31 Vaderszonen|'''U2.''']] eindigt met de opmerking dat Friso “stierf zonder koning te zijn geworden”. Of zijn zoon Adel (zie '''[[NL154.17 Adel|U3.]]''') wèl koning werd is in OL niet beschreven.</ref> In zijn jeugd leerde hij op Texland, daarna te Staveren en voorts maakte hij een reis door alle gewesten.

Toen hij 24 jaar was, zorgde zijn vader ervoor dat hij tot Asega-Askar (wetskenner/rechtspreker en eiser) werd gekozen. Toen hij dat eenmaal was, eiste hij stelselmatig in het voordeel van de armen. De rijken, zei hij, doen genoeg onrecht met hun geld. Daarom moeten we oppassen dat de armen zich niet van ons afkeren.

Onder andere daardoor was hij de vriend van de armen en de schrik van de rijken. Het werd zo erg, dat zijn vader hem diep in de ogen keek (omdat hij hem niet langer begreep).

Toen hij na zijn vader’s dood op diens zetel was geklommen, wilde hij evengoed zijn positie als Asega-Askar behouden, zoals de koningen uit het oosten plegen te doen. De rijken wilden dat niet dogen, maar nu liep al het andere volk te hoop en de rijken waren blij dat ze heelhuids van de Raad afkwamen.

Vanaf dat moment hoorde je niemand meer over gelijkberechtiging. Hij strafte de rijken en streelde de armen, met wiens hulp hij alle zaken eiste waarop hij zijn zinnen had gezet.

Koning Askar, zoals hij werd genoemd, was bijna zeven aardvoet lang. '''[[196|[196]]]''' Zijn krachten waren in overeenstemming met zijn lengte. Hij had een helder verstand, waarmee hij alles begreep waarover gesproken werd. Maar in zijn daden was geen wijsheid te bespeuren. Hij had een mooi gezicht en een gladde tong, maar zijn ziel bleek nog donkerder dan zijn haar.

Toen hij één jaar koning was, verplichtte hij alle knapen in zijn gewest om jaarlijks op het kamp komen, voor een militaire oefening. Aanvankelijk ging dat er speels aan toe, maar uiteindelijk werd het zo ernstig, dat jong en oud overal vandaan kwam vragen om mee te kunnen doen. Toen hij het zover had gebracht, liet hij militaire scholen stichten. De rijken kwamen klagen dat hun kinderen niet meer leerden lezen en schrijven.

Askar trok zich daar niets van aan, maar toen er kort daarna weer een oefening plaatsvond, ging hij op een podium staan en sprak het publiek met luide stem toe: “De rijken zijn bij me geweest om te klagen dat hun knapen niet meer leren lezen en schrijven. Ik ben daar niet op ingegaan, maar hier wil ik mijn mening geven en aan de Gemeenschapsraad voorleggen.” Toen iedereen nieuwsgierig naar hem opzag, ging hij door:

“Naar mijn inzicht kan men vandaag het lezen en schrijven beter overlaten aan de Famen '''[[197|[197]]]''' en oude wijzen. Ik wil van onze voorouders geen kwaad spreken. Maar ik wil er wel op wijzen, dat in de tijd die door sommigen zo wordt verheerlijkt, de Burgfamen tweespalt over onze landen hebben gebracht. Het is de Moeders van toen en daarna ook niet gelukt die tweedracht weer uit het land te jagen. Erger nog, terwijl zij zich verloren in gekibbel en haarkloverij over onbelangrijke gebruiken, kwamen de Golen al onze mooie, zuidelijke landen roven.

“Onlangs zijn ze al met onze ontaarde broeders en hun huurlingen de Schelde overgestoken. Er blijft voor ons dus niets over dan de keuze tussen het dragen van juk of zwaard. Willen we vrij wezen en blijven, dan moeten de knapen voorlopig dat lezen en schrijven achterwege laten en in plaats van op de feestweide wip en zwik te spelen, moeten ze oefenen met zwaard en speer.

“Zijn wij op alle onderdelen geoefend en de knapen sterk genoeg om helm en schild te dragen, dan zal ik mij met jullie hulp op de vijand storten. De Golen kunnen dan de nederlagen van hun helpers en huurlingen op onze velden schrijven, met het bloed dat uit hun wonden druipt.

“Hebben we de vijand eenmaal voor ons uit gedreven, dan moeten we daarmee doorgaan tot '''[[198|[198]]]''' er geen Golen, Slaven of Tartaren meer te verdrijven zijn van Frija’s erf.”

“Zo is het!” riepen de meesten en de rijken durfden hun mond niet open te doen.

Deze toespraak had hij zeker voorbereid en laten overschrijven, want op dezelfde avond bevonden zich afschriften in wel twintig handen, allemaal gelijkluidend. Vervolgens beval hij de schippers om dubbele voorstevens te laten maken, waarop een wendbare kruisboog kon worden bevestigd. Wie in gebreke bleef, werd beboet. Kon iemand zweren dat hij geen middelen had, dan moesten de rijken uit zijn landstreek het betalen.

Nu zullen we zien waartoe al deze ophef heeft geleid.

===Notes===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL198.19 Bloed|back=NL189.01 Eretitels|alternative=NL198.19 Bloed|altback=NL162.19 Scholen}}

=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE195.01 Vorbereitung]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN195.01 Preparation]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES195.01 Preparación]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS195.01 SWARTE ADEL|FS195.01 SWARTE ADEL]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO195.01 Forberedelser]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstuk z: [[Z Ottema|Ottema 1876]] | [[Z Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^Z. Tijdperk Askar^}}

1878 Ottema A en O

2026-07-18T11:52:24Z

Jan:

[[File:Utr prov en sted dbl 1-1-1878.jpg|thumb|'''JJK 188a''' Adv.: Heden komt van de pers (enz) [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUTRA04:253128001:mpeg21:a00027 ''Utrechtsch prov. en sted. dbl.'' 1-1-1878].]]

== Geschiedkundige Aantekeningen en Ophelderingen ==
'''bij Thet Oera Linda Bok'''

door '''Dr. [[Jan G. Ottema|J.G. Ottema]]'''

'''Tweede, vermeerderde uitgave'''

Te Leeuwarden, bij [[Hendrikus Kuipers|H. Kuipers]]

[1 januari] '''1878'''
['''[https://archive.org/details/1878Ottema JJK 188b]''' met bijlagen: '''JJK 36a - ''Germanen''''', '''JJK 162 -''' (antwoord op:) '''''Wie heeft ...?''''' en '''JJK 185 -''' (antwoord op:) '''''De Pandschâp Kolonie ...''''']
----

=== Aantekeningen ===
[1] Bl. 2. Brief van Hiddo.

''Nêi Atland svnken is''. Uit de door Hiddo opgegeven getallen (3449 - 1256 = 2193) blijkt, dat zijne eerstgenoemde jaartelling aanvangt met het jaar 2193 vóór Christus. Dat zelfde jaar is ook het aanvangspunt eener jaartelling, die tot in onze dagen bewaard en bekend gebleven, in de Almanakken placht aangewezen te worden als het jaar na den Zondvloed; b.v. 1846 is het jaar 4039 na den Zondvloed. Hieruit volgt dat 4039 - 1846 = 2193 als jaar van den Zondvloed overeenstemt met het tijdstip, dat Atland svnken is. Dit komt evenwel niet overeen met de Bijbelsche tijdrekening, die vrij onzeker en onbestemd verschillende uitkomsten oplevert, volgens

* Dionysius Petavius 2329,
* Johannes Marsham 2342,
* Edwardus Simsonius 2344,
* Arthur Bedford 2352,

dat is gemiddeld 150 jaren vroeger dan het verzinken van Atland. De vroegste Christenpredikers hebben dus die tijdrekening hier niet gebragt maar gevonden, en dewijl het verzinken van Atland hen aan den Noachisehen (Zond)vloed herinnerde, aan die Friesche jaartelling den naam van jaren na den Zondvloed gegeven. Opmerkelijk is het daarbij, dat die rekening bij jaren na den Zondvloed buiten Nederland bij geen volk bekend is geweest.

[2] Bl. 2 r. 3. ''verléden jér'', dit doelt op den watervloed van 1254. Zie van Hull, Geschiedenis der Hollandsche Duinen, bl. 87, waar in de XIIIe eeuw 32 watervloeden worden opgeteld; en Gabbema, Verhaal der Watervloeden.

Blz. 2. Brief van Liko. Vergelijk met deze aanmaning tot zorgvuldige bewaring en geheimhouding het voorbericht van Vlytarp.

Ocko Scharlensis verhaalt, dat van zijn oudoom Solcko Forteman de levens van de Friesche Koningen beschreven waren onder Radboud den laatsten koning;

dat Forteman deswege door Radboud in de gevangenis geworpen, kort na zijne vrijlating gestorven is;

dat zijne geschriften, na zijn dood zeer naauw bewaard, in handen gekomen zijn van Galthye Taykema, die hoorende, dat door de wreedheid des konings Radboud zoovele stukken over de beschrijving van Friesland ''vernield'' en ''verbrand'' waren, die geschriften gegeven heeft aan zijn zoon Ocko om nog te ''behouden'' dat er overgebleven was."

Als mede: Histoire de la législation des anciens Germains par Garabed Artin Davoud Oghlou (Arménien) Berlin 1845. Introduction chap. III:<blockquote>Si nous ne possédons malheureusement législatif écrit de ces vieux peuples, datant d'une époque antérieure au contact avec les Romains,

l'absence de pareils monuments ne prouve pas qu'ils n'ayent damais existé. Dans sa rage de détruire tout ce qu'il se plaisait à nommer idole, le Christianisme du moyen-àge ne les aurait-il point livrés aux flammes, en les proclamant diaboliques, écrits en caractères sorciers par des prètres de Baal? Tous ceux qui ont une idée du moyen-àge ne sauraient en douter."</blockquote>Bl. 2 r. 13 v.o. ''poppakèningar''. ''Poppe'' is een nog in N. Holland bekend bijvoegelijk naamwoord, met de beteekenis van ''vreemd'', ''buitenlandsch'', b.v. een poppe paard [3] voor een paard van buitenlandsch ras. Vandaar het bekende woord ''poep'', een vreemdeling, buitenlander, waarvoor de Oost-Friesen even goed de Hollanders uitschelden, als wij de Duitschers. ''Poppakèningar'' moest dus eigenlijk vertaald worden ''poepekoningen''.

Bl. 2 r. 2 v.o. In de tijdbepaling van Liko heeft Hiddo zeker overgeslagen de woorden: ''Nêi Atland svnken is thaet twya thusond njugon hvndred sex end njugontigoste jêr''.

Bl. 2. r. 2. v.o. ''achthvndred aend thrju jêr nêi kersten bigrip''.

De Christelijke jaartelling is ingevoerd in het jaar 526, en berekend door den geleerden abt Dionysius (exiguus) onder paus Felix IV. Daarom wordt zij de jaartelling van Dionysius (aera Dionysiaca) genoemd.

De gewoonte van het jaar aan te duiden door de namen der Consuls had met het jaar 475, door den val van het westersch Romeinsch rijk, hare eigenlijke beteekenis verloren. Doch dewijl men te Rome van die gewoonte niet dadelijk afstand doen kon, bleef men den tijdelijken magistraat als Consuls beschouwen en op die wijze de lijst der Consuls voortzetten, waarop zelfs in het jaar 484 Theodorik de Koning der Gothen voorkomt. Zij werd ook zoo evenwel op den duur onhoudbaar, en als den laatsten Consul vindt men daarop vermeld Basilius V in het jaar 541, na de stichting van Rome 1294, of na de instelling van Consuls 1047.

De Kerk of de Pausselijke regering is daarom in tijds bedacht geweest om die heidensche tijdrekening door eene Christelijke te vervangen. Die jaartelling van Dionysius is in Engeland nagevolgd door Beda Venerabilis in 720. De uit Engeland herwaarts overgekomen Evangeliepredikers Bonifacius en zijne medgezellen waren dus reeds met die Christelijke jaartelling bekend, en Liko Ovira Linda kon dus hierdoor alleen reeds [4] weten dat die Kersten-leeraren eene nieuwe jaartelling gebruikten. Doch bovendien had Karel de groote ook reeds de tijdrekening van Dionysius in zijn geheele rijk officieel ingevoerd.

Zij heeft evenwel de oude Friesche tijdrekening niet kunnen verdringen. De Friezen lieten zich deze niet ontnemen en bleven haar, gelijk wij aan het voorbeeld van Liko en Hiddo zien, gebruiken nevens de nieuw ingevoerde, naar welke zij gedwongen werden zich te schikken. En zoo hebben zij gehandeld tot in onze dagen, tot in het midden der tegenwoordige eeuw.

Als men b.v. een Frieschen Almanak van het jaar 1850 inziet, dan vindt men daar terstond opgegeven:

=== Tijdperken. ===

* Het jaar na de geboorte van Christus 1850.
* Grieksche jaartelling 7358.
* Wereldschepping 5799.
* Jaar der Joden 5611.
* Sedert den Zondvloed 4043.

Dit laatste jaartal heeft tot aanvangspunt 4043 - 1850 = 2193 voor Christus, d.i. het jaar waarin Atland verzonken is, in overeenstemming met Hiddo's opgave 3449 - 1256 = 2193.

Bl. 4 r. 20 v.b. ''Upsalandum'' d.i. Upland, Upsala in Zweden, ''an skênlandis áfterkád''.

Bl. 4 r. 20 v.b. Upsaland, Upsala, Upland in Zweden, het land der Finnen en Magiaren, over welke Saxo Grammaticus in het Ie boek spreekt: de gigantibus in Suetia; men moet weten, dat drieërlei soort van toovenaars of Magi ongehoorde wonderen door allerhande toovermiddelen uitvoerden enz.

Bl. 6 r. 4 v.b. ''Mith vsa frya bàrn''. Tacitus Germ. 20. Den heer en den slaaf zoudt gij niet aan eenig verschil van opvoeding onderkennen.

[5] Bl. 6 r. 4 v.o. ''ronddél''. Tacitus G. 16. Ieder heeft gaarne eene plek gronds rondom zijn huis."

Bl. 8 r. 3. v.b. ''longsyakte''. Over de ziekten van het Rundvee handelen: Vegetius, artis veterinariae L.III.45. ''de passione pulmonis''. Columella, de re rustica, IV.14. ''de pulmonis exulceratione''.

Bl. 10. r. 11. v.b. ''tha Linda vvrda'' — ''Linda hém''. Apol is grèvetman over ást flyland en over tha Linda wrda. Ast flyland, Friesland ten oosten van het Flie, heeft bestaan uit Westergoo, Oostergoo en Groningerland (van het Flie tot aan de Eems. De daaraan grenzende Lindaoorden bestonden dus uit hetgene nog in de Middeleeuwen het vierde Zeeland genoemd werd, t.w. de Zevenwouden (Schoterland, Lemsterland en de beide Stellingwerven), Drenthe en het Noorderdeel van Overijssel tot aan de Vecht. Nagenoeg midden door deze landstreek stroomt de Linde, voorheen eene aanzienlijke rivier, die met de Tjonger vereenigd bij Kuinre zich in zee uitstort. Deze Lindaoorden hebben zich eertijds veel verder uitgestrekt tot aan het meer Flevo, het Fliemeer, dus voorbij Urk en Schokland, welke beide eilandjes, bij het ontstaan der Zuiderzee, als het schamel overschot van dat verzonken land zijn overgebleven. Op deze plek hebben wij dus de voormalige burgt Linda-hêm te zoeken binnen den driehoek tusschen Urk, Schokland en Kuinre.

Konereed schrijft daarvan bl. 194 ''Linda hém is jeta wêi, tha Linda wrda far en dèl''.

Bl. 12. r. 18. v.b. ''dráma, drám'', blijdschap, ''gaudium'', J.H. Halbertsma, Lexicon Frisicum. Daventria 1872.

Bl. 22. r. 8. v.b. ''that hju than mith frêtho ga''. Verg. Jus Municipale Frisonum, Ed. Hettema. bl. 32.

Dat di fader ne aegh sine dochter nennen man to jaen wr her willa.

[6] Bl. 22. r. 7. v.o. ''send hja uppa wêgar writ thaen send hja éwa''. Verg. Fivelgoër en Oldamster Landregt. Ed. Hettema. bl. 2. Keninges setma hat ma screven rjucht, sa hat ma ac ewa.

en bl. 117. Als dat recht (Setma) screven is, soe heet men 't een ee (ewa).

Bl. 24. r. 10. v.b. ''Moder''. Tacitus G. 8 van de priesteressen: Men gelooft dat haar eene heiligheid en voorwetenschap eigen is, en versmaadt hare raadgevingen en antwoorden niet."

Bl. 24. r. 10. v.b. ''foddik'', de lamp. In het Memoriale Linguae Frisicae van Johannes Cadovius Müller (Leer 1875), bl. 44, ''foddick'' eine Lampe, ein Krüsel (eene hangende lamp.) Verg. bl. 46. ''inna tore hangt thiu foddik''.

Bl. 26. r. 4. v.b. ''thréhvndred''. Tacitus G. 7. Het getal is ook bepaald, honderd uit ieder dorp, en zoo noemen zij het ook onder zich (''hvndred'') en wat eerst slechts een getal was, is nu een naam en eeretitel."

Bl. 26. r. 5. v.o. §16. ''rêd gèrt''. Tacitus Hist. IV. 61. ''Velleda''. Die maagd (burch fám), uit den stam der Bructeren, had een uitgebreid gezag. Volgens een oud gebruik der Germanen (Gêrtmanna) hielden zij die vrouwen (feminas, fàmma) voor profetessen en bij toenemend bijgeloof eerden zij haar als Godinnen (Matres Deae.")

Toen vooral was het gezag van Velleda groot, want zij had den voorspoed der Germanen en den ondergang der Legioenen voorspeld."

en Hist. IV. 65. Er zijn gezanten naar Velleda gezonden, doch het werd hun geweigerd voor Velleda te verschijnen en tot haar te spreken. Zelfs haar te zien werd hun ontzegd, om den eerbied voor haar te vergrooten. Zij zelve was gezeteld in een hoogen toren (burchtore), en een van hare [7] dienaren bracht de vragen en antwoorden over, als een tolk der Godheid."

Van de fámna bij do ''Kaeltana folgar'' bericht Plutarchus de Virt: Mulierum, Vol. II 246.

Voor dat de Kelten de Alpen waren overgetrokken en dat gedeelte, wat zij nu bewonen, bezet hadden, waren zij door eene onverzoenlijke tweedracht in een burgeroorlog vervallen. Doch de ''vrouwen'' (γυναῖϰες feminae, fâmna) tusschen de legers optredende, en de twist onderzocht hebbende, hebben die zoo onpartijdig beslecht, dat zij bij alle staten en stammen eene algemeene genegenheid verwierven. Daarom is bij hun de gewoonte bewaard om de ''vrouwen'' bij de beraadslagingen over vrede en oorlog te raadplegen, en door hare bemiddeling de opgerezen geschillen te beslechten. En daarom hebben zij ook in het verdrag, met Hannibal gesloten, geschreven, dat als de Kelten zich hadden te beklagen over de Karthagers, de uitspraak zoude verwezen worden aan de Karthaagsche bevelhebbers en rechters in Spanje, doch zoo de Karthagers beschuldigingen hadden in te brengen tegen de Kelten, aan de ''Vrouwen'' der Kelten."

Het is duidelijk dat Plutarchus hier zaken verhaalt, die hij vernomen had, zonder ze te begrijpen; want hier kan niet van de ''vrouwen'' in het algemeen sprake zijn, maar γυναῖϰες staat hier als een ambts- of eeretitel dier rechtsprekende vrouwen.

Bl. 28. r. 8. v.b. ''mêtrik''. Dit woord komt bij Richthofen niet voor. Hettema vertaalt het door ''gelijke rijk''. Op bl. 186 vinden wij het nogmaals in het geschrift van Déla: Nimman is weldich alle maenniska mètrik to mâkjane aend elike luk to jân. Tha that is alra manniska plicht vmbe tha maenniska alsa mêtrik to maekjane aend sa felo nocht to jân as to bináka is.

Eene gelijkheid van stand en bezitting is de grondslag van [8] Fryas tex. (Zie bl. 20. art. 5.) Onderscheid van armen en rijken is er niet.

Allen zijn dus rijk, ''rik'', naar één bepaalden maatstaf méte. Alles wordt gelijkelijk verdeeld, êlika dèla. Indien iemand rijk was boven zijne medeburgers, dan zoude hij ''vnmétrik'' wezen, en de algemeene gelijkheid was verbroken.

Het woord ''vnmêtrik'' komt niet voor, doch is wellicht overgebleven in onze uitdrukking ''onmetelijk'' rijk.

Bl. 30. r. 11. v.b. ''helddrvnk''. verg. Justinus XLIII.3. (ao. 600 v.Ch.)<blockquote>De vlootvoogden der Phocaeers waren Simes en Protis. Deze gingen tot den koning der Segobriers, met name Nanno, in wiens land zij eene stad wilden stichten, en verzochten zijne vriendschap. Toevallig was de koning dien dag bezig met toebereidselen voor het huwelijk van zijne dochter Gyptis, die hij volgens landsgebruik aan een gedurende de maaltijd gekozen schoonzoon ten huwelijk zoude geven. Toen nu alle mededingers tot de bruiloft genoodigd waren, wierden ook die Grieksche gasten bij het gastmaal gevraagd. De maagd werd binnengeleid. De vader beval haar ''den beker te reiken'' aan hem, dien zij tot echtgenoot uitkoos. Daarop ging zij alle anderen voorbij, wendde zich tot die Grieken en ''bood den beker'' aan Protis. En deze van gast schoonzoon geworden, verkreeg van zijn schoonvader eene plaats om eene stad te stichten. Zoo is Massilia (de vervallen Phenicische colonie) herbouwd nabij de mond van de Rhone."</blockquote>Bl. 30. r. 8. ''hêmrik'', bij von Richthofen, Alt-Friesisch Wörterbuch, hamrike, hemrike, himrik, gemeine Dorfmark.

Bl. 30. r. 8. v.o. ''hêmrik''. Tacitus. G.26. De bouwlanden worden naar het aantal der bebouwers door allen gezamenlijk bezeten, en dan onderling verdeeld. De ruimte van land maakt de verdeeling gemakkelijk. Jaarlijks verwisselen zij de akkers en er is nog land overig."

[9] Caesar Bell. Gall. VI.22. Niemand heeft een bepaalde maat van akker of grond in eigendom; maar de overheden wijzen van jaar tot jaar aan elke familie zooveel land toe, als zij goed vinden, en verplichten haar het volgend jaar naar een anderen akker over te gaan."

Bl. 32. r. 2. v.b. ''thatillifte'', lees ''thaet illifte'', het elfde deel, met dien verstande dat de eigenaar tien deelen behoudt tegen één deel 't welk hij als marktgeld moet afgeven.

Bl. 32. r. 9. v.o. (''mith nôma ald lând that nw vnder-ne sê lèith''). Deze woorden zijn een invoegsel van een der latere afschrijvers. Het geboorteland van Finda is Asie, zie bl. 220; se gelavath thet Finda fon ut-et Himmellája berchte bern is."

Bl. 32. r. 3. v.o. ''thérut tavlikt''. Verg. Jus. Mun. Fris. Ed. Hettema. bl. 20. Een godelic ende ene menschelick rjucht, een haet naturalic, dat oer is taulik.

Bl. 34. r. 3. v.b. ''Is hi bikvmen''. Tacitus G. 13. Het is de gewoonte dat niemand de wapenen aangordt (in dienst treedt) voor dat de gemeente hem geschikt gekeurd heeft."

Bl. 34. r. 8. v.b. ''hêrman jeftha kêning''. Tacitus G.12. In die zelfde vergadering worden ook de aanvoerders gekozen."

Bl. 36. (art. 12.) ''Sin jongste svn'' enz. verg. Jancko Douwama, Boek der Partijen, bl. 30. So ist ''van oldes'' geweest, des wy, contrarie van alle andere nacien, voer een recht hebben, dat de jongste broeder behold de Heerlyke goederen syns faders."

Verg. mede als voorbeeld hiervan: Eekhoff, Gesch. Beschr. van Leeuwarden, II. 397, het testament van Wytse van Cammingha in 1533.

[10] Bl. 42. r. 10. v.b. ''wèdve bilyva''. Tacitus G.19. Het gaat beter in die Staten, waar slechts de maagden huwen en de vrouwen hare wenschen en verwachtingen tot één huwelijk bepalen."

Bl. 44. r. 14. v.b. ''ut of landum''. Hier is het dus niet meer ''néi tha tinlana'', zoo als het luidt in de straf bepalingen op bl. 60. Die ''domar'' zijn dus van oudere dagteekening dan ''tha skrifta Minno's''. De verbanning naar de tinlanden moet opgehouden zijn, als onuitvoerbaar, sedert Kaelta (zie blz. 94) de Britten tot opstand aangezet, eene burgt, Kaeltas burch, gebouwd en zich daar tot ''folksmoder'' opgeworpen had. Door dien opstand was het land ''an thaet weld thére Moder et Texland'' onttrokken en had de kolonie zich onafhankelijk gemaakt. Uit de tijd-bepaling op bl. 86, 1630 v.Chr. blijkt, dat het bovenstaande gebeurd moet zijn omstreeks het jaar 1600 of tegen het einde der 17e eeuw voor Chr.

Op bl. 57, blijkt het dat Minno zich te Athenia bevond tijdens het overlijden van Nyhellénja. Zijne reis naar Kreta en verblijf aldaar, en vervolgens zijne terugkeer naar het vaderland vallen dus voor omstreeks den zelfden tijd, en hij zal zijne geschriften hebben opgesteld te Lindahem na 1600 v. Chr.

Bl. 44. r. 3. v.o. ''Wralda jeftha Alfoder''. Vollmer, ''Wörterbuch der Mythologie''.<blockquote>ALFADUR. Der höchste Gott des Nordischen Alterthums, und ein Beweis dasz jene Völker, welche Schweden und Norwegen, so wie die eine Hälfte von Deutschland bewohnten, die reinste Gottesverehrung als Basis ihrer Religion erkannt hatten, denn alle edlen Eigenschaften, welche die Mosaische Urkunde dem Unaussprechlichen, welche die Christliche Religion dem einzigen Gott beilegt, finden wir in diesen wieder, ohne irgend einen der Züge welche [11] das hohe Bild Gottes entstellen, wie die menschlichen Leidenschaften, Zorn, Rachsucht, Eifer und Eifersucht. Er ist der Schöpfer, Ordner und Lenker des Weltalls, sein Hauch weht durch alle Zeiten, unerforschlich ist seine Grösze, seine Macht, und Niemand vermag sich ihn zu denken, vorzustellen, denn niemals hat er sich einem Sterblichen gezeigt, — und wenn sein Geist, sein Hauch auf der Erde weilt, so ist es im Schatten geheimniszvoller Haine, stiller, ihm geheiligter Wälder.

Sein Wille herrscht über Alles, und was nicht Er ist, das ist ihm unterthan, denn Alles ging (Menschen und Götter) aus seinem Schöpferwort hervor. Am besten giebt uns eine Stelle der Edda selbst eine Andeutung über jenes allmächtige Wesen, oder einen Begriff von der Vorstellung, die man sich zu Zeiten des Snorro Sturlason davon machte:

'''Vom obersten Gott.'''

Gangler machte nun folgende Frage: wer ist der Vornehmste unter allen Göttern? Har antwortete: er heiszt in unserer Sprache Alvater, im alten Asgard hatte er dagegen zwölf Namen: Alvater, Herein oder Heirian (Herr), Nikar oder Hnikar (Sieger), Nikur, Fjolnir (der alles Wissende), Oski, Orni (der Rauschende), Bifledi (der Schnelle), Vidrir (der Sieger), Swidrir (der Zerstörer), Swidor (der Verbrenner), und July oder Julkr.

Gangler fragte wieder: Wo ist denn dieser Gott? was vermag er? was hat er Groszes ausgerichtet? Har antwortete: er lebt alle Zeit, beherrscht sein ganzes Reich und waltet über Alles, Groszes sowohl als Kleines. Jafnar erinnerte dasz er Himmel, Erde, Luft und Alles, was in ihnen ist, erschaffen habe. Thridje fügte hinzu: und was das Wichtigste ist, er bildete den Menschen, und gab ihm einen Geist, der leben und nie vergehen soll, wenn auch der Körper in staub zerfallt, oder zu Asche verbrannt wird. Alle Tugendhaften sollen leben und bei ihm seyn in Gimle oder Wingolf, böse Menschen [12] hingegen fahren zur Hel und darnach in Nifleheim oder die neunte Welt."</blockquote>Bl. 48. r. 2. v.o. ''nam this nómo to-nêre nôme an'', t.w. Hellenen, van ἕλλην, φνόνιμος wijs, verstandig, bij Suidas.

Bl. 50. r. 10. v.o. ''vampyra''. In het Duitsch is vampyr nog gebruikelijk nevens ''blutigel, bloedzuiger''. Het woord is zuiver Friesch en zamengesteld uit vam (wan) en ''pyr'' d.i. ''worm''; de letterlijke beteekenis is dus: een boose pier, een gevaarlijke worm. In het Hollandsch ontmoet men het in de zegswijze: ik wil de kwade pier niet zijn.

Bl. 50. r. 8. v.b. ''Offerja''; van ''offeren'' is hier bij Fryas volk geen sprake, even min van priesters, wel bij Findas volk, Krekalanders en Golen. Dit komt overeen met hetgeen Caesar VI, 22 van de Germanen zegt: Zij hebben geene Druiden, om godsdienstige plechtigheden te besturen, en houden zich niet met offeranden op."

Om deze reden mag men bij Tacitus, als hij in zijn Germania van ''sacerdotes'' spreekt, dit woord niet opvatten als ''priesters'', maar alleen als ''priesteressen'', in zoo verre het Latijn hem geen ander woord opleverde om het karakter van de ''matres'' en ''feminae'' (''modera'' en ''fámna'') aan te duiden, dewijl ''mater'' hier geen ''maem'' en ''femina'' geen ''wif'' mag beteekenen. Vergelijk: ''brêf fon Rika thju ald fám'', bl. 228.

Bl. 56. r. 11. v.b. ''wilda krêta''. Ook in het Grieksch is Κρήτη en Κρῆτες stamverwant met ϰράζω krassen als eene kraai, schreeuwen. Daar mede staat weder in verband de naam ϰορῆτες of ϰουρῆτες, de Cureten, die door hunne wapenkreeten en wapengedruisch het schreijen van het kind Zeus moesten overschreeuwen, op dat Kronos dit niet zoude hooren.

[13] Bl. 56. r. 13. v.b. ''en havesmvde''. Bij Ptolomaeus vindt men aan de Noordkust van Kreta tusschen de kapen Kiamon en Drepanon eene zeestad of havenplaats ''Minoa'' geheeten.

Bl. 60. r. 10. v.o. ''hwat thene lédar áskt''. In deze woorden vinden wij het eerste begrip, de eerste kiem, van het stelsel van ''compositie'' of ''boete'' voor toegebrachte beleedigingen en verwondingen, dat in de wetten der Longobarden, Visigothen, Franken, Burgundionen, Anglo-Saksen, maar het uitvoerigst van allen in de wetten der Friesen is ontwikkeld (in de Boetregisters.) Het beginsel van zulke boetebepalingen had ten doel het natuurlijke (woeste) recht van wedervergelding, ''jus talionis'', oog om oog en tand om tand, te beteugelen, en de eindelooze veeten en erfelijke bloedwraak uit te roeijen.

Vindt men dit systeem in de Middeleeuwen het volkomenst uitgewerkt in de Oud Friesche wetten, dan is het duidelijk dat het daarin vervatte rechtsbegrip het eerst bij de Friesen ontstaan moet zijn.

Dit ontstaan vinden wij in deze ''Domar'' aangewezen. De eerste toepassing van het denkbeeld om de wraak af te koopen bepaalt zich hier tot het geval van verwondingen. Het blijft echter nog geheel eene bijzondere zaak tusschen den beleedigde en den beleediger. De beleedigde kan zich zijn recht van vergelding laten afkoopen, maar hij mag daarvoor eischen, wat hij wil. De zaak is geheel eene private transactie.

Bij Tacitus Germ. 12 ontmoeten wij hierin een grooten vooruitgang: Er wordt een onderscheid gemaakt tusschen de straffen (boeten) volgens den aard van het misdrijf (de zwaarte der verwonding.) Bij lichtere misdrijven is de boete naar evenredigheid, en de beleedigers, wier schuld bewezen is, worden beboet voor een zeker getal paarden, runderen of schapen. Een deel van de boete vervalt aan den Koning of aan den Staat, het ander deel aan den beleedigde of diens nabestaanden."

[14] Hier is het dus niet meer eene private transactie, maar eene publieke, eene zaak het van den Staat. De Staat, de wet, bepaalt de boete en velt het vonnis. De boete wordt betaald aan den Staat en beleedigde ontvangt daarvan voor zich een bepaald gedeelte (de helft?) Voor het jus privatum is het jus publicum in de plaats getreden.

Bl. 60. r. 4. v.o. ''mith sin lif biltalja''. De compositie betreft dus nog maar alleen verwonding, en is nog niet toegepast op doodslag. Doodslag wordt met den dood gestraft, en de familie van den vermoorde heeft het recht van bloedwraak. Slechts eene vrijwillige ballingschap kan den moordenaar door de vlucht aan het bereik des wrekers onttrekken.

Bij Tacitus, G.21, ontmoeten wij weer een zeer grooten vooruitgang in dit opzicht, want daar is de compositie ook uitgestrekt tot het geval van doodslag: Ook de doodslag schrijft hij, wordt geboet met een bepaald getal stuks vee en de gezamenlijke familie des verslagene neemt die genoegdoening aan (is verplicht die satisfactie aan te nemen). Dit is, voegt hij er bij, nuttig voor den staat, omdat de veeten volgens de vrijheid, d.i. volgens natuurlijk recht van bloedwraak, voor den staat gevaarlijker zijn."

Bl. 62. r. 7. v.b. ''vppet fjvr werpa''. Brandstichters worden met den vuurdood gestraft. Daar is dus het jus talionis nog in volle kracht; gelijk bloed om bloed, zoo ook vuur om vuur. Brandstichting is een vergrijp tegen het geheele thorp, en daarom ook Men werpt den brandstichter in het vuur.

Bl. 62. r. 8. v.o. ''vrrêde by tha fyand''. Landverraad is de zwaarste van alle bedenkelijke misdaden, want het is eene misdaad tegen den geheelen Staat. Zoo ook bij Tacitus, G 12. Verraders en overloopers worden aan een boom [15] opgehangen, lafhartigen, die zich aan den strijd onttrekken, en bedrijvers van onnatuurlijke zonde worden in een moeras verzonken onder eene horde van teenen. Het verschil van de straf doelt hierop, dat de gestrafte misdaad openlijk ten toongesteld, de straf der wandaad verborgen wordt."

Bl. 62. r. 6. v.o. ''mota barna''. Vergelijk deze straf bepaling met die op bl. 20 in art. 7.

Bl. 62. r. 1. v.o. ''vrwerpa''. De naam des landverraders moet uitgeroeid worden evenals zijn geheele geslacht. Aan geen kind mag men ooit dien naam weer geven, en zij die een gelijken naam dragen, moeten dien ''afwerpen'' en een anderen naam aannemen, opdat die gevloekte naam binnen Fryas erf nimmer weer gehoord worde.

Bl. 66. r. 12. v.o. ''Svnne rés háger''. F. Lensimand, Die Anfänge der Cultur, B.I.18. Die Flora und Fauna der Schichten, in denen wir die ersten Spuren unseres Geschlechtes antreffen, zeigen dasz die damalige Temperatur eine weit höhere war als die heutige, denn unsere mitten-europäischen Länder erfreuten sich eines tropischen Klimas, und die nordlichsten Striche Asiens und Amerikas, selbst Grönland, wurden noch nicht von Eisschollen heimgesucht.

Bl. 66. r. 6 v.o. ''An tha éne side'' enz. Geheel Europa begrensd door eene lijn van Königsberg tot Triest behoort tot Fryas erf. Vergelijk met deze grensbepalingen, Dionysius Halicarnassensis L. XIV. Het land der Kelten wordt midden doorgedeeld door de rivier de Rijn. Het gedeelte aan gene zijde van den Rijn, grenzende aan de Skythen en Thraeiers, wordt Germanie genoemd en strekt zich uit tot aan het Hercynisch woud en de Rhipaeische bergen. Het andere gedeelte aan deze zijde van den Rijn naar het zuiden gekeerd tot aan [16] het Pyrenaeisch gebergte, dat den Gallischen zeeboezem omvat, heet Galatie (Gallie).

Zie over de Kelten als omvattende Galliers en Germanen A. Holzmann, Kelten und Germanen;

en L. Contzen, die Wanderungen der Kelten.

Bl. 66. r. 4. v.o. ''thát bréde twiskland''. Caesar B.G.VI.25. De breedte van het Hecynisch woud strekt zich negen dagreizen uit. Het begint bij de grenzen der Helvetiers, Nemeten en Rauraken, loopt langs de rivier de Donau tot aan de Daken en Anarten, wendt zich dan links van de rivier af langs de grenzen van vele landen, en is er niemand in Germanie die kan zeggen, dat hij het einde van dit woud bereikt heeft, al had hij zestig dagreizen afgelegd, noch dat hij vernomen heeft, waar het aanvangt."

Bl. 68. r. 6. v.b. ''an thju Réne''. Dio Cassius, 53. Sommige der Kelten, die wij Germanen noemen, bezitten het geheele Keltische land langs den Rijn, en hebben het Germanie doen noemen, opwaarts tot aan de bronnen der rivier, en afwaarts tot aan de zee van Brittannie."

Bl. 68. r. 1. v.b. ''twelif rinstrama''. Deze twaalf rivieren zijn: De Weichsel, Oder, Elbe, Weser, Eems, Rijn, Schelde, Seine, Loire, Garonne, Rhone en Po.

Bl. 68. r. 15. v.b. ''priked''. Hieruit is het ''tatoueeren'' bij de Britten ontstaan, waarvan Caesar B.G.V.14 gewag maakt: Alle Britten tatoueeren zich met weede, die een blaauwe kleur veroorzaakt."

Evenzoo spreekt Pomp: Mela III 6. van: met weede getatoueerde Britten." Herodianus beschrijft dit nader: Zij beprikken hunne ligchamen met figuren en afbeeldingen van allerlei verschillende dieren." Wat echter deze schrijvers in het algemeen zeggen van de Britten, beperkt Tacitus tot een [17] gedeelte van het volk, Vita Agricolae 9, waar hij vermeld, de getatoueerde gelaten van de Siluren. En juist deze Siluren woonden in Wales en Devonshire, het land der tinmijnen.

Bl. 70. r. 12 v.b. ''Aldland, Atland''. Over dit verzinken van Atlant heeft Plato een bericht bewaard in zijn Timaeus en Kritias. Een opperpriester te Saïs heeft aan Solon verhaald: Voor den ingang de Middellandsche zee, welken hij de zuilen van Herakles noemt, lag eertijds een land grooter dan Lybie en Asie te zamen. Van daar konden toen de zeevaarders naar de andere eilanden komen, en van deze eilanden op het vastland daartegen over, dat zich rondom die eigenlijke oceaan uitbreidde. Op dit groot Atlantisch eiland bestond een groot wonderbaar koninkrijk, dat over het geheele eiland heerschte en over vele andere eilanden en deelen van het vastland, bovendien beheerschte het aan onzen kant Lybie tot aan Egypte en Europa tot aan Tyrrhenie. Toen echter in lateren tijd buitengewone aardbevingen en overstromingen losbarstten, veroorzaakte één noodlottige dag en ééne noodlottige nacht, dat het Atlantisch eiland in de diepte der zee verzonk. Daarom is nu die zee ontoegankelijk en moeijelijk te onderzoeken, omdat het diepe slik (de wadden), 't welk het eiland bij het verzinken gevormd heeft, de scheepvaart verhindert."

Strabo. II.102. Het kan zeer wel waar wezen, wat er verteld wordt van het eiland Atlantis, waarvan Plato zegt, dat Solon, die het had gehoord van Egyptische priesters, bericht heeft, dat het vergaan is, terwijl het eens een eiland was, zoo groot als het vasteland.

Bl. 72. r. 10. v.b. ''twam hápa'', dat zijn de Hunnen en de Finnen.

''t-éne dèl'', de Hunnen zullen zuidwaarts afgetrokken zijn, waar wij ze later vinden als Hongaren of Magiaren.

[18] ''thát ôre dél'', de Finnen, is gevallen in Zweden, d.i. skênlandis ásterdèl. bl. 110.

Bl. 72 r. 19 v.b. ''prestera-kàrka''. Frya's volk had noch priesters noch kerken, en evenmin woorden daarvoor in zijne eigen taal. De Friesen hebben die het eerst leeren kennen bij de Finnen, en dus ook die woorden alleen aan de taal nen der Finnen kunnen ontleenen. De woorden kerk en priester moeten dus Scandinavischen oorsprong. Het Friesche kaerke van chaerke, scherke, is in het Zweedsch ''kyrke'', uitgesproken even als thans ons ''tzierke'', Oostfriesch ''zierk'', Deensch ''kerke''. Prester is Zweedsch ''praest'', Deensch ''praest'' mv. ''praester''. Op bl. 222, komt eveneens als meervoud voor ''prestar'', dat wijst op een enkelvoud ''prest'' als de oorspronkelijke vorm.

Bl. 74. r. 8. v.b. ''Achtantich jêr forther''. d.i. 2092 - 80 = 2012 v. Chr.

Bl. 74. r. 7. v.o. ''Inka'' beteekent boter, ''butyrum''. Halbertsma, Lexicon Frisicum.

Bl. 74. r. 6. v.o. ''faederja'', d.i. oom, ''patruus''. Halbertsma, Lexicon Frisicum.

Bl. 74. r. 5. v.o. ''jonga kámpar''. Tacitus G. 14 "De meeste aanzienlijke jongelingen begeven zich naar die volken, welke in een of anderen oorlog gewikkeld zijn."

Bl. 76. r. 3. v.b. ''thri wiga''. Zie ook Saxo Grammaticus. L.V. p. 52 en Notae uberiores p. 68. Ed. Müller. In het gedicht Edda wordt verhaald dat Odin (Wodin) den raad gegeven heeft om de slagorde wigvormig op te stellen. Verg. ook Nota p. 214, 215, de acie triplici Othiniana.

Bl. 76. r. 3. v.b. ''an thri wiga''. Tacitus G. 7. De slagorde wordt bij wiggen (wigvormig) opgesteld."

[19] Bl. 76. r. 11. v.b. ''Séfyra'', scheepsroepers, zeetrompetten, waarmede ook de winden worden afgebeeld. Het woord is zamengesteld uit ''sè'', de zee, en ''fyr'', een denneboom, omdat deze trompet gemaakt was uit een uitgeholde dennestam, even als nog, in later tijd, de Sint Steffens hoorn, waarvan een exemplaar in het Friesch kabinet van oudheden berust. Deze trompet is ruw bewerkt uit een gespleten stam van een jonge denneboom, en bestaat uit twee in de lengte zacht gekromde uitgeholde stukken, die met tien hoepeltjes aaneen gekuipt zijn. De geheele lengte bedraagt 1.12 meter. De Zweedsche herderinnen gebruiken nog een hoorn van gelijke constructie om in het gebergte haar vee bijeen te roepen.

De Grieken hebben aan deze trompet den naam van den Westewind, Zephyrus, ontleend.

Bl. 76. r. 11. v.b. ''Sèfyra''. De Heer G. Verenet heeft mij over dezen hoorn medegedeeld: Les Vachers des Alpes emploient encore un instrument bucolique ou pastoral, en forme de trompe (le taureau d'Uri des guerriers Helvétiques) pour le rappel des troupeaux. Il se compose aussi d' une écorce d'érable arrondie et entourée de cerceaux de bois; sa longueur est d'environ deux mètres; le son du cylindre tient de celui d'un tuyau d'orgue.

Bl. 80. r. 6. v.b. ''Kádik, Cadix'', Gades, Punisch ''Gadeir''. Festus Avienus, die in zijne ''Ora maritima'' fragmenten bewaard heeft van Himilco's zeereis, zegt vs. 267, dat dit ''Gadeir'' beteekent ''locus aggere septus'', eene ingedijkte plaats.

Die beteekenis wordt gecontroleerd door het Hebreeuwsche ''Gadeer, locus muro cinctus'', door een muur omgeven, hier ''êne sténene kâdik''.

Bl. 80. r. 6. v.b. Kâdik. Stephanus de Urbibus. Γάδειρα, [20] geeft als naamsafleiding οὖσα ώς ταινία ϰαὶ τῆς γῆς δειρά velut fascia et ''terrae collum''.

Bl. 80. r 12. v.b. ''fâr tha rika kaening fon Egiplandum''. Dit valt in den tijd van Joseph in Egypte ± 2000 v. Chr.

Bl. 80. r. 10. v.o. ''Nèf Inka''. Vrage: Is Inka ook met zijne vloot in Zuid Amerika aangeland, en zijn nageslacht 35 eeuwen later door Pisarro terug gevonden in de Koningstam der Inka's in Peru?

Bl. 80. r. 10. v.o. ''Inka''. Bij Hamconius fol. 72. b. wordt bericht van eene kolonie Friesen in Chili, daar aangetroffen door Diego Torres, (de rebus Americae patres collegii pacis ad Provincialem, a°. 1589); alsmede door Alphonsus de Ercilla, (de rebus Americae) (Auruncana). Zij zouden daar (in Chili) aangekomen zijn omstreeks 1030 n.Chr., en hadden eene herinnering aan hunne afkomst van Friesen. Dit doet mij gissen dat Inka kan aangeland zijn aan den N.O. hoek van Brasilie, in den mond der Amazonen-rivier, dat de afstammelingen van zijn volk in den loop van eeuwen al verder landwaarts ingetrokken en eindelijk tot de westkust van Z. Amerika (Chili en Peru) doorgedrongen zijn. Lezen wij nu hier dat de meeste Finnen en Magiaren zich bij Inka voegden, dan komt dit overeen met de opmerking van reizigers, dat de inboorlingen van Chili en Peru in hunnen ligchaamsbouw eene Finsche type dragen.

Bl. 80. r. 7. v.o. ''ák árg to gvngen''. Hiertoe zal ook wel behoord hebben, dat Sicilie van Rhegium is afgescheurd, Prochyta en Pithecusa van Misenum, Capreae van Athenaeum enz. Strabo L.I.60.

Bl. 84. r. 10. v.o. ''Missellja''. μασσαλία Stephanus, de Urbibus, verhaalt volgens Timaeus, dat een schipper bij zijne [21 aankomst aldaar een visscher beval een touw, dat hij hem toewierp, vast te maken, μᾶσαι en dat daarvan de naam Massalia gevormd is uit μᾶσαι ''binden'', en ἁλιευς een ''visscher''.

Bl. 84. r. 6. v.o. ''ana trowe wydena''. De Druiden, zie bl. 124.

Bl. 86. r. 4. v.o. ''Nyhellénja'', de raadselachtige Godin Nehalennia, van wie Romeinsche Gedenksteenen bij Domburg op Walcheren in zee gevonden zijn, ten jare 1647. Zie Beschrijving en afbeeldingen bij: H. v. H. en H. v. R. Kerkelijke oudheden, Bisdom van Zeeland. Dl. IV. bl. 67 en Dr. J.F.L. Jansen, Romeinsche Beelden en Gedenksteenen in Zeeland.

Bl. 88. r. 6. v.o. ''tha stjurar to hropande''. Vergelijk wat Pomponius Mela III. 6 schrijft van de Druidessen bij de Galliers: Het eiland Sena in de Britsche zee tegenover het land der Osismiers (Armorica) is beroemd door een orakel van de Gallische Godin, wier priesteressen, geheiligd door een maagdelijken staat, negen in getal zijn. Men acht haar begaafd met een buitengewoon verstand, gelooft, dat zij zeeën en winden onstuimig kunnen maken, zich kunnen veranderen in dieren, genezen wat bij anderen ongeneeslijk is, de toekomst weten en voorspellen, doch alleen zich bezig houden met die zeevaarders, die gekomen zijn om haar te raadplegen."

Zie ook: L. Contzen, die Wanderungen der Kelten S. 88, 89.

Bl. 88. r. 2. v.o. ''bjar''. Tacitus G.23. hunne drank is een vocht bereid uit gerst of tarwe.

Bl. 90. r. 11. v.b. ''Skriffilt''. Bij Strabo XV. 717, bericht Nearchus de vlootvoogd van Alexander, dat in Indie aan den beneden Indus een volk is, dat niet op palmbladen schrijft, maar ''brieven schrijft op zeer zwaar ineen gestampt katoen'', d.i. schrijffilt van boomwol. Uit de [22] verdere beschrijving van dat volk blijkt, dat hij van de daar gevestigde Friesen (Geertmannen) spreekt.

Zij bebouwen het gemeenschappelijk land (''hemrik'') gezamenlijk en verdeelen de oogst.

Zij zijn gewapend met lange bogen en pijlen, met speeren en schilden en met zeer breede zwaarden van 3 ellen (5 voet) lengte (''gêrt''), zij hebben wetten, deels algemeene (''mêna êwa'') deels bijzondere (''setma''), die veel van de wetten van andere volken verschillen.

Zij huwen de dochters uit zonder bruidschat. (Tacitus G.18. "De vrouw brengt den man geen bruidschat aan.")

Zij hebben de gewoonte, om vorsten en grooten alleen met woorden te groeten en nooit met ''kniebuiging'' (verg bl. 20. wr.aldas gást mêi mán allèna knibuwgjande thánk to wija.)

Bl. 90. r. 11. v.b. ''Skriffilt''. Pater Paullino van St. Bartholomeo, zendeling in Indie, heeft in zijne Samscridamirae

(Sanskrit) linguae institutio, bewezen, dat het gebruik van katoenpapier bij de Indiers tot ver boven de tijden van Christus opklimt. Verg. Heeren. Ideën Indiers. bl. 93.

Bl. 94. r. 13. v.o. ''til thêre séjene''. De naam dezer rivier is Friesch, ''thju séjene'', de zegen, zoo mede le Havre, ''thi have'', le Havre de gráce, ''thi have thêre séjene'': Ouessant, ''westsónd'': Dieppe: ''diape''; Fécamp, ''fjakamp'', veeweide: Caudebec, ''thju kalde béke'', de koude beek; Robec, ''thju róde bêke'', de roode beek enz.

Bl. 94. r. 10. v.o. ''Kérenák''. Staat dit in verband met Corn-Wales?

In het Fransche Bretagne is ook een Carnac met groote overblijfselen van Druidische monumenten.

Bl. 94. r. 8. v.o. ''Káltana'', Zie over de Kelten in Brittannie, L. Contzen, die Wanderungen der Kelten.

[23] Bl. 96. r. 5. v.b. ''thju Moder''. Haar naam was Hel-licht. bl. 106.

Bl. 96. r. 14. v.b. ''Tünis to en gode uphêjad''. vrg. bl. 82. ''Tünis êvg as hjara káning bikánna''.

Tünis erkend als koning der stad, ''Malk-kart'', en verheven tot eene godheid is dus de Phenicische ''Melkarth'', dien de Grieken den Tyrischen Herakles noemden, veel ouder dan de Grieksche Herakles. Aan dezen Tyrischen Hercules werden de zuilen van Hercules toegeschreven, de rotsen Abyla en Calpe.

Pomponius Mela I.5. verhaalt dat Hercules zelf de voor heen verbonden rotsen van een gescheurd en den Oceaan, die vroeger door eene rotsketen was afgesloten, een toegang in de Middellandsche zee verschaft heeft.

De grond van de Mythe ligt hier in, dat de Friesche zeekoning Tünis aan de Pheniciers de straat heeft leeren kennen, die de Middellandsche zee met den Oceaan verbond, en alzoo dien zeeweg voor hen heeft geopend. Daarvoor hebben ook de Tyriers eene hunner oudste kolonien aan de Noord Afrikaansche kust ''Tunes'' (ὁ Τύνης) thans nog Tunis, genoemd.

Bl. 96. r. 6. v.o. ''navt rum noch''. Nepos. Themistocles C.VI, schrijft ook van de Phalerische haven te Athene, dat die noch goed, noch groot genoeg was.

Bl. 98. r. 7. v.b. ''Jonhis élanda''. De Jonische zee en de Jonische eilanden ten westen van Griekenland hebben niets gemeen met de Jonische steden en eilanden langs de kust van Klein-Asie. Het verschil wordt bij de Latijnsehe zoo wel als bij de Grieksehe schrijvers streng in acht genomen, die de laatste namen altijd met eene lange (dubbelde) o en de eerste altijd met eens korte (enkelde) o schrijven.

Bl. 98. r. 10. v.o. ''Athenia, Minerva, Nyhellênia''.

[24] Van deze namen is de eerste gebleven aan de stad Athene en overgedragen tevens op de Godin Pallas. Minerva is als naam der Godin bewaard in Groot Griekenland, Italie tot aan de Alpen (bl. 54). Doch de naam Nyhellènia is als zoodanig in Griekenland verloren gegaan. Evenwel zijn de beide deelen van dien naam als adjectiven in de Grieksche taal opgenomen: Ny is geworden νέος (néos) ''nieuw'', en ἕλλην (hellên) nog bij Suidas bekend in de beteekenis van ''verstandig''. Suidas in voce: ἕλλην, φρόνιμος. Vandaar hebben de Grieken den naam Hellenen aangenomen d. i. ''verstandigen''. Toen later bij de Grieken de oorsprong van dien naam in de herinnering verflaauwde, hebben zij die herkomst gehuld in het gewaad der Mythe van Phrixus en Helle, de kinderen van Nephele en Athamas, die op een ram met gouden vacht het land ontvluchten om aan de lagen hunner stiefmoeder Ino te ontkomen. Maar ook in die Mythe schuilt nog een donkere herinnering aan het verleden. Phrixus, phrygs, is een naklank van Fryas; Helle herinnert aan Nyhellênia, en Nephele aan het land der Nevelen, dat land in het verre onbekende westen of noorden, vanwaar de Friesen gekomen waren, terwijl Athamas (gen. Athamantis), zamengesteld uit âthe en man, te kennen geeft, dat die mannen als vrienden gekomen en ontvangen waren.

Bl. 98. r. 8. v.o. ''lik âtha vntfongen''. Zie over de komst der Joniers in Attica Herodotus L.I.c.145 en Strabo L.VIII. p. 383. Die Joniers zijn vreemdelingen, daar gekomen onder aanvoering van Jon, den zoon van Xuthus.

Xuthus nu beteekent ''blond'', zoodat dit alleen zeggen wil dat Jon een blond man was, tot het ras der blonde menschen, d.i. tot Fryas volk behoorde.

B.G. Niebuhr, Vörtrage überalte Geschichte, B.I.S.227: die ionische Einwanderung in Attica erscheint als eine ''freunliche Aufnahme'' der Flüchtigen."

[25] Bl. 104, r. 1. v.b. ''thrvch tha stréte''. Strabo L.I. 37. Eratosthenes schrijft, dat eertijds het land bij de zuilen van Hercules nog niet was doorgebroken, en dat toen bij de landengte van Pelusium de buitenzee (Indische Oceaan) met de Middellandsche zee vereenigd was, daar deze, hooger dan de landengte, die met hare wateren bedekte; maar dat later toen bij Gades de rotsen waren doorgebroken, de waterspiegel der Middellandsche zee gedaald is en het land bij den berg Casius, Pelusium en verder tot aan de Roode Zee heeft blootgelegd.

Van een vroeger hoogeren waterstand der Middellandsche zee weet ook Pomponius Mela te spreken L.I.6. Meer landwaarts in en vrij verre van het strand van Numidie, worden vischgraten, stukken van oesterschelpen, rotsen door den golfslag afgeschuurd, in de klippen bevestigde ankers, en andere dergelijke kenteekenen gevonden, die bewijzen, dat eertijds de zee zich tot die plaatsen heeft uitgestrekt."

In de boeken van Moses en Josua kan men den loop der veranderingen volgen, waardoor de Landengte van Pelusium ontstaan is. De straat, die eerst de natuurlijke grens tusschen Egypte en Arabie uitmaakte, heet:

Gen. XV.18. Nahar Mitzraïm, de stroom van Egypte.

Exod. XIV. 1, legert Mozes zich bij Pihachiroth, den mond der zeeëngte (nabij het Serapeum).

Exod. XV. 22 en XXIII. 31, wordt daarbij gesproken van Jam Suph, het Biesmeer, later de Bitter-meeren.

Num. XXXIV 5. is het hiet meer Nahar maar Nachal Mitzraïm, het Dal van Egypte.

Josua XIII. 2. wordt dit dal, die drooge bedding, Shichor de zwarte grond genoemd.

Josua XV. 4. komt weder de naam Nachal Mitzraïm voor, het Dal van Egypte.

In den tijd die verloopen is tusschen de gebeurtenissen van Exod. XIV. (1564 v.Chr.) en die van Josua XV. heeft dus [26] die verandering van dit terrein plaats gegrepen. Op bl. 464 blijkt dit het jaar 1551 v.Chr. geweest te zijn.

Bl. 104. r. 2. v.b. ''Pangab''. Opmerkelijk is het dat deze naam, waaronder men in later tijd het Land verstaat, de Pentshab, hier alleen voorkomt als den naam der Rivier. Ook in de latere geschriften van Ljudgért vindt men steeds den naam Pangab gebruikt, en nooit Indus, niettegenstaande deze naam aan Herodotus reeds bekend is uit den periplus van Skylax en Karyanda.

Bl. 104. r. 12. v.o. ''Ulysus''. Tacitus Germ. 3. Sommigen meenen, dat Ulysses op zijn langen fabelachtigen zwerftocht ook in deze zee is gevoerd, het land van Germanie bezocht en Asciburgium, dat aan den oever van den Rijn gelegen en nog eene bewoonde stad is, gebouwd en benoemd heeft. Men zegt ook, dat een altaar aan Ulysses gewijd, waarop ook de naam van zijn vader Laertes voorkomt, voorheen op die plaats is gevonden, en dat er monumenten en grafsteenen met Grieksch letterschrift op de grenzen van Germanie en Rhaetie nog aanwezig zijn.

Bl. 106. r. 2. v.b. ''Utkikbored''. Onder de Basreliefs uit de bouwvallen van Niniveh, afgebeeld bij H.A. Layard, komt de afteekening voor van een schip, dat grootelijks verschilt van den vorm der Phenicische schepen. Het is voorzien van eene mars of mastkorf, waarvan het profil gelijkt op het benedenste gedeelte van een menschen aangezicht; eene terugwijkende kin en ''vooruitstekende onderlip''. Deze overeenstemming is te zeer in het oog vallend, om daarbij niet aan een Friesch schip te denken. Het schip heeft de gedaante van een zeepaard, gelijk aan die welke den wagen van Neptunus trekken. De Noordsche volken gaven veelal aan hunne schepen de gedaante van een dier, onder anderen ook van eene zeeslang, ''Sanâka'' of ''Snâka'', waaraan bij lange [27] smalle schepen de naam ''Snikke'' ontleend is. Zie de platen bij Hofdijk, Ons Voorgeslacht.

Stralo II.99 deelt mede, dat ten tijde van Cleopatra, Eudoxus in de Aethiopische zee een stuk van een wrak vond, bestaande in een voorsteven versierd met een gebeeldhouwde paardekop, en dat dit te Alexandrie herkend werd, als afkomstig van een Gaditaansch schip, en dat de kleinere schepen van Cadix ''paarden'' genoemd werden naar de beelden aan de voorsteven.

Vergelijk den naam ''hengst'' voor een soort van schepen in Zeeland.

Zulke schepen bezochten de havens van Phenicie toen Niniveh nog in bloei was en de Assyrische Koningen hunne strooptochten uitstrekten tot Cyprus, 8 eeuwen v.Chr.

Bl. 106. r. 7. v.b. ''en Skryver''. Verg. Homerus Odyssea. VIII. 163. φόρτου μνήμων de oude uitleggers verklaren dit door de ''Scheepsschrijver'', die boek houdt van de lading, en vertalen φόρτου μνήμων door ''vecturae memor'', d.i. die het Memoriaal houdt.

Bl. 108. r. 15. v.b. ''uta Sulverlóna'', dat zijn de Zilvermijnen van Laurium.

Bl 110. r. 4. v.b. ''Skênlandis ásterdél'', Zweden.

,, r. 5. ,, ''wra berga'', in Noorwegen.

,, ,, ,, ''wr-n sè'', in Denemarken.

,, r. 10 ,, ''100 jêr lêden'', 591 + 100 = 691 v.Chr.

Bl. 110, r. 11. v.b. ''ysere wépne'', gevonden in grafheuvelen op Bornholm.

Bl. 112. r. 10. v.o. ''kém thene Magy selva''. Deze Magy (koning van Denemarken) was volgens Worp van Thabor [28] Chronicon L.I.C.V. Frotho I de 9e koning van Denemarken; over wien Saxo Grammaticus L. II. p. 74. Ed. Müller.

Zie beneden de noot bij bl. 246.

Bl. 116. r. 20. v.b. ''aend kèthe''. Diergelijke profetien van Moders, en Gallische Druidessen vindt men opgeteekend bij:

Suetonius: Vitellius was ook verdacht van schuld aan den dood zijner moeder, als of hij verboden had haar in hare ziekte voedsel te reiken, daar eene priesteres der Catten (de burgtmaagd van Kattaburch), aan welke hij als aan eene godspraak geloof sloeg, hem voorspeld had, dat zijn keizerschap dan bevestigd en langdurig wezen zoude, als hij zijne moeder overleefde.

Flavius Vopiscus, Aurel: 44 meldt, dat Aurelianus eens Gallische Druidessen (van het eiland Sena) geraadpleegd had, vragende of het keizerschap bij zijne nakomelingen zoude verblijven; en dat zij geantwoord hadden, dat geen naam in den staat roemruchtiger zijn zoude dan die der nazaten van Claudius.

Flavius Vopiscus, Numer: 13. Toen Diocletianus bij de Tongeren in Gallie in eene herberg vertoefde, terwijl hij nog in lageren rang diende, en met eene Druides de rekening van zijne dagelijksche verteering opmaakte, zeide deze: Diocletianus, gij zijt ook wat al te zuinig, al te spaarzaam. Daarop zoude Diocletianus in scherts, niet in ernst, gezegd hebben: ik zal het wat ruimer nemen als ik Keizer wezen zal. Na dit woord zoude de Druides gezegd hebben: scherts niet Diocletianus, gij zult Keizer zijn, als gij een wild zwijn (Aprum) zult gedood hebben.

Aelius Lampridius, Alexander Severus. 60. Toen Alexander Severus ten strijde trok riep eene Druides hem in de Gallische taal toe: Ga heen, maar hoop niet op de overwinning, en stel geen vertrouwen in uw krijgsvolk.

Bl. 148. r. 10. v.o. ''into thaet wellande hef.'' Ook [29] Saxo grammaticus vermeldt van Frotho I: hij is omgekomen niet door geweld van wapenen, maar door de zwaarte van zijne wapenrusting en ligchaam, in de golvende zee (aestu strangulatus).

Bl. 118. r. 10. v.o. ''forth hêser sin brune skild an top''. Bij Saxo Grammaticus L.III. p.116 komt ook de uitdrukking voor: zijn schild aan den top van den mast hangen, waarbij is aangeteekend: die zijn schild boven het hoofd opheft, ontbloot zijn ligchaam; vandaar beteekent het omhoog heffen van het schild, dat de wapenen neergelegd, en de vrede gevraagd wordt. Dit werd genoemd: at halda upp fridskildi — at bregda upp fridskildi, het vredeschild ophouden, opheffen. In de Annales Fuldenses ad annum 882, wordt gezegd dat de Noormannen om de vrede voor gesloten te verklaren, de gewoonte hadden van het schild op te hangen.

Bij Saxo Grammaticus L.V. p.231 geeft men door het schild in de mast op te hijsschen het teeken dat er makkers en bondenooten komen.

Bl. 124. r. 8. v.o. ''twyia thritich déga'', tweemaal dertig dagen d.i. twee maanden. Uit deze woorden kan men besluiten dat bij de oudste Friesen de maanden dertig dagen telden, en hun jaar een zonnejaar was van 12 maanden, met 5 (of zes) overschietende dagen tijdens den winter zonnestand, bestemd voor en gewijd aan het juulfeest. De oudste Egyptische jaarverdeeling was volkomen dezelfde, in 12 maanden van 30 dagen en 5 daaraan toegevoegde (Epagomenen) gewijd aan Godsdienstige feesten, de geboortedagen van Osiris, Arveris, Typhon, Isis en Nephthys. Zie Plutarchus de Iside et Osiri.

Eenige namen van maanden komen voor op bl. 158.

Bl. 124. r. 8. v.o. De bewoners van het noorden (Zweden, Skénland) hebben zeer vroeg den duur van het zonnejaar [30] kunnen bepalen, daar zij als van zelf het tijdstip van den winter zonnestand moesten waarnemen, d.i. den dag waarop des middags de zon slechts even aan den horizon verscheen zonder zich daar boven te verheffen.

Bl. 128. r. 17. v.b. ''héde min burch fám orlovi'', vergel. bl. 60-2 ''sy mêi thát dva''.

''Bvta tha landpâla'', zie de aanteekening bij bl. 44.

Bl. 130. r. 9. v.b. gürbâm. Zeer ten onrechte heb ik gemeend door dit woord een muziekinstrument te moeten verstaan en vertaald zakpijp.

Dr. H.R. Snijder te Oostzaan heeft mij de opmerking gemaakt dat ''gürbâm'' letterlijk is ''geurboom'', d.i. de Mei- of haagdoorn, wegens de welriekende bloesems bij de Mei- of lentefeesten gedragen. Ik houd dit voor volkomen juist en zie nu dat dit Meifeest met de bloeijende haagdoorn in gedachtenis gebleven is door het zingen der kinderen met de pinksterbloem.

Bl. 130. r. 46. v.b. ''en wilde bufle'', Caesar. B.G.VI.23. De buffels die Urus (Auerochs) genoemd worden, zijn weinig minder in grootte, dan elefanten, en hebben het voorkomen, de kleur en de gedaante van een stier. Hunne kracht en snelheid is groot en zij ontzien noch mensch, noch wild dier, die zij ontmoeten. Men vangt ze in kuilen om ze te dooden. De jongelingen harden hunne ligchamen bij dit werk en leggen zich toe op deze soort van jagt. Die de meesten doodt, heeft de grootste eer. Echter kunnen zij, zelfs al worden ze jong gevangen, niet aan den mensch gewennen en getemd worden. De hoornen zijn groot en wjd van een staande en verschillen veel van de hoornen onzer runderen. De randen dezer hoornen beslaat men met zilver en gebruikt ze als bekers bij groote feestmaaltijden.

Bl. 132. r. 13. v.b. ''linnent''. Tacitus Germ. 17. De vrouwen dragen meest linnen kledderen, met purper [31] zet. Van de Kimbren schrijft Strabo VII. 291: Met de vrouwen (fâmna) trekken ook de opperpriesteressen (modera) mede ten strijde. Deze zijn grijs van haar, in het wit gekleed, in linnen bovenkleederen (tohnekka) met eene gesp vastgehecht, zij dragen een koperen gordel, en gaan ongeschoeid.

Bl. 132. r. 15. v.b. ''paerlum''. Pomponius Mela III 6. Brittannie heeft rivieren, waarin paarlen gevonden worden.

Plinius Hist.Nat.IX.57. Het is bekend dat Brittannie paarlen oplevert, schoon klein en kleurloos.

Bl. 136. r. 2. v.b. ''Wr.alda''. Vergelijk met deze eenvoudig verhevene leer, het even zuiver Monotheisme, dat de grondslag is van de Indische Godsdienst.

Brahm, wohl zu unterscheiden van Brama, ist der Name des hoechsten Wesens, welche die Indische Religien erkennt, des eigentlich einzigen Gottes, waehrend alle uebrigen, Shiwa, Vishnu, Brama u.s.w. nur Manifestationen irgend einer seiner Eigenschaften, seiner schöpferischen Allmacht, seiner Weisheit sind. Die hohe Idee, welche die Indier an Brahm knuepfen, geht aus den Beinahmen hervor, mit denen sie ihn belegen, der Höchstvolkommene, der Unendliche, oder wie sie sich ausdruecken, der Anfanglose und Endlose, der Unbeschreibliche, der Allesschauende, die Urseele des Weltalls, lauter Bezeichnungen eines einzigen und hoechsten Gottes volkommen wuerdig. Brahm ist das einzig Bestehende, ''nur in ihm leben, weben und sind wir''. Die Welt, wie sie bestelt, ist nur der Abglanz seinen erhabenen Bildes, und wenn sie aufhört, ''so geht sie nur zurueck in sein Wesen''.

Vollmer Wörterbuch der Mythologie.

Bl. 446. r. 5. v.o. ''nên stjurar men svnnestonde''. De Scandinaviers verdeelden den horizon in 4 hemelstreeken; 8 windstreken en 16 uurstreken; of den dag (dagr) in 8 wachten [32] (eijkt) en in 16 uren (stund). Een stjurar stonde is dus gelijk aan 1,5 svnnestonde. Zie Finn Magnussen over de dagverdeeling der oude Scandinaviers, vertaald. Door Jhr. Mr. M. de Haan Hettema. Zie Vrije Fries. II.D. 1e st. bl. 58. Zoo wordt door John Olafsen een onderscheid gemaakt tusschen ''hora major'' en ''minor''.

Bl. 148. r. 13. v.o. ''Krûdkunde, hêlkunde''. De fâmna verpleegden de zieke en gekwetste strijders. Zie Tacitus Germ. 7, ad matras, ad feminas, (''to tha moderum ând tha fâmna'') vulnera ferunt.

Bl. 150 r. 4. v.b. ''Marsâta''. Herodotus beschrijft de paalwoningen op het meer Prasias in Macedonie, L.V.16. De Paeonen wonen op het meer Prasias in dezer voege. Er staan in het meer steigers, of planken vloeren op hooge palen, die slechts door eene brug een smallen toegang van den oever hebben. De palen waarop de vloeren rusten, zijn eerst door de geheele bevolking geheid. Doch later kwam het in gebruik, dat ieder man voor elke vrouw die hj trouwde, drie palen moest heijen, aangevoerd van het gebergte Orbelus. Zij wonen daar op deze wijze: Ieder heeft op die steigers zijde hut, waarin hij zijn verblijf houdt, met een valluik waardoor hij in het meer kan afdalen. De kleine kinderen binden ze met een touw aan het been vast, opdat zij niet bij ongeluk in het water vallen. Aan hunne paarden en ander vee geven ze visschen tot voeder. De overvloed van visch is zoo groot, dat iemand slechts zijn valluik behoeft te openen, en eene ledige mand aan een touw in het water te laten zakken, om die na eene korte poos gevuld met visschen weder op te halen.

Bl. 150. r. 7. v.b. Zie voorts over de paalwoningen: Die vorgeschichtliche Zeit van Sir John Lubbock. Th.I.cap. 6. en over Leeuwen in Europa Th.II.cap. 1. Der Höhlen-Löwe, felis spelaca, war durchschnittlich grösser als unsere heutigen Löwen. Overbljfselen daarvan zijn gevonden in de beenderengrotten [33] in Frankrijk, Duitschland, onder anderen bij Blaubeuren in Zuid Beijeren aan de grenzen van Tyrol, in Italie en op Sicilie.

Voorts J.L.Th.II.S. 248. Die Schweizer Pfahlbauer hatten nicht nur dan Hund, sondern auch Ochsen, Schweine, Schafe, und viellicht sogar Pferde. Sie befleissigsten sich bereits des Ackerbaues und waren mit der Kunst des Webens vertraut.

Bl. 150. r. 7. ''Swarte grislika lâwa''. Herodotus L.VII. 125, 126 bericht, dat in Macedonie de kameelen bij het leger van Xerxes door leeuwen werden aangevallen, en dat in Noord-Griekenland van den Nestus tot aan den Achelous zeer vele leeuwen werden aangetegen. Verg. Plinius, H.N.VIII, 17.

Als in den tijd van Herodotus de leeuwen in het noorden van Macedonie nog zoo menigvuldig waren, kan het geen verwondering baren, dat honderd jaren vroeger, toen Apollonia schreef, die roofdieren langs de Illirische en tot in de Zwitsersche Alpen zwierven.

Voor de wetenschap is het niet onbelangrijk te vernemen, dat de leeuwen in Europa tot het zwarte ras behoord hebben.

Bl. 152. r. 10. v.b. ''mith hringum''. Diod.Siculus.V. 27. (De Kelten) maken een overmatig gebruik vàn goud voor den opschik en niet alleen de vrouwen, maar ook de mannen, want om de boven- en benedenarmen dragen zij armbanden, om de halsen zware halsketenen van massief goud, voorts kostbare ringen aan de vingers, ja zelfs hebben zij gouden borstharnassen.

Bl. 152. r. 4. v.o. ''anda wiva vrlêten hâve''. Tacitus Germ. 15. Zoo vaak zij niet ten strijde uittrekken, brengen zij den meesten tijd in ledigheid of op de jacht door, en laten de zorg voor huis en akkers aan de vrouwen en grijsaards over.'

[34] Bl. 156 r, 3 v.b. ''fon thêr burch Ljudgârda''.

[Vanaf hier overgenomen in '''[https://books.google.nl/books?id=AYRnAAAAcAAJ&pg=PP3#v=onepage&q&f=false JJK 189]''' '''''Leeuwarden, de Middelzee en het Oera Linda Boek''''' '''(1876)''']

Van den beginne af dat ik mij met de bestudering van het O.L.B. heb bezig gehouden, heb ik mij de vraag voorgelegd, waar toch die Burcht Ljudgarda kon gelegen hebben, waarvan door het geheele boek sprake is. De andere burchten waren gemakkelijk weer te vinden; de Fryasburch op Texel, Stâvia te Staveren, Mêdêasblik te Medemblik, Forana te Vroonen, Lydasburch te Leiden, Walhallagâra op Walcheren, Minnagardaforde te Munster, Kâtsburch te Kassel, Nyfryasburch te Freiburch in den Brisgau, Aken te Aken, Godasburch te Gothenburch, Buda te Buda-Pesth, Kadik te Cadix; maar Ljudgârda en Lindahêm, wist ik niet met genoegzame zekerheid aan te wijzen.

Op bl. 134 wordt gesproken van het Krylwod als in de nabijheid van de Ljudgârda, en dat Krylwoud houdende voor het bij onze kronijkschrijvers zoo bekende Kreilerbosch, zocht ik de Ljudgârda in de nabijheid van Staveren en Medemblik. Doch op den duur is mij gebleken, dat die veronderstelling tot geene uitkomst leidde, en ik daarmede op een dwaalspoor mij bevond. Ik moest dat Krylwod als plaatsnaam opgeven en het woord opvatten in zijne eigenljke betekenis als kreupelhout.

Nu vestigde ik mijne aandacht meer bepaald op het gene Frêthorik schrijft bl. 156: ''To Ljudwardia bin ik to âsga kêren. Ljudwardia is en ny thorp binna thene ringdik fon thêre burch Ljudgârda''. Hier deed zich de vraag voor: Is dat Ljudwardia dezelfde plaats als Ljudwerd, waar Liko in 803, en Ljuwert, waar Hiddo in 1256 schreven; met andere woorden: heeft dat alles ook betrekking op Leeuwarden? Welk verband kan er bestaan tusschen Leeuwarden en de burcht Ljudgârda?

De Heer van Leeuwen schrijft in zijne kanttekeningen bij ''it âde Friesche terp'', bl. 396: ''op 't oude Hof te Lewerden''. Cappidus van Staveren, Suffr. Petri en Hamconius zeggen, dat reeds 200 jaren voor Christus, Leeuwarden onder den naam van ''Aula Dei'', dat is ''Gods Hof'', bekend [35] was, alwaar het opperhoofd der Druiden, Barden of Priesters was gesteld. Hier was de leerschool der Friezen en genoten zij onderwijs in de godsdienst, wetenschappen en wijsbegeerte. Dit gesticht zoude te Oldehove gestaan en uitstekende mannen hebben voortgebracht. Latere schrijvers verwerpen dit denkbeeld geheel en al. Wat er van zij, is moeijelijk op te sporen en nog moeijelijker te beslissen.'

Verg. Eekhoff, Geschiedkundige Beschrijving van Leeuwarden, deel I, bl. 19 en 24, en aantt. bl. 278, enz.

Mij komt het voor, dat de boven aangehaalde plaats uit het Oera Linda boek de duistere zaak opheldert en de betwijfelde vraag beslist. Wel zijn er in Germanie nooit Druiden geweest, en kan in het voor Christelijk tijdperk geene plaats in Friesland een Latijnschen naam gedragen hebben, waarvan ook Ocka Scarlensis niets weet, die geene Druiden of Aula Dei noemt doch Cappidus heeft eene flaauwe herinnering overgeleverd van den ouden toestand, dien wij in het Oera Linda boek terugvinden.

Ljudwardia, zoo schrijft Frêthôrik in de eerste helft der derde eeuw voor Christus, is een nieuw dorp binnen den ringdijk der burcht Ljudgârda.

Die Ljudgârda was de burcht, waarvan Apollonia als Burchfâm eene uitvoerige beschrijving heeft nagelaten, en die na de Fryasburch op Texland de grootste van alle burchten moet geweest zin. (bl. 148). Zij beschrijft mede uitvoerig de school, waar de meisjes onderwezen werden, die tot fâm werden opgeleid. (bl. 148). Het schijnt, dat ook jongens aan dat onderwijs deelnamen, (bl. 26 en 34) en Frêthorik vermeldt dat hj als knaap onderwijs genoten heeft van den Burchtschrijver, vooral in het lezen en schreven. (bl. 156.)

De ontzettende watervloed, die zich (bl. 158) over geheel Fryasland had uitgestrekt, en alle burchten, met uitzondering van de Fryasburch op Texland, verwoest, had beoosten het Fly dertig zoute meeren doen ontstaan, en bewesten het Fly wel vijftig (bl. 166.) Onder die in Oost-Flyland ook de groote plas, [36] die Frêthorik bij zijne terugkomst uit de Saxanamarken vindt, (bl.158) en waardoor de Ljudgarde was vernield, In dit zoute meer mogen wij de Middelzee herkennen.

Frêthorik heeft een begin gemaakt met een nieuw dorp te stichten binnen den ringdijk der verwoeste burcht. Zijn zoon Konerêd vangt zijne opteekeningen (bl. 194) aan met de beschrijving van de uitbreiding, die dit dorp reeds gekregen heeft door de volhardende vlijt zijner inwoners, en hoe zij in zijnen tijd al bezig zijn met de palen in het water te heijen om eene haven aan te leggen.

Bij de latere opslijking van de Middelzee is natuurlijk die haven verdwenen, maar niet zoo de herinnering van die voormalige haven, en de plaats waar zij eenmaal was, is genoemd de oude haven, ''thju âlde have'', de olde hove. Maar in die latere eeuwen, na den tijd van Karel de Groote, heeft men den oosprong van dien naam niet meer geweten, en er ''Aula Dei'', of met eene verdubbeling ''Aula Dei Hof'' van gemaakt.

Te meer gaf men aan die plaats den naam van oude haven, omdat er in vervolg van tijd eene andere haven was aangelegd als nieuwe haven, die in de 13e eeuw nog bestond, en aangeduid is op de kaart van Eekhoff, Beschrijv. van Leeuwarden, I, bl. 34.

Van hier ook de onderscheiding van de kerk tot Oldehove te Leeuwarden en de kerk tot Nyehove, d.i. de kerk, die bij de oude haven en die welke bij de nieuwehaven te Leeuwarden stond.

Dat die haven van Ljudwardia aan de Middelzee lag, blijkt ook uit hut verhaal van Konerêd (op bl. 200), hoe er onverwachts drie schepen bij den ringdijk kwamen aanleggen, die door den inbraak onzer landen verdwaald en de Flymond waren misgevaren.'

Die schippers kwamen uit Séland, Denemarken, en onbekend met de veranderingen dezer kusten, waren zij zeker bij de Lauwers ingevaren, denkende dat zij zich reeds bij den ingang van [37] het Flie bevonden. Zoo waren zij in de Middelzee verzeild en bij Ljudwardia aangekomen. Hier ontving hen Konerêd en stelde hen in de gelegenheden om te paard onder goed geleide hunne reis naar Staveren te vervolgen. Dit gebeurde nog bij het leven van Friso, en dus vóór het jaar 263, v. Chr. Toen was de haven er nog niet, doch dit voorval heeft misschien Konerêd op die gunstige ligging opmerkzaam gemaakt en tot het besluit gebracht van daar eene haven aan te leggen.

Dit een en ander bewijst:

# dat de burcht Ljudgârda gelegen was ter plaatse, waar nu Leeuwarden ligt;
# dat die burcht door het ontstaan cler Middelzee verwoest is omstreeks het jaar 310 voor Chr.;
# dat het dorp Ljudwardia het begin is geweest van Leeuwarden, en de oorsprong onzer stad opklimt tot voor het jaar 1888 nadat Atland verzonken is, of 305 voor Christus. (bl. 160);
# dat de schrijvers van het Oera Linda boek alle te Leeuwarden geleefd en gewoond hebben, gelijk Liko en Hicldo oera Linda daar nog woonden;
# dat men den inhoud van het Oera Linda boek met recht mag noemen: de prehistorische geschiedenis van Leeuwarden.

Aan den anderen kant blijkt hieruit:

1e. dat hetgene onze kronijkschrijvers berichten van eene school der Druiden te Oldehove en van de opperpriesters bestuurders dier school tot op den tijd van kabbel den Groote, tot het gebied der sage behoort; en 2e. doch dat die sage haren grond heeft in de blijvende herinnering aan de burcht Ljudgarda, die voor het ontstaan van Leeuwarden zich hier ter plaatse heeft bevonden.

[hier eindigde '''[https://books.google.nl/books?id=AYRnAAAAcAAJ&pg=PP3#v=onepage&q&f=false JJK 189]''' '''''Leeuwarden, de Middelzee en het Oera Linda Boek''''' '''(1876)''']

Bl. 160. r. 42. v.o. ''inna tha grâte husa thêr to fâra tha fâmna sêten hêde''.

Zulke vrouwenhuizen beval Karel de Groote met vlas, wol, weede, purperwormen, roode verw, wolkammen, pers- en [38] strijkijzers, kaarden, zeep, talk en andere tot het vervaardigen van manufacturen noodige zaken te voorzien. Dirks, Koophandel der Friesen, bl. 137.

Bl. 162. r. 5. v.o. ''barnpila''. Livius XXI. 8. De falarica was bij de Saguntijnen eene werpspies, met een schacht van dennenhout; deze was rond behalve aan het einde, waar het ijzer uitstak, dat was vierkant, met werk omwoeld en met pik doortrokken. De spies had een drie voet lange ijzeren spits, en werd brandende afgeschoten met eene kraanboog.'

Bl. 164. r. 14. v.o. ''fonut sin dêibok''.

Vergelijk het aangeteekende bij bl. 90. De inhoud van Liudgêrts dagboek wordt bevestigd door het reisverhaal van Nearchus, gedeeltelijk bewaard bij Arrianus, de expeditione Alexandri.

Nearchus zegt, dat het land tusschen de armen van den Indus. ''Pattala'' heette in de Indische taal, doch in de taal der bewoners zelve ''Delta''; waaruit volgt dat die bewoners Friesen waren, die het lage land de ''delte'' (d.i. ''lêgte'', laagte) noemden. Vervolgens noemt hij ook hunne stad Pattala, doch daarin vergist hij zich, want Arrianus (Periplus Erythraei maris) noemt Minnagara als de stad van Pattalene. Verg. mijne inleiding pag. XIV. Bij Nearchus komen wel de namen van Wichhirte en Liudgert niet voor, maar hij onderscheidt hunne personen als opperbevelhebber en onderbevelhebber, ἄδχων en ὓπαρχος, voor Witkaening en Skelta bithêre nacht.

Bl. 164. r. 14. v.o. (vervolg). Q. Curtius, L.IX.8., van de Pattaleners schrijvende spreekt, van een koning: Hun koning MOERIS had de stad verlaten en was naar het gebergte gevlucht. Hoe komt hij aan dien koning? Zijne berichtgevers hadden zeker die Pattaleners (Gêrtmannen) wel hooren zeggen dat ''Moderis réd wnnen wrde'', en daaruit begrepen dat [39] die met het hoogste gezag bekleedde persoon den naam ''Moderis'' droeg, of wel met verkorte en zamengetrokken uitspraak, ''moeris''. Zoo hebben zij, en wel Curtius zonder het te weten, ons het bericht overgeleverd, dat bij die Gêrtmannen ook eene Burchfám als Moder was. Wellicht is zij die Dêla jeftha Hellénia geweest, van wier hand wij later een geschrift over Buda aantreffen.

Met die verkorting van Moder tot Moer, kan men vergelijken wat H. Cannegieter, Diss. de Brittenburgo, p. 25 schrijft: De Galliers en Germanen vereerden beschermgodinnen van het land of gewest, welke zij Matres, Matronas of Mairas noemden.

Mr. J. de Wal, de Moedergodinnen, bl. 1 en 3, leest in de opschriften ook Diis Mairabus, Deabus Mairabus. Uit die vorm Maira is het Fransche mère ontstaan.

Bl. 164. r. 6. v.o. ''wi-bruda hinne''. Arrianus L.VI.17. Alexander kreeg bericht dat de onderbevelhebber der Pattaliers met de meesten van zijn volk was weg gevloden en het land had verlaten, en daarom voer hij met des te meer spoed derwaarts."

Bl. 164. r. 1. v.o. ''Sêr kindlik snakkande''. A.VI.17. De opperbevelhebber der Pattaliers kwam bij Alexander en droeg zijn land, zich zelve en al het zijne aan hem op, doch Alexander herstelde hem in zijn gebied en beval hem alleen alles gereed te maken tot de ontvangst van zijn leger."

Bl. 166. r. 13. v.b. ''lêt tha skêpa hâla''. A.VI.17. Toen hij te Pattala kwam vond hij de stad en het land ledig van bewoners. Daarom zond hij eenige troepen om de vluchtenden na te jagen, en toen hij eenigen van hen gevangen had, zond hij deze naar de anderen om hun te verzekeren, dat zij gerust konden terug keeren, want dat het hun geoorloofd was hunne stad te bewonen en hun land te bebouwen als te voren. En de meesten van hen keerden terug."

[40] Bl. 166. r. 9. v.o. ''hêder thêr of skêpa mâkad''. A.VI.18. Hj liet dus andere schepen bouwen, en zond licht gewapende troepen naar de streek, die nader bij de kust gelegen was; daar trof hij eenige yan de Indiers aan, die hem verder den weg wezen.'

Bl. 166. r. 8. v.o. ''nw wilde er selva sêkêning wertha''. A.VI.19. Hij zelf voer den mond van den Indus uit, en zeilde den Oceaan in, zeggende dat hij wilde zien of er nog een ander land in de nabijheid in die zee gevonden werd. Doch ik houd het er voor, dat het voornamelijk was, om te kunnen zeggen, dat hij op de groote zee nog verder dan Indie gevaren had.'

Bl. 166. r. 5. v.o. ''timberhlota''. A.VI.18. Daar liet Alexander eene werf en scheepstimmerschuren aanleggen.

en VI.20. Hephaestion was aangesteld, om te zorgen voor den aanleg van de werf en het bouwen van de timmerschuren.

Bl. 168. r. 7. v.b. ''vmb en ny thorp to makjande''. A.VI.20. Terugkeerende op de schepen voer hij naar Pattala en liet eene andere werf en andere scheepstimmerschuren maken.'

Bl. 168. r. 8. v.b. ''vmbe êne burch to bvwande''. A.VI.18. Hj beval Hephaestion te Pattala eene burgt te bouwen.

en 19 weer naar Pattala terugkeerende bevond hij, dat de burgt gebouwd was.'

Bl. 168. r. 15. v.o. ''ny gertmanja''. in Carmania, Arrianus Hist. Indica c.33. Zij kwamen aan eene plaats Neoptana, en 100 stadien verder bij de rivier Anamis en de stad Harmozia genoemd. Daar aan land gaande, rusten zij met vreugde eenigen tijd van de vele vermoeijenissen uit.'

[41] Bl. 168. r. 13. v.o. ''Nearchus gvng wal op''. Arrian Exp. Alex. VI 28. Nearchus bereikte de kust van Carmanie, en met een klein gevolg zich naar Alexander begeven hebbende, deed hij hem verslag van alles, wat hij op zijne zeetocht gezien had.'

Bl. 168. r. 13. v.o. ''ând beide thrja dêga''. Alexander zond hem spoedig naar de vloot terug, om verder naar Susiana en den mond van den Tigris te varen.

Bl. 170. r. 18. v.b. ''nei thêre nya hâva fon Athenia'' (den Piraeus) waarheen de Friesen, die vroeger bij tha alda hâve (Phalerus) (of Munichia) woonden, verhuisd waren. Zij woonden daar niet als burgers, maar als medewoners, μέτοιϰοι. Bij de Grieksche schrijvers vinden wij wel gedurig van μέτοιϰοι gewag gemaakt, maar uit die vermelding heeft men nooit kunnen opmaken, wie en wat die μέτοιϰοι eigenlijk waren. Xenophon over de staatsinstellingen van Athene schrijvende bericht alleen, dat die μέτοιϰοι voor den Staat van groot nut waren als handwerkers en zeelieden. In de laatste vooral, in dat schippersvolk, dat de buitenwijken aan de havens bewoonde, mogen wij de Friesen de afstammelingen der volgers van Nyhellenia herkennen. En dat Athene eene der grootste zeemogendheden in de Middellandsche zee geweest is, heeft het aan Friesche zeerobben, sêmomma, te danken gehad. Van het burgerrecht verstoken, bleven zij ook steeds zich als vreemdelingen beschouwen, en daaruit laat het zich verklaren, dat zij zich aan elkander gehouden, hunne nationaliteit en daarmede hunne moedertaal in hun onderling verkeer bewaard hebben.

Bl. 170. r. 9. v.o. ''Dêmetrius''. Antigonus maakte zich van Phenicie meester, om vloten te kunnen bouwen; zijn zoon Demetrius zond hij tegen Ptolemeus, maar deze werd bij Gaza geslagen (312 v. Chr. Er kwam nu wel eene algemeene vrede tot stand, maar als Ptolemeus Cyprus (Salamis) in bezit [42] genomen had, sloeg Demetrius hem bij dit eiland na een bloedigen zeeslag op de vlucht, (307 v.Chr, doch kon Egypte niet veroveren (306 v.Chr.); hij wendde zich daarop naar Rhodus (305 v.Chr.), belegerde de stad, wier inwoners met Ptolemeus verbonden waren, langen tijd te vergeefs, hierdoor kreeg hj den bijnaam Poliorcetes = stedenbelegeraar. (Dornseiffen, Grieken, p. 210).

Bl. 172. r. 10. v.b. ''Dêmêtrius wêre vvl ând vnsêdlik''. Zie over de onzedelijkheid van Demetrius, bij Plutarchus, vita Demetrii p. 899, eene lange reeks van schandaden.

Bl. 174. r. 8. v.b. ''tha bern dêde lik-ra bifàlen warth''. Plutarchus Epilogus ad vitam Antonii, p. 957. Demetrius noodzaakte den schoonsten en zedigsten jongeling der Atheners een einde aan zijn leven te maken om aan eene verkrachting te ontkomen.'

Bl. 176. r. 3. v o. ''thrja mônatha''. Pytheas zeilde in vier maanden van Massilia naar Thule (Noorwegen). Lelewel Pitheas (1836) p. 37.

Bl. 180. r. 2. v.o. ''Frêthorik is 63 jêr wrden''. Volgens de opgaven van Frêthorik op bl. 156-160 schijnt te blijken, dat hij in het jaar 1888 na het verzinken van Atland omstreeks 24 jaren oud was, dus geboren in het jaar 1864. Hj leefde 63 jaren, dus tot 1927, en zal dus gestorven zijn in 2193 - 1927 = 206 v.Chr.

Bl. 184. Buddha geb. 593 v. Chr.

Bunsen, Aegyptens Stelle u.s.w. Th.Va 176, stelt Buddha geb. 598 en gest. 543 voor Chr.

Bl. 484. r. 9. v.o. ''Kasamir''. Kashmir was de hoofdzetel van het Buddhisme, zoolang het in Hindostan bloeide d.i. tot dat de Buddhisten door de Brahminen uit Kashmir [43] verdreven zijn, onder Abymahiah, den opvolger van Bradisatora.

De dienst van Buddha heerscht nog op Ceylon, in geheel Achter-lndie, in Thibet en in China. Al deze volken hebben geene ''indeeling in kasten'', welke de leer van Buddha verwierp. Dit was de eerste en grootste oorzaak van den haat der Brahminen tegen de Buddhisten.

'''Heeren. Ideen. Indiers.'''<blockquote>Prof. Max Mueller, redevoering in de vergadering van Duitsche Philologen te Kiel, Sept. 1869, zegt van het Buddhisme o.a.:<blockquote>"Es ist nun das eigenthuemliche Schicksal der Religion des Buddha gewesen, dass sie unter allen sogenannten falschen oder heidnischen Religionen fasst allein wegen ihres hohen, reinen, menschenbildenden Charakters von all und jedermann gepriesen worden ist. Man traut kaum seinen Augen, wenn man katholische und protestantische Missionaere in ihren Lobpreisungen des Buddha wetteifern sieht, und es muss selbst die Aufmerksamheit des gegen alles Religioesen Gleichgueltigen auf einen Augenblick fesseln, wenn er aus statistischen Berichten ersieht, wie keine Religion, die christliche nicht ausgenommen, einen so maechtigen Einfluss auf die Vermindering der Verbrechen geuebt hat, als die alte, einfache Lehre des Buessers ven Kagilawastu. Man kann ja in dieser Beziehung keine bessere Autoritaet anfuehren als einen noch lebenden Bischof der römisch katholischen Kirche. In seinem interessanten Buche ueber das Leben des Buddha, spricht nun der Verfasser, der Bischof von Ramatha, der apostolische Vikar von Awa und Pegu, mit einer solchen Offenheit von den Vorzuegen der Buddhistischen Religion, dass man oft nicht weiss, ob man seinen Muth oder seine Gelehrsamkeit mehr bewondern sollte. So sagt er an einer Stelle: Viele von den moralischen Vorschriften werden von beiden Religionen, von der christlichen und der Buddhistischer uebereinstimmend aufgestelt und eingeschaerft, und es darf nicht der Leichtsinn gelten, wenn ich behaupte, [44] dass die meisten sittlichen Wahrheiten, welche das Evangelium leert, auch in der Bibel der Buddhisten zu finden sind. An einer andern Stelle sagt Bischof Bigandet: Wenn man die einzeln Thatsachen im Leben des Buddha liest, ist es unmoeglich dabt nicht an viele Umstaende im Leben unsers Erlösers erinnert zu werden, wie es uns von den Evangelisten beschrieben worden ist."</blockquote></blockquote>Bl. 186. r. 7. v.o. ''Jes.us'', Jessos, Jess.

Bij de verdrijving van het Buddhisme uit Kashmir en de verspreiding naar oostelijk gelegen landen, schijnt de naam Jess verloren geraakt te zijn en in de legende plaats gemaakt te hebben voor die van Gautama en Sakyamuni. Doch de invloed van Buddha's leer schijnt zich ook westwaarts verspreid te hebben bij de Vuuraanbidders in Aria, bij de Parsen en bij die in Aderbeidshan, welke laatste (door H. A. Layard nog bezocht) in hunnen naam Yezidis, volgers van Jess, de herinnering aan Buddhas eersten naam bewaard hebben. Desgelijks bij de Slavonische volken, waaronder de Oud-Poolsche Mythologie den naam Jess geeft aan de hoogste Godheid en tevens aan de schitterendste en grootste der planeten, Jupiter.

''Fo'' is de in China gebruikelijke naam van Buddha.

''Krisen''. Buddha wordt in Indie voor de negende Awatera (menschwording van Vishnu gehouden en beschouwd als eene voortzetting van de Awatera van Krishna, zoodat Buddha geacht wordt de herleefde Krishna te wezen.

''Herder''. De koning Kamsa sloot zijne zuster en schoonbroeder in de gevangenis, en ieder kind, dat Dewagni ter wereld bracht, werd door den koning vermoord, tot dat het zevende Bala Rama en het achtste Krishna door goddelijke hulp gered werden.

Krishna werd overgegeven aan Ysodha, de vrouw van den schaapherder Randa. Hj groeide op onder de herderinnen op de velden zijns pleegvaders. En zijde eerste echtgenoot, [45] gekozen toen hij nog het herdersleven leidde, was Rahda de menschgeworden Godin der schoonheid, Lakshmi.

'''Vollmer, Wörterbuch der Mythologie.'''<blockquote>In het Epos Mahabbarata is de sluwe Krishna vooral onder den naam Gowinda, koeherder, bekend. De Gita Gowinda (zang des herders) heeft tot onderwerp de jeugd van Krishna, hoe hij als herder onder de herderinnen vertoefde. Rahda, de schoonste van deze, acht zich veronachtzaamd, om de liefde, die hij aan eene andere bewijst. Zij ontboezemt haar leed in klachten; felle hier vriendinnen wordt de bemiddelaarster en voert Krishna tot haar terug.</blockquote>'''Heeren. Ideeën. Indiers.'''<blockquote>''Bûda''. Buddha, Gautama, de oprijzende, een koningszoon van Kagilawastu bij dan Himalaja, werd de stichter eener nieuwe leer, die spoedig algemeen werd verbreid, en op de meeningen van het oosten een krachtigen invloed uitoefende. Buddha vernietigde met een geweldiger slag het Brahmaansche wereldstelsel, daar hij den geheelen Godenhemel met Brahma loochende, de heilige kracht der Wedas ontkende; in de plaats van de gruwzame onthouding, van offers en reinigingswetten, eene zedeleer van welwillendheid, barmhartigheid en menschenliefde jegens alle schepselen aanbeval, en de kasteninrichting met den hoogmoed der hoogere standen door de leer der gelijkheid van alle menschen vernietigde. Maar binnen den kring der Indische gedachten gebannen, zag ook hj in het dooden van alle hartstochten en begeerten, in een werkeloos leven vol lijdelijke deugden het doel van het aardsche bestaan. Buddha deed afstand van zijne hooge waardigheid en trok zich in bedelaarsgewaad terug naar eenzame wouden, waar hij onder zware boeten en kastijdingen de eeuwige waarheid uitvorschte. Toen hij eindelijk verlicht werd, trad hij als leeraar en godsdienststichter op. Hij leefde echter niet gelijk de wijzen onder de Brahminen in de eenzame woestijnen, maar trok door eenige leerlingen vergezeld naar het land van den Ganges en verkondigde [46] digde zijne leer van de smart der wereld en hare genezing. Hij wendde zich niet tot de hoogere standen, zooals de Brahminen, maar tot het geheele volk, zonder onderscheid, tot de ‘tweemaal geborenen’ zoo wel, als tot de Sjoedra en Tandala; hij leerde de zelfde wet der genade voor allen en trok daardoor de lage en verdrukte standen tot zich, daar deze door hem verlossing van de banden en van den dwang der kasten verwachtten. De leer van de gelijkheid aller menschen, de belofte van het verwerven van eeuwige rust deer een leven vol deugd en menschenliefde, en de bevrijding van de phantastische stelsels en van de werkheiligheid der hoogmoedige Brahminen, maakten een onuitsprekelijken indruk. Gelovige jongeren, even als hun meester in een geel bedelaarsgewaad omzwervend, verbreidden ziine leer met goed gevolg van Himawat tot Ceilon, en groote gebouwen (stoepa’s) met kloosterachtige huizen voor bijeenkomsten van zijne aanhangers, die zich van de wereld afzonderden, verrezen in grooten getale.

De talrijke Buddhapriesters hielden een bespiegend werkeloos leven voor heilig en verdienstelijk, trokken zich uit het praktische leven en het verkeer met het volk terug, stichtten orden en ordeshuizen (kloosters) en zochten zich door onthouding van alle genot, door ongehuwd leven (coelibaat), door het afstand doen van alle aardsche goederen en door het nakomen van vele bijgeloovige gebruiken, gebedsformulieren (rozenkrans) en handelingen van vrome werkheiligheid (processien, boeten, bedevaarten) tot heiligen te verheffen.</blockquote>G. Weber, Handboek der algemeene Geschiedenis, 1e stuk, bl. 54-56.

Bl. 186. r. 5. en ''Fryas stjurar''. Volgens deze voorstelling zoude een Fries, dus een Geertman, een belangrijken invloed op de denkbeelden van Buddha gehad hebben. Hoe vreemd dit ook klinke, toch vindt het eene bevestiging bij Strabo.

Als Strabo XIV p. 712 in zijne beschrijving van Indie over [47] de Brahminen en Buddhisten handelt, noemt hij de eersten Brahmanen en de laatsten Germanen. Hoe kan Strabo dit schrijven als hij het niet bij zijne autheuren gevonden heeft, dat is in de berichten, die Alexanders tochtgenooten hadden medegebracht? Daar nu hier Megasthenes zijn berichtgever is, en deze de Buddhisten Germanen noemt, moet hem bekend geweest zijn, dat er een verband bestond tusschen de leer der Buddhisten en die der Geertmannen, Als gezant van Seleucus Nicanor aan het hof van Sandrocottas verklarende, kwam hij in aanraking met de Braminen, die de Boeddhisten als ketters verfoeiden en vervolgden, en waarschjnlijk hen voor Geertmannen uitscholden. Dan ligt in dien schimpnaam een verwijt opgesloten, dat Buddha aan die Geertmannen (voor de Brahminen onreine vreemdelingen) zijne leer ontleend had.

De groote tempel van Kennery is aan Buddha gewijd. Onder de kleine reliefs, die toneelen uit het leven voorstellen, is er een, waarop de voorsteven van een schip, met vreemdelingen bemand, is afgebeeld. Zoude niet deze voorstelling betrekking hebben op dien ''Fryas Stjurar''?

Bl. 198. R. 11. v.b. ''Kavch thi svnv fon Wichhirte thene Gêrtmanna Kaening''.

Wichhirte, de koning der Geertmannen, had zich gevestigd aan de Emvda, aan de mond van de Eems, bl. 164. De Geertmannen woonden dus in Oostfriesland. Zijn zoon Kauch is hem opgevolgd, en na dezen zijn de Geertmannen later Cauchen genoemd.

Tacitus Germ. 35. In de eerste plaats komt het volk der Cauchen, dat bij de Friesen aanvangende eene streek van de kust bezet, en zich uitstrekt tot de grenzen van alle deze volken, die ik reeds heb opgenoemd, totdat het zich keert naar de Catten (tot aan de Lippe). Zulk eene uitgebreide landstreek bewonen de Cauchen, niet alleen, maar vullen zij ook en zijn het aanzienlijkste volk der Germanen."

[48] Tacitus gebruikt reeds den naam Germanen voor de gezamenlijke volken van dan Rijn tot aan de Weichsel. Hij wist niet meer dat het de oude en eerste naam der Cauchen geweest was. Doch Caesar B. G. I. 31 noemt nog Ariovistus den koning der Cauchen, die over dan Rijn getrokken en in het land der Eburonen gevallen was, rex germanorum, en kent de Germanen dus nog als een afzonderlijk volk.

Dus de Geertmannen = Cauchen, in Oost-Friesland en Munsterland, zijn de oorspronkeljke Germanen, wier land, volgens Tacitus, zich uitstrekte van de noordzij, langs de Eems tot aan de Lippe.

Bl. 200. R. 14. v.o. ''herde êken wod''. Caesar B.G.III.12. Hunne schepen zijn geheel van eikenwoud gebouwd."

Strabo IV. 195 van de schepen der Galliers; de zeilen zijn van leder, wegens de kracht der winden, zij hebben kettingen in plaats van kabels, zijn van platte bodems en hooge voor- en achterstevens voorzien tegen de hooge golfslag, en gebouwd van eikenhout, dat er in overvloed is.’

Bl. 2O2. r. 9. v.b. ''mith ysere kêdne''. Caesar B.G.III.12. De ankers zijn met ijzeren ketenen, in plaats van met touwen bevestigd.’

Tacitus schrijft van de schepen der Suionen (in Zweden) Germ. 44: de vorm der schepen onderscheidt zich daardoor dat een voorsteven aan beide einden altijd den boeg gereed geeft om te landen; zij besturen het schip niet met zeilen en hechten ook niet de riemen in ene rei langs de zijden, maar zij hebben eene losse manier van roeien uit de vrije hand, even als menop sommige rivierendoet, en kunnen het roeijen naar gelang van omstandigheid veranderen in de eene zowel als de andere richting. (pagaayen).'

Tacitus Annal. II. 6. Duizend schepen schenen voldoende en werden haastig gebouwd, sommige kort, met smalle voor- [49] en achterstevens en eene breede romp om vaster op het water te liggen, andere lang met platte bodems, om zonder nadeel op de ondiepten te loopen; de meeste met een roer aan beide einden, om door de riemen plotseling anders om te bewegen in beide richtingen te landen; vele waren voorzien van een dek, waarop zij kraanbogen voerden, en tevens paarden konden vervoeren; alle vlug in het zeilen en snel in t roeijen."

Bl. 202. r. 1.0. v.b. ''wêr skêpa''. Dirks, Koophandel der Friezen. bl. 140. Men had in het Noorden schepen, Hêrskip genoemd, die 200 man konden bevatten, hunne gedaante was dikwerf nagebootst naar het beeld: b. v. van een draak, eene slang enz., dat den voorsteven versierde.’

Ook zulke vormen van schepen ontmoet men op de basreliefs van Niniveh bij H. A. Layard, schoon weinig in getal, te midden van eene menigte Phenicische schepen van geheel andere constructie.

Bl. 204. r. 1. v.b. ''Kattaburch''. De naam Kattenburg bestaat nog te Kassel.

Op eene fâm van deze burcht doelt Suetonius Vitell. 1.4. Catta mulier.

Bl. 210. r. 8. v.b. ''in sin âjn land'', d. i. op ''ny fryasburch'', Freiburg in Zwaben en wel in den Brisgau Verg. bl. 150.

Bl. 210. r. 16. v.b. ''Gêrtmannia alsa hêdon tha Gêrtmanna hjara stat hêten''. Volgens eene mededeeling van den heer ten Doornkaat Koolman te Norden, is de geslachtsnaam German in die streek nog in verscheidene oude boerenfamilies in gebruik gebleven en bewaard. Terwijl die naam bijna nergens anders voorkomt als juist in het noorden van Oostfriesland.

Bl. 2I2. r. 6. v.b. Diodorus Siculus V. 28, zegt van de ''Franka'': Zij zijn rijzig van gestalte, zacht en blank van [50] vleesch, Hun haar is niet alleen van natuur blond, maar zij leggen er zich op toe om door kunstmiddelen die natuurlijke eigenschap te verhoogen; want zij bestrijken het haar aanhoudend met een aftreksel van kalk, om het doorschijnend te maken, en trekken het van het voorhoofd terug naar de kruin, zoodat hun uitzicht op een Satyr of Pan gelijkt; want door die behandeling wordt het haar hard. en dik als paardehaar. Sommigen scheeren den baard weg, anderen laten dien groeijen. De aanzienlijker scheeren de wangen glad, maar het benedenste gedeelte van het gelaat niet , zoodat de mond geheel bedekt is."

Bl. 220. r. 2. v.b. ''frjundskip sworen''. Men vindt dit in lateren tijd nog terug bij de Zweedsche vikingen als ''sich Fosterbruderschaft schwören''. Strinnholm Wikingszuege der alten Scandinavier, Th.II.S.261: "Auszeichnend fur diese Zeiten ist die sogenannte Fosterbruderschaft der Alten. Junglinge, welche ulster Kinderspiele mit einander erzogen worden waren, oder Kampfer, welche an Entschlossenheit, Sterke und Muth, in Waffenubungen u.s.w. ein ander gleich waren, gingen mit eilander die nachste Freundschaft ein, und knupften mit einander eine Vereinigung, die eben so fest end bindend war, wie das bruderliche Band. Man nannte dasselbe ''sich Fosterbruderschaft schwören''.

Die Fostelbruderschaft war eine Vereinigung von Mannern die einander geschworen Latten, sowohl in allen Abenteuern und Gefahren des Kampferlebens, auf dem Meere und auf dem Lande, als auch in allen Verhaltnissen des burgerlichen Lebens stets Einer des Anders Gut, Ehre untl Leben zu schutzen und zu vertheidigen, end nie Zwietracht unter sich auf kommen zu lassen."

Bl. 228. r. 8. ''Alfêder''. Lucanus Phars. I, 445, noemt bij de Kelten de hoogste Godheid ''Teutates'', d.i. ''thiothis tât'', volksvader.

[51] Bl. 228. r. 11. v.o. ''mâm – tât''. In de Oud Friesche wetten zijn de woorden, ''tât'' en ''mâm'' geheel verdwenen en vervangen door ''feder'' en ''moder''. Zie de vergelijkende Taalproeve. Ook is daar ''bàrn'' reedsvervangen door ''kynd'', welk woord in het O.L.B. alleen voorkomt op bl. 172, ''kindar'' en wel in den mond van Frisos vrouw te ''Athênia'', en dus een woord van vreemden oorsprong is.

Deze spraakvormen strekken ten bewijze, dat het Oera Linda Boek van veel ouder dagtekening is, dan de Oud Friesche wetten.

''Maem'' en ''Tât'', zijn woorden die de Grieken en Romeinen ook gekend hebben. Martialis Epigrammatum, L.I. 101.

''Mammas atque tatas habet Afra''. id est: ut puella videretur, more infantium patrem tatam apellabat, matrem vero mammam.

Ook op Inscripties komt het voor:

M. ELPIDIUS PAMPHILUS PLATONI TATAE SUO BENE MERENTI FECIT. Tata graece τάτα et τέττα, Bij Homerus τέττα γέρων.

Sic et ''mamma'', gr. μάμμα.

Inscr.: MAMMAE PIENTISSIMAE.

Bl. 234. r. 2. v.b. ''Swarte Adel were thene fjurde kening after Friso''. Hier zal wel gelezen moeten worden: ''thene fjurde kening fon thjuse nome after Friso''.

Hieruit maak ik op, dat deze Adel IV de opvolger en zoon geweest is van eenen Friso en een kleinzoon van Adel III. Bij de oude en nog bestaande gewoonte om den oudsten zoon naar zijn grootvader te noemen, kan de rei der koningen volgens de geslachtsljst deze geweest zijn:

* Friso 303 - 263 v. Chr.
* Adel 263 -
* Friso II. [52]
* Adel II.
* Friso III.
* Adel III.
* Friso IV.
* Adel IV. Asega Askar, Swarte Adel.

De gelijkheid der namen kan de oude Friesche Kronykschrijvers, in de eerste plaats Occa Scarlensis, in de war en tot eene dwaling gebracht hebben, waardoor zij drie Frisos tot een Friso en drie Adels tot een Adel hebben zamen gevoegd en den vierden Friso tot een Ubbo hebben gestempeld.

Bl. 244, r. 6. v.b. ''Alsa skilun hja slâvona bânda vmbe hjara halsa krêja''. Die ''slâvona bânda'' vindt men vermeld in het Jus Municipale Frisonum, 4e Deel p. 67. (Ed. Hettema Aldeer efter kaes Magnus den lettera kerre ende alle Fresen oen syn kerre iechten: Dat ma die Fresen da wittha (holtena witta of dae halse spaende, ende dat de emmermeer wolde wessa friherren, di berna en di oenberna.

Vergelijk Winsemius, fol. 89.

Bl. 246, r. 12. v.b. ''thes kâning his toghter Frêthogunsta''. Deze koning is geweest Frotho III, over wien Saxo Grammaticus uitvoerig schrijft Lib. V; verg. daarbij de aantt. van Muelller, p. 173. Deze Frotho werd genaamd Frotho hin Frothgode (de vreedzame).

Het Chronicon Erici zegt: in de tijden van hem is Jesus Christus geboren.

Hetzelfde zegt Saxo Grammaticus L.V, p. 225: In dien tijd is de Zaligmaker der wereld geboren.

Frotho III was dus een tijdgenoot van Askar, en aan zijn bijnaam Frithgode is de naam zijner dochter Frêthogunsta ontleend.

Suff. Petrus, de Orig. Frisiorum, p. 317 zegt: Het laatste levensjaar van Frotho III is het eerste van Christus.

[53] p. 306. Frotho III is gestorven in den ouderdom van 57 jaren, nadat hij 50 jaren koning geweest was.

p. 294. Frotho III is de 28e koning van Denemarken geweest.

p. 328. Frotho I, de 9e der Deensche koningen, heeft tot aan de monden van den Rijn de geheele kust geplunderd, en dit is de eerste onderwerping van de Friezen door de Denen geweest.

Van den Magy op bl. 112 vermeld, Frotho I tot Frotho III zijn dus 20 Deensche koningen geweest in een tijdvak van (20 x 30) ongeveer 600 jaren. Dit strookt zeer wel met de tijdsbepaling op bl. 110 aangegeven 591 v. Chr.

Bl. 248. r. 11. v.o. ''êne êle flâte wnnen''. Dit feit behoort waarschijnlijk tot de geschiedenis der zeeroovers, tegen welke Pompejus den oorlog gevoerd heeft in het jaar 64 v.Chr. Plutarchus, vita Pompeji p. 632.

Bl. 248 onderaan. ''bukpin''. De cholera is reeds door A.C. Celsus beschreven Lib.IV.11, ten tijde van Tiberius.

Bl. 252 onderaan. ''Wêron thêr mânniska tham''. Met deze woorden breekt pag. 200 - 12 (212) van het HS. af; al het overige is verloren gegaan.

Het HS. is oorspronkeljk niet gepagineerd geweest. De paginatuur is in veel later tijd, door eene geheel andere hand met geheel andere inkt daaraan toegevoegd, met letters die een anderen vorm hebben als de cijfers, welke hier en daar in den tekst voorkomen en afgebeeld zijn op plaat II.

== Toegift: Germanen ==
[[File:Riverseurope2.jpg|thumb|Rijn Weichsel en Donau: ''Rhine, Vistula, Danube'']]
[54] Bij geen Grieksch of Latijnsch schrijver vóór Caesar wordt de naam Germanen aangetroffen, doch met Caesar treedt plotseling in de geschiedenis een volksnaam op, die tot dusverre een zoowel linguistisch als historisch raadsel is: Germani. De Romeinen gebruiken dien als een algemeenen (collectief) naam voor de volken, die begrensd worden door den Rijn, de Weichsel en de Donau [zie afb.]. Voor Caesars tijd, of liever voor Caesars oorlogen in Gallie, werden ook die volken ten oosten van den Rijn begrepen onder den algemeenen naam van Galli, en nog a. u. 698 zegt Cicero (orat. de prov. cons.) van de Kimbren en Teutonen sprekende:<blockquote>»Die zelfde Cajus Marius, wiens uitstekende dapperheid de groote en treurige rampen van het Romeinsche volk is te hulp gekomen, heeft ook de tallooze scharen van Galliers, die in Italie stroomden, gestuit.”</blockquote>Hoe is Caesar aan dien naam gekomen? Waar hebben de Romeinen dien naam gevonden? en wat beteekent die naam Germani? Dat zijn vragen, waarover veel en velerlei geschreven is, en die juist door de verschillende en uiteenloopende antwoorden blijken nog onbeantwoord te zijn. Men heeft dat antwoord altijd gezocht op taalkundigen weg, door de beteekenis van het woord Germani te zoeken. Strabo VII, 290, schrijft daaromtrent: Terstond aan de overzijde van den Rijn achter de Kelten oostwaarts wonen de Germanen, die weinig van de Kelten verschillen, slechts door wat mindere beschaving, [55] wat grooter ligchaamsbouw, en wat blanker kleur, maar overigens aan de Kelten gelijk zijn in gelaatstrekken, zeden en levenswijze. Daarom hebben, dunkt mij, de Romeinen te recht hun dien naam gegeven, als wilden zij zeggen ''echte Galliers'', want ''Germanus'' beteekent in het Latijn ''echt''.

Na alles wat over die kwestie geschreven is, komt Prof. Adolf Holtzmann ([https://openlibrary.org/books/OL6903712M/Kelten_und_Germanen. Kelten und Germanen, Stuttgard 1855]) tot dat antwoord van Strabo terug. Het is dus een onderzoek, dat reeds 18 eeuwen geduurd heeft.

Leopold Contzen ([https://www.digitale-sammlungen.de/en/view/bsb10432450?page=1 die Wanderungen der Kelten, Leipzig 1861]) noemt dit echter:<blockquote>»ene weitgesuchte Hypothese! Denn läge nach römischen Sinne der Begriff: ''ächt'' in ''Germani'', so könnte es nicht ohne Hauptwort stehen, und die Consequenz erforderte, dass man neben den ''ächten'' Kelten auch die ''unächten'' unterschiede, von ''Celtae adulterini'' ist jedoch nirgends die Rede. Strabon aber hielt das Wort für lateinisch und übersetzte es nach seiner Auffassung, was für seinen Ursprung nichts beweist. Im Gegentheil nannte Caesar die Fremdlinge, wie er es von den Galliern hörte. Von vornherein ist die Annahme unstatthaft, Ariovist habe 14 Jahre in Gallien mit seinem Volke gewohnt, ohne einen Namen zu führen.”</blockquote>Contzen erkent dus in den naam van Germani den naam van een volk, doch verklaart de herkomst van dat volk en dien naam verder niet.

[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0001%3Abook%3D1%3Achapter%3D31 Caesar, B.G.31] noemt Ariovistus Rex Germanorum, en vermeldt, dat die Germanen van de overzijde des Rijns in Gallie waren ingedrongen.<blockquote>»Eerst zijn van dezen 15 duizend den Rijn overgetrokken, en toen die onbeschaafde menschen behagen kregen in het land, de beschaving en den rijkdom der Galliers, zijn er meer overgekomen, en nu zijn zij in Gallie ten getale van meer dan 120 duizend.”</blockquote>[56] Doch waar zijn nu die Germanen over den Rijn getrokken? Dit blijkt uit een gezegde van Tacitus ([http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0083%3Achapter%3D2 Germ. 2]):<blockquote>»Doch de naam Germani is een nieuw woord en sedert kort in gebruik, omdat zij die het eerst over den Rijn getrokken de Galliers verdreven hebben, en thans Tungren heeten, vroeger Germanen genoemd werden.”</blockquote>Dus had het Overrijnsche volk, dat bij Caesar ''Germani'' heet, ten tijde van Tacitus den naam ''Tungri'' aangenomen. Bij Caesar komt den naam ''Tungri'' nog niet voor. De naam der Tungri is bewaard gebleven in Tongeren, en wijst aan, dat die Germanen eerst in het Limburgsche gevallen en dus op de hoogte van Wesel, ten noorden van de Lippe, over den Rijn getrokken zin. Daaruit volgt, dat zij uit het Eemsland zijn gekomen. Maar de oude geographie kent daar geen Germanen, gelijk zij in Germania geen afzonderlijk volk onder dien naam kent. Van de Luppia af noordwaarts wonen de Chamaven, Bructeren en de Cauchen. En daar Tacitus ([http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0083%3Achapter%3D35 Germ. 35]) schrijft, dat de Cauchen, ''populus'', zooals hij zegt, inter Germanos ''nobilissimus'', hun gebied uitstrekken tot aan de Catten, zoo moeten de Chamaven en Brukteren ook tot de Cauchen gerekend worden. Dit komt daarop neer, dat die Germanen van Ariovistus uit het land der Cauchen herkomstig zijn. Moet men nu besluiten tot de identiteit van Germanen en Cauchen?

Een bevestigend antwoord op die vraag geeft thet Oera Linda bok.

In het verhaal van de terugkomst der Geertmannen uit Indie bericht Frêthorik, zie [[S1 Ottema|bl. 164]], »Wichhirte gvng mith sinum ljudum âstward nei thêre Emude.” Konerêd bericht, [[U1 Ottema|bl. 198]], dat zijn broeder getrouwd is met Kornhèlja de jongste dochter van Friso, en dat Friso zijne oudste dochter Wêmod uitgehuwd heeft aan Kauch, en vervolgt dan: »Kauch thêr âk bi him to skole gvng, is thi svnv fon Wichhirte thene Gêrtmanna kâning.”

[57] Later vermeldt hij ([[U3 Ottema|bl. 210]]): »Gertmannja alsa hêdon tha Gêrtmanna hjara stât hêten, thêr hja trvch Gosa hira bijeldinga krêjen hêde.”

Zoo heeft Wichhirte de koning der Geertmannen zich aan den mond der Eems nedergezet, waar de naam E-mude nog als de oude naam van Emden bekend is. Naar de Geertmannen hebben zij het land Geertmannia genoemd. Wichhirte is opgevolgd door zijn zoon Kauch, naar wien vervolgens de Geertmannen ook Kauchen genoemd zijn, onder welken naam zij in de latere geschiedenis voorkomen. Doch van het land is nergens een naam Kauchia vermeld. Het land moet derhalve nog den naam Geertmannia behouden hebben, die evenwel als zoodanig (als speciaal naam) aan de Romeinen niet ter ooren schijnt gekomen te zijn, daar zij alleen spreken van ''het land der Cauchen''. Trouwens, zoo doen zij bijna overal en noemen wel de volksstammen, maar niet de landstreken.

De Geertmannen – Cauchen – hebben hun gebied langs de Eems uitgebreid tot aan het land der Catten toe, d.i. Oost-Friesland en Munsterland, tot aan de Lippe (van 303 – 71 v.Chr.). Veertien jaren voor Caesars komst in Gallie is Ariovist, rex Germanorum, koning der Geertmannen, met 15,000 man over den Rijn getrokken en heeft zich meester gemaakt van Kleefsland en Limburg, enz. tot aan de Seine toe. De Haeduers klagen bij Caesar, dat Ariovistus de koning der Germanen het derde gedeelte van het land tusschen den Rijn en de Seine vermeesterd had. Daar hebben zij volgens Tacitus hun naam Germanen met dien van Tungren verwisseld.

Hadden de Geertmannen (Zie [[L Ottema|O.L.B. bl. 104]]) zich dien naam eerst gekozen, omdat hunne Moeder (opperpriesteres) den naam Geert droeg, in dien naam lag nog gene andere beteekenis opgesloten, want Gêrt beteekende een ''zwaard'', en ''Gêrtmanna zwaardmannen''. Doch na hunne bliksemsnelle [58] veroveringen in het noorden van Gallie noemden zij zich ''Tungara'' (Tungri) van ''Tungar'', de ''donder''.

Naar hunnen naam hebben de Romeinen den linker Rijnoever Germania Cisrhenana genoemd, en verder den naam Germania uitgestrekt over het geheele land van den Rijn tot aan de Weichsel, als Germania Transrhenana.

De slotsom van dit alles is, dat de Oost-Friezen de eerste en oorspronkelijke Germanen zijn.

== Bladvulling: [Antwoord op:] “[[1877 Vinckers - Wie heeft|Wie heeft ...?]]” door Vinckers, 1877 ==
Het Oera Linda Boek is ''niet'' geschreven door Cornelis over de Linden. Het handschrift is ''niet'' van zijne hand.

In zijne- briefwisseling met mij, was dikwijls sprake van oud-Friesche woorden, die hij dan in oud-Friesche letters uitdrukte.

Deze letters waren zeer gebrekkig gevormd, en verschilden hemelsbreed van het zuivere, vaste, en gelijkmatige schrift van het oude Handschrift.

Elk, die deze brieven inziet, ontwaart bij den eersten oogopslag, dat de schrijver daarvan niet de vervaardiger van het Handschrift wezen kan.

Toen hij eenige bladzijden poogde te kopiëeren, die daarna in handen van Dr. Verwijs zijn gekomen, was hij niet in staat dit anders te doen, dan door een blad doorschijnend (mail) papier op het origineel te leggen en de letters een voor een na te' trekken. — Met dien moeielijken en tijdroovenden arbeid vond Dr. Verwijs hem ook nog bezig.

De zoo verkregene facsimiles zijn echter ook nog zoo verschillend van het Handschrift, dat klaarblijkelijk de vervaardiger'van deze nabootsing niet tevens de vervaardiger van het origineel heeft kunnen wezen.

Met een woord, Cornelis over de Linden is niet in staat geweest dat Handschrift te ''schrijven''.

Wat meer is, hij heeft het Handschrift niet kunnen ''lezen''. Van de 34 karakters, die daarin voorkomen, kon bij 20 herkennen wegens hunne overeenkomst met den vorm van onze gedrukte kapitaal-letters. Daardoor had hij op de tweede bladzijde van het H.S. gemakkelijk kunnen onderscheiden de woorden; SKREVEN — ACHTHONDRED — LIKO — OVIRA LINDA; en daaruit besluiten dat zijn familienaam reeds in het jaar 800 moest bestaan hebben.

Doch de 14 overige karakters waren hem onbekend. En deze zijn het, die ik hem heb leeren kennen en onderscheiden.
== [Antwoord op:] “[[1877 Berk Pandschâb|De Pandschâp Kolonie ...]]” door Berk, 1877 ==
Bij dit boekje moet ik mij tegen den titel verzetten. Het Oera Linda Boek kent geen land met den naam Pandschâb, maar alleen eene rivier Pangab. Wat wij Pandschâb noemen, is het land aan den boven-Indus tot aan het punt, waar de vijf rivieren zich tot één stroom vereenigen. [zie hkk. L2b. De Geertmannen, [[NL120.10 Alexander|S3a. Koning Alexander]] en [[NL163.10 Panjab|U4. Ljudgeert: Panj-ab]]] Doch dáár, aan den boven-Indus, hebben de Friezen, onder aanvoering van hunne Moeder Geert, zich niet neergezet. Dat was ook onmogelijk.

Door de straat van de Roode Zee gevaren en de Indische Zee ingezeild, kwamen zij toch niet aan de ''bronnen'' van den Indus, maar aan de ''monden'' van deze rivier, en hier, aan den beneden-Indus, in de Delta, in de ''laagte'', hebben zij hunne woonplaats gevestigd en zijn zij gebleven.

Hier in het land, door de Grieken Pattalene genoemd, woonden zij ook nog, toen Alexander ''fon boppa'' (van den boven-Indus) ''allingen thêr strâm'' (langs den midden-Indus) hunne ''thorpa'' (aan den beneden-Indus) ''kêm bifâra''. [zie [[NL120.10 Alexander|hk. S3a. Koning Alexander]]] Zĳ hebben dus altijd in die Delta gewoond, en wil men die aan den Indus gevestigde Friezen (Gêrtmanna) eene kolonie noemen, van eene Pandschâb Kolonie kan er in het Oera Linda Boek geene sprake zijn.

Hiermede vervalt terstond al wat de heer Berk, op grond van zijne veronderstelling, in de eerste veertien bladzijden van zijn betoog geschreven heeft. Dat alles heeft met het Oera Linda Boek niets te maken. Die kampstrijden van Ariers en Turaniers (zoo die historisch zijn) aan den boven-Indus gingen de Friezen aan den beneden-Indus volstrekt niet aan en geheel buiten hen om.

Omtrent den verderen inhoud der brochure van den heer Berk, vermeen ik te kunnen volstaan met te verwijzen naar mijne brochure: De Deventer Courant en het Oera Linda Boek, bl. 1—13, en naar die van den heer L.F. Over de Linden: Beweerd, maar niet bewezen, bl. 37—39.

De geheele redeneering van den heer Berk berust op twee ongerijmde veronderstellingen: 1. dat de Friezen aan den Indus in de Pandschâb zouden gewoond hebben; 2. dat het O.L.B. het werk zoude zijn van één schrijver, en wel van iemand uit de tegenwoordige eeuw. Het eene is even onbestaanbaar als het andere. Het O.L.B. is alleen begrijpelijk, wanneer men het neemt, zooals het zich voordoet, d.i. als eene verzameling van stukken uit verschillende tijden en oorden, door verschillende personen opgeteekend, die, in eene familie bewaard, eene soort van familie-archief uitmaken.

Eene zevenjarige onafgebroken bestudeering van dat boek en alles wat er over geschreven is, heeft mij steeds in deze overtuiging bevestigd.

De taal van het Oera Linda Boek strookt niet met de taalkundige begrippen van den heer Beckering Vinckers. Dat wil ik gaarne gelooven. De oud-Friesche wetten doen dat evenmin.

Zij strookt ook niet in allen deele met de Friesche spraakleer van Rask en Hettema (1832).

Deze is getrokken uit de oud-Friesche Wetten en Landrechten, die, uit verschillende oorden van het oud-Friesche vaderland herkomstig, even zoo vele dialecten vertegenwoordigen, en alle in taalvormen en spelling van elkander verschillen. Maar daarom kan men niet eischen, dat andere geschriften zich ook naar die zelfde spraakleer zullen voegen.

Van het Oera Linda Boek moet de Grammatica nog gemaakt worden. Daartoe moeten alle grammaticale verschijnselen, welke in de verschillende daarin vervatte geschriften voorkomen, verzameld, geschift en geordend worden.

Zulk een arbeid vereischt eene studie van vele jaren en jeugdige krachten, maar die taak moet ik op mijnen leeftijd aan anderen overlaten.

Dr. J.G. Ottema.
[[Category:Sources_Dutch]]

NL117.20 Eremoeder

2026-07-18T11:50:44Z

Jan: noot Geesje de konte

=={{Versie_Ott}}==

'''S. Frethorik'''

'''1. Tweede Erge Tijd'''

'''c. Een Nieuwe Moeder'''

'''[[117|117.20]]''' Al tweehonderdtweeëntachtig jaar hadden we geen Eremoeder gehad, maar nu alles bijna verloren leek, ging men er één kiezen.

Het lot viel op Gosa, toegenaamd Makonta,<ref>GOSA ... MAKONTA — in ''De volkstaal in Noordholland'' (1871 door Jacobus Bouman): “'''Geesje de konte''', een spreekwoord dat hier nog al dikwijls gehoord wordt. Hij is geesje de konte, dat wil zeggen: hij is achter den wagen, hij is schipper te voet, hij delft het onderspit. Misschien wel aan een historisch feit ontleend.”</ref> een Burgmaagd van Frijasburg op Texland, met een verlicht verstand en zuivere zintuigen. Heel geschikt dus, en omdat alleen haar burg gespaard was gebleven, vond iedereen dat het haar roeping was.

Tien jaar later kwamen de zeevaarders van Forana en Lijdaburg. Ze wilden de zwarte mannen met vrouw en kind het land uitdrijven. Daarover '''[[118|[118]]]''' wilden ze de Moeder om raad vragen. Maar Gosa vroeg: “Kan je ze terugbrengen naar hun landen? In dat geval moet je opschieten, anders zullen ze hun familie niet terugvinden.”

“Nee”, zeiden ze. Toen zei Gosa: “Ze hebben je zout geproefd en je brood gegeten. Hun lijf en leven hebben ze aan jouw bescherming toevertrouwd. Jullie moeten je eigen hart raadplegen, maar ik zal raad geven. Hou ze vast totdat je in staat bent om ze naar hun thuisland te brengen, maar geef ze geen toegang tot je burgen. Waak over hun zeden en leid hen op alsof ze Frijaszonen zijn. Hun (Frijas) vrouwen zijn hier de sterksten. Als rook zal hun (Lijdas) bloed verwaaien, tot er uiteindelijk niets anders dan Frijas bloed in hun nakomelingen zal overblijven.” Zo zijn ze hier gebleven. Nu wens ik wel dat mijn nazaten erop letten, hoe verre Gosa waarheid sprak.

Toen onze landen weer begaanbaar waren, kwamen er bendes arme Saksen en vrouwen naar de domeinen van Staveren en het Alderga, om gouden en andere sieraden te zoeken in de zompige bodem. Maar de zeevaarders wilden hen niet toelaten. Toen gingen ze uit lijfsbehoud de verlaten dorpen in West-Vlieland bewonen.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL118.32 Vloot|back=NL115.10 Overspoeld|alternative=NL130.21 Noordland|altback=NL115.10 Overspoeld}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE117.20 Ehrenmutter]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN117.20 Blacks]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES117.20 Madre Honorable]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS117.20 GOSA|FS117.20 GOSA]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO117.20 Æresmor]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken S1 en S2: [[S1 Ottema|Ottema 1876]] | [[S1 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^S. Frethorik^}}

Jan G. Ottema

2026-07-18T09:24:15Z

Jan: gallery

:Zie ook:
:* Tweede uitgave van [[:Category:Ottema 1876|Thet Oera Linda Bok]] (1876).
:* [[Ottema bibliografie|Bibliografie Ottema]]
:* [[Brieven Ottema]]
:* Ottema’s twee grootste vergissingen (in zijn uitgaves van ''Thet Oera Linda Bok'' 1872/1876) [[https://fryskednis.blogspot.com/2016/03/two-worst-mistakes-in-first-olb.html Engelstalig]]

<gallery>
Ottema1.jpg|thumb|late 1860s or early 1870s
Jan G. Ottema.jpg|thumb|early 1870s
Ottema2.jpg|thumb|mid to late 1870s
</gallery>

'''Jan Gerhardus Ottema''' (Doetinchem 1-12-1804 — Leeuwarden 19-3-1879) was the first (publishing) researcher and translator of the Oera Linda manuscript. Researcher [[Nico Luitse]] transcribed Ottema's onset to an OL-dictionary and -grammar as well as Ottema's correspondence with [[Cornelis Over de Linden|Over de Linden]] and his son [[Leendert F. Over de Linden|Leendert F.]], and wrote a [https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/eerherstel-ottema-1-nico-luitse-1994.html Dutch article] (published 1994) that argues for the rehabilitation of Dr. Ottema.

==Biographic facts==

*1804 (December 1) born in Doetinchem, son of '''Nicolaus Ottema''' en '''Minke Dirks'''.
*Candidate’s diploma Literature in Groningen
*1824 University enrollment Utrecht
*1828 Doctor’s thesis (philosophy and literature) ''de Sophoclis Antigone''
*1830 (July 28) Marriage in Utrecht with '''Sara van Heukelom''', daughter of Nicolaas van Heukelom en Sophia van Geuns.
*1830 Assistant school principal Harlingen, till 1834.
*1832 Registration as a member of the Friesch Genootschap (Frisian Society).
*1834 (September 1) Appointment as teacher Latin and Old Greek at grammar school Leeuwarden.
*1843 Appointment as board member of the Friesch Genootschap.
*1850 (December 25) death of wife Sara van Heukelom, 45 years old.
*1855 (June 14) Appointment as assistant principal of grammar school Leeuwarden.
*1870 (November 24) Start study of Oera Linda manuscript.
*1873 Ten minste in dit jaar (juni) president van de [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586445:mpeg21:a0003 Plaatselijke Schoolcommissie].
*1872 Honorable discharge at grammar school Leeuwarden; first publication of ''Thet Oera Linda Bok''.
*1878 (sept.) Herbenoeming tot medebestuurder v/h Fr. Genootschap ([https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001387073:mpeg21:p00002 ''Het Vaderland'' 21-9-1878 bl.2]).
*1879 (March 19) death in Leeuwarden, 74 years old, cause: pneumonia (HCL arch. 1002 inv. 3878). His address was Weaze 43 (now 12), Leeuwarden but the house no longer exists. His estate contained books, of which no inventory is known. Heiress was his housemate and housekeeper '''Dina W.M. Nauta Peters''' (1831-1887)

=== Aantekeningen 1878 ===
Op [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUTRA04:253128001:mpeg21:a00027 1 januari] verscheen zijn ruim aangevulde ''Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen bij Thet Oera Linda Bok''. Deze publicatie werd (zover bekend) doodgezwegen. Van [[Leendert F. Over de Linden|Leendert Over de Linden]] (noch van iemand anders) is geen brief bekend die ernaar verwijst. In Jensma’s DGG (2004) wordt er niet naar verwezen (alleen de eerdere uitgave uit 1873, in drie eindnoten: hk. 8 noot 14; hk. 12 noten 60 en 66).

In 1878 plaatste hij ten minste drie maal een advertentie in de ''Leeuw. Ct.'' om huish. hulp te werven: [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010587049:mpeg21:a0071 15 feb.] ''Eene Werkster, voor den schoonmaak''; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010587101:mpeg21:a0010 16] en [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010587102:mpeg21:a0015 18 juni] ''Wegens teleurstelling ... eene Dienstbode''; [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010587129:mpeg21:a0017 20 aug.] ''Wegens aanstaand vertrek van de tegenwoordige Werkster wordt ten spoedigste eene Dienstbode, benevens eene Arbeidster voor den Saturdag, gevraagd ...''

[[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010586431:mpeg21:a0016 20-5-1873] adverteerde hij in LC voor “Een loopmeisje, beneden de twaalf jaren, dat de Avondschool blijft bezoeken” - adres: Waeze C240]

== Publications related to Oera Linda==
[zie: [[Ottema bibliografie|bibliografie Ottema]] ]

==Other publications (incomplete list)==
[zie ook [[Ottema bibliografie]]; deze lijsten dienen nog te worden samengevoegd]
*1827 [https://play.google.com/store/books/details/Jan_Gerhardus_Ottema_Joannis_Gerardi_Ottema?id=Z0hQAAAAcAAJ Commentatio ad quaestionem literariam]
*1828 [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101068604980&view=1up&seq=5 Specimen philologicum De Sophoclis Antigona] (doctor’s thesis)
*1834 [https://play.google.com/books/reader?id=tfJTAAAAcAAJ&pg=GBS.PP8&hl=en_GB Apollo courantier, of Mijne reize na den maaltijd]
*1834 Edition of ''Ars Poetica'' ([https://books.google.nl/books?id=yUtWAAAAcAAJ&pg=PP3#v=onepage&q&f=false Q. Horatii Flacci Epistola ad Pisones]) by Horatius
*1839 [https://play.google.com/books/reader?id=UhLcyQ6aLPUC&pg=GBS.PA101&hl=en_GB Recensie] van: J.G. Römer, Specimen in doctrinam Francisci Hemsterhusii de Natura Divina
*1840 [https://books.google.nl/books?id=DChpAAAAcAAJ&pg=PP1#v=onepage&q&f=false Linguae Graecae Syntaxis contracta]
*1841 [https://books.google.nl/books?id=QnUMsey8qloC&dq=Latijnsche%20Spraakkunst%20voor%20Eerstbeginnenden%20ottema&pg=PR3#v=onepage&q&f=false Latijnsche Spraakkunst voor Eerstbeginnenden]
*1842 [https://play.google.com/books/reader?id=o2luDxd_UDQC&pg=GBS.PA3&hl=en_GB Recensie] van: Claudii Ptolemaei Geographiae, Libri VIII, Fasc. I. Lib. I, en Claudii Ptolemaei Geographiae caet. Fasc. II. Lib. II
*1842 Beschrijving van een zeldzaam voorkomend werkje van Johannes Bogerman, predikant te Leeuwarden (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-2-1842/ De Vrije Fries 2], pp. 215-220)
*1842 Over het leven van Suffridus Petrus Leovardiensis, (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-2-1842/ De Vrije Fries 2], pp. 413-471)
*1843 [https://play.google.com/books/reader?id=lle_8EldiWIC&pg=GBS.PP2&hl=en_GB Goniometrie, trigonometrie en Koorden-tafel, volgens Claudius Ptolomaeus]
*1844 Verslag over eenige handschriften der Chronijk van Worp van Thabor (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-3-1844/ De Vrije Fries 3], pp. 105-149)
*1844 Iets over de Friesche taal
*1845 [https://play.google.com/books/reader?id=zn4UAAAAQAAJ&pg=GBS.PA1&hl=en_GB De Latina nominum verborumque flexione]
*1846 Over den loop der rivieren door het land der Friezen en Batavieren, in het Rorneinsche tijdperk (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-4-1846/ De Vrije Fries 4], pp. 105-182)
*1845 April - [https://play.google.com/books/reader?id=Q0oy2vOIVq8C&pg=GBS.PP1&hl=en_GB Vergilii Camilla]
*1845 [https://play.google.com/books/reader?id=qKccpmDkhjoC&pg=GBS.PP2&hl=en_GB Redevoering over het ontstaan der Zuiderzee] (publ. Brandenburgh; ook in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-4-1846/ De Vrije Fries 4], 1846, pp. 183-214)
*1846 Antwoord van den Heer Dr. J.G. Ottema aan den Heer Mr. J.C.W. le Jeune (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-4-1846/ De Vrije Fries 4], pp. 411-420)
*1847 [https://hdl.handle.net/2027/hvd.hnmctb Worperi Tyaerda ex Renismageest, prioris in Thabor, Chronicorum Frisiae libri tres] (publ. Suringar)
*1847 September 15 - [https://play.google.com/books/reader?id=3LRlAAAAcAAJ&pg=GBS.PP1&hl=en_GB Toespraak bij de opening van de bewaarschool voor kinderen uit den fatsoenlijken stand] (publ. Suringar)
*1849 [https://play.google.com/books/reader?id=7WMiSFntdzYC&pg=GBS.PP6&hl=en_GB De zamenstelling van het evangelie van Lukas] (from: Jaarboeken voor Wetenschappelijke Theologie)
*1850 [https://books.google.nl/books?id=P4XbvwEACAAJ&pg=PP1#v=onepage&q&f=false Kores: Historisch chronologisch onderzoek naar den tijd der Babylonische ballingschap]
*1850 Verslag over eenige handschriften der Chronijk van Worp van Thabor - vervolg (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-5-1850/ De Vrije Fries 5], pp. 71-85)
*1850 [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433066606397&view=1up&seq=9 Worp Tyaerda van Rinsumageest, vierde boek der Kronijken van Friesland, bevattende de geschiedenis van de vijftiende eeuw] (publ. Suringar)
*1853 Beschrijving van de Waalsche Furie te Dockum, in het jaar 1572, door Hendrik Bra. Uit het Latijn vertaald, door J.G.O. (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-6-1853/ De Vrije Fries 6], pp. 131-152)
*1853 Die Olde Freesche Chronike, met aanteekeningen en verbeteringen van E. Epkema; Gesta Frisiorum, en M. Alvini Tractatus (publ. Friesch Genootschap)
*1851 [https://play.google.com/books/reader?id=P89SAAAAcAAJ&pg=GBS.PP1&hl=en_GB De jubelperioden, aangewend bij de tijdrekening van de geschiedenis der Israëlieten, tot staving van het historisch chronologisch onderzoek naar den tijd der Babylonische ballingschap] (publ. Suringar)
*1854 [https://play.google.com/books/reader?id=JPtRAAAAcAAJ&pg=GBS.PP2&hl=en_GB De boeken Ezra, Nehemia, Esther en Daniël voor de regtbank der geschiedenis. Naar het Hoogduitsch van C.Th. Wetzke]
*1854 [https://play.google.com/books/reader?id=UlpNAAAAcAAJ&pg=GBS.PP4&hl=en_GB Het meer Flevo en de Middelzee, of Blikken op de wartaal van Jhr. Mr. M. de Haan Hettema, in zijn geschrift: ''Over de oudere geschiedenis van Friesland, met betrekking tot haren vroegeren en tegenwoordigen waterstaat''] (publ. Eekhoff)
*1855 [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433113918548&view=1up&seq=11 Geschiedenis der Joden gedurende het tijdvak der Babylonische ballingschap onder de overheersching der Persen] (publ. Suringar)
*1856 Aanteekeningen bij ''Hulptroepen uit Harlingen naar Zweden, gezonden in 1609'' (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-7-1856/ De Vrije Fries 7], pp. 203-204)
*1856 July - [https://play.google.com/books/reader?id=1A5jAAAAcAAJ&pg=GBS.RA1-PP4&hl=en_GB De Loco Sallustii in Bello Catilinario] (in: publ. Stedelijk Gymnasium te Leeuwarden)
*1859 [https://play.google.com/books/reader?id=7fpRAAAAcAAJ&pg=GBS.PP1&hl=en_GB Opschrift der grafzuil van Psamtik, in het Museum te Florence: bijdrage tot de chronologie der Babylonische ballingschap] (publ. Suringar)
*1859 Over den ouden druk der Friesche Wetten of het Friesche Landregt, vermoedelijk gedrukt te Dokkum in 1466 (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-8-1859/ De Vrije Fries 8], pp. 364-383)
*1859 Naschrift over Botte van Holdinga (in: [https://koninklijkfriesgenootschap.nl/de-vrije-fries/nummer-8-1859/ De Vrije Fries 8], pp. 384-387)
*1860 [https://play.google.com/books/reader?id=ua_lXYZ9-LgC&pg=GBS.PP6&hl=en_GB Jens Lüng: eene noordfriesche sage naar Hansen gevolgd]
*1860 December 29 - [https://play.google.com/books/reader?id=aDxTAAAAcAAJ&pg=GBS.PP1&hl=en_GB Gelegenheidsrede bij de oprichting van het monument voor Dr. Simon Stijl te Harlingen]
*1862 August - [https://play.google.com/books/reader?id=fClTAAAAcAAJ&pg=GBS.PP2&hl=en_GB Open brief van Dr. J.G. Ottema aan Ds. A.T. Reitsma, over zijne beoordeeling van de moderne theologie]
*1865 April 14 - [https://play.google.com/books/reader?id=s4NSAAAAcAAJ&pg=GBS.PR2&hl=en_GB De evangeliën van Mattheus en Markus in hunne oorspronkelijke overeenstemming hersteld]
*1871 [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433066606405&view=1up&seq=9 Worp Tyaerda van Rinsumageest, vijfde boek der Kronijken van Friesland, bevattende de geschiedenis van het begin der zestiende eeuw] (publ. Kuipers)

==Two disputed choices==
For his Oera Linda translation, Ottema had made two choices which the owner of the manuscript, [[Cornelis Over de Linden|'''Cornelis Over de Linden''']], objected to in their correspondence:

'''1) Translation of OD as ''animosity/hatred'''''

On 8 November 1871 Over de Linden wrote:<blockquote>You want to replace the word ''od'' with ''animosity''. On page 128 I find FIAND for enemy. I would rather see you use ''fertilising force'' - or a more appropriate term. The word animosity will cause animosity. ''[Ottema would later replace animosity by hatred.]'' When one speaks to youths about love, they will fall in love. But when one speaks to them of war, they will separate in groups and play soldier, to the great pleasure of despotism.</blockquote>In 1534 Martin Luther used ''Odem'' for ''God’s breath'', which is what we might call life force. The old Dutch word ''odevaar'' (stork) suggests a link with fertility. The Old Greek word ὠδις (ódis) can mean birth. In the Westfrisian dialect, ''oôt'' is used for an indestructible weed (wild oat). ''Odd'' in Norse means ''point, tip, head, top, peak''; in Russian ''odin'' means ''one''; in Dutch slang, ''oeteren'' is ''to urinate'' and ''oetlul'' is an invective referring to the male member. ''Hod(e)'' is an old word for ''testicle'' (still used in German). While ''life force'' is a rather abstract concept, the simple, original meaning of ''od'' may have been ''penis''.

Ottema ignored Over de Linden’s objection and would, after Cornelis’ death, write to his son [[Leendert F. Over de Linden|Leendert Floris Over de Linden]] (26 January 1876):<blockquote>''Od'' (anger, rage, hate, animosity) ''trad to-ra binna'', means that hate entered the hearts of the three daughters of Irtha [Earth]; this hate was obviously inherited by all of their descendants, and this is cause of the inborn, innate animosity specially in Finda’s and Lyda's posterity against Frya’s children. An animosity that will not end until the people of Finda and Lyda will be exterminated, and the people of Frya at the final victory will remain and inherit and possess the whole earth.

This animosity dominates all of history in the OLB and still goes on in our days. Frya’s people pervade in all continents and establish European supremacy all over the earth. Everywhere the peoples of Finda and Lyda will have to submit or disappear.</blockquote>'''2) Manipulation of the alphabet page'''

Perhaps because Old Frisian specialist [[Montanus Hettema|De Haan Hettema]] had written that the curly ''runskrift'' (or: continuous script) letters looked like the 19th century longhand, Ottema decided to change the alphabet page altogether. Over de Linden wrote him about this decision on 11 June 1872:<blockquote>(...) revision (...) I ask you, and all who reject the so-called ''runskrift'' as of younger date.

In your translation I read: ''"Oh dear, never let the eyes of a monk gaze upon this script, they speak sweet words, but... etc."'' (...)

That the monks, who have invented their own letterscript, stifled ours to make it unreadable, lies in their nature. But who knows how many ''Copies of the book of Adela’s Folstar'' remain here and elsewhere with kings or in Rome. Now that more than a thousand years have passed, they may have introduced the walking script as capitals, because they are similar to our capitals.

If you are so weak as to reject the walking script, out of fear for some barkers, than it is as if you want to duel with the sheath, while passing the sword to them.

For in the manuscript it says: ''When Fàsta was Mother of honor, she made the running or walking script out of it. The Witking, that is sea king Godfried... etc.'' So, if the runscript was added more recently, then the above fragment was also added, and then anything can have been added. So I keep protesting against the mutilation.</blockquote>

{|
|[[File:plaat2Ottema1872.jpg|thumb|so-called ''facsimile'', printed in Ottema’s editions]]||[[File:Hk6-2.jpg|thumb|letters in original manuscript]] [[File:Hk6-3.jpg|thumb|numbers in original manuscript]]
|}

==The malicious suicide falsehood==
[[File:Ottema 1879.jpg|thumb|Death certificate report Ottema]]

[Related Dutch language article about how this lie has been parroted since Jensma published it: ''[https://fryskednis.blogspot.com/2025/05/eerherstel-ottema-2-de-woekerende.html Eerherstel Ottema 2 — de woekerende waan]'']

The ''report of corpse'' (‘proces-verbaal van de overlijdensaangifte’: HCL arch. 1002 inv. 3878, dated 20 March 1879) states that Ottema died of pneumonia (''long ontsteking'').

However, in his PhD thesis (2004) about Oera Linda, [[Goffe T. Jensma|'''Goffe Jensma''']] wrote:<blockquote>According to some, Ottema eventually had to admit that he had been wrong and that he had lost his honour as a classical scholar. He could no longer live with that truth and hanged himself. [With added note:] Information from both A. Lysen, Santpoort, and from retired professor P. Gerbenzon, who were both -in different ways- well informed in the circles of notables in Leeuwarden.<ref>''De Gemaskerde God'' (2004) p.214; original Dutch: “Volgens sommigen heeft Ottema uiteindelijk toch ingezien, dat hij had gedwaald en dat hij zijn eer als classicus had verspeeld. Met die waarheid heeft hij niet verder willen leven. Hij hing zich op.” Met noot: “Mededeling zowel van de kant van A. Lysen te Santpoort, als van de emeritus hoogleraar P. Gerbenzon, die beiden op verschillende wijze goed ingevoerd waren in de kringen van Leeuwarder notabelen.”</ref></blockquote>Note that both '''Adriaan Lysen''' (1921-2012) and '''Pieter Gerbenson''' (1920-2009) were born more than 40 years after Ottema’s death, so Jensma’s sources can not be considered reliable. There will have been ample motives to bring such gossip into the world, aiming to discourage others to take Oera Linda seriously and advocate its authenticity, like Ottema had done. This gossip may very well have kept people from following his footsteps.

In the introduction to his Dutch Oera Linda translation (2006), Jensma stated:<blockquote>When Ottema, abandoned by all, in 1879 finally accepted that he was wrong and that he had considered something to be ancient that was actually modern, he decided that it made no sense to live on, and hung himself.<ref>''Het Oera Linda-boek'' (2006) p. 50; original Dutch: “Toen Ottema, door iedereen in de steek gelaten, in 1879 uiteindelijk inzag dat hij ongelijk had gehad en dat hij voor oud had versleten wat eigentijds was, besloot hij dat het geen zin had om nog verder te leven en verhing hij zich.”</ref></blockquote>This lie was parroted by other authors, and sometimes even enhanced. '''Nick Draaijer''' for example, a descendant of [[Cornelis Over de Linden]], wrote:<blockquote>The discussion about authenticity lasted for years and drove Ottema insane. (...) In 1879, when he finally saw that it was all a fabrication, he hanged himself.<ref>''De geheime portretten van Mondriaan - Een familiegeschiedenis'' (2022), pp. 215-216 (referring to Jensma 2006 as his source); original Dutch: “De discussie over de echtheid hield jarenlang aan en dreef Ottema tot waanzin. (...) In 1879, toen hij eindelijk inzag dat het allemaal een verzinsel was, verhing hij zich.”</ref></blockquote>There are no factual clues suggesting that Ottema at some point got doubts about Oera Linda's authenticity. On the contrary, in his latest publication on the subject, he wrote:<blockquote>Seven years of uninterrupted study of that book and all that has been written about it has always confirmed this conviction.<ref>[https://archive.org/details/1878Ottema ''Geschiedkundige aanteekeningen en ophelderingen''] (second edition, 1878, p.62); original Dutch: “Eene zevenjarige onafgebroken bestudeering van dat boek en alles wat er over geschreven is, heeft mij steeds in deze overtuiging bevestigd.”</ref></blockquote>In juni 2025 bleek dat er ook een getuigenverklaring is van [https://fryskednis.blogspot.com/2025/06/eerherstel-ottema-3-het-sterfbed-van-dr.html Ottema’s volharden in zijn overtuigingen] tot op zijn sterfbed, kort voor het begin van de lente van 1879 [uit [[1950± Het Testament van de Westfryas|ontwerp betoog]], geschreven tussen 1939 en 1949, wellicht door [[Eeltje Molenaar]]]:<blockquote>Tenslotte meende men tóch nog wel iets t.o.v. Dr. O. te hebben gevonden, hij zou n.l. op zijn sterfbed de echtheid van het OLB herroepen hebben — de booswicht! Maar ziet, ook aan deze hoop der deerniswaardigheid werd bij monde van den hr. '''Menalda''' krachtig den kop ingedrukt, doordat deze heer namens de bij het sterfbed van Dr. O. aanwezigen kon verklaren, dat het tegendeel het geval was, dat n.l. Dr. O. uitdrukkelijk had verklaard, dat het écht was. Het OLB wás echt, zeide hij. Het ging dus níet over dien boeg.</blockquote>

==Genealogy (Ahnentafel)==
[zie [[Kwartierstaat Ottema|kwartierstaat]]]

'''1) Jan Gerhardus Ottema''', born 1-12-1804 Doetinchem (bapt. 30-12 Reformed), died 19-3-1879 Leeuwarden, son of 2/3;

married 28-7-1830 Utrecht

'''Sara van Heukelom''', born 24-2-1805 Leiden (Mennonite), died 25-12-1850 Leeuwarden, daughter of Nicolaas van Heukelom and Sophia van Geuns.

No children.

----

'''2) Nicolaus (Claas) Ottema''', rector of Latin school Doetinchem resp. Brielle, bapt. 19-10-1779 Leeuwarden (Ref.), died 8-9-1808 Brielle, son of 4/5;

married 10-4-1803 Leeuwarden

'''3) Minke Jans Dirks''', born 1781 Leeuwarden, died 3-3-1857 Leeuwarden, daughter of 6/7.

Children:
#'''Jan Gerhardus Ottema''', bapt. 30-12-1804 Doetinchem '''→ 1)'''
#Jan Dirks Ottema, bapt. 23-7-1806 Doetinchem.
#Hendrik Ottema, born 1808, died 14-10-1826 Utrecht

----

'''4) Nanne Ottema''', bapt. 24-1-1745 Grouw, burried 20-5-1812 Leeuwarden, commissary of the Harlinger ferry (between Harlingen and Amsterdam), confession of faith Leeuwarden 12-12-1766, son of 8/9;

married 1-10-1769 Beetsterzwaag (both living in Leeuwarden)

'''5) Hendrikje Geerts''', born 1739, died 22-12-1812 Leeuwarden (parents not mentioned), merchant lady.

Children:

#'''Engeltje Ottema''', bapt. 29-10-1769 Beets, burried 18-12-1793 Leeuwarden; married 13-6-1790 Workum/Leeuwarden '''Lammert Roelofs'''.
#'''Tjitse Ottema''', born 23-6, bapt. 10-7-1772 Leeuwarden, died 4-10-1809 Leeuwarden; married 17-5-1795 Leeuwarden/Blessum '''Jetske Appelhof''', born 1771 Leeuwarden, died 26-12-1833 Leeuwarden (5 children in 1809), daughter of Oege Appelhof and Aafke van der Meulen.
#(Taetske Ottema, born 6-5, bapt. 29-5-1774 Leeuwarden)
#Geerardus, bapt. 17-7-1777 Leeuwarden.
#'''Claas Ottema''', bapt. 19-10-1779 Leeuwarden '''→ 2)'''
#Taetske Ottema, bapt. 12-1-1782 Leeuwarden.

----

'''6) Jan Dirks Dirkse''', born 1741 Leeuwarden, died 5-1-1817 Leeuwarden (parents not mentioned);

married

'''7) Akke Nollides/ Nolles''', born 1746 Gorredijk, confession of faith 6-6-1794 Leeuwarden, died 15-11-1831 Leeuwarden, daughter of 14/15.

Children:
#(Dirk, bapt. 15-10-1766 Leeuwarden)
#(Nolle, bapt. 2-12-1767 Leeuwarden)
#Tjamke, bapt. 11-7-1770 Leeuwarden
#Dirk, bapt. 28-9-1772 Leeuwarden
#(Antie, bapt. 30-4-1775 Leeuwarden)
#'''Nolle Dirks''', bapt. 26-8-1776 Leeuwarden, living in Leeuwarden (1828)
#'''Antje Dirks''', bapt. 22-3-1879 Leeuwarden, died 9-3-1837 Leeuwarden; married 15-4-1804 Leeuwarden '''Jan Reerink''', born 1776 Lochum Duitsland, died 20-2-1852 Leeuwarden.
#'''Minke Jans Dirks''', bapt. 13-6-1781 Leeuwarden '''→ 3)'''
#'''Pietrik Dirks''', bapt. 27-9-1783 Leeuwarden, living in Haarlem (1828)
#'''Janke Dirks''', bapt. 17-5-1786 Leeuwarden, died 1-5-1848 Beverwijk; married 31-10-1807 Sneek/Leeuwarden '''Steven Wybes Bleeker'''.
#Dirkje, bapt. 7-9-1788 Leeuwarden

----

'''8) Tjitse Rimmerts Ottema''', executeur of Idaarderadeel, (remarried 25-4-17621 Grouw Ynske Hylkama), living in Grouw 1740, bapt. 13-12-1711 Balk, died 19-8-1794 Grouw, son of 16/17;

married 5-5-1743 Grouw (registered 14-4-1740 Balk)

'''9) Taetske Nannes''', bapt. 19-3-1724 Balk (living in Balk 1740), daughter of Nanne Franses and Antje Innes.

Children:
# '''Nanne Ottema''', bapt. 24-1-1745 Grouw '''→ 4)'''

----

'''14) Nolle Rinkes''', born 1707 Kortezwaag, died 15-12-1749 Gorredijk;

married (1)

'''15) Antje Alberts''', bapt. 14-9-1710 Gorredijk, died 9-1-1748 Gorredijk.

married (2) 9-2-1749 Gorredijk '''Trijntje Stephanus''' (from Bergum, widow Claas Minnes, remarr. Freerk Perzijn)

Children from (1):
#'''Rinke Nollides''', born 18-7-1739 Gorredijk, died 1-7-1810 Leeuwarden (burried Gorredijk), miller, lime burner Ritsumazijl, jenever distiller, barley maker, husk miller, merchant, member of the municipal council Leeuwarden; married '''Grietje Douwes'''.
#'''Akke Nollides/Nolles''', born 1746 Gorredijk '''→ 7)'''
from (2):
#(Nolle, bapt. 1-3-1750 Gorredijk (after father's death), burried 30-7-1753 Opsterland.)

----

'''16) Rimmer Eelkes Ottema''';

married

'''17) Ymk Lieuwes''', bapt. 12-3-1685 Balk, daughter of Lieuwe Gerrits and Ymk Reins.

Children:
#'''Tjitse Rimmers Ottema''', bapt. 13-12-1711 Balk '''→ 8)'''
#Lieuwe, bapt. 12-8-1716 Balk.
#Ysk, bapt. 13-3-1718 Balk.
#'''Rein Rimmers Ottema''', bapt. 29-8-1723 Balk; married '''Gertje Innes'''.
#Jelle, bapt. 20-10-1726 Balk.

==Notes==
<references />

[[Category:Translators and researchers]] [[Category:Genealogies]]
{{DEFAULTSORT:^O^}}

Category:Ottema 1876

2026-07-18T09:22:17Z

Jan:

[[File:Advertentie 1876 OLB.jpg|thumb|[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB23:001402086:mpeg21:a00077 advertentie] in ''Het Vaderland'', maandag 9-10-1876, tweede blad]]
Vertaling [[Jan G. Ottema|Ottema]] (tweede, licht herziene uitgave van 1876) in delen.

Voor wijzigingen t.o.v. eerste uitgave (1872) in die van 1876 , zie [https://aldfryas.blogspot.com/2020/01/ottema-1876-tweede-editie.html derde kolom hier].

Een duidelijker overzicht van de delen kan nog worden gemaakt.

1450± Coronike van Vrieslant

2026-07-18T09:11:34Z

Jan: noot

Gedateerd tussen 1432 and 1476.

Gepubliceerd en van nummering voorzien in ''Kroniek der Friese kronieken; antikritiek op Bolhuis’ kritiek'' (Dr. H. Bruch, Leeuwarden 1952).

Hier onderstreping en noten toegevoegd.

----
I.

[1] Als wij lesen in der coronike, datter waren drie ghebroederen, genaemt Saxo, Bruno ende Friso, ende dese broederen quamen langhe voer ons Heren gheboorte, ende dese quamen uut Indiën.

[2] Ende dese iii broederen hebben bewoent mit hoeren gheslachte Sassen, Westvalen ende die vii Zeelanden, dat die Vriesen noch huden bewonen, als:

[3] in den eersten Westvrieslant over die zee; dat ander Westergo, Staveren tot Lewerden; dat derde Oestergo van Ruwaert tot Dockum; dat vierde Stellinckwerf mit die Drenten tot Vollenhoe. Dat vijfste is dat breed wold mit Groningen al tot Westvalen; dat seste is Eemden, Aurick ende al datter toe behoort. Dat sevende is Rostergalant al toter Wezel toe.

[4] In elck van desen vii eylanden zoe settede Friso een van zinen sonen.

[5] Ende hij toech mit Winnich zijnre dochter in ......... over die Lawers, van welke dochter quamen Hilderiick, Thimarick ende Tadalem. Dese vermeerden hore landen al tot Homburch toe.

[6] Dese vors. Zassen die daer quamen van Saxo, ende die Westvalen quamen van Bruno, die daer vermeerden oec hor landen, ende hebben se beseten tot noch toe.

[7] Dese vors. Vriesen hebben weldelijck hoer lant bescermt, ende hebben veel anderen landen anbestormt ende bevochten, als Vrancrijck, Engelant, Denemarken ende veel meer anderen landen.

[8] Ende het schijnt noch wel dat sij coningen ghehad hebben voer Radbodum, die men seggen wil, dat hij den eersten coninc was van Frieslant.

II.

[1] In dien tiden zoe was dese quade Nero keyser ende verdreef ii burgers van Rome.

[2] Die een hiet Anthonius; dese die tymmerde een veste in Hollant ende hietse na hem Anthonia, daer nu Utrecht staet, ende gaf t tlant den name Hollant, ende dit lant zoe heeftet die name ghecreghen.

[3] Ende die ander burgher die hiet Aquinus, ende desen burger bleef daer indien lande ende timmerde daer een stad ende hietse na hem Aken.

[4] Ende dese stad Anthonia stont mennich jaer ende tovert verdorven van den Vriesen; ende sij timmerde op die stede weder een slot ende hietent Wiltenburch, ende worden tesamen eens.

[5] Die Friesen ende die Wilten waren in sijn tiden dat Valentiniaen die keyser regneerde.<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Valentinianus_I Wikipedia]: “Valentinianus was het grootste deel van zijn 11 jaar durende heerschappij bezig met het versterken van de Romeinse verdedigingswerken en het neerslaan van de vele opstanden. In 365 staken de Alemannen de Rijn over nadat ze de grote Romeinse vestingstad Mogontiacum veroverd hadden (vandaag: Mainz). Later zouden Bourgondiërs en Saksen hen volgen. De campagnes waren zeer moeizaam en Valentinianus won nipt van de Alemannen in de slag van Solicinium, het huidige Sulz aan de rivier de Neckar. Het duurde tot 374 vooraleer hij vrede kon sluiten met Macrianus (koning der Alemannen)*. // Aangezien de verdedigingswerken goed functioneerden, vielen Saksische en Frankische piraten, via de zee, Gallië binnen.” // *[https://nl.wikipedia.org/wiki/Macrianus_(koning_der_Alemannen) Wikipedia]: “Koning Macrianus werd later gedood door een andere Germaanse bondgenoot van de Romeinen, de Frankenkoning Mallobaudes.”</ref>

[6] Int jaer ons Heren ccc° ende lxvi zoe togen dese Wilten ende dese Vriesen over den Rijn ende bevochten die Fransoysen ende alle die Walsche landen.

[7] Ende waren alsoe starck, dat desen keyser Valentiniaen neder (quam) ende ontsette desen Walen, ende dreef se wederomme terugge ende volghedese na in Vrieslant, ende vercrachtede Wiltenburch ende brochte Vrieslant an zijn macht.

[8] Ende daerna (bi) den keyser Eraclius iden zoe quam Daghebertus den coninc van Vrancrijck ende tymmerde weder een slot daer Wiltenburch ghestaen hadde, ende hiet dat Utrecht, wantet eerst was een veer om met een coorde over te trecken: zoe kreecht sinen name Utrecht.

III.

[1] Item bij Gracianus tiden, dese wart keyser ende in Brutangen wort een ander keyser gemaect, ghenaemt Maximus. Dese keyser tooch uut Brutangen ende nam mit hem al dat ridderscap, dat in den lande was, ende streed jeghen den keyser Gracianum ende daer bleef hij mit al sijn [more to be added and OCR to be chequed]

==Notes==
<references />
[[Category:Sources Dutch]]

NL133.17 Wiljo

2026-07-18T08:51:43Z

Jan: naam

=={{Versie_Ott}}==

'''T. Wiljo'''

'''1. Inleiding van Wiljo'''

'''[[133|133.17]]''' Frethorik, mijn echtgenoot, is drieënzestig jaar geworden. Na honderd en acht jaar was hij de eerste van zijn geslacht die vreedzaam stierf. Alle anderen zijn onder geweld bezweken, doordat ze alsmaar streden tegen eigen en vreemd volk, om rechten en plichten.

Mijn naam is Wiljou. Ik was de Faam die hem uit de Saksenmarken terug naar huis begeleidde. Door taal en omgang werd duidelijk dat wij beiden van het volk van Adela waren. Daaruit groeide liefde en naderhand zijn we man en vrouw geworden. Hij heeft me vijf kinderen nagelaten: twee zonen en drie dochters. Koenraad, zo heet '''[[134|[134]]]''' mijn eerste; Hooggaan, de tweede; mijn oudste dochter heet Adela; de tweede Vrolik en de jongste Nocht.

Op reis door de Saksenmarken heb ik drie boeken gered: Het Boek der Gezangen, Het Boek der Vertellingen en het Heelkundeboek. Ik schrijf dit, opdat men niet mag denken dat ze van Apolena waren. Ik heb er veel moeite voor gedaan en wil dus ook de eer hebben.

Maar ik heb nog meer gedaan. Na de val van Gosa-Makonta, wiens goedheid en helderziendheid spreekwoordelijk is geworden, ben ik op eigen houtje naar Texland gegaan, om de geschriften die zij naliet over te schrijven. En toen de wilsbeschikking van Frana gevonden werd, en de nagelaten geschriften van Dela oftewel Helena, heb ik dat nogmaals gedaan. {{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL134.22 Vrijheidszin|back=NL131.26 Repatrianten|alternative=NL141.26 Aanbeveling|altback=NL095.20 Lofspraak}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE133.17 Wiljo]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN133.17 Wilyo]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES133.17 Wilyo]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS133.17 WILJO|FS133.17 WILJO]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO133.17 Wiljo]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken S4, S5 en T: [[S4T Ottema|Ottema 1876]] | [[S4T Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^T. Wiljo^}}

NL113.23 Vlucht

2026-07-18T08:50:50Z

Jan: naam

=={{Versie_Ott}}==

'''S. Frethorik'''

'''1. Tweede Erge Tijd'''

'''a. Vlucht naar de Saksen'''

'''[[113|113.23]]''' Mijn naam is ''Frétho-rik'' (Vrede-rijk), toegenaamd ''Oera-linda'', dat wil zeggen: Over de Linden. Te ''Ljud-wardja'' ben ik tot Asega (wetskenner, rechtspreker) verkozen. Ljudwardja is een nieuw dorp binnen de ringdijk van de burg ''Ljud-garda'', dat een slechte naam heeft gekregen.

In mijn tijden is er veel gebeurd, waarover ik uitgebreid heb geschreven. Maar ook daarna zijn mij nog veel dingen ter ore gekomen. Van één en '''[[114|[114]]]''' ander wil ik een geschiedenis schrijven, als aanvulling op dit boek, ter ere van de goede mensen en tot schande van de slechten.

In mijn jeugd hoorde ik iedereen klagen: Een erge tijd zou komen of was al aangebroken. Frija had ons verlaten en had haar Waaksters meegenomen, omdat er afgodsbeelden waren gevonden binnen onze grenspalen. Ik brandde van nieuwsgierigheid om die beelden eens te zien. In onze buurt strompelde een oud vrouwtje langs de huizen dat overal de erge tijd verkondigde. Ik zocht toenadering. Zij streelde mijn kin. Nu durfde ik haar te vragen over de erge tijd en of ze mij de beelden wilde wijzen. Ze glimlachte en bracht me naar de burg. Een oude man vroeg me of ik al lezen en schrijven kon. Nee, zei ik. Dan moet je dat eerst leren, zei hij, anders kan het je niet worden gewezen. Dagelijks ging ik naar de schrijver om te leren.

Acht jaar later hoorde ik geruchten dat onze Burgfaam ontucht had gepleegd, dat sommige burgheren hadden gecollaboreerd met de Mágí en dat veel mensen hun kant hadden gekozen. Overal kwam tweespalt. Er waren kinderen die opstonden tegen hun ouders. Integere mensen werden op laffe wijze vermoord. Het oude Faamke dat iedereen had gewaarschuwd '''[[115|[115]]]''' werd dood gevonden in een greppel. Mijn vader, die rechter was, wilde haar laten wreken, maar werd des nachts in zijn huis vermoord.

Drie jaar later regeerde de Mágí hier, zonder te hebben gestreden. De Saxmannen waren standvastig en verstandig gebleven. Naar hen vluchtten alle goede mensen. Toen mijn moeder aan het onheil bezweek, ging ik met hen mee. {{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL115.10 Overspoeld|back=NL108.28 Rijn|alternative=NL115.10 Overspoeld|altback=NL00a.01 Hidde}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE113.23 Klagen]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN113.23 Grievances]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES113.23 Huida]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS113.23 GRÉDWIRD|FS113.23 GRÉDWIRD]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO113.23 Fly]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken S1 en S2: [[S1 Ottema|Ottema 1876]] | [[S1 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^S. Frethorik^}}

NL108.28 Rijn

2026-07-18T08:49:39Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apollena'''

'''6. Verslag Apollena'''

'''b. Langs de Rijn'''

'''[[108|108.28]]''' Voordat een Burgfaam in functie treedt, moet ze een heel jaar door het land reizen, onder begeleiding van drie ervaren Burgheren en drie oudere Famen. Mij ging het ook zo.

'''[[109|[109]]]''' Mijn reis volgde de Rijn; de oostelijke oever stroomopwaarts en de andere oever terug. Hoe hoger we kwamen, hoe meer armoede ik aantrof. Langs de Rijnoever had men veel inhammen uitgestoken. Het zand dat daarin achterbleef werd met water over schaapsvachten gegoten om goud te winnen. Maar de meisjes droegen daar geen kronen van. Hier leefden vroeger meer mensen, maar sinds we Skénland missen, zijn velen naar de bergen getrokken. Daar delven ze ijzererts waar ze ijzer van maken.

Boven de Rijn, tussen de bergen, heb ik Meerzaten gezien. De Meerzaten zijn meerbewoners; hun huizen zijn op palen gebouwd. Zo zijn ze beter beschermd tegen wilde dieren en vijandige mensen. Er zijn namelijk wolven, beren en gruwelijke, zwarte leeuwen, en ze zijn het buurvolk van de Heinde Kreeklanders,<ref>buurvolk (SWETSAR JEFTHA PÀLENGGAR) — ...</ref> de Keltavolgers en de verwilderde Twiskers, die allemaal uit zijn op roof en buit. De Meerzaten voorzien in hun levensbehoeften met vissen en jagen. De dierhuiden worden door de vrouwen bewerkt en gelooid met berkenschors; de kleine huiden zacht als maagdenvilt. De Burgfaam van Nieuw-Frijasburg zei ons dat haar mensen goedaardig en eenvoudig '''[[110|[110]]]''' waren, maar als ik haar dat tevoren niet had horen zeggen, zou ik gemeend hebben dat zij geen Frijas, maar wilden waren; zo bedreigend zagen ze eruit. Hun pelzen en kruiden worden door de bewoners van de Rijnoever verhandeld en door de zeevaarders uitgevoerd.

Overal langs de Rijn was het eender, tot aan Lijdasburg. Daar was een grote vliet waarop ook mensen woonden in paalhuizen. Dat was echter geen Frijavolk, maar dat waren zwarte en bruine mensen die gediend hadden als roeier op de thuisreis van onze zeevaarders. Zij moesten daar blijven tot de vloot weer vertrok.

Tenslotte bereikten we het Alderga. Bij de zuidelijke pier van de haven staat de Waraburg, een stenen gebouw waarin allerlei schelpen, hoorns, wapens en kledingstukken uit verre landen worden bewaard, die door de zeevaarders zijn meegebracht. Een kwartier verder begint het Alderga, een grote vliet omgeven door pakhuizen, woonhuizen en tuinen, alle rijkelijk versierd. In de vliet ligt een grote vloot klaar, met vlaggetjes in allerlei kleuren. Op Frijasdag hangen de schilden buitenboord, sommige de zon weerspiegelend. De schilden van de Witking (zeekoning of admiraal van de vloot) en van de Schout-bij-nacht waren met goud omrand.

Aan het einde van de vliet was een gracht gegraven, '''[[111|[111]]]''' die doorloopt langs de burcht Forana en met een smalle monding de zee bereikt. Voor de vloot is dat de uitgang en het Vlie de ingang. Aan beide zijden van de gracht staan mooie, in heldere kleuren geverfde huizen. De tuinen zijn omheind door altijdgroene hagen. Ik heb daar vrouwen gezien die tunieken droegen van dierenhuid, dun als schrijfvel. Evenals te Staveren waren de meisjes gesierd met gouden kronen op het hoofd en ringen om armen en voeten.

Ten zuiden van Forana ligt Alkmarum, een meer of vliet met daarin een eiland. Op dat eiland moeten de zwarte en bruine mensen verblijven, zoals bij Lijdasburg. De Burgfaam van Forana vertelde me dat de burgheren hen dagelijks bezoeken, om ze te leren wat echte vrijheid is en hoe mensen liefdevol dienen te leven, om de zegen van Wralda’s Geest te verdienen. Was er dan iemand bij die wilde luisteren en het begreep, dan werd hij daar gehouden totdat hij volleerd was. Dat werd gedaan om wijsheid te delen met de uitheemse volken en zo overal bondgenoten te werven.

Ik was al eerder, in de Saksenmarken, bij de burcht '''[[112|[112]]]''' Mannagardaforda geweest, maar daar zag ik meer armoede dan hier sprake was van rijkdom. De Faam van Forana antwoordde daarop:<ref>Zij (HJU) — omwille van de duidelijkheid vertaald als ''De Faam van Forana''.</ref> “Wanneer er in de Saksenmarken een vrijer een huwelijksaanzoek komt doen,<ref>vrijer (FRÉJAR) betekent letterlijk ''vrager''.</ref> dan vraagt het meisje: ''Kun je jouw huis vrijwaren tegen de verbannen Twisklanders? Heb je er al eens één gedood? Hoeveel buffels heb je al gevangen en hoeveel beren- en wolvenhuiden heb je al op de markt gebracht?'' Als gevolg daarvan laten de Saksen de landbouw over aan de vrouwen en van honderd tesamen kan er niet één lezen en schrijven. Daarom ook heeft niemand een spreuk op zijn schild, maar slechts de nauwelijks herkenbare afbeelding van een dier dat hij gedood heeft. Tenslotte heeft dat er ook toe geleid dat ze weliswaar heel dapper zijn geworden, maar ook bijna even dom als de dieren die ze vangen en even arm als de Twisklanders tegen wie ze strijden.

“Aarde en zee zijn voor Frija’s volk geschapen. Al onze rivieren komen uit bij de zee. Het Lijdavolk en het Findavolk zullen elkaar uitroeien, waarna wij de lege landen moeten bevolken. Ons heil ligt in het verkennen van de wereld. '''[[113|[113]]]''' Als je de bovenlanders nu deelname wilt gunnen aan onze rijkdom en wijsheid, zal ik je raad geven. Laat het een gewoonte worden voor de meisjes om hun vrijer te vragen, vóór ze instemmen: ''Wat heb je al van de wereld gezien? Wat kan je je kinderen vertellen over verre landen en uitheemse volken?'' Doen ze dat, dan zullen de dapperste knapen naar ons toe komen. Zij zullen wijzer en rijker worden en wij zijn niet langer aangewezen op die ellendige vreemdelingen.”<ref>die ellendige vreemdelingen (THÀT WLA THJOD) — letterlijk: ''dat vuile (buitenlandse) volk''; kennelijk wordt daarmee verwezen naar de eerder vermelde zwarte en bruine roeiers.</ref>

De jongste van de Famen die met mij meereisden kwam uit de Saksenmarken. Zodra we thuis aankwamen, vroeg ze verlof om naar haar geboorteland te gaan. Later is ze daar Burgfaam geworden en zo is het gekomen dat er tegenwoordig zoveel Saksen met de zeevaarders meevaren.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL113.23 Vlucht|back=NL106.10 Ljudgarda|alternative=NL047.06 Goede Tijd|altback=NL106.10 Ljudgarda}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE108.28 Rhein]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN108.28 Rhine]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES108.28 El Rin]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS108.28 RÉNE|FS108.28 RÉNE]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO108.28 Rhinen]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstuk R6: [[R6 Ottema|Ottema 1876]] | [[R6 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

NL106.10 Ljudgarda

2026-07-18T08:49:20Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apollena'''

'''6. Verslag Apollena'''

'''a. De Burg Ljudgaarde'''

'''[[106|106.10]]''' Nu zal ik eerst over mijn burg schrijven en daarna over wat ik zoal heb mogen zien.

Mijn burg ligt aan het noordeinde van de Ljudgaarde.<ref>Ljudgaard (LJUDGARDA) zou kunnen worden vertaald als Volkstuin, wat later in de tekst wordt bevestigd: “de Ljudgaard ... is driehoekig ... zodat de zon daar goed in kan kijken. Want er groeien veel uitheemse bomen en bloemen.”</ref> Haar toren heeft zes zijden en is dertig voet hoog. Op de platte bovenkant staat een kleine sterrenwacht.

Aan iedere zijde van de toren staat een huis, driehonderd voet lang, driemaal zeven voet breed en evenzo hoog,<ref>Dat is ongeveer 90 x 6,5 x 6,5 m, uitgaande van een voet van plm. 30 cm. ([https://nl.wikipedia.org/wiki/Langhuis Wikipedia]:) Het langste bekende Scandinavisch langhuis was 83 bij 9 m. Van de Iroquois Longhouse (Noord-Amerika) kon de lengte ruim 100 m bedragen.</ref> behalve het dak, dat gebogen is. Alles is gebouwd met hier-gebakken stenen; andere van buiten worden niet gebruikt. Een ringdijk omsluit de burg, met daarbuiten een gracht van driemaal zeven voet diep en driemaal twaalf voor wijd.<ref>Dat is ongeveer 6,5 m diep en 11 m breed.</ref> Vanaf de toren is de vorm van het Joel te zien.

Op de grond tussen de zuidelijke langhuizen groeien allerlei kruiden van heinde en ver, waarvan de Famen de krachten moeten leren. Tussen de noordelijke langhuizen ligt alleen veld.

De drie noordelijke huizen dienen als opslag '''[[107|[107]]]''' voor graan en andere voorraden. In het meest zuidelijke huis woont de Burgfaam. De Lamp hangt in de toren, waarvan de wanden met waardevolle stenen zijn bekleed. Op de wand aan de zuidzijde is de Tex te lezen. Rechts daarvan vindt men de Grondbeginselen en links de wetten. Op de overige drie wanden staan de andere teksten. Tegen de dijk, bij het huis van de Faam staan de oven en maalmolen die door vier ossen wordt aangedreven.

Buiten onze burgwal is het heem waarop de burgheren en weermannen wonen. De ringdijk daarvan is een stonde (uur gaans)<ref>Dat is ongeveer 5 km ([https://nl.wikipedia.org/wiki/Uur_gaans Wikipedia]).</ref> groot — geen zeevaarders’- maar zonnestonden, waarvan er tweemaal twaalf in een etmaal gaan. Aan de binnenzijde van de kruin van de dijk ligt, vijf voet lager, een vlak pad, vanwaar driehonderd kruisbogen kunnen worden bediend. Deze zijn overdekt met hout en leder. Behalve de huizen van de vaste bewoners staan aan de binnenkant langs de dijk nog driemaal twaalf noodwoningen voor mensen uit de omgeving. Het veld dient als oefenterrein en weide.

Aan de zuidzijde van de buitenste ringdijk ligt de Ljudgaarde, omgeven door het grote Lindenwoud. Haar vorm is driehoekig, met een basis aan de buitenkant, zodat de zon daar goed in kan kijken. Want er groeien veel uitheemse bomen en bloemen, die door de zeevaarders zijn meegebracht.

'''[[108|[108]]]''' Alle andere burgen hebben dezelfde vorm als die van ons, maar zijn kleiner, behalve de burg van Texland, die het allergrootst is: De toren van Frijasburg is zo hoog, dat ze de wolken tornt. De verdere omvang van de burg is in overeenstemming met de toren.

Bij ons op de burg is het werk als volgt verdeeld: Zeven jonge Famen waken bij de Lamp, drie stonden per waak. In de overige tijd moeten ze huiswerk doen, leren en slapen. Zijn ze zeven jaar wakend geweest, dan zijn ze vrij en mogen ze onder de mensen gaan, om op hun zeden te letten en raad te geven. Wie drie jaar Faam is geweest, kan soms met de oudere Famen meegaan. De schrijver leert de jonge Famen lezen, schrijven en rekenen. Van de Grijzen of Greven leren ze Recht & Plicht, Zaad-, Kruid- en Heelkunde, Geschiedenissen, Vertellingen en Gezangen, alsook allerlei andere dingen die nuttig zijn om raad te kunnen geven. De Burgfaam leert hen hoe ze daarmee te werk gaan bij de mensen.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL108.28 Rijn|back=NL103.26 Vellum|alternative=NL108.28 Rijn|altback=NL090.01 Apollena}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE106.10 Ljudgarda]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN106.10 Liudgarda]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES106.10 Liudgarda]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS106.10 LJUDGARDA|FS106.10 LJUDGARDA]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO106.10 Ljudgarda]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstuk R6: [[R6 Ottema|Ottema 1876]] | [[R6 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

NL100.01 Afgoderij

2026-07-18T08:48:50Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apollena'''

'''4. Op de Burgtoren'''

'''b. Waarschuwing tegen Afgoderij'''

'''[[100|100.01 [100]]]''' Aanvulling op de Grondbeginselen.

Onder het Findavolk zijn waanwijzen die in hun overmatige vindingrijkheid zo ver zijn gegaan dat ze zichzelf wijsmaken en hun ingewijden ervan overtuigen dat zij het beste deel zijn van Wralda, dat hun geest het beste deel is van Wralda’s geest en dat Wralda alleen kan denken met behulp van hun verstand.

Dat elk schepsel deel is van Wralda’s oneindig wezen hebben ze van ons. Door hun valse gedachtegang en hun onbegrensde zelfoverschatting zijn ze volledig ontspoord. Als hun geest gelijk was aan Wralda’s geest, zou Wralda heel dom wezen, in plaats van verlicht en wijs. Want hun geest slooft zich altijd uit om mooie beelden te maken om deze vervolgens te aanbidden.

Zo erg is Finda’s volk. Want hoewel hun waanwijzen zichzelf wijsmaken dat ze godheden zijn, hebben ze voor de niet-ingewijden valse afgoden verzonnen, waarvan ze beweren dat deze de wereld hebben geschapen, met alles erop en eraan; gierige afgoden vol jaloezie en wraakzucht, die geëerd en bediend willen worden door de mensen, die bloed en offers willen en rijkelijk '''[[101|[101]]]''' beloond willen worden.

Maar de waanwijze, valse mannen die zichzelf God’s vertegenwoordigers of priesters laten noemen, pikken alle offers aan die niet-bestaande afgoden in, om ze voor zichzelf te houden. Dat alles doen ze zonder geweten, doordat ze zichzelf godheden wanen die niemand verantwoording schuldig zijn. Wie hun streken doorheeft en onthult, wordt door hun helpers gegrepen en verbrand op beschuldiging van laster. Dit alles met veel formele plechtigheden ter ere van hun valse afgoden, maar in werkelijkheid alleen om ze uit te schakelen.

Opdat onze kinderen gewapend zijn tegen dit soort afgoderij, dienen de Famen hen het volgende in te prenten:

* Wralda was er voordat alle materie ontstond en zal er nog wezen wanneer alle materie weer verdwenen is.
* Wralda is dus eeuwig en oneindig. Daarom bestaat er niets buiten hem.
* Tijd en materie komen voort uit Wralda’s bestaan en worden er ook weer door weggenomen.

Deze zaken moeten helder en toegankelijk worden gemaakt aan alle wijzen, zodat die het aan anderen uitleggen en aantonen kunnen. Is dat gelukt, gaat men verder als volgt:

Wat onze omvang betreft, zijn wij dus een deel van Wralda’s '''[[102|[102]]]''' oneindig wezen. Dat geldt voor de omvang van de gehele schepping. Maar ons uiterlijk, onze eigenschappen, onze geest en al onze gedachten behoren niet tot het wezen. Dit alles zijn vluchtigheden die door Wralda’s bestaan verschijnen, en die door zijn wijsheid zodanig en niet anders verschijnen. En doordat zijn bestaan voortdurend is, kan er niets onveranderd blijven. Daarom verwisselt alle materie van plaats, vorm en bewustzijn. En dus kan Aarde zelf, noch enig schepsel zeggen “ik ben”, maar wel “ik was”.

Ook kan geen mens ooit zeggen “ik denk”, maar slechts “ik dacht”. De jongeman is groter en anders dan toen hij kind was. Hij heeft andere begeertes, zuchten en denkwijzen. De man of vader is en denkt anders dan toen hij knaap was en hetzelfde geldt voor de ouden van dagen. Dat weet iedereen. Zoals iedereen weet en moet bevestigen dat hij telkens weer verandert, zo moet hij ook inzien dat hij ieder ogenblik verandert, zelfs op het moment dat hij zegt “ik ben”, en dat zijn denkbeelden veranderen wanneer hij zegt “ik denk”.

In plaats dus van onwaardig de verachtelijke Findas na te praten: '''[[103|[103]]]''' “Ik ben”, of erger: “Ik ben het beste deel van Wralda. Ja, door ons alleen kan hij denken”, willen wij verkondigen, overal en bij elke gelegenheid waar nodig:

: Wij Frijaskinderen zijn verschijnselen van Wralda’s bestaan; in het begin klein en hulpeloos, doch immer in wording en volmaaktheid naderend, zonder ooit zo goed te worden als Wralda zelf. Onze geest is niet Wralda’s geest — slechts een afschijnsel daarvan. Toen Wralda ons in het leven riep, verleende hij ons vanuit zijn wijsheid brein, zintuigen, geheugen en vele goede eigenschappen. Hiermee kunnen wij zijn schepping en natuurwetten leren kennen. Daarvan kunnen wij leren en daarover kunnen wij spreken, alles en alleen ten behoeve van ons eigen heil. Had Wralda ons geen zintuigen gegeven, zouden wij nergens van weten en nog reddelozer wezen dan een zeekwal die voortgedreven wordt door eb en vloed.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL103.26 Vellum|back=NL097.28 Beginselen|alternative=NL032.01 Natuurrecht|altback=NL097.28 Beginselen}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE100.01 Lehre2]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN100.01 Teachings2]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES100.01 Idolatría]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS100.01 FORMLÉRE-2|FS100.01 FORMLÉRE-2]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO100.01 Førstelæra2]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken R4 en R5: [[R4 Ottema|Ottema 1876]] | [[R4 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

NL097.28 Beginselen

2026-07-18T08:48:31Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apollena'''

'''4. Op de Burgtoren'''

'''a. Grondbeginselen'''

'''[[097|97.28]]''' De Grondbeginselen die op de wand van de burgtoren staan zijn niet opgenomen in het ''Boek der Adela-Volgers''. Waarom ze weggelaten zijn weet ik niet, maar omdat dit afschrift mijn eigendom is '''[[098|[098]]]''' wil ik ze toevoegen voor mijn familie.

Grondbeginselen

Alle Godminnende Frijaskinderen, heil! Want zij moeten aarde bezielen. Leer en verklaar dit de volkeren:

* Wralda (''oer-oude'') is het alleroudste of overoudste, want het gaf alles vorm.
* Wralda is alles in alles, want het is eeuwig en oneindig.
* Wralda is overal aanwezig, maar nergens te zien. Daarom wordt het wezen geest genoemd. Wat we er van kunnen zien zijn de schepselen die dankzij zijn bestaan komen en gaan. Want uit Wralda komt alles voort en in Wralda keert alles terug.
* Zowel het aanvang als het einde komen voort uit Wralda. Alles gaat erin op.
* Wralda is het enige almachtige wezen, want alle andere macht is eraan ontleend en keert erin weder.
* Alle krachten komen voort uit Wralda en keren erin weder. Daarom is alleen Wralda het scheppende wezen en wordt daarbuitenom niets voortgebracht.
* Wralda legde eeuwige wetmatigheden, oftewel ''éwa'', in alle vormgegeven materie en er bestaan geen goede wetten en regels '''[[099|[099]]]''' die daarvan niet zijn afgeleid.

Maar hoewel Wralda alles omvat, de menselijke boosaardigheid is er geen deel van. Boosaardigheid is het gevolg van luiheid, onoplettendheid en domheid. Daarom kan ze wel de mensen schaden, maar Wralda nooit. Wralda staat voor wijsheid, en de natuurwetten die daaruit zijn voortgekomen, zijn de boeken waaruit wij kunnen leren. Daarbuiten is geen wijsheid te vinden of samen te stellen.

* Mensen kunnen veel zien, maar Wralda ziet alles.
* Mensen kunnen veel leren, maar Wralda weet alles.
* Mensen kunnen veel ontsluiten, maar voor Wralda is alles open.
* Mensen zijn manlijk of vrouwlijk,<ref>vrouwelijk (BERLIK) — kennelijk afgeleid van BÉRA (baren).</ref> maar Wralda heeft beide vormgegeven.
* Mensen minnen en haten, maar Wralda is alleen rechtvaardig.
* Daarom is alleen Wralda volmaakt en bestaan er geen goden buiten hem.

Met het Joel verandert en wisselt de gehele schepping, maar alleen God is onveranderlijk. Omdat Wralda God is, kan hij niet veranderen en omdat hij blijft, is hij alleen wezen en al het andere schijn.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL100.01 Afgoderij|back=NL095.20 Lofspraak|alternative=NL100.01 Afgoderij|altback=NL189.01 Eretitels}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE097.28 Lehre1]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN097.28 Teachings1]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES097.28 Principios Fundamentales]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS097.28 FORMLÉRE-1|FS097.28 FORMLÉRE-1]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO097.28 Førstelæra1]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken R4 en R5: [[R4 Ottema|Ottema 1876]] | [[R4 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

NL095.20 Lofspraak

2026-07-18T08:48:03Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apollena'''

'''3. Lofspraak voor Adela'''

'''[[095|95.20]]''' Lof der Burchfaam.<ref>Deze tekst is dichter bij het origineel gelaten dan de andere, waardoor woorden en zinsbouw soms afwijken van de moderne norm. Cursief gezette woorden zijn in noten verklaard.</ref>

:Ja, ver-hemende ''áthe'',<ref>''áthe'' (ÁTHE) — elders vertaald als ''bondgenoot''; In [[NL068.17 Middenzee|'''68.17''']] wordt uitgelegd hoe ''Athenia'' van dit begrip is afgeleid.</ref> duizenden zijn al gekomen en nog meer zijn op weg.

:Wel, zij willen Adela’s wijsheid horen.

:Zeker is zij vorstin, want zij is immer de voorste geweest.

:''O, waach''!<ref>''waach'' (O WÁCH) — in [[NL125.05 Demetrius|'''125.05''']] vertaald als ''O, muur''.</ref> Wat kunnen zij toevoegen?<ref>Interpretatie van ''Waartoe zouden zij dienen?'' (HWÉRTO SKOLDE HJA THJANJA.)</ref> Haar hemd is linnen, haar tuniek wol, dat ze zelf spon en weefde. Waarmee zouden zij haar '''[[096|[096]]]''' schoonheid verhogen? Niet met parelen, want haar tanden zijn witter. Niet met goud, want haar lokken zijn glanzender. Niet met edelstenen. Wel zijn haar ogen zacht als die van lammetjes, toch tegelijk zo gloeiend, dat men er schromelijk niet in zien kan.

:Maar wat klets ik van schoon. Frija was gewis niet schoner. Ja, ''áthe''. Frija, die zeven schoonheden had, waarvan haar dochteren maar één elk, hoogstens drie geërfd hebben. Maar al was ze leedlijk, toch zou ze ons duur wezen.

:Of ze ''wigandlijk'' is?<ref>''wigandlijk'' (WIGANDLIK) — elders vertaald als ''dapper'' of ''avontuurlijk''.</ref> Hoor, ''áthe''. Adela is het enige kind onzer grevetman. Zeven aardvoet is ze hoog. Nog groter dan haar lichaam is haar wijsheid en haar moed is als beide tesamen.

:Kijk daar! Daar was eens een veenbrand. Drie kinderen waren op gindse grafsteen gesprongen. Wind blies fel. Allen kreten en de mem was redeloos. Daar komt Adela. “Hoe sta en talm je?” roept ze, “tracht hulp te lenen en Wralda zal je krachten geven!” Daar hupt ze naar het krielhout, grijpt elzentakken, '''[[097|[097]]]''' tracht een brug te maken. Nu helpen ook de anderen en de kinderen zijn gered.

:Jaarlijks komen de kinderen hier bloemen leggen. Daar kwamen drie Phoeniciër schiplieden, die hen wrevelen wilden. Maar Adela kwam. Zij had hun geroep gehoord. In zwijm slaat ze de belagers en opdat zij zouden toegeven, dat ze onwaardelijke mannen waren, bindt ze alsamen aan een spinrok vast. De ver-hemende heren kwamen hun ''thjoed'' vragen.<ref>''thjoed'' (THJOD) — elders vertaald als ''(vreemd) volk''.</ref> Toen zij zagen hoe schots hen misdaan was, kwam toorn op. Doch men vertelde, hoe het gebeurd was. Wat ze voorts deden? Ze bogen voor Adela en kusten de slip van haar tuniek.

:Maar kom, ver-hemende ''áthe''. De woudvogelen vluchten voor de vele verzoekers. Kom ''áthe'', dan kun je haar wijsheid horen.

Bij de grafsteen, die in de lofspraak vermeld werd, is mem-haar lijk begraven. Op haar grafsteen heeft men deze woorden gewrit: “Loop niet te haastig, want hier ligt Adela.”

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL097.28 Beginselen|back=NL093.18 Gifpijl|alternative=NL133.17 Wiljo|altback=NL075.08 Ulysus}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE095.20 Lob]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN095.20 Eulogy]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES095.20 Elogio]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS095.20 LOVSPRÉKE|FS095.20 LOVSPRÉKE]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO095.20 Lovprisning]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken P en R1 t/m R3: [[PR1 Ottema|Ottema 1876]] | [[PR1 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

NL087.19 Adelbrost

2026-07-18T08:46:58Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''<big>Deel II. Vervolg door Oera Lindas</big>'''

'''P. Adelbrost: Verweesde Gewesten'''

'''[[087|87.19]]''' Mijn naam is Adelbrost, Apol en Adela’s zoon. Door mijn volk ben ik gekozen tot Grevetman over de Lindenoorden.<ref>over de Lindenoorden (OVIRA LINDA.WRDA) — zijn vader was ''Grevetman over Oost-Flieland en over de Lindenoorden'' (OVIRA LINDA.WRDA: [[NL005.08 Namen|'''5.08''']]), zijn jongere broer werd Grevetman over een niet genoemd gebied als derde van vaderskant en als zesde van moederskant. Omdat de laatste ter ere van hun moeder bevoorrecht wordt de naam Overa Linda (OVERA LINDA: [[NL090.01 Apollania|'''90.01''']]) te voeren, zal ook hij daar Grevetman zijn geweest en de naam dus daarop gebaseerd zijn.</ref> Daarom wil ik dit boek vervolgen, zoals mijn moeder heeft voorgesteld.

Nadat de Mágí gedood was en Frijasburg hersteld, moest er een Moeder worden gekozen. Bij leven had de Moeder geen opvolgster voorgesteld. Haar laatste wil was gezocht, maar nergens gevonden. Zeven maanden later werd er een Gemeenschapsraad belegd en wel te Grénegá,<ref>Grénegá (GRÉNEGÁ), verm. Groningen. Vergelijk: [https://de.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%B6negau Grönegau] in Duitsland.</ref> omdat dat aan de Saksenmarken grenst. Mijn mem werd '''[[088|[088]]]''' gekozen, maar ze wilde geen Moeder wezen. Ze had het leven van mijn taat gered waardoor ze elkaar lief hadden gekregen en nu wilden ze ook verenigd worden.

Velen wilden mijn mem overhalen, maar ze zei: “Een Eremoeder dient in haar gemoed net zo rein te wezen als dat ze van buiten schittert en even mild voor al haar kinderen. Omdat ik Apol nu lief heb boven alles in de wereld, kan ik daar niet aan voldoen.” Zo sprak en besloot Adela. Maar de andere Burgfamen wilden wel allemaal Moeder worden.

Elk gewest droeg zijn eigen Faam voor en wilde niet wijken. Daardoor werd er niemand gekozen en bleef het Rijk dus verweesd. Dat zal ik uitleggen:

Ljudgeert, de legerleider die onlangs is gestorven, was gekozen toen de Moeder nog leefde, blijkbaar uit naam van alle gewesten, uit liefde en vertrouwen.

Het was zijn beurt om hoog in de grote hoeve te Dokheem te wonen.<ref>DOKHÉM, verm. Dokkum.</ref> En toen de Moeder nog leefde werd hem daar grote eer bewezen, want het was er altijd een komen en gaan van bodes en ruiters van heinde en verre — meer dan men tevoren ooit had gezien. Doch nu was hij eenzaam en verlaten, want iedereen vreesde dat hij zichzelf boven het recht meester zou maken en regeren zoals de slavenkoningen. Bovendien waande elke regionale hoofdman dat hij genoeg deed '''[[089|[089]]]''' door over zijn eigen gewest te waken en de een gaf niets toe aan de ander.

Met de Burgfamen ging het er nog erger aan toe. Elk van hen schepte op over haar eigen wijsheid en als een Grevetman iets deed zonder haar te raadplegen, zaaide ze wantrouwen tussen hem en zijn mensen.

Was er een geschil dat dat meerdere gewesten betrof en had men één Faam raad gevraagd, dan beweerden alle anderen dat zij geproken had in het belang van haar eigen gewest. Met dergelijk gedrag veroorzaakten ze tweespalt tussen de gewesten en scheurden ze het verbond zodanig los, dat de volken van de verschillende gewesten elkaar niets meer gunden en vanwege kleinigheden als vreemden beschouwden.

Dat heeft alleen de Golen of Trowiden gebaat.<ref>GOLA of TROWÍDA — zie [[NL060.12_Golen|'''60.12''']].</ref> Zij namen ons al het laatste land af tot de Skelda en de Mágí tot de Wersara.<ref>SKELDA en WRSÁRA — Schelde en Weser.</ref>

Hoe dat kon gebeuren heeft mijn mem uitgelegd, wat ertoe leidde dat dit boek geschreven werd, ofschoon ik alle hoop ben verloren dat het ons enig voordeel zal brengen. Ik schrijf dus niet in de waan dat ik daarmee het land zal herwinnen of behouden. Dat beschouw ik als onmogelijk. Ik schrijf alleen voor toekomstige generaties, opdat zij beter kunnen begrijpen hoe wij verloren gingen en opdat iedereen hieruit kan leren dat elk kwaad zijn eigen straf teelt.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL090.01 Apollena|back=NL087.13 Afsluiting|alternative=NL001.01 Gouwraad|altback=NL087.13 Afsluiting}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE087.19 Adelbrost]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN087.19 Adelbrost]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES087.19 Adelbrost]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS087.19 ADELBROST|FS087.19 ADELBROST]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO087.19 Adelbrost]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken P en R1 t/m R3: [[PR1 Ottema|Ottema 1876]] | [[PR1 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^P. Adelbrost^}}

NL093.18 Gifpijl

2026-07-18T08:46:28Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apollena'''

'''2. Geschriften Brunno'''

'''b. Gifpijl Treft Adela'''

'''[[093|93.18]]''' Het tweede geschrift:

Vijftien maanden na de laatste Acht was het Vriendschaps- of Winnemaand. Iedereen gaf zich over aan zorgeloze vreugde en blijdschap en niemand had iets beters te doen dan zijn genot na te jagen. Doch Wralda zou ons bewijzen dat waakzaamheid nooit mag verslappen.

Toen het feest in volle gang was, zette er een mist op en hulde onze oorden in dikke duisternis. Genot vluchtte, maar waakzaamheid wilde niet terugkeren. De strandwakers waren van hun noodvuren weggelopen en ook op de toegangspaden was er geen te zien. Toen de mist wegtrok '''[[094|[094]]]''' gluurde de zon door gaten in de wolken naar de aarde. Iedereen kwam weer juichend en joelend naar buiten. Het jongvolk trok zingend voorbij, met geurende bloesemtakken die de lucht verrijkten met hun lieflijke adem.<ref>Geurende bloesemtakken (GÜRBÁM) — lett. ''geurboom'', vermoedelijk de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Meidoorn meidoorn].</ref> Maar terwijl daar iedereen baadde in welbehagen, was verraad geland, met paarden en ruiters. Zoals alle kwaden waren ze geholpen door de duisternis en nu beslopen ze ons door de paden van het Lindenwoud.

Aan Adela’s deur trokken twaalf meisjes met twaalf lammeren voorbij, en twaalf jongens met twaalf kalveren. Een jonge Saksman bereed een wilde buffel die hij zelf gevangen en getemd had.<ref>buffel (BUFLE) — mogelijk een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wisent wisent] of [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oeros oeros]. Zie [https://fryskednis.blogspot.com/2018/01/bufle-aurochs-or-wisents-and-cow-bull.html studie].</ref> Met allerlei bloemen waren ze versierd en de linnen tunieken van de meisjes waren omrand met goud uit de Rijn.

Toen Adela uit haar huis het pad op kwam, viel er een regen van bloemen op haar hoofd. Iedereen juichte luid en de blaashoorns van de jongens loeiden boven alles uit. Arme Adela, arm volk! Hoe kort zal de vreugde nog duren?

Toen de lange stoet uit zicht was, galoppeerde er een groep Mágjaarse ruiters lijnrecht op Adela’s huis af. Haar taat en gade zaten nog op de stoepbank. De deur stond open en daar binnen stond Adelbrost, haar zoon.

Toen hij '''[[095|[095]]]''' de paniek van zijn ouders zag, greep hij zijn boog van de muur en schoot op de voorste ruiter. Deze bezweek en tuimelde in het gras. De tweede en derde ruiter was eenzelfde lot beschoren. Intussen hadden zijn ouders hun wapens gegrepen en gingen er roekeloos op af. De rovers hadden hen bijna te pakken, maar daar kwam Adela! Op de burcht had ze alle wapens leren hanteren. Zeven aardvoet lang was ze, evenals haar vechtstok.<ref>vechtstok (GÉRT) — vgl. de traditionele [[wikipedia:Lucha_del_garrote|''garrote'']] op de Canarische Eilanden. Wellicht ''speer''; zie ''[https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=VMNW&id=ID52592 ghereII]'' in VMNW, ''[https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=MNW&id=10862 geerIII]'' in MNW en Vlaams ''[https://www.vlaamswoordenboek.be/definities/term/gi%C3%ABr giër]''.</ref> Driemaal zwaaide ze die over haar hoofd en toen hij landde, viel een ruiter in het gras. Er kwamen (Adela-) volgers om de hoek van de laan te hulp. De rovers werden geveld en gevangen. Maar het was al te laat. Een pijl had Adela in de borst getroffen. De gluiperige Mágí!

De punt was in gif gedoopt en daar is ze aan gestorven.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL095.20 Lofspraak|back=NL091.11 Verraad|alternative=NL090.01 Apollena|altback=NL091.11 Verraad}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE093.18 Giftpfeil]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN093.18 Arrow]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES093.18 Flecha Envenenada]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS093.18 FENIN|FS093.18 FENIN]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO093.18 Giftpilen]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken P en R1 t/m R3: [[PR1 Ottema|Ottema 1876]] | [[PR1 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

NL093.18 Gifpijl

2026-07-18T08:46:13Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apolena'''

'''2. Geschriften Brunno'''

'''b. Gifpijl Treft Adela'''

'''[[093|93.18]]''' Het tweede geschrift:

Vijftien maanden na de laatste Acht was het Vriendschaps- of Winnemaand. Iedereen gaf zich over aan zorgeloze vreugde en blijdschap en niemand had iets beters te doen dan zijn genot na te jagen. Doch Wralda zou ons bewijzen dat waakzaamheid nooit mag verslappen.

Toen het feest in volle gang was, zette er een mist op en hulde onze oorden in dikke duisternis. Genot vluchtte, maar waakzaamheid wilde niet terugkeren. De strandwakers waren van hun noodvuren weggelopen en ook op de toegangspaden was er geen te zien. Toen de mist wegtrok '''[[094|[094]]]''' gluurde de zon door gaten in de wolken naar de aarde. Iedereen kwam weer juichend en joelend naar buiten. Het jongvolk trok zingend voorbij, met geurende bloesemtakken die de lucht verrijkten met hun lieflijke adem.<ref>Geurende bloesemtakken (GÜRBÁM) — lett. ''geurboom'', vermoedelijk de [https://nl.wikipedia.org/wiki/Meidoorn meidoorn].</ref> Maar terwijl daar iedereen baadde in welbehagen, was verraad geland, met paarden en ruiters. Zoals alle kwaden waren ze geholpen door de duisternis en nu beslopen ze ons door de paden van het Lindenwoud.

Aan Adela’s deur trokken twaalf meisjes met twaalf lammeren voorbij, en twaalf jongens met twaalf kalveren. Een jonge Saksman bereed een wilde buffel die hij zelf gevangen en getemd had.<ref>buffel (BUFLE) — mogelijk een [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wisent wisent] of [https://nl.wikipedia.org/wiki/Oeros oeros]. Zie [https://fryskednis.blogspot.com/2018/01/bufle-aurochs-or-wisents-and-cow-bull.html studie].</ref> Met allerlei bloemen waren ze versierd en de linnen tunieken van de meisjes waren omrand met goud uit de Rijn.

Toen Adela uit haar huis het pad op kwam, viel er een regen van bloemen op haar hoofd. Iedereen juichte luid en de blaashoorns van de jongens loeiden boven alles uit. Arme Adela, arm volk! Hoe kort zal de vreugde nog duren?

Toen de lange stoet uit zicht was, galoppeerde er een groep Mágjaarse ruiters lijnrecht op Adela’s huis af. Haar taat en gade zaten nog op de stoepbank. De deur stond open en daar binnen stond Adelbrost, haar zoon.

Toen hij '''[[095|[095]]]''' de paniek van zijn ouders zag, greep hij zijn boog van de muur en schoot op de voorste ruiter. Deze bezweek en tuimelde in het gras. De tweede en derde ruiter was eenzelfde lot beschoren. Intussen hadden zijn ouders hun wapens gegrepen en gingen er roekeloos op af. De rovers hadden hen bijna te pakken, maar daar kwam Adela! Op de burcht had ze alle wapens leren hanteren. Zeven aardvoet lang was ze, evenals haar vechtstok.<ref>vechtstok (GÉRT) — vgl. de traditionele [[wikipedia:Lucha_del_garrote|''garrote'']] op de Canarische Eilanden. Wellicht ''speer''; zie ''[https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=VMNW&id=ID52592 ghereII]'' in VMNW, ''[https://gtb.ivdnt.org/iWDB/search?actie=article&wdb=MNW&id=10862 geerIII]'' in MNW en Vlaams ''[https://www.vlaamswoordenboek.be/definities/term/gi%C3%ABr giër]''.</ref> Driemaal zwaaide ze die over haar hoofd en toen hij landde, viel een ruiter in het gras. Er kwamen (Adela-) volgers om de hoek van de laan te hulp. De rovers werden geveld en gevangen. Maar het was al te laat. Een pijl had Adela in de borst getroffen. De gluiperige Mágí!

De punt was in gif gedoopt en daar is ze aan gestorven.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL095.20 Lofspraak|back=NL091.11 Verraad|alternative=NL090.01 Apollena|altback=NL091.11 Verraad}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE093.18 Giftpfeil]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN093.18 Arrow]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES093.18 Flecha Envenenada]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS093.18 FENIN|FS093.18 FENIN]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO093.18 Giftpilen]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken P en R1 t/m R3: [[PR1 Ottema|Ottema 1876]] | [[PR1 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

NL090.01 Apollena

2026-07-18T08:45:46Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apollena'''

'''1. Na Adela’s Dood'''

'''[[090|90.01 [090]]]''' Mij heeft men Apollena genoemd.<ref>Apollena (APOL-LÁNJA) — mogelijke betekenis: ''(zoet-) waterpoel verlenen/ delen''. Mogelijke afleidingen: ''Pleun, Paulien''.</ref>

Tweemaal dertig dagen na de dood van mem werd het lijk van mijn broer Adelbrost gevonden op de werf, zijn hoofd gespleten en zijn ledematen uiteen gescheurd. Mijn taat, die ziek op bed lag, is van schrik gestorven. Toen is mijn jongere broer Apol hiervandaan naar de westzijde van Skénland gevaren, alwaar hij een burg heeft gebouwd, genaamd Lindasburg,<ref>LINDASBURCH, mogelijk (nabij?) Høllen of Spangereid in de regio Lindesnes (Noorwegen), één van de rijkste archeologische vindplaatsen van Noorwegen.</ref> om van daaruit ons leed te wreken. Wralda heeft hem daarvoor vele jaren gegund. Hij kreeg vijf zonen, die de schrik zijn van de Mágí en de trots van mijn broer.

Na de dood van mijn mem en oudste broer, zijn de meest getrouwen uit alle gewesten samengekomen en hebben een verbond gesloten, genaamd de Adelband.

Opdat ons geen verder leed zou overkomen, hebben zij mij en mijn jongste broer Adelhart op de burg ondergebracht — mij bij de Faamkes en mijn broer bij de weermannen. Toen ik dertig jaar was, heeft men mij tot Burgfaam verkozen, en toen mijn broer vijftig was werd hij verkozen tot Grevetman. Van mem’s kant was mijn broer de zesde, maar van taat’s kant de derde. Volgens het recht mochten zijn nakomelingen dus geen ''Overa Linda'' achter hun naam '''[[091|[091]]]''' zetten,<ref>''Overa Linda'' (OVERA LINDA) — zie noot [[NL087.19 Adelbrost|'''87.19''']].</ref> maar iedereen wilde dat toch toestaan, ter ere van mijn mem.

Bovendien heeft men ons ook een afschrift gegeven van ''Het Boek der Adela-volgers''. Daar ben ik het meest blij mee, want door de wijsheid van mijn mem kwam het ter wereld.

In de burg heb ik nog andere geschriften gevonden, die niet in het boek staan, waaronder lofspreuken over mijn mem. Dat alles zal ik eraan toevoegen.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL091.11 Verraad|back=NL087.19 Adelbrost|alternative=NL106.10 Ljudgarda|altback=NL093.18 Gifpijl}}
=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE090.01 Apollania]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN090.01 Adelbond]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES090.01 Apolania]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS090.01 APOLLÁNJA|FS090.01 APOLLÁNJA]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO090.01 Apollania]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken P en R1 t/m R3: [[PR1 Ottema|Ottema 1876]] | [[PR1 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

NL091.11 Verraad

2026-07-18T08:45:33Z

Jan:

=={{Versie_Ott}}==

'''R. Apollena'''

'''2. Geschriften Brunno'''

'''a. Verraad door Burgfaam'''

'''[[091|91.11]]''' Dit zijn de nagelaten geschriften van Brunno, die schrijver was van deze burg.<ref>‘deze burg’ verwijst naar Ljudgarda.</ref>

[Het eerste geschrift:]

Nadat de Adelavolgers, elk in zijn eigen gewest, alles hadden laten overschrijven wat er op de wanden van de burgen te lezen stond, besloten zij een Moeder te kiezen. Daartoe werd een Gemeenschapsraad belegd op deze hoeve. In overeenstemming met Adela’s voorkeur werd Tonia aanbevolen. Zij zou ook zijn verkozen, als niet mijn Burgfaam het woord had gevraagd. Die was er altijd van uitgegaan dat zij Moeder zou worden, vanwege het feit dat ze haar zetel had in deze burg, van waaruit bijna alle Moeders gekozen waren. Toen haar het woord vergund was, opende ze haar valse lippen en sprak: “Jullie schijnen allemaal erg vast te houden aan Adela’s raad, maar dat weerhoudt mij er niet van om te spreken.

“Wie '''[[092|[092]]]''' is Adela eigenlijk en hoe komt het dat jullie haar zo ophemelen? Net als ik nu ben, was zij hier voorheen Burgfaam. Maar is zij daarom wijzer of beter dan ik en alle anderen? Of is ze meer gesteld op onze zeden en gebruiken? Was dat het geval, dan zou ze wel Moeder zijn geworden toen ze daartoe verkozen was. Maar nee, ze wilde liever een levensgezel hebben, met al het plezier en genot dat daar bij hoort, in plaats van eenzaam over henzelf en het volk te waken. Ze heeft een helder zicht, goed. Maar mijn ogen zijn ook allerminst verduisterd. Ik heb gezien dat ze veel van haar verloofde houdt. Nou, dat is bewonderenswaardig! Maar ik heb ook gezien dat Tonia een ''nift'' van Apol is. Verder hoef ik niets te zeggen...”

De hoofdmannen begrepen heel goed waarachter ze zich probeerde te verschuilen, maar het volk raakte gespleten en doordat het grootste deel hiervandaan kwam, wilde het Tonia de eer niet gunnen. Aan redelijkheid kwam een einde en messen werden uit de schede getrokken. Maar er werd geen Moeder gekozen.

Kort daarna had één van onze bodes zijn maat gedood. Tot dan toe had hij zich goed gedragen, '''[[093|[093]]]''' zodat mijn Burgfaam toestemming had om hem tot over de landsgrenzen te helpen. Maar in plaats van hem naar het Twiskland te helpen, vluchtte ze zelf met hem tot over de Wersara en vervolgens naar de Mágí. De Mágí, die zijn Frijaszonen wilde behagen,<ref>behagen (HÁGJA) is hier gebruikt in de ruime betekenis: (nog uitleggen)</ref> stelde haar aan als Moeder te Godaburg in Skénland. Maar zij wilde meer. Ze zei hem dat, als hij Adela uit de weg kon ruimen, hij meester zou worden over heel Frijasland. Ze legde hem uit dat ze een vijand was van Adela, omdat ze door haar streken geen Moeder was geworden. Indien hij haar een benoeming als Moeder op Texland wilde toezegen, dan zouden haar bodes zijn helden de weg wijzen.

Dit alles heeft haar bode ons bekend.

===Noten===
<references />
{{Hoofdstuk Navigatie|normal=NL093.18 Gifpijl|back=NL090.01 Apollena|alternative=NL093.18 Gifpijl|altback=NL005.08 Namen}}

=={{Titel andere talen}}==

:<div class="emoji flag de"></div> '''[[DE091.11 Verrat]]'''
:<div class="emoji flag uk"></div> '''[[EN091.11 Treason]]'''
:<div class="emoji flag es"></div> '''[[ES091.11 Traición]]'''
:<div class="emoji flag fs"></div> '''[[FS091.11 VRRÉD|FS091.11 VRRÉD]]'''
:<div class="emoji flag no"></div> '''[[NO091.11 Forræderi]]'''

=={{Ander NL}}==
Hoofdstukken P en R1 t/m R3: [[PR1 Ottema|Ottema 1876]] | [[PR1 Overwijn|Overwijn 1951]]
[[Category:Nederlandse Vertalingen]]
{{DEFAULTSORT:^R. Apollena^}}

Nederlandse Vertalingen

2026-07-18T08:44:51Z

Jan: spelling namen